Skip to main content

Full text of "C. Plynius Secundus De naturali hystoria diligentissime castigatus"

See other formats 


v:>»«-'rr’4»rs*^y 




CAII PLYNII VITA 

C.PIj^mus fecundus Vcronefis narus fubTibenotparreCelercimatreMarcclIaroibusIiberalibusdr 
fciplinis operam dedinunus omnium mirifice ftudiofiiTimus . Nam perire omne tempus arbitrabaf: 
quoc. ftudiis non impartiretur.Operacomplura sedidit:in quibus mulrafctupulofa abfoluir. Et nihil 
omninus caufas ai7quando adIitauit:Augur fuit,Oflficia pubirca adminiftraumetiam ^curator in HilV 
paniafloruitmaximcfub imperatoribus Vefpafianis Tito non mediocriter carus cui libros naturalis 
hyftoriac dicauit:opus difFufumierudirum uarium ftilo duriurculumifuitopinioni Epicureae nonunq 
auipulator; ubi^ tamenmitioru acerrimis infe(fIator.Periit fub Tito anno artatis fexto & quinquagcfi' 
moKaIen.Nouemb.cuMiffenicIaflemiperioregeretfpirituobflru(To claufoqi flomacho»(InuaIidus 
enim illi di anguftus erat)ex caligine nubis ortx e uefuuio monte ad quam nofcenda propius accefferatt 

loannes Britannicus Brixianus Salutem Plurimam Lucae Tertio Patricio Brixiano 

De p3tria,OPlynii Secundi: qui de Naturali hyftoria no m inus eleganter trigintafepte libros q fapic 
tcrconrcripfitdiumagnum.-utnonignorasLucaTertitinter Veronenles Nouocomenfef^ certamen 
fuit quum utri® multis probabilibuf^ rationibus conciuem fuum eiTe contenderet . Quse res deniqp 
eflfeceranut cuncii qui 8i ante 8C noftris temporibus in iis (ludiis non fine aliqua laude uerfati funtrpar/ 
tim Nouocomcnfibusipartim Veronenfibus fuffragia fua ferrent,Murta etenim utrin^ afferebantur: 
ut citra etiam iuffam reprathenfionem unicuigi licere utran^ fequi partem uideretur.Et quantu conii' 
cere poteramircs in ambiguo diu futura erat, Sed ueluti diutino excitatus ell fomno Matthaeus Rufus 
Verotjenfis Vir quidem aetate noftra litteris Latinis pariter 6i graecis celeberrimus qui non minus ffu' 
diofeq accurate caufam patriae Cux agens ita omnibus confutatis ; ut uiderc m eius defenfione poteris: 
quae ab aduerfariis obiiciebantur:rem fane multis probationibus 8C argumentis eo deduxit :ut ludicio 
noftroiisredefenfiffeuideaturqui Plynio patriam magis Veronam qui Nouocomu affignauerit.Vc 
autem ipfe in eius fententiam tam facile defeendam illud me inter alia potifTimum mouetig. animad^ 
uerto eos qui Nouocomcnfem Plynium affirmant nominis fimilitudine deceptos:quod lunioris erat: 
SenioriattribuifTetututrun^indifferenterNouocomefem nominauerinnquum omnino lunior No 
uocomenfis:Senior Veronenfis fuerit. Quae omnia quum ipfe Matthaeus ( apologia fua Hubei tim ele 
ganter^ complexus rinreipfafuperfedebimusdllud autem tefeire uolumus Angelo & lacobo Britani 
cis fratribus noftris moleftum accidilTe,^ in ipfam Matthaei apologiam ipfo die immo articulo incide' 
Tunt:quo iam operi faftigium imponebatunita ut quum fere omnes codices titulo Plynii Nouocomcn 
fisimprefli effent:pauci^fupera!cnt:mutatofinecun(ftationctitulo:quodreliquum fuit impreflum 
fit»ld enim attentiffima curaiinfatigabilig; (ludio curarunt uefexcenti codices Plynianiiquos non tam 
lucri cupiditateq ut lingua latinac dignitas propagaretUKfumptu fuo imprimi fcceruntiut qcorrediC' 
fimihaberctur:adhibitisenim multis quum exemplaribus: tum multorum caftigationibus ita opus 
perfecere ut iam in eo quod ad emendationem pertineat nihil defiderari pofTe uideatur.Hscc autem ut 
ad teferiberem Luca Terti:illud me maxime hortatum eft:^ in hac noftra florentiflima urbe nemine 
prorfus cognofcebam(quod omnium pace fit di(ftum)qui bonarum difciplinarum ftudiis xqueac tu 
deledlaretur. Putaui igitur tibi iucundum fore fi curarem ut ipius Matthaei Rufi defenfionem uideres, 
Ne^ enim.lnfcius fum:q rerum nouarum (oleas efle curiofus indagatortlraqi pro mea in te obferuan' 
tia te uehementer rogo:ut rem ipfam ea diligentia qua cuntfta confueuifti examines:& an Matthaeus di 
nos qui ei aftipulamur redlc fenfei imus :plurimi enim tuum omnibus in rebus femper ludicium feci' 
mus.Et te pro tua fingulari quum dodlrina di modeftia: tum probitate ita dileximus:ut nobis ftatue/ 
rimus te neminem nobis efle chariorem: nec id immerito. In te enim quod de bono phocione legi> 
tur placidos & mifericordes:& liberales:omni^ fuauirate teperatos mores agnofeimus , Quse omnia 
ita me tibi penitus addixeruntmt nihil lam mihi fit magis in optatis q ut aliquando. pofTim tibi oden' 
dere quanti dignitatem tuam faciam, Vale di nos quod facis ama plurimum. Vale iterum* 

Alexander Benedidlus phyficus Veronenfis Reuerendo patri Domino Matthaeo Rufo conciui fuo» 

Sal.(^,D, 

His diebus Veronam com mune patriam adiuimus:a,xiiii.anno quo abfens fui:maxime illuftratam 
a quo tempore alia ciuitatis facies mihi uifa eft: Alinnorcsialia ingenia:alia tcmpla:alia acdificia.-alius cui 
tus: alius deniqp uiuendi modus. Tota undiqi mterpolIata:ita ut eadem non fit. Ab omnibus tamen fi/ 
uc noftris neceflariis fiue aliis ciuibus beneat^ benigne fufeeptus fum.Inter cetera Matthaeus Zuccus 
noftriamantiflimus & quondam litterario ludo focius:defenfionem illam tuam Plynianam uehemen 
tilTimam pro ciuitatis noftrae ornamento aeditam:nobis legendam dedit.Inqua aduerfariorum idus 
magnificeatqt late refeIlis:omniaq! eorum aigumenta:uana irrita 9 facis,Rarionefgiomncs futiles ina 
ire% reddis,Tua ucro adeo confirmas:adeo munis:ut nemo fit:uel aduerfarius ipfe:qui fpohtc ftatim 
gramen ipfum humi deuolutus no porriganTibi debent patrii lares:ciues;& uniueifares publica quae 
nunc fentit Plyniana incunabula ortufq? fuos cognofcit: conciuem nunc affatui :5C intelligit q conftan' 
tiffirne. Annotauimus tamen di nos quogtiqui eius medicinam artem indagauimusinonnulla rejt no' 
mkiaiquae patriam linguam maternam^indiciuittlnter multa haec pauca numeralTe par fit palmula 

a ii 




alum h*rbam:fi(imbrium.‘uuam taminiam: nomina patriae dumtaxat nota.ObiiciiJt aduerrarii nu§ 
dixifle Plynium in agro VeronenH noftro quibusrrefpondeo neque dixiile Nouocomenfi noftrorneqj 
Patauinotnegp Mantuano.Vbi ergo genitus ^Lapidem item illum hominum incuria : aetatifqi itffcitia 
confradtum :fcilicet non fine religione uidimus:dc quo plura ac ucriora ueris attulifiimec aliqua in par 
te dubitandum eft citra ius defiderii:quin Plynii noftri certiflima fit inferiptiorquae demortua tuo na/ 
tu ad uitam reuocataeftiiniuriatamen maxima debilitata«Haec pro tempore dit^afint.Na raptim fcri^ 
pfimus. Alia forte in Graecia excitabis.Vale.Venetiis. 

Matthaeus Rufus Praelatus in aede diui Thomae ciuitatis VeronaeeSplendidillimoeEquiti : clarifli/ 
mo$ iuris.Antifliti luftoiVeronenfium decori, Sal.Pl,D. 

Icolaus Perotus Pontifex fepontinuseuir inter dodliflimos aetatis noRraeiqui in utra^ lingua 
n numerofiflimi floruerunttflorent^ nemini (ut eius opera te(lanf)pofthabendus:eloquentia 

Romanam tum multa a graecis traducendo : tum non pauciora ipie feribendo: haud parum 
illuttrauit 8i auxitils hac teropeftate primus omnium obfcuram illam.aedipo Sibylae coniedtoribus in 
digentem: prohocmii Plyniani epiftolam interpraetari aggrelTus eft:& in ea loca quxpiam difficillima 
quidi fenfuf^ penitus abdrufi at$ reconditiimagna diligeria magno^ ingenii cacumine in luce eruit. 
Vbi.quauis etia id alibi egerit)Plyniu fuifle Vcronefemihaud infirmis argumemis moftrauit, NonuI 
Ii nulla in re Peiotto contcrendirgloriac ciuitaris noftrae(ur puto)inuidentes quibufda uanis opinioni/' 
bus falfifij teftibus nixiiueriflimae tanti uiri lententia: cotradicere 8C aufi Si conati funt.Quorum kui/ 
tate:(ne quid acerbius dica)no potui no uehemeter admirari quadoquide cu ueri nil aut certi cotra pof 
fint afferend affirmare audeannquod ftatim cu ipfopj infciciae demonftrationc refel )i queat . Fui (ficut 
(is)in Academia Beifarionea afepotinoaltusicuius diuini uiri bonitatiimunificetiaeqi fingulariiomnia 
nae debere acceprum refero»Mea igitur intereifeputauirpientiflimi patroni caufam dignirate^mifi m/ 
gratiflimus 6^ eflc6i haberi uelimidefenfandaat^ tuendam ^ingeniolifacultatefufcipcre 6i experiri 
contrarias opiniones confutare : ad id uel maxime impellente me comunis patrije reucrentiaicui uni/ 
uerfis naturae muneribus locupletifilmaeifupra uires debeo.Iniuria.n.illi no parua fieretifi tam clari ci'' 
tiis ornamentoitanq altero ex oculis erutoiquotudam inanibus fabcllis:& fiais mendaciis fpoliaretur: 
cig^ fuope nemo fuppetias ferret.Cu autem lu patriae miru immodu afFedliUTmus fis;& eundis ram ani 
mi q corporis dotious quae in quouis mottaliu defiderari liceat inter cociues noftros eminentiflimus; 
queadmodueifummofplendoriesntadCadeaquaeilli gloria ac comodum pariant infiamanflimus: 
ut iure pedamentu quodda ipfius & fortiflimfi fuflentaculu dici merearis * Et ut e dodrina facundiagp 
mirabili fsepius Plyniu fuifle conciue noftru ornatiffime^ copiofiflimeij diflerueris:,ppterea^ eiuf fla 
tuas dC imagines i locis publicis ad ornametu urbis ponedas i fenatu cefueris di Iflireiis qualecungi efl: 
qif ac i re efficere potui ad te fcripfircu re grata tibi me faduni fperas fi qd* tu femper fenfifti ac renuifti: 
ego quog probare ftuderemitum ut cu ingenio ac iudicio omnibus in rebus pene diiiino maxime pol 
leasifi nugas iflas non dignas quae in publicu exeant ex tua fuma peritia atg prudecia iudicauerisiob ea 
qua erga me oftendis humanttate:aut tux eloquentiae flumine cafligando irriges 3i adiuuesiaut omni 
uofupprimasine malidicoje morfibus pateat. Qui Perotto cotradicentes uir ampliflime iufte Plyniii 
maiore fuifle Veronenfem negantrin hunc modii fcripfcre.Conterraneu caftrenfe uerbum efle uidef* 
Hic aut quida colligut;Plyniu:ut Catullusifuifle Veronenfem lignorantes conterranefl non tam idem 
territoriuraiq eande refpicere regionciCu uero 8i Suetonius & Hieronymus:& deniq? prifci oes illum 
Nouocomenfem fuifTe dicat.Cdterraneum eiufdem regionis accipiamus cu fepfertim Plynius Roma 
num pfiteatut.Hicc illi nos qui plynium fuifle Veronenfem :non Nouocomenfem probare uolumus. 
In primis dida teftiu quibus nituntur confutabimus.Oeindeqleuiter moti fint:6i praecipites i hac fen 
tentiam ierint oflendemusifiue conterraneus eande re^ioneifiue idem territoriu denotetiPJynium Ve 
ronenfem fuifle docebimus Suetonium 6C Hieronymu teftes citat.Egoiut uerum ingenue tarcarrSue/ 
tonii librum de uiris illuflribusiexVjuo teflimonium proferuntmunq uidi nec qui uideritiquauis non 
paucos ex dodoribus noftri temporis iterrogauerimiaudiui quequamiVcrba autem illa quae cius au^ 
doris efle dicuntur 6C in primis chartis omnium pene codicum Plynianopi mendofe notata funt in uo 
luminibus quorumdam qui de religione noflra fcripferunt: inferta inuennquorum adiumento fit:ut 
uentas rei de qua cotrouerfia eflifallaciis quorudam quafi fummerfaiin lucem emergat.Vincetius que 
hyfloriale uocatiin opere fuo ubi tradat de uita Triani imperatoris: haec uerba quaefcribit ee Suetonii 
Tranquiliincatalagouiro^illuflriumific recenfuit.Plynius fecundustequeflribus militiis induftria: 
fundus procurationes quo^ fplendidiflimas at^ continuas fumma integritate adminiflrauit • Diuus 
etiam Antoninus praefui florentinus:eadem ad uerbu in fuis chronicis pofuit.Suetonius i uerbis:fi Sue 
tomi funtiPlynium Nouocomenfem nequaq nominanimocum fecundum dicinVeronenfem potius 
oftendit.Nam fecundorum domus: ut pluribus uetuftis monumentis docebimus Veronenfis fu/ 
it.Didio illa Nouocomenfis:qua aduerfarii contra nos armantur:fraudulenter addita fuir.Per has eni 
frauder quando aperto.Marte no fuccefliflet.Plyniu fuffurari Veronenfibus tantum eft, Sed uolumina 
ipfa V icentii at^ Antonini fine illo uerbo Nouocomenfis pro nobis teflificanf :hu£ primu tefte falfum 
di nullius j^obons cfle:quado Plyniu Nouocomcfem ut iadanr minime didt.ln textu etia diui Hiero/ 
nymi.quealteru tefleadducuntino minor falfitasefl.ln ttadudioneenim EufebiicaElaneri$:anno,xii« 





Traiani haec ucrba fiint Plynfus fecudus Nouocomcnfis orator Si HyRorfcus fnfignis habefrcofus pW 
rima ingenii opera extar.Hadtenus ille. Aduerfarii aut quaereres Piyniu cotra ius nobis auferre rclaufula 
hanC addiderur.Periit dii inuifit uefuuiu:quae in uetuflis codtcibus:no eft;^ Plynius fecudus Nouoco/» 
mefis orator 6C hyfloricus infignis fuerit cuius plurima ingenii opera extaretmo negamus . Fuit.n.hic 
nepos Veronefis:& p adoptione filius.q ut ipfe Hieronymus ponit:Traiani tpe claruit:q> ide Nouoco/’ 
mefis in incedio uefuuii perierit:negamus.5ubdita fuerut uerba illarutapperet Veronefem : qperiit in 
uefuuio Nouocomefem fuifle:^ fida fint patet.No«n«cu uerbis Hierony mi quadrat:i'mo (tanm often 
dut ipfum fibi cotradicere.Hierbnymus pmirtit:g^primo anno Titi mons Vefuuius tantu ex fe iecir in 
ccdinut regiones uicinas ciI hoibus exureret.Igif fi uefuuius arfit primo anno Titi 8C Plynius periit du 
ardente uefuuiu uidere uulnperiit primo anno Titi.Quo ergo ide ipfe potuit ce fuperftes:anno»xu. Tra 
ianircu a primo Titirad duodccimu Traiani.Interfuerit anni undetrigintaf Diceret aliqs:arfitet ucfuui'' 
us Traiani pricipaturlicet Hieronymus de hoc no memineritrtuc^ Plynius periit . Et famonicus fere/’ 
nusiut Macrobius ainPIyniu maiore ad uf^ Traiani aetate puenifle affirmat. Eftoarferit utiubet:& fi 
nullus audor id teftaf : ,pbabif m Piyniu maioreinullo pado ad tpa T raiani puenire potuifle» lunior q 
iperate Traiano floruitrad cor.Tacitu fcripfit;^^ qdo uefuuius c6flagrauit:ubi auunculus pcriitripfe age 
bat annu duodeuigefimu.Ide ineuti pricipatu TraianoiConful gratias:egit:ut ex panacgyrico liquet.Ec 
go qcoful fuerat i initio iperii Traiani no potuit eius anno duodecimo:agere annu duodeuigeiimu ni 
fi fuis illu hacrbis icatatioibusrut eft i fabulisireiuuencfcere Medea feciflet, Ad haec iunior ipfe fub Do 
mitiano la gradis natu caufas egerat ; di magiftratus gefferatifi fuerat cofui fub Traianoifi ia gradis natu 
fub Domitiano:fiduodeuigefimu agebat annu flagrate uefuuiorubi auunculus periittnccelft e hoc fue 
nt iperate Tito . Ergo maior q Veronefis fuittad iperiu Traiani puenire nequit.Et ^ nopueneritiex uer 
bis . Quintiliani i quarto patet:gbus ofleditrg^ Plynius iam obierat: quando primis annis Domitiani: 
opus luu ipfe codebat.Cii iquit. Et fcripfit de eadem materia no pauca cornificius:aliqua flertiniusino 
nihil pater Gallio:accuratius uero priores Gallioe celfus 6C Lenas.Et aetatis noftrac uirginius . Plynius 
Tutilius.Sut 8i hodie clari eius opis audoresrq fi oia coplexi foret:cofuluiffcnt labori meo.Practerea Ply 
nius uixit tantu annis fex di qnquagfra.lpfe i nouo de margaritis tradans ait.LoUia paulina^fuit Caii 
pricipis Matrona:nec ferio qde aut foleni cerimoniaru aliquo appatu:fed mediocri et fp6faliu:coena:ui 
di fmaragdis margaritiT^ operta. Ab ultimo anno Caii ad duodecimu iperii T raiani:colligunf anni fe 
ptuagitaiqdo ea coena uidit Plyniustaliquot ia natus fuerat anos utpote q fub Tiberio Appione Grama 
ticu:ut i trigefimo offedit:adolefces uiderat.Coflat igif 8C textu ficut diximus uitiatu ee:6C hunc quo^ 
tefte iualidu reddi.Et i Macrobiotnifi librarioji culpa eft:errore efle:qdo Plynius maior pricipatu Tra/ 
iani:uidere nullo mo qeuerit«Ideo$ id nome Nouocomenfis no ad ipfumtfed ad minore eius nepote 
ptinereiq Traiani tpe fuit» Teftibusiur arbitror fbeliciter pftratis:quippe probatu eft : eos 

corruptos fubornatos&falfarioseeiaduerfariof^ minime iuuare:reftat ut holum hac in ca leuitatem 
ficut polliciti fumus:aperiamus: Aiaduerte quaefo, Aiunt Suetoniu 6i Hieronymu & deni^ ptifeos oes 
dicere Piyniu fuilTe Mouocomefemtftarim^fubiunguttq) ipfe Romanu feprofitef»Si Suetdius 6C Hie 
rony.& deni^ prifei oes Piyniu Nouocomefem dicut:quo Romaus fuit f Si ipfe Romanu fe^fitef quo 
Nouocomefis ee potuit.O delira 3i redicula leuitate. O inconftantia puerilibus fimillima altercationi/ 
bus:mo lSlouocomefem:m6 Romanu Piyniu aflerut:5C*du uerx Perotti fentdiae aduerfari ueritate^ 
oflfufcarc:8C patria noftra fpledore fui ciuis fraudare nitunf:ne^ i hac nei^ in illa parte ftabilesifibi ipfis 
manifeftiflime fe repugnatrneqi fuis cofodiut teIis«Pra:terea fi prifei oes illu Nouocomefem fuifle dicut 
ubi hoc:Cur locu alique no indicarut:ut prifeis credetesihaerba darem us.O extrema arrogantia.O te/ » 
meritate ipudetiflima:iadant pnfeos oes id diceretqd adhuc nemo tepeftate noftratqtuuis peritus ftu/ 
diofufue: laboriofiflime inueftigado reperire fciuerit quafi aut foli pnfeos legerint:aut foli itellexerint* 
Coterraneu etia no minori temeritateicotra opinione qua defendere ftudet corendut no ide territoriu: 
fed eandem denotare regionc.Praetermittamusrg^ ipfoji fuiflet:ubi na hoc uocabulu in ca fignificatioe: 
qua ta certam definiunt legerint docuillc,Sed efto fignificet eande regioncthoc mo Plynius:ut uolunt» 
Nouocomefis nequaqeepotuir.Nacuin quarto Italia m certas regioes defcribattComum in noua:qua 
appellat Tranfpadana: Verona uero in decima: quam appellat Venetia collocat. Ergo Plynius ex dtei/ 
ma fuitrex qua Catullus non ex noua:ubi Comum eft,C6terraneus:ut bteuiter agamus fignificateiuP 
de territorii:ficut cx uerbis ipfius Plynii fole darius patet:cu inquit ut obiicerc moliar Catullu conterra 
neu meum.Catullo enim no Verona:fed fyrmio in tefntorio ueronefi natale folii fuit. Nec quifquam 
hac in re maioris fidei efle debet:q Catullus ipfe:q de illa peninfula canes ait . O quid folutis eft beatius 
curis.Cu meus onus repoit:ac peregrio labore fefti:uenimus lare ad noftru. Coterraneu itag^ reiflius di 
xit q dixilTet cociuem:quafi ex eodem territorio no ex eade urbe natu:qua opinioue fequitur Laure/ 
tius ualla in litteratura noftro seuo nemini fecundus:6C Angelus politianus uir 6i ipfe dodlrinae fingu/ 
laris:qui in fua centuria « Catullum Veroncnfiu conterraneu dixit.Et Landinus : qui Piynium i lingua 
uulgare uertit 8i conterraneum copatriotam uettit.Guarinus etia & pleri^ alii cx lunioribus dodlilfi/ 
mi quidem conterraneo pro conciuc ufi fut)r«Siue igitur conterraneus fignificet ex eode territorio:fiue 
ex cade regione Ply nius Veronenfis fuif.Quod 6i comunis omnium iamdiu confenfus qui non fine ca 
inualuit:6^ Petrarcha:& Pius Pontifex Maximus Blondusflauuiusid^nonpaucialii maioris om/ 
nes audoiitatis q calumniatores noftri oftendunt; qui fuis i operibus Piynium Veronenfem fcripreroc 

a iii 



Et uetuflam m armor iIIud:quod io orbe noUra ad aedem diui Blafii uifitar confirmat . Ex quo licet 

multum debilitatoipulchcrrimis litteris pjpfcis grandiufculis:haec uerba colligi poffunt. 

Plynius fecundus Augu.Leri.Patri»Matri.MarceIlaeteftamento fieri iufIiuNomen patris cu facClura 
quorudam aliopt uerbogi dimidiata efl,Sed praecipif fuifle nomen iner tertiae decliiiati6is;ut celer:gd 
clariusrquid manifeftiusiquid probabilius adduci uel oftendi pofletiqj PIynius Veronenfis fuennq hu 
lufmodi faxum C'Si Veronenfis no fuifTet:ut quid Romae degens:parenbus(ficut litterae r dicat) Monu' 
mentuinurbe Verona:& no potius Nouocomi:fi eius patria fuifl«:ad aeterna memoriam teftameto 
fieri iulijflet. Nifi quis Nouocomo Verona Marmor illud aduedtu dixerinquod g uerifimile fitiirpedlo 
truncorprudentium iudicio relinquo.Innumera etia alia Marmora Epitaphiis 81 diuerfis titulis inferi* 
pta:multis in locis agri Veronenfis:familiam fecundopd Veronenfem fuiffe declaratiquae oia nuc recen 
fuifle fupuacuu duxiifatis exiftimas duo uel tria teftificationis gratia fubiecifle.In caftellomotis autei fic 
cfl.Lellae claementinac uxori incomparabiIi,Q,Furius fecundus maritus:& fibi uiuus fecit. 

Funfla iaces hic:fed uiuis:uiuef® fecundo 
Lella tuo:debent nec benefafta mori. 

Te TeIlus:fandlof^ precor pro coniuge manes 
Vos ite placidi:tu leuis offa tegas. In uilla franca fic eft. 

L. Aquilius fecundus.L. Aquilio Charitoni:& publiciae ueneriae parent.pient. 

In ualle polyzelarin aede diui Ambrofii fic efl, 

C 3 ipurnia.L.F.Prifca.fibi &.L.Calpurnio quadrato patri ualeriae,CF,fecundac matri.L. Calpurnio 
Pudenti fratri.Vl.VIR.AVG. 

Ex hoc poftremorno ne oftenditur ualeriam fecundam Calpurniae matrcmifuilTe.Cplynii fecundi fi> 
Iiim:nuptam.L.Calpurnio quadratoj’Nam leguntur duae iunioris epiftolae ad Calpurniam laltera qua 
conquerifig)^ in Capaniam ualitudinis gratia lecedente fubfequi non potuerit. Altera qua ea hortat: 
ut frequctiflime fcribatdicet eius litterae ita ipfum deledletrut torqueant.Quibus epiflolis patet Plyniil 
ad foemina charirate 8i neceflitudine coiundla fcribere.Calpurnia.n.ipfa nata erat ex ualeria’ fecunda.C. 
Plynii fenioris filia.lnuenire etia eflieiufde iunioris epiftolam ad Calpurniu Calpurniae patre qua often 
dir:gro ipfius defiderio teneat:g) ab eo abefle no cofueuerit.Vifunf’ et i aede diui Georgii Capitonis mo 
numetatad que de hyfloria coponeda iunior ipfe refcribit.Et in tcplo oium fandiope caftri ruptiimonu 
metu Arriae:cuius nois in ultione Heluidii Plynius mentione facit.E gbus oibus abunde parer,Sccun>' 
dos fuifle Veronefes:& habuifle rus fuu in ual!epoIy2ela.Sed de his hadIcnus:qdo fatis(ni falIor)pretta 
tifTimaeiuflaeifi no fumma eloquetia:fum ma grauitate ac uerbope podereiprout rei dignitas poflulaf/ 
fet:eo ^nulla uel minima diceda facultas in me fit:falte integra fidermera uerirateidemoflrafTe putorea 
quae nobis ut de pofleflione clarifltmi citrfs noftri nos deturbaret obiiciebanf’:faIfa:uana:ridicula:& 
ne rone fidia ec.ldeoqi nihil facieda tanq no oflficietia:Plyniumgp nobis ut laborabatino auferedateu fal 
fi tefles no fint admittedi: pterea oftedimus hoium leuirate:g pro arbitriormo aiuntimo negat:nil emi 
habentes quo fuam pertinaciam tueantur .Docuimus etiam fiue coterraneus fignificet exeade regione 
fiueex codererritorio.PIyniumVeronenfemee.Quocircafaceflatiamqcotrariudefendere fruftra co 
nanrur:erubefcant:taceat:cedat:necamplius certent Pjyniu^ maiore nobis Veronefibus(ut uere nofler 
efl)dimitrat:imo 8i minore quo® quando ipfemet ee nofler a pertiflime teflad. Cum inqr redle fecifti: 
gladiatorium munus ueronenfibus noflris promififli.Noftros dixitrut cofanguineos & conciues.Fu 
it enim (ut fupradidlu e)fenioris ex forore nepos 8C adoptatus ab eode. Vnde licet Nouocomi natus.No 
uocomenfis didlusifit adoptionis tamen iure Veronenfis etiam fuit.Dicant itagi aduerfarii quicqd ue-' 
lint.Nos ambobus Plyniisrnecno antiquis marmoreis titulis fidelifTimis tcflibus.Petrarchae:Vailae Pe 
rotto 9 8C aliis eruditiffimis uiris.PIynium Veronenfem affirmantibus : fidem indubiam hebeamus; 
Vale o 8i praefidium & dulce decus patriae uitamgi Plynii fuferiptam Irgiro* 

CAIVS PLYNIVS MARCO SVO SALVTEM. 

Ergratu efl mihi g>tadiligeter libros auuculi mei ledlitastut habere oesuelis quacrarg?g fint 
p oes Fungar idicis pfibus:Atqp etia quo fint ordine fcripti:notum tibi faciam. Eft.n.haec quoqi 

fludiofis non iniucunda cognitio.De iaculatione equeflri unus, Hunc cum praefedlus alre mi 
Iitaret:pari ingenio cura® compofuit.De uita Pomponii Secundi duo:a quo fingularitet amatus hoc 
memoriae amici quafi ddsitum munus exoluit.Bellorum germaniae,xx,quibus omnia quae cum ger' 
manis geflimus bella collegit.lnchoauit cu in germania militarenfomnio monitus. Aflitir.n,ei qcfcenti 
Drufi Neronis effigies:qui germaniae latiflimc uidior ibi periit.Comcndabat memoha fua:orabatgi ut 
feab iniuria obliuionis aflereret.Studiofitres:quos in fex uolumina^pter amplitudine diuifit:quibus 
oratorem ab incunabulis inflituit & pfecit:Dubii fermonis odio feriput fub Nerone nouiiTimis annis; 
cum omne genus ftudiope paulo liberius 8i ereeflius periculofum feruitus feciflet. A fine Aufidii Baffi. 
xxxi. Naturae hyfloriaru.xx xvii.opus diffufum :eruditu nec minus uariu q ipa naturazMiraris tot uo 
lumina multa^ i his ta fcrupulofa homo occupatus abfoIueriti'Magis miraberis:fi feieris illii aliquan^ 
diu caufas aiflitafle.Decefifle anno fexto 8i quiquagefimo.Mediu tepus difteritum impeditu^ qua offi 
Ciis maximis: qua amicitia principu egifle » Sed erat acte ingeniilnncredibile Itudidifumma uigilantia 



Lncubrarea aulcanalibus mcipiebattnon aufpicand/ caaratfed fuflincndi nartm a noflc multa. Hyeme 
uero ab hbrS feptima:uel cu rardiflime oiStaua;(xpe fexta.Erac fane fomni pardflimi • Nonnung eriani 
inter jpfa (ludia inflantis 6i differeris. Ante lucem ibat ad Vefpafianum imperatorem . Nam ille quogp 
nodlibus uTcbaturdndead delegatum fibi officium.Reuerfus domum qd reliquum temporis (ludus 
reddebat.Pod cibum faepe quem interdiu leuem & facile uterum more fumebat: ac (late fi quid ocii la/ 
cebat in fole liber legebatur annotabatiexcerpebat^.NihiUnim und legitiquod non excerperet. Dice/- 
re etiam folebat nullum elTe librum tam maluiut non aliq pte ^dciiet.Pofl folem pleru^ frigida aqua 
lauabaf.Deinde guflabandormiebat^ minimu.Mox quafi alio die (ludebat in coenac tempus«Sup hac 
liber legebaturrannotabaf 6C quidem curfim.Memini quenda ex amicis cu ledtor quaeda pronuntiaflet 
perperam reuocafletS: repeti cocgifle,Huicauunculum meum dixilIe:intellexerasj'Nem pe cum ille an 
nuifletiCur ergo rcuocabas^Decem amplius uerfus hac tua interpellatione perdidimus.Tanta erat par 
fimonia remporis.Surgebat xdate a luce.Coena hyeme intra primam nodtisiS: tanqua aliqua lege co/ 
gente.Hacc inter medios labores urbif^ fremitumdn fecedu folum balinei tempus dudiis eximebatur 
Cum dico balinei de intei ioribus loquor. Nam dum didrfgitur: tergitur^ audiebat aliquidtaut dida 
bat Jn itinere quafi folutus cacteris curis.huic uni uacabat* Ad latus notarius cum libro 8C pugillaribus: 
cuius manus hyeme manicis muniebatunut ne 'caeli quidem afperitas ullum dudiistempus eriperer* 
Qua ex caufa romac quo^ fella uehebatur. Kepeto me correptum ab eo cum ambularem. Poteras in/ 
quit has horas non perdere. Nam perire omne tepus arbitrabaf:qd dudiis non impartirc^Hacinten/ 
lione tot ida uolumina peregit:eleaorumgj c6mentarios,clx,mihi reliqt.Opidographos quide minu/ 
rifllmis fcriptos,Qua ratione multiplicatur hic numerus,Referebat ipfe potuilTefecum^curaret uen/ 
dere in hifpania hos comentarios Lartio Licinio.cccc,milibus num mu:& tuc aliquato pauciores erant* 
None uidef tibi recordati quantu l^erittquantu fcripferitinec in officiis ullisrnec in amicitia pricipum 
fuilTe^’RurIus cu audis qd officio^,: (ludiis laboris impederit ; nec fcripfiffe fatismec Icgifle{’Quid ed.n* 
qd non ille aut occupatioes im pediretaut hacc indatia no po(Tit efficere:' Ita^ foleo ridere cii me qda du 
diofum uocantrqui fi coparer illiifim defidiofilTimus.Ego aut tantu que partim publicarpartim officia 
amico^ diffringunt. Quis ex idis qui tora uita litteris aflidet collatus illi no quafi fomno 8i inertia* de^ 
ditus erubefcatf Extedi epidola cum hoc folum qd requirebas feribere dedinalTem: quos fcilicct libros 
reliquidet.Cofido h xc tame quo^ tibi no minus grata q ipfos libros futura:q te non tantu ad legedos 
eos:ue^ eiia ad fimile aliqd elaborandum poffunt aemulationis dimulis excitare. Vale, 

Suetonii Tranquilli In libro de Viris llluffribus. 

Lynius Secundus Nouocomenfis equedribus militiis indudrix fundus.procuratioes quo^ 
p fpledidiflimas at^ cotinuas fumma integritate adminidrauir,Et tame liberalibus dudiis tan 

tam opera deditiut non temere qs plura in ocio fcripferir,ltaq? bella oia quae unq cu germanis 
seda funt,xx,uoluminibus coprachcdit:ite naturalis hy(loriae,xxxvii.libros abfoluir, Periit clade capa/ 
nice,Na cu milTenefi clalTi praee(Tet:6C flagrate uefuuio ad exploradas^prius caufas liburnitias ptendif/ 
fetineq? aduerfantibus ueris remeare pofletiui puluerisac fauille opprelTus ed. Vel ut quida exidimant 
a Ibruo fuo occifusique deficiens redu ut necem fibi maturaret orauerar. Hic in his libris,xx.milia reru 
dignarum ex ledlioe uoluminum circiter duum milium coplexus ed * Primus autem liber quafi index 
xxxvUibrorum fequentium confumationem totius operis:& fpecies continet titulorum* 

Oius Plynius Tacito Suo Salutem, 

Etis ut tibi auuculi mei exitum feribaiquo ueris tradere poderis po(Tis,Gratias ago. Nam ui> 
p deo morti eius fi celebremr a te immortalem gloria e(Te propofitam.Quauis,n,pulcherrima/ 

rum clade terrarum ut populi ut urbes memorabili cafu quafi femper uiflurus occideritiqua 
cis rofe plurima fcripieritiplura tamen ppetuitati eius feriptorum tuopt reternitas addet, Equide bea/ 
tos puto quibus deopi munere datu ed aut facere fcribeda:aut feribere legenda, Beati(Timos uero qbus 
utrunm, Horu in numero auuculus meus & fuis libris 8C tuis erit.Quo libentius fufcipio depofeo etia 
quod miungis. Erat miffeniiclaffem^ imperio pfens regebat.viiii. kalen,hora fere feptima mater mea 
indicar ei apparere nubem'inufitata & magnitudine & fpecie, Vfus ille fole:mox frigida : gudauerat ia/ 
censidudebat® Popofeit foleas.Afccdit 9 locuiex quo maxime miraculu illud condici poterat , Nubes 
incertum procul 6i intuentibus ex quo monte:ue(uuium podea fuiffe cognitum ed: oriebatur . Cuius 
fimilitudinem 8C formam non alia res magis q pinus expre(Ierit,Nam longiffimo uelut trunco flata in 
altum quibufdam ramis diffundcbatur.Credo 8i recenti fpiritu eueidaidein fenefccnte eo deditutaiaut 
etia pondere fuouiidain altitudine uanefcebaticandida interdunterdu fordida 8C maculofa : prout ter/ 
ram cineremue fudulerat,Magnum 8C propiuf® nofcendum ut eruditiffirao uiro uifu m .lubet libur/ 
niciam aptari.Mihi fi ucnire una uellem facit copiam.Refpodi dudere me malle:8iibrte ip(e quod ktU 
berem dederat,Egrediebatur domoiaccepit codicillosiretinx encadi imminente periculo exterritatma 
uiculaeius fubiacebat: nec ulla nifi nauibusfuga:utfe tanto difcrimini eriperent orabat. Vertit il/ 
It confilium:6{quod dudiofo anima inchoauerat : obit maximo. Deducit quadriremes :afcendit 
ipfe non retinae modo. Sed multis erat enim frequens amoenitas : ore Laturus auxilium. properat, 
Alii texriti fugiunt ipfe curfum r»^que gubernacula in periculum tenet. Adeo, folutus 




LIBER 

metu:ut oes illius mali motus ols figuras ut deprarhenderat oculis diflarctrcnotarct.Iam nauibus cittis 
inciderat:quo ,ppius accederer calidior & denfior.la pumices et nigri ambufticp 3C fradi igne Iapides,Ia 
uadu fubitu ruina^ m onrisrlittora obftatia.Condanri paulu an retro fledleretimox gubernatori ur ita 
faceret moneti.Fot tes iquit fortuna iuuar.Poponianu pete:ftabiis:erat:dirimit finu medio.Nam ccfitn 
circu3(5is curuatifg5littonbusmaximareinfundif.lbigq nondum periculo appropinquante cofpicuo 
tame:& cu crefeeret ,pximo farcinas cotuleratin nauis artus fug^ifi cotrarius uetus refediflet.Quo tuc 
auuculus meus fecildiflimo iuedus copledtif trctipante:c6folaf;hortaf:ut^ timore eius fua fecuritate 
leniret.-deferri in balneu iubet:lotusaccubat:coenatatg! hylarisraut quod eit atque magnum fimilishy 
lari linterim e uefuuio monte pluribus locis latiffime flammae ar^ incendia relucebant ; quo^ fulgur 
& claritas tenebras nodtis excipiebat.llle agreflium trepidatione ignis relidos defertafij uillas per foli^ 
tudinem at dere in remedium formidinis didlabat . Tunc fe quieti dedit:& quieuit ueriflimo quidenx 
fomno.Na meatus aix g illi pp amplitudine corporis grauior 6C fonantior eratiab iis g limini obuerfa 
banf laudiebatur.Sed aerea ex qua diaera adibaf ;ita ia cinere mixtif^ pumicibus oppleta lurrexerat : ut 
fi longior in cubiculo mora efletxexitus negaref.Excitatus j)cedit:('e^ Poponiano caeterif® qui perui' 
gilarat reddit in coe confulrat: intra tedfa ne fubfiftatian in aperto uagentur* Na crebris uaitif® tremo^ 
ribus feda nutabar:& qfi emota (edibus fuis nunc huc nunc illuc abire aut referri uidebanf.Sun dio rur 
fus gg leuiil exeforuqi pumicu cafus metuebarur:qd'tamen malo 5 ^ collatio elegittEt apud illum quide 
ratio rationeiapud alios timore timor uiciuCeruicalia capitibus ipofita linteis conftringunf.Id muni> 
mentum aduerfus incidentia fuit.Ia dies alibi illic nox oibus nodibus nigriorrdefiorg! quam tamen fa 
ces mullae uariaq; lumina foluebant.Placuit egredi in littus:& ex,pximo afpicerc di quid ia mare admit 
teretiqd' adhuc uaftu 8i aduerfum pmancbat.lbifupabiedlu linteu recubans femel at^ iterum frigida 
aqua popofcinhaufitqi.Deide flamae flammarum^ prsenuncius odor fulphuris alios in fugam uertut 
excitant illum.Innixus feruis duobus aflurrexerunt;& ftatim cocidit.Vt ego coniedto crafliore caligine 
fpiriru obftrudlo:claufog) ftomachoigilli natura inualidus 6i anguftus 6i frequenter interaefluas erat. 
Vbi dies redditus is ab eo quem nouiflime uiderat tertiusicorpus inuentum integru:iIlefum:opertu^ 
ut fuerat indutus.Habitus corporis quicfcentifimiliorgdefundlo.Interim mifleni ego& mater «Sed 
nihil ad Iwfloriam .Nec tu aliud g de exitu eius fcire uoluifti.Fine ergoTaciam.Vnu adiiciam:ofa ea qui 
bus interf ueram :qua:^ flatim cum maxime uera memoratunaudieram uera petfccutuuu potiflimu 
excerpes. Aliud cfl.n«epiflolam:aliud hyflotiamialiud amicoialiudomnibus feribere» Vale» 

Irem Tertulliani In Apologetico. 

Lynius fecundus cum quanda ^uinciam regeret:& in magiflratu plurimos chriftianopi Iter/ 
P ficeretimultitudineeopiperterritusquajfiuitde Traranogdfafloopuseetinuciansprxter ob 
ftinatione facrificandi 8i ante luc^nos ccEtus ad canedu cuida chrifto ut deoinihil apud eos re/ 
periri,Prseterea ad coferanda difciplina uetari ab his homicidia:furta:adulteria:latrocinia:& his fimilia» 
Ad quae comotus Traianus refcribitihos gde inquiredos no eeioblatos uero puniri oportere» 

Item Ex Libris De tem ponbus Eufebii Cacfarienfis. 
p Lynius fecundus Nouocomenfis Orator 6i hyfloricus infignis habetur:Cuius plurima in/ 

genii opera extant.Periit dum inuifit uefuuium» 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LlBEI^lf. PRIMVS. 

Caius Plynius Secundus Veronenfis.T.Vefpaliano Suo Salutem» PRAEFATIO» 



IBROS NATVRALIS HYSTORIAE NOVITIVM CAMOENIS 

S uiritum tuorum opus natum apud me proxima foetura licentiore ep i/ 
ola narrare conflitui tibi iucundiiTime imperator.Sitenim haec tui pre-' 
fatio ueriflimadum maximi confenefeit in patre. Nam$ tu folebas me/ 
as efle aliquid putare nugas.Vt obiter molia Catullum conterranei! me/ 
um»Agnofcis 8i hoc caftrenfe uerbum.llle enim (ut fcis)permutatis prio 
ribus iyllabis duriufculum fe fecit:g uolebam exifliman a uernaculis tuis 
8i famuIis.Simul ut hac mea petulantia fianquod proxime non fieri que 
ftus es in alia procacei epiftola noftra ut in quxdam aila excam.Scian tqp 
omnes g ex aequo tecum uiuat imperiu Triuphale 3i cenforiu ius exeaf^ 
confulactribunitixpoteflatisparticeps.Etquod his nobilius fecifliidd 
illud patri pariter 6£ equeftri ordini pftas pfedus ptorii eius omnia^ haec 
reipu.Et nobis gde qualis in caflrefi cotubetniof Ncc quicg mutauit in te 
fortunae amplitudo in iistnili ut jidefle rantudem poflesiut uellcsJta^ cu catteris i ucneratione tuipa/ 
teat bia illatnobis ad coledu te familiarius audacia fola fupefl*Hac igif tibi iputabis:&. i' noftra culpa tibi 
ignolces.Perfricui facieincc tame ^feci.Quado alia uia occurris ing&.Et logius et fubmoues fgenii fa/ 
fcibus. Fulgurat i nullo ung uerius di&a uis eloquetiae tribunitiae poteftatis facundia.Quado tu ore pa 
tris laudes tonas {'Quato fratris amas{’Quatus in poetica {’0 magna foecuditas aiiimi,Queadmoduni 
guo$ fratre imitareris excogitafti»Sed haec gs poftet intrepidus cdlimare^Tubituius ingenii tui iudicid 





PRIMVS 

priefertim laceflltam {'Ne^.n.firailfs cfl coditfo pubIicAtiu:8i iiomfnatim tibi dicatifiiTu poflem dice/ 
rcigdifta legis i'perarori'HamiIiuulgofcriptafunt:agricolaru opificu turbajtdcni^ ftudiopi ociofis» 
Quid te ludice ficis.Gl hac opera codicere:no eras i hoc albo.Maiore te icieba g ut defcefuru huc puta*' 
rc.Pia*terca eft qia publica ct erudito^ reiedo.Vtif ilia 6^,M.TuIlius extra omne igenii alea pofitus,Ec 
^ -Tiiremur p aduocatu defendif C'Hxc dodliiTimu oium Perfiii legere nolotLelium Decimum uolo» 
id fi hoc Luctllius g primus cddidit (lili nafum dicedu fibi putauir.Si cicero mutadu pfertim cu de 
tepublulciibei etiquanto nos caufatius ab aliquo iudice defendimur{'Sed ha:c ego mihi nuc patrocinia 
ademi nucupatione.QuapIurimu refert fortiaf aligs iudice an eligat.MuItu^ apparatus itereft apud \/ 
uitatu hofpite di oblaiu.Cu apud Catonem illu ambitus hofte:6^ repulfis tang honoribus feptis gaude 
teifligratibus comitiis pecunias deponeret cadidatiihoc fe facere p inocctiaiqd' in rebus humanis fum 
mil eet pfitebanf.inde illa nobilis, M.Ciceronis fufpiratio,0 te foelice.M«Portii a quo re iproba petere 
nemo audet.Cu tribunos appellarer,L.Scipio Afiaticus iter quos erat Gracchus hoc atteftabafiuel ini-' 
mico iudice fe ^bari polle*Adeo fummu gf^ caufae fuaj iudice facit queeu^ eligit. Vnde ^uocatio ap^ 
pellaf.Te gde in excelfiilimo humani generis faftigio pofitu fumma eloquetia fumma eruditioe pditu 
religiofe adit i et a falutatibus fcio.Ec ideo imefa pter exteras fubit curaiut qux tibi dicanf codigna fint 
Veru di diis lafle ludici multx^ geces fupplicat:6£ mola tantu falfa litarig n5 habet thura*Nec ulli fuit 
uitio deos colere quoquo poflet. Mex gde temeritati acceflit hoc quo^rg» leuioris opere hos tibi dedi 
caui libellos.Na nec ingenii fiit nppaces: gd' alioquin nobis perg mediocre erar.Nec admittat exceiTus 
aut orationes : fermonefueiaut cafus mirabilesiuei euetus uarios no alia iucuda didtu ac legetibus blan^ 
da«Sterili materia reru naturathoc e uita narraf.Et hxc fordidiflima fui pte:ut plurimaru reru aut ru/* 
Ricis uocabu lisiaut externisiimo barbaris cu honoris pfatione poncdis*Przterea ftereR no trita zwOlo^ 
ribus uiainec qua pegrinari alus expetat.Nemo apud nos gde g attetauerit. Nemo apd grxeos g unus 
ofa ea tradfauent iuenif.Magna pars ftudiop: amoenitates qrimus.Qux uero tradlaca ab aliis dicuf im 
melx fubtilitatis obfcuris reni tenebris pmunfiia ofa attingeda qux grxei pipetias chieplocas uocat:6^ 
came ignota aut icerta fgeniis fadfa. Alia uero ita multis ^ditaiut in fadidiu fint addudla.Res ardua ue 
tuflis nouitateidare.nouisaudoritate:obroletis nitoreiobfcuris luceifaRiditis graciaidubiis fide oibus 
uero namidC naturie fux oiaiita^ et no alTecutis uoluifIe:abude pulchru ar$ magnificu e.Egde ita fen' 
Cio peculiare i Rudiis cam eo^t ee;g difficultatibus uicRi utilitate luuadi ptulerut gratix placedind^ di t 
alus opibus ipfe feci:& ^fiteor me mirari Liuiu auftore celeberrimii in hyftoriaru fuaru quas reperic 
ab origine urbis quoda uolumine fic orfumiia (ibi fatis glorix qfitii di potuiiTe fe defineremi aius inges 
pafceref ope.Profc(Ro,n.popuIi getiu uidtoris Romani nois glorix no fibi copofuifle illa decuiuMar 
IUS meritu eet opis amore: no animi ca pfeuera(Te:6C hoc Po.Ro.pftitifle no fibi.xx.milia reru dignaru 
cura.Quonia ut ait Domitius Pifo Thelauros oportet ee n5 libtosileiRide uoluminu circiter duu miliu 
quo^ pauca admodu Rudiofi attingur pp fecretii materix ex exgfitis audonbus cetu iclufimus..xxxvi« 
uoluminibus adieiRis rebus plurimisiquas aut ignorauerat prioresiaut poRea inuenerat uita.Nec dubi 
caUius multa ee qux &>nos pterierint.Hoies.n.fumus:& occupati ofFiciisifubfcifiuis tpibus liRa cura/’ 
m us:ideR nodlurnis.Ne gd noRris putes ceflatu horis«Dies uoois ipendimus. Cu fomno ualitudine co 
putamus:uel hoc folo pmio cotenti q> dum iRa(ut ait.M.Varro)mufitaraus:pluribus horis uiuimus* 
ProfctRo.n.uita uigilia eR. Quibus de caufis at^ difficultatibus nihil aufo j>mittere.Hoc ipfum tu prx 
ftas qd* ad te fcnbimus,Nec fiducia opis hxc e:hxc indicatura.Multa ualdc ^iofa.ideo uidenf :ga fune 
ceplis dicata.Nos gde oes patre teifratre^ diximus ope iuRo tepo^noRrojt hy Roria orfi a fine Aufidii 
Baffi. Vbi (it ea quxres iapride padla fancif.Et aliogn Ratutu erat hxredi madareine gd ambitioni de/ 
di(Te uita iudicarcf .Proide occupatibus locu faueoiego uero di poRerisiquos fcio nobifcu decertaturos 
ficut ipfi fecimus cu prioribus. Argumetu huius Romachi mei nabebis:g> i his uoluminibus auiRorum 
nola ptexui,ER.n.benignu(ut arbitror)6i plcnu igenui pudoris fateri p quos^fecerismon ut pleri^ e* 
his quos attigi fecerut.Scito.n.c6ferente me auiRores de^hendifle adiuratiifimis di ^ximis uereres tra^ 
(criptos ad uerbuinegi noiatos.No illa uirgiliana uirtute ut certarer. No Ciceroniana fimplicitate qui in 
Iib.de rep.Platois fe comitc^fitef.ln cofolatioe filix.Cratore igt fe^or.Ite panetiu de officiis.Qux uo/ 
lumina eius edifceda no mo in manibus habeda quottidie noRri.Obnoxii ^fedlo animi di intdelicis i/ 
gemi eR dephendi in furto malleig mutui reddere.Cu prxfertim fors fiat ex ufura . inferiptionis apud 
grxeos mira foelicitas.Cxrion infcnhfererqd' uolebat intelligi fauu.Alii exras amalthcasiqcfcopix cot 
nuiuelutlaiRis gallinacei fperare poliis in uolumine hauRu.lamiamufxpadedlx Enchicidi di limon 
Pinachidionnfcriptione^p quas uadimoniu deferi polTit. Atcii intraueris dii dex^g nihil in me/ 
dio inuenies. NoRri craflior es antiquitatu exeploj|c artiu^id facetilTime lucubratione puto.Vt gait Bi 
baculus era Si uocabar Paulominus aiTerit. Varro in.latyns (uis (efculixe di flexibula. Apud grxeos de/ 
fiit nugari Diodorus:& bibliothecas h^^Roria fua inlcripfit . Appion gde gramaticus hic que Tyberius 
Cxfar cymbalu mudi uocabatiquonia publicx famx tympanu potius uideri poITetumortalitate doa 
ri a fe fcripfinad quos aliqua coponebat.Me uero no poenitet nullu feRiuiore excogitalTe titulum.Et ne 
in totum uidear grxeos infeiRariiex illis nos uelim intelligi pingi^ conditoribusiguos in libellis his in 
uenies abfoluta opera:& illa quo^ qux mirando non fatiamuripendenti titulo infcripfilTe : Vt Apelles 
faciebanaut Polycletus tang inchoata (emper arte Si imperfeiRa ut cotra iudiciorum uarietates fupelTet 
artificis regrclTus ad ueniam uelutetncdaturo gcqmd defideraref fi noeRet itexceptus.Quare plenum 



aerecSdix illud cf!;g» oid opa tanq nouiffima inrcrfpfcrc:8i rang aliqd fmgulis fhfo (it ademptum . T ria 
no ampliusCut opinor)abfolute quae tradunf ifcripta ille fecinqux luis locis redda:quo aperuit fum' 
ma artis fecuritatem autJori placuifle.Et ob id magna inuidia fuere oia ea, Ego plane meis adiici pofle 
raulta cofitcor.Nec his foIis:fed 8i oibus qux edidi. Vt obiter caueam iftos homeromafticas . Ita enim 
uerius dixerim :g ut audio ftoicos 8i dialeticos & epicareos quo^.Na de gramaticis femp expeflau/ par 
turifi aduerfus libeIlos:quos de gramatica edidi.Et fubindc abortus fecere iam dece annisrcum celerius 
etiam elephanti pariant.Ceu ucro nefciam aduerfus Theophraflum hoiera in eloquetia tantum :ur no 
men diuinum inde inuenerit fcripfifle etia foemina:& puerbiu inde natum:rufpendio arbore eligenda- 
No queo mihi t^perare quo minus ad hoc ptinacia ipfa cenforii Catonis uerba ponam»Vt inde appare^ 
at:etia Catoni de militari difciplina comentanti:qui fub Africano immo uero fub Hannibale didicilTet 
militarc.Et ne africanum quidem ferre potuifTetrqui iperaror triuphum reporta(ret:paratos fuifle idos 
g obtredlatione alienx fcietiae fama fibi aucupanf .Quid.n.ad re in meo uoluminefScio ego qux feri/ 
pta funt.Hsec fi pala proferanfimultos fore qui uitiligent.Sed ii potiffimu qui uerae laudis exptes funr. 
Eorum ego orationes fino praeterfluere . Nec Plancus illepide qui cum diceretur Afinius Pollio oratio 
nes in eum pararetquae ab ipfo aut liberis poft mortem Planci ederentur ne refpondere poflet.Cu mor 
tuis non nifi laruas ludlari.Quo dido fic repercuffit illasiut apud eruditos nihil impudentius iudicef. 
Ergo fecuri etiam contra uitiligatores quos Cato eleganter & uitiis & litigatoribus compofuit.Quid 
enim illi aliud g Iitigant:aut litem quaeruntfExequcmur reliqua proppfiti.Quia uero occupationibus 
tuis publico bono parcendum eratrquid fingulis contineatur librisihuicepiftolac fubiunxi * Summagp 
cura ne perlegendos eos haberes operam dedi T u per hoc & aliis praeftabisme perlegant . Sed ut quif^ 
defiderauerit aliquid in tantu quacrat:8C fciat quo loco itiueniat.Hoc ante me fecit in litteris noftris Va 
lerius Soranus in libris quos Epopteidon fcripfir. Vale, 

Summatim Haec Infunt Libris Singulis, 
p Rimo praefatio operis ad.T.Vefpafianum imperatorem. 

Iremaudorum nominarex quibus defumpfit ea qu^perfe/ • 
quitur libris fex 6C triginta capita rerum fingularum attingens. 

Secundo de mundo:elementis 8i fyderibus. 

Tertio primus dc fecundus europxfinus. 

Quarto tertius europac finus, 

Quinto defcribiturafrica, « 

Sexto afiae defcnptio continetur. 

Septimo de homine & rebus ab homine inuentis: 

Odauo terreftrium animalium genera. 

Nono aquatilia. 

Decimo uolucrum genera, , , . 

Vndecimo infeda animalia. 

Duodecimo plantte odoratorum, 

Tertiodeci mo plantae arborum peregrinarum, 

Quartodecimo plantae uitium, 

Quintodecimoplantaearborum frugiferarum, . i 

Sextodecimo plantx arborum filueflrium, 

Septimodecimo plantx fatiuarum, 

Odauodecimo natura frugum 8C caerealiumtac fludiaagriculatoris, 

Nonodecimo linum fpartum 8i hortenfia. 

Vicefimo quae cibis & medicinae in plantis fatiuis conueniant, 

Vicefimoprimo flores & coronamenta, , 

Vicefimofecundo corona: 8C medicinae ex haerbis, 

V icefimotertio medicinte ex uino & arboribus urbanis* 

Vicefimoquarto medicinae ex arboribus filueftribus, 

Vicefimoquinro medicinae haerbarum fponte nafeentium, 

Vicefi mofexto noui morbi 8i medicinae quarundam haerbarum per morbos* 

Vicefi mofeptimo hcerbx alia: quadam & medicina: 

Vicefimoodauo medicina ex homine & animalibus magnis. 

Vicefimonono de medicina audojibus & medicina ex reliquis animalibus* 

Tricefimo magia:& medicina quadam per membra. 

Tricefimoprimo medicina ex aquatilibus, 

T ricefimofecundo reliqua ex aquatilibus. , 

T ricefimotci tio metalla auri & argenti, 

Tricenmoquartometallaaris&plumbi:3fartificesararii* 

Tricefimoquinto piflura colorefa 85jpiclores, 

Tricefimofexto marmora 3i Iapides, 

Tricefimofepnmo gemma. 



Libros. 

Mundum. 

Hadfenus, 

Tertius. 

, Africam. 
Afia, 
Mundus* 
Ad reliqua. 
Animalium. 
Sequitur, 
Reflant* 
Animalium, 
Haeflenus. 
Externa, 
Oleam, 
Pomiferas. 
Natura, 
Sequitur* 
Syderium* 
Maximum, 
In hortis* 
Complefle* 
Peradfa, 
Nefilua, 



Ipfaa. 

Senflt, 



Crefeir, 

Dicflaerar, 

Natura, 

Magicas, 

Aquatilium. 

Ventum. 

Metalla. 

Proxime» 

Metallorum* 

Lapidum, 

Vt nihil. 





IBRO Secudo continetur 
t demundo6dcaeleftibus6^ 

terreftribus dl aeriis an fini 
tusfttmundus:8(:ananus ca.i. 
De forma eius ca.ii. 

De motu eius ca.iii* 

Cur mundus dicatur ca.iiii* 
De quattuor elementis ca,v. 

De feptem planetis ca.vi. 

De deo ca.vii« 

De natura (yderum erran/* 
tium , a.viii. 

De natura Iunx ca.ix« 

De defedtu folis 61 Iunx 8C de 
iioile ca.x, 

Defyderum magnitudine ca.xit 
Quxquisinueneritm obferua^ 
tionecaeleRi ca,xii. 

Dedefedlibus ca,xiii. 

De Iunx motu ca,xiiii. 

Errantium motus 8i luminum ca/ 
nonica ca.xv. 

Quare eadem alias altioraialias iny 
feriora uideantu r ca«xvi. 

Catholica fyderum [Crran^ 

Kium ca«xvii« 

Qux ratio colores eorum 
mutet ca.xviii, 

Solis motus:8i dierum inxqua^ 



TABVLA 

deuentis ca.xlyii. Quas terras 'interrupe/ 

Naturx 6C obferuationes uen^ rint maria ca»xc. 

rorum ca. xlviii» Qux infulx continenti ad'' 

Ventorum genera a»xlix. iundtx ca.xci. 

De repentinis flatibus ca.I, Qux terremotu mari pcr^ 

Alia prodigiofa genera tem/ mutatx auxciu 

peftatum ca.li. Quxterrxipfxfe,forx 

Quibus in terris fulmina non buerunt ca^ciii* 

cadant ca.iii. Qux urbes hauflxfint 

FuIgup^ genera 6^ miracula ca.Iiii. amari .cajtciiiit 

Deobferuationibus ca.Iiiii. depiaCuIis ca.xcv« 

De fulminibus euocandis ca.Iv. de terris femptremetibus ca.xcvit 
Catholica fulgurum ca.Ivi. de infulis femperfluftuany' 

Qux no feriantur fulmine ca.Irii, tibus ca»xcvii« 



De prodigiofis pluuis ladle: 
fanguine:carne:ferto:!ana: 
lateribus coadis ca.Iviii, 

De crepitu armorum tubarum 



litatisratio ca,xix. 

Quare loui fulmina afli/ 
enentur ta,xx, 

Interualla (yderum ca.xxi. 

de (yderum mufica ca«xxii« 
de mundi geometria ca,xxiii. 
de repentinis fyderibus ca,xxiiii. 
de cometis 8i cxleflibus prodigiis 
natura:& fitu 8C gene' 

»ibus eorum ca.xxr. 

Hipparchus de (yderibus p exem/ 
f)Ia hvflorica:faces: lapades : trabes: 
boIiaes:& chafma cxli ca«xxvi* 
de cxli coloribus ca«xxvii. 

de flamma cxli ca.xxviii. 

de coronis cxleflibus ca.xxix. 
de circulis repentinis ca.xxx* 
Plures foles ca«xxxi* 

Plures Iunx 'ca«xxxii. 

dierum lux nodte ; ca«xxxiii« 
Clypei ardentes ca.xxxiiii. 

Oftentum cxli ca.xxxv« 

dedifcurfuflellarum ca.xxxvi« 
deflelliscaflonbus ca.xxxvii. 
de aere ca.xxxviii. 

de xflatis tepeflatibus ca«xxxix. 

; de canicuix exortu ca.xL 

Vis tempo^ anni ftatua xli. 
de incertis tepeftatibus ca.xlii» 
de hym bribus ca.xliii* 

Quare lapides pluant ca.xliiii« 
de tonitruis 8C fulgoribus ca.xiv. 
Quaroneecchoreddaf ca.xlvi. 



de exio audito 
De lapidibus e exio 
cadentibus 
dearcucxlefli 
de grandine: niue:pruina: 
nebuIa:rore. 
de nubium imaginibus 
de proprietatibus cxli in 
locis 

de natura terrx 
de forma terrx 
de antipodibus an fint 
Quo aq fit terrx inexa 
de nauigatione maris 8C 
fluminum 



Quibus in terris non pluat:& acer/ 
uata terrarum miracula 6i extero/’ 
rumelementoji ca.xcviii* 

Qua ratione x(lus maris accedant 
8i recedant ca.xcix. 

Vbixflus extra rationem ca«Ct 
Miracula maris caxit 

ca.lxi« Qux poteflas Iunx 6^ terrena & 
marina ca.cii. 

Qux folis:£f quare falfum 
mare ca.ciii. 

Ite de natura Iunx ca«ciiiu 

Vbi altiflimum mare ca.cv. 
MiracuJa aquarum fontium & flu/ 
minum ca«cvi« 

ca.Ixvii* *Ignium & aquarum iunflamiracu 
ca«Ixviii* Ia:& de maltha 

denapta ca.cviii. 

de femp ardentibus lods 



cadixt 

ca.Ix. 



ca.lxii* 

ca,Ixiii. 

ca.Ixiiif. 
ca.Ix V. 
ca.Ixvi. 



ca.Ixix. de femp ardentibus loris ca.cix. 

Qux portio terrx habitef ca.Ixx» Ignium pfe miracula ca.cx« 

Medi am efle mundi terra ca.Ixxi. Terrx uniuerfx menfura:Iongitu/ 
de (yderum inxqualitate:6C de ccli do & latitudo ca.cxi, 

pfi:& ubi & quare. ‘ca.Ixxii. Harmonica mundi ratio caxxii. 



Summa res & hyftorix 6C obferua 
tionesu;ccc.xvii. 



Qux ratio diuroxlu/ 
cis in terris ca.Ixxiii, 

Gnomica de eadem re 8i horolo/ 
gio primo ca.lxxiiii* Exaufloribus. 

Vbi&qdonullxumbrx ca.lxxv. 

Vbi bis anno umbrx:6i ubi in con»' M.VarroneiSulpitio Gallo : Tibe/' 
trarium ca.lxxvi, rioCxfareimperatorc.Q.Tubero»' 

Vbi longiffimus dies:6i ubi breuiP ne.Tul. Titone . L.Pifone.T. Liuio: 
fimus ca.Ixxvii. Cor.Nepotc:Statio Sebofo: Celio 

Irem de horologio ca.Ixxviii. Antipatro: Fabiano:Antiate: Mu/ 
Quo dies obferuenf cadxxix» tiano:Cecinaquidehetrufca difei/ 
difleretixgentiu datario ca.lxxx. plina fcripfit. Tarquitio* Llulio: 
de motu terrx ca.Ixxxi. Aquila:qui Item Sergio* 

de terrx hiatibus ca.Ixxxii, , Externis* 

Signamotusfuturi ca*Ixxxiii* 

Auxilia cotra motus fu/ PIatone:Hipparcho: Timarcho:So 

turos ca,Ixxxiiii. fienePctofiri:Necepfo:Pythagori/ 

Porteta'terra 9 i femel uifa ca»lxxxv. cis:Pofidonio:Cafimandro:Epige^ 
Miracula terremotus ca*lxxxvi. ne:Gnomonico : Euclide : Ccrano 
Quibus locis maria rcceP philofopho : Eudoxo : democrito; 

ferint. ca*Ixxxyii» Critodemo:Trafillo:Serapi6e:dice/ 

Ratio infularum enafeen/ archo:Archimcde:One(icrito:Era/ 

tium ca.Ixa;j®p& tofthene:Pythea:Herodoto:Arifl:o 

Qux 6C quibus temporibus^l^^^ tele:Ctefia: AtthemidoroiEphefio: 
txfuni IfidoioiCaxacene: Theopompo* 



1 



Ibro tertio continentur fi'' 
tus:gentes:maria:oppida: 
portu s:montes : flumina: 
tnefuraerpopuli qfunt aut fuerunt. 
Deeuropa ca.i. 

Bethycae longitudo & la/ 
titudo ^ ca.ii. 

Hifpania citerior ca.iii. 

Narbonenfis prouincia ca.iiii. 
Italia ryberis roma capania ca.v. 
decorfica ' ca.vi. 

de fardinia ca.vii. 

deficilia ca.viii. 

de lipara ca.viii. 

de locris italiae fonte ca.ix. 

Secundus europae finus ca.x. 
Regi o italiae quarta ca«xi. 

Quinta regio ca.xii. 

Sexta regio ca»xiii. 

Oi^aua regio ca.xiiii. 

de pado flumine ca«xv« 

deitaliatranfpadana regio 
nona ca.x vi. 

Venetia decima regio ca.xvii* 
deiftria ca.xviii. 

de alpibus Si gentibus al'' 
pinis ca.xix. 

Jlliricum ca.xx. 

Liburnia ca.xxi. 

Macedonia ca.xxii.* 

Norici ca*xxiii. 

Pannonia ca.xxiiii. 

dalmatia ca.xxv. 

Mefia C3.xxvi. 

Infularum ioniidi Adriaticifum/ 
ma.Oppida geres.xxvi. Summa flu 
mina clara.Summimontes pratcla 
rf.Sum mae infulx.Summa ea quee 
intercidereoppida Si gentes. Sum/' 
ma res Si hyftoriae obferuatio/ 
nes.ccc.xxvi. 



TABVLA 

Ibro quarto continentui 
I fitus:gentes:maria oppi/ 

da:portus;montes:flumi/ 
na:mefura: populi qui funt aut fue' 
runt. 

Epirus ca.i. 

Aetholia ca.ii. 

Locri ca.iii. 

Peloponnenfus ca.iiii. 

Achaia ca.v« 

Dearchadia ca.vi. 

Graecia Si attica ca.vii. 

Theflalia ca.viii» 

Magnefia ca.ix. 

Macedonia ca.x. 

Thracia ca.xi. 

Infulae inter eas ter>' 



heraclide:PhiIemone : Menephon 
te:Pythea : Ifidoro:Philenide: Xcua 
gora:aflymonio:Staphilo: Anflo/ 
crito:Metrodoro:Cleobu/' 
Io:Pofidonio. 



ras inter quas cre/ 
taeuboia cyclades 
Sporades Maeo^ 
tis Hellefpontus 
Ponti Maeotidis 
Daciae Salmatiae 

cythiac ca.xii. 

Infulae ponti ca.xiii. 

Germaniae ca.xiiii. 

Infulae in gallicooceano ca.xv, 
Britania hibernia ca.xvi. 

Gallia ca.xvii. 

Lugdunenfisgallia ca*xviii. 
Aquitania ca.xix. 

Citerior hifpania ca.xx. 

Lufitania ca.xxi* 

Infulae in oceano ca.xxii. 

Vniuerfae europs mefura ca.xxiii. 
Summa oppida Si gentes . Summa 
flumina clara: Summa montium 
clararSumma infulae quae intercide 
reoppida&genres.Summares hy 
Horiae Si obleruationes. 



Ex autHoribus. 



Ex audionbus. 



Turraneo GraccuIa:Corn . Nepote 
.T.Liuio:Catoe Ceforio.M.Agrip/ 
pa.M.VarroeiDiuo AuguftoiVarx 
rone:Atracino: Antiate : Higino.L. 
Vetere:Poponio Mela Curionepa- 
tre:Cxlio Aruntio;Sebofo:Licinio: 
Mutiano : Fabririo Tufco.L. Ateio 
Cipitoe:Verrio Fljcco.L.Pifone.C 
£liano.Valeriano. 



M.Varrone : Catone Cenforio.M. 
Agrrippa diuo Augufto : Varrone: 
Arracino : Cor. Nepote Higino.L. 
Vetere:Poponio Mela:Iicinio: Mu-' 
tiano:Fabritio Tufeo: Ateio;Capi> 
tone:Ateiophilologo, 



Externis. 



Externis. 



PoVbio:Hecateo:HelIanico dama 
fte Eudoxo:dicearcho: Timofthe/ 



Artemidoro: Alexandro:PoIyhiflo 



re:Tucydide:Theophrafto:Indoro: 
Theopopo:Metrodoro Sepfio: Ca 
licrate: Xenophonte ; Lampfaceno; 
Diodoro Siracufano: Nymphodo 
rojCaliphane; Timagene» 



ne:Ephoro : Cratere grammatico: 
Serapione:Anciochenfe : Callima/ 
cho Artemidoro: Apollodoro; Aga 
tode:Eumaco ficulo mufico.AIexa 
^^!yhoftore : Tucydide:dofia/ 
jjj^^aximandro Phiiiflide:MaIo 
l^di^yfio : Ariftide: Callidemo: 
M^chinoaiedoHhenesantidide: 



Ibro Quinto continentur 
I fifus:gentes:maria : oppi/' 

da:portus:montes:flumi' 
na:menfurae:populi qui funt aut 
fuerunt 

demauritania ca.i. 

T ingitania prouincia ca.i i. 

Numidia ca.iii. 

Africa ca.iii, 

Cyrene ca.v. 

Libya mareotis ca.vi. 

Infulae circa africam 
ddaduerfa/ 

rum africac ca.vii. 

Aethiopes ca.viii. 

deafia ca.ix. 

Alexandria ca.x, 

Arabia ca.xi, 

Syria palaeflina phoenicis ca.xii. 
Idumaea:fyria:palaeftina:famaria: 
afcalu m :azorus:caefarea. ca.xiii. 
Iudaea:gaIilea:hierico:emmaus: 
Lydda:ioppe ca.xiiii. 

Iordanis ca.xv. 

Afphaltites ca.xvi. 

Gens hefTcnorum 'ca.xvii. 

decapolis ca.xviii. 

Tyrus & fyde n ca,xix. 

Mons libanus ca.xx* 

Syria antiochia ca.xxi. 

Caflius mons ca.xxii. 

Ccelefyria ca.xxiii, 

Euphrates C 3 .xxiiii. 

Palmiras ca.xxv. 

Hierapolis ca.xxvi. 

Cilicia:& adiun(flae: 
gentes:amphi> * 

lia:ifauria:homana'' 
dum:pilTidia: 
lycaonia:taurus 

mons:lvcia ca.xxvlr. 

Indus fluuius ca.xxviii. 

Laodicea apameaionia ca.xxix* 
Ephefus aeolis troas perga/ 
mus ca.xxx* 

Infulae ante afiam:pamphi/ 
lium mare:rhodus:fa/ 
mus:chius. ca.xxxi. 

Hellefpontus:mifia:phrygia:gala/ 
cia:nicea bithynia:bofx 
phorus. ca.xxxii. 

SummaoppidaS: gentes:Summa 
flumina clara: Summa montium 
clara:fumma infulae.cxviii.fumma 
quae intercidere oppida:fumma res 
hyftoriacai obferuationes. 





Exaaitonbus. 

Agrippa:Sueronio:Paulino: Varro 
ne:Arracino:Cor.Ncpote;Higino: 
LrtVetefe.Mela;Domitio Corbulo 
nc:Ucinio:Muriano:CIaud«o Carx 
fare: Aruntio:Liuio filio: Sebofo in 
adtis triumphorum. 

EXTERNIS. 

Iubarege:Hecateo:Hcllaico dama 
fceno:Dicearcho:Bione:Timon:he 
ne:Phi!enide:Xenagora : Aflymox 
nio:Sraphylo:Dionyfio: Ariftotele 
Ariftocrito:Ephoro: Eratofthene: 
Hipparcho:Panetio:Serapione:An 
tioch eno:Cal 1 i macho:agatocle: Po 
,Iybio;Timeo;Machania : Herodo^ 
totMyrfilo: Alexandro Polyhifto/ 
re:Metrodoro:Pofidonio qui peri^ 
plum:aur pcrihegefim ideft de diui 
tiis:pcriegefeos:ide(l de terrje amy 
bitu:Sorade:Periandro:ardlareSy'' 
cionio:Eudoxo:antigene: Callicra 
ie:Xenophonte:Lapfaceno:Diodo 
ro Syracufano:Hanonc : Himilco: 
Nymphodoro:Calliphone:artemi 
doroiMegafthene Ifidoro: Cleobu 
lo:ariftocreonte« , . 

Ibro fexto cotinentur fitus: 
f getes:maria:oppida:portus: 
flumina mefurx:populi qui 
funt aut fuerunt. 

Gens paphlagonum 8C cappado/* 
cum ca.ii. 

Oppadocia ca.iii. 

Thcmiflidae regiois getes. ca.iiii. 
Regio colchica:anchaci:&cacteri eo 
dem tradlu. ca.v. 

Borphorusicimmericustmaeo' 
cis. ca.r^i. 

Gentes indiar. ca.vii. 

Armeniae duae. ca.viii. 

Armenia maior ca.ix. 

Albania hibena ca,x. 

Portae caucafi^ ca.xi. 

Infulae in ponto ca.xii. 

Geres in/cythicooceano ca.xiii. 
Media:cafpiae porte: eauca^ 
fie ca.xiiii. 

Getes circa hyrcanu mare ca,xv. 
Item gentes ca.xvi. 

Scytarum gentes ca.xvii. 

Fluuius ganges ca.xviii. 

Gentes indiac ca.xix. 

Indus fluuius ca.xx. 

Arii 3C iundfae gentes ca.xxi. 
Taprobane infula ca.xxii. 

CapifTenae daritis carmaia ca.xxiii. 
Sinus pficus dC arabicus ca.xxiiii. 
Cafeandrus infula parthorum re/ 
.gna ca.xxv. 

Mediarmefopotamia: babilon fe/ 
leucia ca.xxvi. 



TABVLA 

Flumen tigris ca.xxvii. 

Arabia:nomades:nabatei:omani:ti 
lostSiogyrisinfulae ca.xxix. 
Sinus maris rubri troglodytici 8i 
aethiopici ca.xxix. 

Multiformes 8C mirae hominum 
eflfigies ca.xxx. 

Infulae sthiopici maris ca.xxxi. 
De fortunatis infulis ca.xxxii. 
Terrae per menfuras computata 
digeftio ca.xxxiii. 

Digeftio terrarum in pararellos 8C 
umbras pares ca.xxxiiii. 

Summa oppida,c.lxxxxv. Sum ma 
gentes.d.lxyi. Summa fluminu cla 
ra.c.!xxxx, Summa montes clari, 
Axxviii.Summa infulac.c.viii. Sum 
ma quae iterdicere oppida aut gen/ 
tes.lxxxxv.SummartsS: hyftoriac 
& obferuatioes duo milia.cc.xiiii. 
Exauftoribus. 

M.Agrippa.VanociAtracino: Cor 
ne,Nepotc;Higidio.L. Verere: Me/ 
la;Pomponio:Domitio : Corbulo' 
ne:Licinio:Mutiano: Ciaudio:C£E'' 
fare:Aruntio:Sebofo;Fabritio Tu 
fco.T,Liuio:Seneca: Nigidio» 
Externis. 

lubarege: Hecareo: Hellanico da' 
mafceno:Eudoxo:Dicearcho ; Be- 
tonio:Timoflhene:patrocle:Demo 
demante: Clitarcho : Eratofthene: 
Alexandro magno:Ehodoro: Hip 
parcho:Panetio:Callimacho:Arte/ 
midoro: Apollodoro:Agatocle: Po 
lybio:eumacho Siculo: Alexandro: 
Polyhiftore:Ifidoro: Hammome/ 
to:Metrodoro:Pofidonio:Onellcri 
to:Nearcho:Megafthene : Betone: 
dC Diogeneto:Ariftocreote: Bione: 
DialdoneiSimonide minore: Bafi/ 
le:XenophonteLampfaceno. 

Ibrofeptimocontinenf’ gen 
I tium mirabiles figurce. 
Gentium mirabiles figurae ca.i. 
De fcyrhis 8C aliarum diuerfitate 
gentium ca.ii. 

De prodigiofis partubus. ca.iii. 
De mutatioefexus& geminis par/ 
rubus cadiii. 

De homine generando &: pariendi 
tempora per illuftria exepla a men/ 
fibus.vii.ad.xi. ca.v. 

Decoceptibus&figna fexusin 
grauidis pertinentia ante 
partum ca.vi. 

De conceptu hominum genera 

tione ca.vii. 

De agrippis CA0iU 

Monftruofi partus excifi \ 
utero \ ca^ 

Qui fint uopifei 



exempla numerofe fobolis ca.xf. 
exempla fimilitudinum ca,xii. 
Quae fit generandi ratio ca.xiii. 
Ite de eode multiplicius ca.xiiii. 
De menftruis mulieru ca.xv. 
Item de ratione partuii ca.xvi. 
Infignia corporum ca.xvii. 
exepla uariaru figuraru ca.xviii» 
diuerforumoruexempla ca,xix. 
De fortitudine di uelocitate ca.xx. 
De uifu ca»xxi. 

De auditu ca.xxii. 

exempla parientix ca.xxiii. 
Memoriae exempla ca.xxiiii. 
Laus,C,Iulii Caefaris ca.xxv. 
Laus Pompeii magni ca.xxvi» 
Laus Catonis primi ca.xxvii. 
Item de fortitudine ca.xxviii. 
Diuerfac laudes pluri/ 
morum ca.xxiX« 

De Platone:ennio.Virgi/ 
lio.M.Varrone:&.M. 

Cicerone ca.xxx« 

De morum honeftate ca.xxxi« 
Deaufloritate ca.xxxii. 

Dediuinitatc ca.xxxiii* 

De nafcica ca.xxxiiii* 

De pudicitia ca.xxxv. 

De pietate ca.xxxvi* 

De artium plurimarum 
excei lentia:aftrologia: 
grammatica:geO'' 
metria ca.xxxviL 

Ite mira opera artificis ca.xxxviii. 
Deferuitiis ca.xxxix. 

De praeftantia gentium ca.xf* 
Deioelicitatefoemina: ca.xii. 

Varia exem pia fortunae ca,xli4 
De bis proferiptis 
L.fylla.Q.Me/ 

rello. ca,xliii. 

De altero Metello ca.xliiii* 

DeDiuoAugufto ca.xlv. 

Quos beatifliraos dii iudicaue/ 
runt ca.xlyi* 

Quem uiuentem ut 
deum coli iufle/ 

runt a.xivii. 

Defpatiisuitac longif 
fimis ca.xiviii* 

Deuarietatenafeendi ca.xlix. 

In moribus uaria exempla ca.l* 
De fignis mortis ca.lf* 

De his qui elati reuixerunt. ca. lii. 
De mortibus repentinis ca.liii« 

Defepultura ca.liiii* 

De anima:uel de ma-/ 
nibus:uel de fu rretftio/ 
ne ueiba gentilium 
inania ca.Tv* 

Quae quis inuenerit 
in uita ca.iyi. 

b 



In quo primus genti um coo/ 
fenfus ca.lvii. 

De litteris antiqui s a.lviii. 

Quando primum tonfores 
romac ca.lix. 

Quado primu horologia ca.Ix, 
Summa res 8C hyftoriae 8i obferua 
tiones.d.cc.xlvii. 

Ex audloribus. 

Verrio Flacco : Cn.Gelio : Licinio: 
Mutiano:Mutio:Mafurio: Agrip/ 
pino : Claudio Cxfare.M.Ciceroe: 
Aiinio PoIli6e:Meira!a: RuffoNc' 
pote Cornelio: Virgilio,L.Cordio: 
MeIifro:Sebofo:Cor. Ce lfo:Maxi/ 
mo Valerio:Trogo : Nigidio Figu.' 
Io:Pomponioattico:Pediano ako'' 
nio:Sabino:CatoneCeforio: Fabio 
Veftale. 



• TABVLA 
nim& draconum 



Externis» 



Herodoto: AriftearBetone.Sigono 
Cratete: Agatharcide : Calliphane: 
Ariftotele:Nymphodoro: Apollo^ 
nide:Philarcho:Damoe :Meganhe 
ne:Cteria:Taurone:Eudoxo: One^ 
ficnro:CIitarcho:Duride : ArremP 
doro: Hippocrate Medico:Afclepia 
de medico : Hefiodo Anacreonte: 
Theopompo:HeJlanico damafcno 
Ephodoro:Epigene:Berofo: Peto^ 
riri:Neocepfo:Alexadro polyhiPo" 
re:Xenophontc: Callimacho : De/ 
mocrito:DiuIio:PoIyhiPore hyfto 
rico:Stratone:gc6tra Ephori theo 
remata fcripfit . Heraclide pontico: 
Afclepiadeiqui tragodumena phP 
lofophoiStcphano.Egefia : Archi/ 
macho:Tuc)^didc:Mnel)gitoe:Xe'' 
nagora:Mt'trodoro:Sceplio: Anti/ 
cIide:Critodemo« 

Ibro Oiflauo conncntur ani 
i malium terreftrium natu/ 
rae peditantum 

De animalibus terreftribas clepha^' 
eorum ccmmendatioiSi: de fenfu 



ca.xi. 

de folertia animalium ca.xii. 
De draconibus ca«xiii» 

Deferpentibus maximis 
3i bois ca.xiiii. 

De fcythicis animalibus 8£ fepten/ 
trionalibus ca»xv» 

De leonibus ca.xvi. 

Depantheris ca.xvii. 

De tigridis natura & camelis ca/ 
melopardali & quomo primum ui 
fa romac ca.xviii. 

De chao & cepho ca,xix. 

De rhinocerote ca.xx. 

De lyncibus 3i fpingibus 8i crocu-- 
tis cercopithecis:indicis bubus:leu' 
crocutis:calc:tauris*thiopiac:man 
ticora monocerote:catoblepa: bafi 
lifco ca.xxi. 

De lupis ca.xxii» 

Deferpentibus ca.xxiii. 

De ieneumone ca.xxiiii. 

De crocodilo 8i hippopota 
mo C3.XXV. 

Qui primus romre hippopotamii 
& crocodilos oftendit:6i medi' 
cinacabanimalibus re/ 



eorum. ca.i. 

Quando pri mu iundli ca.ii. 
De docilitate eorum ca.iii. 

De cicementia eorum:&g) pericula 
fua intelligant & de rygridis trucu/ 
lentia ca«iiii» 

De intelleiflu 8i memoria eo/ 



rum ca.v* 

Quando primum in italia ca.vi, 
Pugns eorum ca.yii. 

Quomodo capiatur ca.viii. 

Quomodo domantur ca.ix. 

De parta eorum & reliqua na/ 
tura ca.x» 

Vbinafcatur&dedrfcordia eo/ 



De natufa pecorum & pecu-' 
dum ca,xlvii. 

De generibus lanarum & ue/ 
Ilium ca.xlvii'» 

De mufimonio ca,xlix. 

De capris di generatione ca/ 
rum ca,I« 

De fuibus 8i natura eape ca.ii. 

De uiuariis beiliarum ca.iii» 

De femiferis animalibus ca.liii» 

defimiis ca.liiii. 

De leporibus ca.ly. 

De damis ca.lvi» 

De muribus & gliribus ca.lvii. 

Qux animalia quibus locis non 
fint ca.lviii. 

Quae aduenis noceant ca.lix. 

Summa res & hyftoriac 8i obferua 
tionestdcc. Ixxxviii. 

Exaudloribus. 

Mutiano : Procilio : Verrio Flacco^ 
L.Pifone:Cor.Valeriano:Catone cc 
forio:Fcncftella:Trogo:Adlio : Co/ 
lumella:Virgilio:Varrone.L.Metel 
lo:Scipione:Corne.Celfo:Nigrido: 
T rebio nigro:Poponio Mela : Ma/ 
nilio:Sura» 



pertcE ca.xxv/. 

Quae afalia qs hxrbas oftcderut ccr 
ui lacerti: hirundines: teftuditics: 
muftella:ciconia aper: anguis: 
draco:panthera:clephas 'urfi: 
ceruipalumbes:columbae:gru/ 
es:coruus ca.xxvii. 

Prognoitica aialium c3,xxviii. 
Ciuirates & gentes a minutis aiali/ 
bus deletae ca.xxix. 

De hyena 8i crocuta 8i maticora 8i 
fibris & lutris ca.xxx. 

De ranis & uitulis marinis& ftel/ 
Iionibus ' ca.xxxi, 

Deceruis ca.xxxii. 

De tragelapho 8i cameleote di re/ 
liquis colorem mutan' 
tibus ca«xxxiii. 

De tarando di lycaone di 
thoe ca.xxxiiii. 

Dehyflrrce ca.xxxv. 

De uriis di foetibus eo^. ca.xxxvi. 
De muribus ponticisS: alpinisdi 
herinaciis ca.xxxvii. 

De leontophono:Iynce:melibus:& 
fciuris ca.xxxviii. 

De uipera cocleis di lacer/ 
tis ca.xxxix. 

De canibus ca.xl. 

Ad canis rabidi morfum ca.xli. 
De natura equorum ca.xlii. 
Deafinis ca.xliii, 

De&tulis ca.xliiii. 

Dcbdbus ca.xlv. 

Deapiboue ca»xlyi. 



Externis* 



luba regc:Polybio : Oncficrito: Ifi/ 
doro:Antipatro:Anflotele:Deme/ 
trio phyrico;Democrifo:Teophra' 
fto:Euante.Apocaqui olympionf/ 
ca:Hierone rege: Attalo rege: Philo 
metere regc:Ctefia:Duride : Phili/ 
fto:Archira:Philarcho : Amphilo/ 
cho : Ateneo : Anaxipoli : Thafio: 
Apollodoro lennio : Ariflophane 
milefio: Antigono cimseo: Agatho 
cie chio: Apollonio pcrgameo:Ari/ 
ftadro areneo:Bachio millefio: Bio 
ne folenfe Cherea ateneo: Diodoro 
prienneo:Dione Colophonio: Epi/ 
genc:Rhodio:Euagone Tafio:Eu/ 
phroio: Afcnco:Hegefia: Maroneo 
Menandro priennio: Heracleote: 
Menecrate poeta : Androcione qui 
de agricultura fcripfit: Eicrione qui 
item :Dionyfio qui magonemtra/ 
fiulit : Diophane qui ex Dionyfio 
epitomen fecit: Archelao rege : Ni/ 
candro. 

Ibro Nono continentur ani^ 
I malium aquaticoiu hyfio/ 

rixdi naturae. 

De aquatilium natura caj» 

Quare maxima in mari ani/ 
malia ca»ii» 

Dc indici maris beluis ca.iii. 

Quae in quo$ oceano 
maxima ca»iiii. 



TABVLA 



De tritonum ncrcidum 8C elephan 
torum maritimogi figuris ca,v. 
De balenis & o reis ca»vi* 

An fpirent pifces:an dor'' 
miant ca.vif. 

De delphinis ca.viif. 

De rorfionibus aquatilibus ca,ix, 
de teftudinibus quomodo ca' 
piantur ca.x. 

Quis primus teftudmesfecare in/ 
flituit ca.xi. 

Tegmenta aquatilium ca.xii, 
de uitulo marino a.xiii* 

de pifcibus pilo carentibus:& quo 
modo pariant:&quot eorum ge/ 
nera ca.xiiii* 

de nominibus & naturis multoru 
pifeium ca.xv« 

de auguriis & diuerfitatepi^ 

Icium ca.xvi. 

de mugili & aliis pifcibus:K ^ non 
idem ubigp placeant ca.xvii* 
de mulo:&: coracino.Talpaifal' 
mone ca.xviii. 

de exoceto:muribus: polypis:&: 
murenis ca.xix, 

digeftio pifdum in figuras cor/ 
porum ca,xx. 

deanguilis ca.xxi. 

de lacu benacu ca.xxii» 

de murena natura ca«xxiii. 

de planis pifcibus ca.xxiiii, 

de echenide pifceteiufquc natu' 

_ra mirabili ca.xxv. 

de uarietate naturae pifciu ca«xxyi. 
de miluo pifce di dracone ma 
rino ca»xxvii, 

de pifcibus fanguine caren/ 
tibus ca.xxviii. 

de loligine 8i fepiis:8i polypis:6i 
naupliis ca.xxix. 

,de onigenatlocuftis 8C cancris: co' 

’ deis & cochis ca»xxx. 

decaneris ca.xxxi, 

de cocleis ca«xxxii. 

de pectinibus a,xxxiii« 

^ de diuitiis marinis ca.xxxiiii« 

Quomodo nafeantur 8i ubi;6( 
quomodo inueniuntur mar/ 

^ garitae ca.xxxv. 

, de natura purpurae mu/ 
ricis ca«xxxvi, 

jQuot funt genera ca,xxxvii, 

' Quo capiuntur rpe ca,xxxviii. 

Romae quando ufus purpu' 

, rac i ca.xxxix* 

' de praecio earum ca.xi. 

de tingendo amethyflino 8C cocco 
, biflynio ca»xli, 

De pinna & pinnotere : 8C aquatili/ 
, um fenfu ca.xlii. 

I De fcolopendristuulpibus dC 



glanis ca.xliii. 

de ariete pifce ca.xliiii. 

De his qua: tertiam naturam ha/ 
bentnon animalium neque fruti/ 
cum & de urticis;& fpon/ 
giis ca.xlv, 

de caniculis marinis ca.xivi. 
de animantibus quae filicea terta: & 
qusefmeuillo includuntur & reli/ 
quis fordidis anima/ 
libus ca.xlvii. 

de uenenatis marinis ca.xlyiiu 
de morbis pifeium ca.xlix. 

degeneratione eorum mira ca.l. 
Item de gcnerationc:&: q pifces oua 
pariant ca.li. 

deuuluispifcium ca.Iii. 

de longifiima uita pifciu ca.liii. 
de uiuariis oftrearum : 8i quis pri/ 
mus inuenerit ca.liiii. 

Quis primus murenarum uiuaria 
fecerit ca.Iv. 

De coclearum uiuariis : 8C quis pri/ 
mus inrtituit ca.lvi» 

de pifcibus terrenis ca.l vi/. 

de muribus nili ca.Iviii. 

de anthia pifce; quomodo ca/ 
piatur C3.1ix. 

de rtellis marinis ca.Ix, 

de daClylis eorumque mi' 
raculis ca.lxi, 

de inimicitiis 6C amicitiis inter fe 
aquatilium ca.Ixii, 

Summa res 6i hyftoriae 8C obferua 
tionestdc.1. 

Exaudoribus. 

Turranio:GracuIo ; Togo: Moece/ 
nate: Albino flauio:Cornc» 
Nepote:Valerio mi/ 
nographo ; Fabia/ 
no: Fenertella 
Mutiano:He/ 
lio StiIone:Sta/ 
tio febofo:MeIif 
fo:Seneca: cicero 
ne Macro:Aemi/ 
lio: Merta Ia Cor/ 
uinoTreboio Ni/ 
gro Nigidio. 

Externis. 

Arirtotele: Archilao rege:CaIIima/ 
cho:Democrito:Theophrarto: Tra 
fiIIo:Hegefidono:Cudnio: Alexan/ 
dro polyhirtore 

Ibro Decimo cotinentur 
I naturx & hyrtoriac aialiV 

umuolatilium. 

De natura auium ca.i, 

dephoeoice ca.ii. 



de aquilis ca,iif« 

Quando legionum ligna eflecoe/ 
perint ca.iiii. 

Mirum de aquila ca.v. 

de uul turibus ca.vi. 

de fanquale ca.vii. 

de accipitribus ca.viii. 

de cocyce quae a fuo genere inte/ 
rimitur ca.ix. 

de miluis ca.x. 

digertio auium per genera ca.xi. 
de inaufpicatis auibus:cornice: cor/ 
uis:bubone ca.xii, 

de incendiaria aue ca.xiii. 

decliuina ca.xiiii. 

de auibus incognitis ca.xv. 
deauibusnodurnis ca.xvi. 

denoertuis caoivii. 

de pico martio ca,xviii. 

de uncos ungues habentibus 8i di^ 
gytos ca.xix. 

depauoibus:&quiseos primus co 
mederit ca.xx. 

degallis:& quomodo caftretur:& 
gallinaceo locuto ca.xxi, 

Deanferibus;& quis primus iecur 
anferinum comedent : 3i de adipe 
auferino comageno ca.xxii* 
de gruibus:ciconiis:oloribus:6i pe/ 
regrinis auibus:& coturnicibus: de 
glote ca.xxiii. 

de hirundinibus:merulis turdis:SC 
fturnis:turtuiibus:& pa' 
lumbis ca.xxiiii, 

Quae auium pcrennes:quac feme/ 
ftres:quae trimertres ca.xxv, 
de auibus mira ca.xxvi« 

de auibus feleucidibus ca.xxvii* 
de ibi ca.xxviii. 

Quae aues in quibus locis n5 funt: 
6i quae mutant colorem & uocem ; 
& iufeiniis ca.xxix, 

de merulis ca.xxx. 

Tempus auiu geniturae ca.xxxi. 
De haIcionibus:&de diebus ea/ 
rum nauigabiltbus : & gauie:& re/ 
liquo aquaticarum ge/ 
nere ca.xxxii. 

De diuerfitate nidificantium aui/ 
um argathilis:cinnamulgis 8i per/ 
dicibus ca.xxxiii. 

de columbis ca.xxxiiii. 

de palumbibus 6^ difleretiacolum 
barum ca.xxxv. 

de palTeribus C3.xxxvi» 

de tinnungulo ca.xxxvii. 

de uolatu & incertu aui/ 
um ca,xxxviii. 

deapodibus ca.xxxix. 

de caprimulgis & pia/ 
teis ca.xi, 

de ingeniis auium caali. 

b ii 



Dc carduele & prytaco:8i auibus 
qusc loquuntur ca.xlif. 

de corucp^ intelhgentia ca,xln!. 
dcdiomcdeisauiDus ca»xlini« 

Quse animalia nihil di/ 
fcant ca.xiv. 

de potu auium ca»xlvi. 

dehrm.atopodi& onocrotali: 

& de peregrinis aui' 
bus ca.lxvii. 

de multarum auium no^ 
minibus&na/ 

tura ca«xlviii. 

de nouis au ibus 8i fa/ 
bulofis ca«xlix« 

Quis gallinas farcire inftituerit: 
de auiariis 6C quis ea pn> 
inusinftituerit ca.I. 

de Aefopi patina ca«li. 

de generatione auium prae/ 
ter aues quae quadrupedes 
oua pariant ca«Iiii 

de tempore dl generatione 
incubatus auium 6C 
coitu ca*Iiii« 

de uitiis& remediis incu^ 
bantium ca.liiii« 

de auguriis ouorura ca.lv. 

Quae gallinae optimae ca#lvi, 

de morbis earum 8C terne/ 
diis ca.Ivii* 

de conceptu dinumero fce/ 
tus auium cadviii. 

depauonedianferibus ca«lix« 

de ardeolis & quomodo 
feruentur optime 
oua caJx» 

Quxuolucrum folaani/ 
inal pariat di lade 
nutriat cajxi. 

de conceptu uiperaedi partu: 
di quae terreftrium oua 
pariant ' ca.Ixii* 

oe generatione terre/ 
ftrium cajxiii# 

de uaria generatione 
auium ca.lxiiif. 

de murium foetu cadxv. 

de fpina hominis anguem na/ 
fci cadxvi. 

defalamandra ca.lxvii. 

de his quae nafcunturexnon 
genitis:di quae nata nihil 
gignunt ca.Ixviii. 

de fenfibus animaliu ca.lxix« 

Auditum di olphatum efle pi/ 
fcibus ca.lxxt 

Tadlum communem effe om/ 
nibus ca.Ixxi« 

Quae uenenis uiuant: di quae 
terra ca,Ixxii» 

De cibo di potu quorun/ 



TABVLA 

dam ca.Txxiii. 

Quae inter le diflideant:di quae in/ 
terfeconueniant caJxxiiii. 

de fomno animalium ca.lxxv. 
Summa res di hyftortedi obferua 
tiones.dcc.xxiiii. 

Exaudloribus. 

ManiIio:Cornelio:Valeriao:Ai5io: 
Vmbritio meliore:Mafluriq:Sabi 
no:Antiftio:Labeone : TrogoiCre/ 
mutio.M.Varrone:Macro: Aemi/ 
Iio:Emiflio:Mutiano Nepote: Fa/ 
biano pidlore.T.Lucretio: Cor.CeI 
foiOratio Deluione:Higino:Sarfe 
nis:Higidio:Maniiio Sura. 

Externis. 

Homero:Phoemonoe:PhiIemone: 
Boero:qui onytogonia Hylla quae 
de auguriis:Ariftotele: Theophi a/ 
fto : OllimachotEfchilo: Hierone 
regc:Philometere rcge:archita:3m/ 
phliocho athenienfe: Anaxipoli tha 
fioiApollodoro lennio:Ariftopha/ 
ne millefio: Antigono cymeo: Aga/ 
toclechio: Apollonio pergameno: 
Ariftandro athcneo:Bachio mille/ 
fioiBione Solenfe:Cherea athenien 
fe:Diodoro priennioiDione cholo/ 
phonioiDemocrito: Diophane ni/ 
ccfe:Epigene rhodio : Euagora tha 
fioiEuphronio atheneo : luba An/ 
drotione q de agricultura:Aefch rio 
ne qui item iDionyfio qui magone 
tranftulit: Diophane qui ex Diony 
fio epitoma fecitiNicandro: Onefi/ 
crito:Philarcho;Hefiodo. 

Ibro Vndecimo cotinenf 
1 hy ftoriae di natura pa ruo 

tum animalium di repti/ 

Iium« 

De inferiorum genere ca,i. 

de fubtilitate naturae ca.ii» 

Vtrum fpirent an habeant fan/ 
guinem ca,iiu 

de corpore eorum ca.iiii, 

de apibus ca.v. 

Qui ordo naturae in eis ca.vi. 

de uocabul IS operis ca.vii. 

Ex quibus Boribus opera fi/ 
ant ca.viii. 

de amatoribus earum ca«ix. 

Ratio operis ca.x« 

de fucis ca.xi* 

Quae natura mellis ca«xnV 

Qux optima mella ca«xiii. 

Quae genera mellis in fin/ 
gulis ca.xiiii. 

Quomodo probentur mei/ 

Ia ca.xv« 

de tertio genere mellis:di quo/ 
modo apes proben/ 



cuc 



ca.xvi« 



Quae regiminis ratio ca.xvii^ 
de genet e apum: di quae inim ica 
apibus ca»xviii. 

de morbis apum ca.xix. 

de continendis apibus : di quomo/ 
do reparentur ca«xx« 

De uefpis di crabronibus ca.xxi. 
De bombicibus di bombyli: di 
nccydalo:di quis prim us isom/ 
bicinam ueBem inue/ 
nerit ca, xxif. 

Debombicecoa ca.xxiii. 

De araneis di generatione eo/ 
rum ca.xxiiii* 

De fcorpionibus ca.xxv. 

De ftellionibus ca.xxvi. 

De cicadis ca.xxvi^ 

De pennis inferorum :di fcara/ 
beisidi reliquis fcarabeo/' 
rum generis ca.xxviii. 

Delocuftis ca«xxix« 

De formicis noftrati/ 
bus ca»xxx» 

De indicis ca.xxxi. 

De diuerfitate infedlope ca.xxxii. 
De animalibus in ligno di ex ligno 
narcentibus ca»xxxiii« 

De animali cui cibi exi/ 
tusnoneft ca.xxxiiif» 

De tineis di culicibus:di de diuerfi/ 
tate earum ca.xxxv« 

Depyralifiuepyraufta ca.xxxvi. 
Hyfloria naturae animalium 
per fingula membra ca.xxxvi/« 
De fanguine di quorum celerri/ 
me ficcetur:quorum non coe/ 
at:quorum grauiflimus uel te/ 
nuiiIImus:quorum nui/ 

Ius c’a,xxxviii. 

An inTanguineprincipatus di 
tergore:di pilis & mammis 
di ueftitu ca.xxxix» 

Notabilia animalia quae mam/ 
mis ca.xi» 

De Iadle:di unde cafeus non fi/ 
at ca«xlu 

De diuerfitate cafeorum ca.xlii« 
Differentia membrorum ho/ 
minis a caetetis anima/ 
libus ca.xlh'4 i 

Defimiarufimilitudine ca.xliiii, I 

De unguibus ca.xlv, , 

De ungulis ca»xlvi. i 

De pedibus aui/ 
um di ungui/ 

bus ca,xlvi4 1 

De pedibus infedlorum 
a duobus ad cen/ 

tum ca.xlvi% i 

Depomilionibusdi genita/ 
libus caixlix^ i 

De caudis cad. 1 , 






deaocibus ca.If« 

Deagnafcentibus membris ; 5C di/ 
daanRotelisdeut' 
ta hominis ca»Iii. 

De anima & de habitu animalium: 
& quae guttata interimant:&: de ui^ 
diu hominis:& quibus decaufis no 
coquatur ca.liii. 

De corpulentia augenda uel minu' 
enda;S: qua: guttu 
famem acfitimfe/ 
dent ca»Iiiii» 

Summa res &: hyttoriae & obferua 
tiones.ii.M,cc.lxx. 

Exaudloribus» 

M,Varrone:Higino;Scropha:Sar/' 
fenaiCeIfo Corne. Aemilio Macro: 
Virgilio : Columella : Iulio Aquila 
qde herrufca difciplina fcripfit: Tar 
quitio qui item : Vmbritioq item: 
Catone Cenforio : Domitio calui> 
no:Trogo:MelilTo:Fauonio:Fabia/ 
no:Mutiao:Nigidi6:Mailio: Opio. 

Externis. 

Arittotele:Democrito : Neoptole/ 
mo:qui mella fcripfit: ariftomacho 
qui itemrPhilitto qui item:Nicanx 
dro.Menecrate: Dionyfio qui ma/ 
gonem tranttulit:Empedocle:CaI'' 
hmacho: Attalo rege : Apollodoro 
qui de bettiis uenenatistHippocra/ 
te:Eriphilo: Erafyftrato : Afclepio: 
Themifone:Pofidonio ftoico: Me/ 
nandro priennenfe:Heraclide: Ea/ 
phronio ateneo;Theophrafto:He/ 
fiodo:Philometere rege. 

Ibro Duodecimo conti/ 
I netur de arboribus» 

De arbopd honore 8C qua-- 
do platanus primum in 
italia:5£denatu 

ra earum ca.i. 

De chameplatano:8i qs totonderit 
uiridaria. ca,ii, 

De peregrinis arboribus & malo 
aflyria ca.iii. 

De indiac arboribus:ueI quado pri' 
mumromechebenus ca»iiii» 
De fpinafii ficu indicis ca.y. 
De arbore pala 8i arbori 
bus indicis fine nomP 
nibus 8i laniferis ca.vi» 

De piperis arboribus: 

6C gariophylo dC aliis 
pluribus ca.vii» 

De machir 6i arboribus ama^ 
nae gentis ca.viii. 

De bedelio:8i arboribus perfici 
maris ca,ix» 

De arboribus perficae infulae 6ila/ 
nigeris arboribus ca,x, 

de goflampinod^ arboribus ex qui 



TABVLA 

bus uettes fiunt quibus modis 
conflent arborum fru^' 

«ttus ca.xi. 

De cotto6i nardo & differens 
tiis nardi ca,xif, 

de afiaro amomo:& amomi : & de 
cardamomo ca,xiii. 

de thure & arboribus thu^ 
ris ca.xiiii» 

de natura thuris & gene/ 
ribus ca.xv» 

de myrrha & arboribus myr/ 
thx ca.xyi. 

degeneribus myrrhaed: natura & 
praccioeius ca,xvif. 

de mattice:ladano: 6C bruta : enhe/ 
mo:6i ttrobo 6C ttyrace ca»xviii, 
defoelicitatearabiae ca.xix» 
de cinnamomo & xilocinnamo/ 
mo&cafia ca.xx. 

deiTocinnamo&: cancamo 

ca.xxi. 

de ferichato 8C gabalio:S: de myro ■ 
balano ca«xxii» 

de phoenicobalano dC calamo odo/ 
r3to ca,xxiii. 

de hammoniaco &: fpa/ 
gno ca.xxiiii» 

de cypero 8C afphalatro 
Simaro ca.xxv. 

de balfamo 8C opobalfamodi xilo/ 
balfamo:6^ ttyrace 8C 
galbana ca.xxyi, 

de panace 6i fpondilio malo/ 
bathro ca.xxvii. 

deoleoomphacio ca.xxviii, 
deyrio&oenanthei&de ela^ 
te arbore &: Cinna/ 
mocomaco ca.xxix. 

Summa res & hyttoriae & obferua 
tioncs,cccc.lxxyiii. 

Exaudloribus. 

M.Varrone:Mutiano:Virgilio:Fa/ 
biano:Sebofo:Poponio :Mela Fla/ 
uio Proculo:Trogo;Higino:Clau/ 
dio Cxfare Corne.Nepote: Sex»Ni 
gto qui grxee de medicina fcripfit: 
CafTio:Hemina.L.Pifone: Tudita/ 
no:Antiate» 

Externis. 

Theophratto:Herodoto:Callitthe/ 
ne:Ifigono:Clftarcho:Anaximene: 
Duride:Nearcho:Oneficnto:Poly/ 
crito:01ympiadoro:Diogeneto: ni 
gibulo:Anticlide:Carete: Cydonio 
Menechfo:Dorotheo:Xenia Athe*' 
neo Lico: AnteoiEpidodo: Cherea: 
Democle:Ptolemaeo Lago : Marfia 
Macedone:Zoilo: Item Democri/ 
to: Amphilocho: Arittomacho:Ale 
xadro polyhittore:luba:Apollodo' 
IO qui de odoribus fcripfit: Heracli 



de medico:Archidemo: IteDiony/ 
fio:Item Democleiltem Euphonc: 
Item Opfenide:Item Diagera:Irem 
lolia :ltem Heraclide tarentino: Ze 
nocrarecphefio. 

Ibro Tertiodecimo contine/ 
I turde unguentis & arbori/ 
bus maritimis. 

De unguetis 3i qdo primil funt co/ 
gnita nobis & de copofitioe ca,f« 
Quod unguentu regale uocetur:& 
qax diapafmata Si qualiter 
feruentur c 3 »ii, 

Quata in unguentis Iuxuria:&: qdo 
primuromanisinufu ca,iii. 
De palmis Si natura earum gene 8C 
nbus ca»iiii. 

De fyriae ardoribus ca.y. 

De terebintho ca.yi. 

De ficu ^gyptia Si cypria ca.yii. 
De ceraunia filiqua ca.viii. 

De perfico xgypti Si fpina aegy/ 
ptia ca.ix. 

De pruno Si arboribus circa 
memphim ca.x. 

De gummi generibus & pa/ 
pyro ca,xi. 

Degeneribus chartap^t&quo char 
tae fiant :8i de chartapi probatice 
uitiis&glutinoeap^ ca,xii. 

De libris Numac ca.xiii. 

De arboribus aethfopiae ca.xiiii* 
De athlantis arboribus Si citrcis:6C 
quae in his laudentur: & quae uitu/ 
petentur ca,xv« 

De arbore trogete ca.xvi* 

De arbore lotho ca,xyii» 

De fcapo ipfo Si radi' 
ce lothi ca.xviii* 

De paliuro Si punico maIo:& de 
flore punici mali ca.xix* 

Deafiac&graecisefrudlibus ca»xx» 
De timelea fiue camelea Si tragaca^ 
the Si de trago fiue fcorpioe & m u/ 
ryce Si bria Si galla ca.xxi* 

Deenonymo Si adrachnacongry/ 
gia Si thapfia ca.xxii» 

De cappari fiue cynolbato aut ophe 
ottaphyleifi: de faripha ca.xxiii. 
De fpina babylonis regia:& de 
cytifo ca.xxiiii* 

De fruticibus & arboribus nf i ma/ 
ris at^ rubri Si indici ca.xxy* 
Summa res Si hyttoriae Si obferua 
tiones.cccc»lxviii. 

Exauiloribus. 

M.Varrone:Mutiano:virgilio: Fa^ 
biao:Sebofo:Poponio Mcla:Fabio: 
HiginoiTrogo ProcuIo:claudio cac 
Iare:Cor.Nepote:Sex, Nigro q grac 
ce de medicina fcripfit:CafIio hemi 
na.L*Pifone:T udirano: Antiate* 
b iii 



Externis. 

TheophraftotHerodoto: Callinhc 
ne:lfodoro:Clitarcho: Anaximene: 
Duride:Nearcho:Oneficdto;olym 
|)iodoro:Diogenero:CIeobolo: An 
ticIide:Crate Mitileo: Mcnaechmo 
doro Thebano:Doroteo athenienx 
feiLyco: Anteo: Epipodo:Di6e:adi 
mantho:Prolomseo Lago : Marfia: 
Macedone: Zoilo.Item DemocnV 
to:amphilocho:alexandro polyfto 
re:ariftomacho: luba rege : apollo/ 
doro qui de odoribus fcripfit:Hera 
dide medico:Botrye medico:archi 
demo:ltem Dionyfio:Item Demo 
cliderltem Euphrone:Item Mnefi^ 
de:Item Giagoratlte ioIIa:Ite Hera- 
dide Tarentino:Xenocrate ephefio. 

Ibro quartodecimo contine 
1 tur de uitibus 6i umcis. 

De uitium natura 6i quibus modis 
ferant ca.i. 

Degeneribus uitium ca.ii. 

Item de uitium generibus ca.iii. 
Infignia culturx uinearu ca,iiii. 
De natura uini ca.v. 

Vina generofa ca.vi. 

Vina tranfmarfna ca.vii* 

De uino quod uocatur bion ge/ 
nerafeptem ca.viii# 

De dulciu generibus.xiiii, ca.ix. 
De deuteris 8i fecundariis uini gex 
nera tria ca.x. 

Quse nuper in italia generofa uina 
effeccEperunt ca,xi. 

Deuiniobferuatione Romulo re/ 
gepofita ca.xii. 

Qui uini ufus antiquis &de uinis 
anriquorum ca.xiii. 

Deapothecis dide uino opi/ 
miano ca«xiiii« 

De liberalitate Oefaris inuino:6i 
quando primum genera ui/ 
nifaditii ca.xv. 

De uinis faditiis ca^xvi* 

De hydromelle 6i oxi^' 
meile ca.xvii* 

Prodigiofa genera uini ca.xviii. 
Quibus uinis ad facra uti fas no fit: 
6C quibus generibus mufta con' 
diantur ca.xix. 

De picis generibus & refinis: di mu 
is condiendis 6C de aceto 
& fece ca.xx. 

Decellisuinariis ca,xxi. 

De uitanda ebrietate ca.xxii. 
Summa res 3i hyftoriae 8i obferua 
tiones-.d.x. 

Ex auctoribus. 

Cor.VaIeriano:Virgilio:Celfo Ca/ 
rone Ceforio:Sarfenis patre di filio: 
5croph3.M,Varr6e.D«Syllano;Fa' 



TABVLA 

bio pi(tore:Trogo:Higino: Flacco: 
Verrio:Grecino: lulio Actico: Co/ 
Iumella:Mafrurio.Sabino: Feneftel 
Ia : Tergilla : Mactio Planco:FIauio 
Doifino:Sceuola:Aelio:Attcio Ca' 
pitoneiCotto Meflalino.L. Pifone: 
Pompeio Leneo: Fabiano:Sex. Ni/ 
gro:Vibio RuflFino» 

Externis. 

Hefiodo:Theophrafto : Ariflotele: 
Demacrito: Attalo rege:PhiIomete 
re rege:Archita:Xenophante: Am/ 
philocho: Ateneo : Anaxipoli Tha/ 
fioiApollodoro Lennio: Ariflopha 
ne milefio: Antigono Cyneo: Aga/ 
tone:Apolloneo pergamento: An> 
ftanciro Athenaeo :B^otrie:Item Ba 
chio miIefio:Bione:Solefe : Cherca 
atheniefc:Cherifto : Item Diodoro 
prienneo:Dione Colophonio . Epi/ 
gene Rhodio:EuagoraThafio:Eu 
phroneateneo: Androtionequi de 
agricultura fcripfit : Eichirione c]ui 
itemiLyfimacho qui item:Diony/ 
fio qui magoneni tranftulit : Dyo/ 
phene qui ex Dionyfio epitoma fe/ 
cit: Afilepiade medico : Oneficrito: 
Erafiftrato qui itemiluba rege. 

Ibro Quintodecimo cotine/ 
I tur de natura frugiferarum 
arborum & cultarum. 
Naturx frugiferarum arbo/ 
rum ca.i. 

De oleo ca.ii. 

De natura oliuce di oleae inci/ 
3 ientis ca.iii. 

De natura olei ca.iiii. 

De cultura oliuarum ca.v. 

De ieruandis oliuis : di quomodo 
aciendum oleum ca.vi. 

De oleo factitio ca.vii. 

De amurca ca.viii. 

^ornorum omnium genera 
di naturae ca,ix. 

Nucum pinearum genera quat/ 
tuor ca,x. 

Demalocotoneo ca.xi. 

De perfico genera quat/ 



tuor 



ca.xii. 



De pruno genera,xi. ca.xiii. 
de diuerfis generibus malorum : ge 
nera.xxix. ca.xiiii. 

de pyris di infitorura uarie/ 
tate ca.xv. 

De pomis feruandis • 
di uuis ca.xvi. 

De cotoneis pyris di forbis ca.xvii. 
De ficis genera.xxix. ca.xviii. 
De caprifico di caprifica/ 
tione ca.xix. 

De mefpilis di eorum gene/ 
ribus tribus. ca.xx. 



De forbis genera quattuor, ca.xxf* 
denuceiuglande ca.xxii. 

de caflancis genera octo C3,xxiii« 

de filigs di carnofis porais:&! moris 
di de acinis & baccis ca.xxiiii. 

de cerafis genera octo ca.xxv. 

de corno &lentifco ca.xxvi, 

de generibus fuccorum&T de 
odore ca.xxvii, 

de fuccis frudJuum di arboru di co/' 
loribus di odoribus : di natura po/ 
morum de commendatione fru 
ctuum ca.xxviii. 

de myrto genera 

eius.xxix. ca.xxix» 

de lauro genera.xiii. ca.xxx. 
Summa res di hyftoriae di obferua 
tiones.d.xx. 

Ex auctoribus* 

Feneftella:Fabiano:Virgilio:Corne 
lio ValerianoiCelfo; Catone Cenfo 
rio:Sarfcnis patre di filio : Scropha; 
M.Varrone:Lyfimacho : Fabio pi/ 
ctore:Trogo;Higino : Flacco: Ver/ 
rioiGraecino: Atticoilulio : Sabino: 
Tergilla:Cotta:MenaIino: columel 
Ia.L.Pifone:P6peio:Leneo: Madtio; 
Placo:Flauio Dorfcne:Sceuola:He/ 
lio: Atteio:Capitone:Sexto: N igto: 
Mumio RufFino. 

Externis. 

Hefiodo:Ariftotele:democrifo;hie 
rone rege Archir3:PhiIomcrere re/ 
ge: Attalo rege:Xenophote:Amphi 
locho: Ateneo : Anaxipoli : Thafio: 
Apollodoro Lennio : Ariftophane: 
mi!efio:Antigone Cyrneo: Agato/ 
c!eChio:ApoIlodoro Pergameno: 
Ariftadro ateneoiBacchio Milefio: 
Bione folenfe Cherea ateneo:Che/ 
rifto:fte Diodoro Prienneo: Dione 
Colophoio:EpigeneRhodio: Eua 
goraThafio:Euphronioatenco:an 
drotioequide agricultura fcripfit: 
Efehirioe g ite Dionyfio qui mago 
nem traftulit : Diophae g ex Diony 
fio epitoma fecit:afclcpiade medico 
Erafiftrato ite:Comiade g de condi 
tura uini:ariftomacho g item:Hy/ 
cefio qui item : Themifone medico 
Oneficrito:Iuba rege. 

Ibro Sextodecimo continen 
1 tur filueftrium arborum na 
tura: ca.i* 

Gftes fine arbore:&T miracula in fe-' 
ptetrioalis regiois arboribus ca.ii» 
De hyrciniae iilua: magnitu ' 
dine ca.iii. 

De glandiferis ca«iiii. 

De ciuica corona: di qui frondea co 
rona donari ca.v* 

De glande genera«xiut ca.yi* 



TABVLA 

de fagina glande 8C reliquis glandi/ De ram is cortice & radici^ 



bus arborum ca.xxxii« 

De prodigiofis arboribus: 

8i quibus modis fponte na^ 
fcuntur:& q> non omnia 
ubi^ narcanrurdC 



bus:& carbone &paftu por-' 
eorum ca.vii. 

de galla &q multa pratter glan/ 
dem eaedem ferant ar/ 
bores ca .viii. 

decanchrye 8C cocco grano 3C agari quae non alibi ny 
co&fubcre ca.ix. fcanturar/ 

Quarufinr in ufu cortices ca,x. bores ca«xxxiii* 

delcanduIis&pinu:pinaftro:abie/ DecuprclTb:&:^ex terra no^ 
ceipicea^dariceitar/ ua aliqua faepe nafean^ 

da:raxo ca.xi. tur quae in ea an/ 

Quibus modisfiantgcnera picis 8i te non fue/ 
quomodo fiat cedrum &de fpifla runt 
pice quomodo fiat 6i quibus mo/ De hedera 
dis refina coquarur ca.xii» De hedera quae uocatur 

dezofippa& fapinodf quarum ar fimilax 
boru mareria in precio ca«xiii. De aquaticis calamis & fru 

de fraxino genera eius, iiii. ca,xuii, iflicibus ca.xxxvii. 

de tilia genera duo ca,x v. De falice genera eius odo: 6i 

deacensgenenbus.x. ca,xvi, quae praeter falicem iint uti/ 
debrufeho molufchoili ftaphilo/ lia ligaturis &de 
dedrodi buxo genera tria ca.xvii. rubis catxxxviii, 

de ulmo genera qttuor ca.xviii. De fuccls arborum : 8C natura ma/ 
de arbo^ natura per fitus ca.xix, teriarum :& de ceden' 
diuifiogenerum ca.xx, dis arboribus ca.xxxix. 

Quibus folia no decidant:&: de rho De teredinibus larice ca.xi» 

dodendro ca,xxi. De materiiside magnitudine arbo 

Item quibus folia non decidunt : & rum quae cariem & ruinam 
quibus non omnia folia cadant nonfentiunt:8ideper/ 

quibus locis nullae ar/ petuitate mate/ 

borum ca,xxii, riarum 

de natura foliorum cadentium Si De teredinibus 



ca.xxxiiii* 

ca.xxxv, 

ca.xxxvi, 



ca.xii, 
ca.xlii. 

De materiis archiredi:& quae ma/ 
teriesiad quid utilisiSi quae fir/ 



quibus foliorum ua/ 
rii colores ca,xxiii. 

De populo tria genera : & quorum mior materia in 
foliorum figura mu/ tedum ca,xliii. 

tetur ca,xxiiii. De glutinanda materia:& lignis fe/ 

Quae folia uerfentur omnibus an/ dilibus ca,xliiii. 

nis:quae foliorum ex cius palmis Dearborum aetate:6i quaege/ 
cura 8i ufus 8C foliorum nera arborum mini/ 

mirabilia ca.xxr, me durant ca.xlv. 

De ordine naturae in fatis:& de flo/ Summa res &hyfloriae& obferua 
re arborum & conceptu & ger/ tiooes,c.xxxv. 
minatione & partu:& quo 
ordine floreant ca»xxvi. 

De corno & quo tempore quae^ fe 
rant:8t quae frudum non ferant: 
dC quae infoelices exiflimantur; 

6i qus facillime frudum 
pcrdunt:6i quibus fru/ 
dus antcqfoli' 
umna/ 
fcantur 

De biferis & triferist 
&qux celerrime ie/ 
nelcant:& deaeta/ 

Cibus earum 
De moro 
De lilueflnbus 

De buxo & faba gracca fi/ 1 

ueloto ca«xxxi» 



ca.xxvii* 



ca.xxviii. 

ca,xxix. 

ca.xxx. 



Exaudoribus. 

M.Varroe:Feciale:Nigido:Cormc/ 
pote HigioiMaflurioicatoe: Mutia 
no,L.Pi(one:Trogo: OlfurniotBaf 
foiCrem utio:Sex.Nigro:Cor» Boc 
cho:Vitruuio:Graecino* 

Externis. 

Alexandro poIyhiflore:Hefiodo: 
Theoph rafto:DemocritoHomero 
Timeo:Mathematico* 



Ibro Decimoreptimo con 
tinentur fatiuarum accul/ 
curarum aiboru naturae. 



Arborum precia mirabilia C3,f« 
De natura caeli adarbores:& quam 
partem caeli fpedare 
debeant ca.iu 

De focietate caeli terrae ad ar/ 
bores ca,iii« 

De qualitate regionum ca.inf» 
Genera terrarum ca.v* 

De terra quam britania gal/ 

lia amat ca.vi. 

De graccorum dodrina ca.vii» 
De terrarum generibus ca.viii* 
De cineris ufuid^ de fimo:& quae fa 
ta uberiorem terram faciant 
6£ quae urant ca.ix« 

DefationearborumiS;^ auulfio/ 
ne nafcunf arbores ca.x. 

De trafferendis feminariis:& ulmis 
ferendis & ferobibus ca.xi. 

De interuallis plantandarum arbo/ 
rum& umbris & ftillicidiis &:ubi 
plantari debeant ca,xii. 

Quae arbores tarde crefeat : & quae 
ceieriter:& de fabina ca.xiii* 
De uite inferenda ca.xv, 

decmplaflrationc ca.xvi. 

Exemplum huius rei ca»xvii. 
de cultura talearum:& quibus tem 
poribus infitio fat ca.xvni. 
Quae arbores focietate gaudeat : 6£ 
de difciplina ablaqueandi &accu/ 
mulandi ca,xix< 

de falido 8i harundineto:& caeteris 
caeduis ad perticas palos ca.xx, 
de culturis dC difciplina 
excolendarum 

uinearum ca,xxi, 

defulco 6C uinearum pu/ 
ratione C3,xxii, 

Ratio arbufiorum ca,xxiii« 
de feruandis uuis:& morbis ar 
borum ca.xxiiii« 

de prodigiis ex mutatione:& de re/ 
mediis ex arboribus:& quae irriga ' 
tione proficiant : & qualiter rigan/ 
dum:& mirabilia de 
riguis ca.xxv» 

de remediis morborum ar/ 
borum ca.xxvi, 

de caprificatione 6i fterco/ 
ratione ca.xxyiii 

de diuerfis medicamentis arbo/ 
rum contra uenenata ani/ 
malia:5^ contra for 
micas:6^ contra 
noxia ani/ 

malia ca.xxviii. 

de fatione arborum 6iinfitione:8i: 
quo inuenta fit tenera inferendi im 
plafiratio ca.xiiii« 

Summa res 8C hydoriaefi^ obferua 
tiones.d.lxxxi. 



b iiii 



Ex auctoribus, 



Cor.NepoterCatone: Cenrorio.M. 
Varroe Celfo:Virgilio:Higino: Sar 
fenis parre 8i fiIio:Scropha:Calfur/ 
nio:Banb:Trogo:Aemilio:Macro: 
Graecino:ColumelIa:Attico: lulao: 
Fabiao:Sura;Manilio:Dofino:Mu^ 
do.GEpidico.L*Pifonc, 



Externis. 



Ifiodoro:Theophrafto : Ariftotele: 
Democrito:Theopompo:Hierone 
rege: Attalo rege: Philometere rege 
Archita:Xenophonte : Amhilocho 
Atheniele:AnaxfpoliThafio : Apol 
lodoro Lcnnio: Ariftophane Mille/ 
flo: Antigono cymeo:agatocle chio 
V^pollonio pgameno: Bacchio Mil 
Iefio:Bione:Chercaatheniefe:Che<' 
reClo:lte Diodoro priennio:Dione 
colophoio Epfgene rhodioieuagoe 
Thafio: Eu phroio:atenco:and rotio 
ne qdeagricultura fcriprinafcbryoe 
g ite: Lylimacho qui irem: Dionyy/ 
fio qui magonem traftulit: Diopha 
nc qui ex Dionyfio epitomen fecit: 
Anftandro qui de portentis» 



I 



Ibro decimooCtauo con/ 
f inetur de agricultura. 

Quod antiquis maximu 
fludium agriculturae fuit:6C horto/ 
rum fingulari diligentia ca.i. 
Quae corona primo romac ca.ii. 
De iugere 8i adtu di legibus circa pe 
cora:6C quotiens 8i quibus rempo/ 
ribus fuirfumma utilitas annonae: 
6i qui agricultura iilu/ 
ftres ca.iii» 

Ratio de agricultura ca.iiii, 
Laus agricolarum :6(! quae obferua 
da in agro parando ca.v. 

De uillarum pofitione: 8C praecepta 
antiquorum de agro 
colendo ca*vi* 

De frugum generibus 6i na/ 
tura ca.vii, 

Non omnia frumenti genera ubi^ 
nafci:& de reliquis in orien/’ 
te generibus ca»viii» 

De piRoriis 6l molitura di fa^ 
rina ca«ix. 

De fimilagine : 8i ri!igine:& de aliis 
generibus 6i de piftura ca.x. 
De fermetis 8i panis faciedi ratio 8C 
genera 8i quando primum piftores 
romae:6c de cribris &: alica ca.xi. 
De leguminibus ca,xii, 

De rapis 6i napis amiterinis ca.xiii. 
De lupino / - ca»xuii. 



TABVLA 

DeuitiaSieruo ca,xv. 

De foeno 8C faragine:& de ocimo:& 
medica dCcytifo ca.xvi. 

De uitiis frugum 6i remediis:6C qd 
in quo^ terrae genere debe/ 
at feri ca.xvii. 

De prodigiis frugum:& 'arandi di/ 
fciplina:6C uomerum ge/ 
neribus ca,xviif. 

De temporibus arandi & iundio/ 
ne boum ca,xix. 

De occado 8C quodaAi arationis ge 
nere:& iteratione 8i re/ 
fedione ca.xx, 

De cultura terrae ca.xxi. 

Exempla diuerfarura : 8i de fum/ 
ma fertilitate 8i bifera uitae:&aqua 
cum differentia ca.xxii« 

De qualitate terrae Si fterco/ 
ratione ca,xxiii. 

De bonitate feminum 8i difciplina 
feminandi :& quarum ex quoq? ge- 
nere frumenti in iugero ferendum: 
6i temporibus fe/ 
rendi ca.xxiiii. 

Digeftio fyderum in nodes 
Sidks C3»xxv. 

Replicatio totius culturae Si quid 
quoqp menfe in agro fie/ 
ri oporteat ca,xxvi. 

Ne agricolx alpiciat ftellas:fed ma/ 
gis tempora ferendae frugis : Si or/ 
tus occafufq! lyderis in quibufdam 
haerbis & de ftcllarum or/ 
tu Si occafu C3,xxvii, 

De pratis Si reparatione prati Si co/ 
tibus Si falcibus Si deferiptio fru/ 
gum&: fyderum ca.xxviii» 

Derempeftatibusutriuf^ tempe/ 
ris Si remediis fteri/ 
litarum ca.xxix, 

DemefleSi tritico& palea &:fiu/ 
mento feruando ca.xxx. 

De uindemiadi autumni tempo^ 
nbus ca.xxxi. 

De lunari ratione ca.xxxii« 

deuentorumratioe ca,xxxiii. 
de limitatione agrord ca.xxxiiii» 
Prognoftica tempe/ 
flatum ca,xxxv. 

Summa res Si hydoriae 81 obferua 
tiones«ii»M.lx« 



bcrone.L. Aruntfo g graecc de aftris 
fcripfit : Cxfare didatore qui item: 
Sergio:Paulo:Sabino : Fabiano.M* 
Cicerone Olfurnio Baflb : Atteio 
Capiroe:Manilio : Surra. Adio qui 
praxidica» 



Externis» 



Hefiodo:TheophraRo : AriRotele: 
Democrito : Hierone rege : Philo/ 
metere rege: Attalo rege : Archelao 
rege:Archita:Xenophonte:Amphi 
locho Ateneo: Anaxipoli thafio: ari 
ftophanemilefio:Apollodoro Len 
nio : Antigene Miceneo : Agatoclc 
chio : Apollonio pergameno : Ari/ 
ftandro ateneo: Bacchio Millefio: 
Bione foleofe : Cherea Athenienfe; 
Chcrefto:Irem Diodoro prienneo: 
Dioe colophonio:Epigene rhodio: 
Euagora thafio:Euphronio ateneo 
androtione qui de agricultura feri/ 
pfit:Efchryone qui item Lyfima/ 
cho qui itcm:Dionyfio qui mago/ 
nem tranRulitiDiophanegex Uio 
nyfio epitoma fecir:Palete:Eudoxo 
Philippo:Calippo : Dofitheo : Par/ 
menilco:Melironc;Cntone:Ocno/ 
pide: 2 enone:Eutemone : Harpalo: 
Hecateo: Anaximandro: Sofige/ 
ne:Hipparcho:arato: Zoroaftre ar/ 
chibio» 

Ibro decimonono conti/ 
I nentur lini natura :& mi/ 

rabilia. 

de lini farione Si generibus eius : 8C 
quomodo perfic:atur:6i 
de mappis:& lino non 
ardente:&: quando pri/ 
mum in thea/ 

tris uela ca.i« 

defpartinatura:5^ quando 
primum ufus eius:& quo/ 
modo perficiatur: Si 
qax fine radice na/ 
fcantur Si ui/ 



Ex audoribus» 



Mafliirio:Sabino: CafTio Hemina: 
Verrio Flacco,L.Pifone:Cor.CeIfo: 
Turanio : Gracculo.D.Syllano.M. 
Varrone. Catone Cenforio : Sero/ 
pha:Sarfenis patre Si filio : Domi/ 
tio CaIuino:Higino: Virgilio Tro/ 
go:Ouidio:Grecino: Colume]la:tu 



uant cadi» 

de myfi Si tuberibus:de fungis pe/ 

Zicis Iaferpitio:& magy/ 

deri:&: rubia dira/ 

dicula ca,iii« 

De hortorum cura & digeflioter/ 

raenafcenrium praeter 

fruges & frutices ca.iiif« 

Narurade genera 

hyftcria nafeenti' 

um in hortis 



rerum 

Dehortenfium harrba/ 
rum radicibus foliis 
floribus coloribus 



ca«v. 



ca»yi. ) 



TABVLA 

Quoto die quacgt hxthx tiafcunx debrafficamarina:&fcylla:8i 
tur fatae 6i quomodo quae^ for^ de bulbis 8i bulbine ca.u. 

rnantur uel d!gcrantur:& quorum Deafparagis SicorU'' 
fingula genera 8i qaoy da;6i libyco 8C 

rum plura ca.vif. horminio C3.3f, 

Natu ra& genera ^hyRorice ad co De apio apiaIlro:8i heliofelino: 
dimenta in horto fatarum re/ &oreofelino 
rum.xxxvi. ca.viii. Dcpetrofeli/ 

de foeniculo 8C canabe ca.ix» no & ocimo 
de morbis hortorum reme^ De filueftri ocimo & cru/ 
dia circa formicas 8C erucas 6C cu ca:6i nafturtio dC rura 

lices ca.x. Dementaftro&men/ 

Quae magi s fint fortia uel minus; ta & pulegio 8i nepeta 8C 



ca.xi. 



ca.xii. 



ca^xiii. 



ca.xiiii. 



de cumino 

De cumino aetipicoiquae urf 
nam ftringit:& de 
cappari: & de Iiguftico:fiue panace: 
& cunila bubula ca.xv. 



ca.xvu 



ca*xvii* 



ca«xviu« 



ca.xix. 



& quibus falfx aquae pro/ 
fint ca.xi. 

Ratio rigandorum hortorum & 
qusctranflata meliora fiant:& de 
Juccis hortenfiorura:& £a/ 

poribus ca.xii, Item decunila fiue origano & de 

Summa res&f byfloriae 6C obfer/ cunilagine & cunila mol/ 
oationes,M,c.xlnii. li:& libanotide:6^ de cum> 

, Ia fatiua 

Ex aufloribus. De pipe riti 8i origa/ 

no & othimine praf/ 

M.Adlio:’j Planco. M. Varrone.D. fiod^tragoriganodi 
Syllano;Catone:Cenrork):Higinc: heraclio & lepido:dC 
Virgilio:Mutiano.Celfo: Columel de girh fiue melan/ 

Ia:CaIfu rmo BafTo: Manilio: Sura: thio 8i amfo 
Sabino.Tyronc:Licinio:Macro,Q, De aneto & fagapenio: 

Hii tio:Vabio:Ruffino:Ceff nneotq & de papauere albo & ni/ 
cepurica fcripfit:OfttUio; Item Fir gro:dC quomodo fuc/ 
tmo:Item Pentio* cus herbarum collf 

f endus:eft&deopio 
)f empradlico SC cenati 
co & glaucio fiue para 

Herodoro:Theoph ratio: Dem ocri lio& heracriofiueaphro; 
to:Ariflomacho:Menandroq bio^ dcdediacodio 
chretla fcripfit:AnaxiIao. De titlwmalo & archelio & por 

Ibi o Vicefimo continen/ tulaca fiue peplio coriandro : di 
tur medicinae ex his quae deattriplid ca.xx. 

in hortis feruantur* De malua malope di althea di lapa 

De cucumere fiJuellri di ela/ tio:di oxylapato di hydrolaparo di 
terio ca»i. hippolapatodibupalapato ca.xxi. 

De anguino cucumere fiue errati/ De finapis tribus generibus di mar 
co:di de fatiuo:di de pepone ca,ii. rhubiodiierpillo di 
De cucurbita filue/ fiiymbriofiuaethym/ 

ftri di rapo ca .iii» braeo di de Iini fe/ 

Denaporumdifferentiisdi rapha/ mine di blito 
no filueftrndi raphano fatiuc di pa De meu di phoenicu/ 

Ilinaca ca.iiii. lo di hippomatatro: 

Deflaphylinofiuepatlinacaidi gi/ uel myrfeneo di ana/ 
gido:di fi fei e:di fefiludi inula:di de bi di de furula 
cepe filuetlri ca.v, di carduis 

De porro fedliuodicapitato: di de Confedtio tyriacae compofitio me 
allio ca»vi, dicaminisanrhiochi 'i-s catxxiiii. 

De ladlucafaluatica fiue caprina: di Summa medici^ 
efopo di ifati di la/ nae di hyiloriae di obferua/ 

^uca filuetlri ca.vii« tiones«M,dc.vii. 

De generibus betae di in/ Ex auctioribus, 

tubis di cichorio:di leri ge/ 

neraduo ca,viii. Catone cenforio,M,Varrone:Pom 

De brailica:di Iapfana;di, .■ peio leneo Gallione : Higino : Sex, 



I 



ca.xxii. 



ca.xxiif. 



Nigrotqui graece fcriprit: lulio baP 
fo qui Item : Celfo : Antonio ; Ca/ 
tlore. 

Externis, 

Democrito:Thcophratlo: Or 
pheo:Menandro qui bio 
crea fcripfit: Pytha^ 

** gota.Nicandto, 

Medicis, 

Hicadro:Hippocrate:Crifippo:dio 
cle:Opioe:Heraclide:Hiferi:Di6y/ 
fio: Apollodoro taretino citiefc:Pra 
xagora:Phitlonico medo : Dicuce: 
Cieopanre:Philitlione : Afclepiade: 
Crateia : petronio : diodoro : lolia. 
Eraiitlraro:diagofa:Andrea: Mne'' 
ficle: Epica rmo : daraione dalione: 
5ofimenf:Hylepolcmo: Merrodo/ 
ro:Soloiic:Lycio: Olympiade The*' 
bana:Phillmo: Petriaio : Mictlione: 
Giautia:Xenocrate. 

Ibro Vigefimoprimo con 
1 tinentur florum di coro/ 

namentorum naturae. 

De natura florum di coro/ 
namentorum de mP 
ra florum uarie/ 

tate c.i, 

de ftrophiolo ferto:6i qui pri/ 
m u m flores m ifcere coepe/ 
rit:di quando primum 
corolla inucn' 
ta uel appellata 

di quare ca,ii. 

Quis primum cofonam foliis au/ 
reis di argenteis dedit di de ho/ 
nore coronarum apud anti/ 
quos di de Scipionis hono/ 
ie:di de pactilibus coro/ 
nis:di Clecpatre regi/ 
naefaCta ca.iii* 

de rofa in coronis; 
di degeneribus 
eius:di ubi 

feratur ca.iin, 

de lilio tria gencra:8i ratione 
ea inferendi ca.v; 

De uiolis : di de caita di bacchare dC 
combreto ca.vf, 

de floribus antiquis di de odorame 
torum diuerfitate di faliun^ 
cadi polio ca.vii. 

de ucllium emulationecum 
floribus di amarantho di 
chryfocome fiue 

chiyfiti ca,vm, 

dc honore coronarum di cy/ 
clamino di meliloto di trifo/ 
ho tria genera eius ca,ix« 



de origano Sf thymo Sf meile atti/ 
co 8L coniza Klouis flore 6C helenio 
6C ambrorono 8C Icucatemo ca.x. 
de amaraco uel fanfugo 6C nydlegre 
to & meliloto 8i uiola alba 8C codia 
mino 8C de filueftribus bulbis 8i he 
liochryfo lychnis 8i de haerbis ci 
tra mare ca.xi» 

de cura apum pabulo 6i morbis ea/ 
rum 81 remediis ca.xfi* 

de uenenato meile 8i dc remediis 
mellis uenenati 6i mellis in/ 
fani C3.xiii« 

de meile quod mufcae non attingut 
dcalueariis & cura eorum fi fame 
fentiunt apes & quomodo cac/ 
rafiat ca.xiiii. 

de haerbis fponte nafcentibus 6C 
aculeatis ca.xv, 

de carduo & helxine 8C tribulo 8C 
anchufa ca.xv/. 

differentia hjerbarum per folia 6C 
qua: haerbsc toto anno floreant 8C 
haftula regia 8i piftana 6C dc gla/ 
diolo ca.xvii. 

de iunco genera fex & de cypero 8C 
de medicamentis earum 8i decypi 
ro 8C odorato iunco ca.xviii* 
Exrofa medicinae & de lilio & de 
narcifo 6i ex uiola 8C de bacchare 8C 
combrero&afaro ca.xix» 

de nardo gelIico:6C de croco medi/ 
anae:& croco magoiSC firi 8C faliun 
ca & holochryfo 8C chryfocome 8C 
meliloto ca.xx* 

de trifolio 8i thymo 8i hemorocab 
Ie.K de helenio 8i am/ 
brotono ca.xxit 

Exleucanthemo&fanfuco medix 
cinae ca.xxii. 

de ancmona medicinae ca.xxiii. 
Ex oenanthe medicinae ca.xxiiii. 
deheliochryfo medicinae ca.xxv. 
Ex hiacyntno medicinae ca«xxvi. 
Ex uincaperuinca medi/ 
cinae ca.xxvii. 

Ex colocafia medicinae ca*xxviii« 
Exanthalo medi/ 
cinae ca«xxix. 

De parthenio medi/ 
cinae ca«xxx* 

De ftyrchncmcdi/ 
cinae ca.xxxi* 

Decorcoro ca.xxxii» 

Deperfoluta ‘ ca.xxxiii« 

De menfurisfiiponde/ 
ribus ca.xxxiiii» 

Summa medicinaehyfloriac 8C ob' 
fetuationes.dcctxxxi 

Exaudlonbust 



TABVLA 

Otone Cenforio.M. Varrone 
Maflurio: Antiatc.GHelio Ve 
flino : Vibio Ruffino : Higino. 
Pomponio meIa:Pompeio lena/ 
re:Cor,CelfoCalfurnio Baflb* 
P.LargioiLicinio macroiSeflio 
qui graece fcripfitdulio balTo: 
qui itemiAntonio Caflore* 

Externis* 

Theophraflo:Democrito:Orpheo: 
Pythagora:Magonc:Menandro: 
qui biocrea fcripitiNicandro; 
Homero:Hefiodo:Mufeo: 
SocophleiAnaxiIao, 

Medicis. 

Mnefleo qui de coronis : Callima/ 
cho qui ite: Phania phyfico: Simo: 
Timariftho:Hippocrate: Chryfip/ 
po:Diocle:Opione:Hcraclide:Nice/ 
fio:Dionyfio: Apollodoro Gtienfe: 
Apollodoro Tarentino:Protagora; 
Phiftonio: medodi : Euche.CIeo/ 
phanto;PhiIiftine:Afclepiade:Car/ 
tecia:Petronio:Diodoro:lolIa:Era/ 
fiflrato:Diagoia:Andrea:Mneficle: 
Epicarmo:l5amione : DaIione:5o' 
fimene:Theopolcmo: Metrodoro: 
Soloe Lycio: Olympiade Thebana 
Phillino:Petreio:Mydlione ; GlaU' 
ciarXenocrate» 

Ibro Vigefimofecudoco' 

I tineturdeaudoritatehaer 
barum. 

Degentibus hacrbisforma: gratia 
urentibus ca»i. 

Quod haerbis ueftes infi/ 
ciantur ca.ii« 

De corona graminea cauiu 

De raritate eius ca.iiii. 

Qui (oli corona ea donati ca«v« 
Qui folus centurio coro/ 
natus ca.vi. 

Medicinae ex reliquis ornamentis 
8£ erynge ca.yii. 

De haecba quam centum capita uo 
eant ca.viii. 

DeachanoSi glycyrrhizaifiC flo/ 
machice ca.ix« 

De tribulo 8C gencribus|eius 6i me. 
dicinis . ca.x. 

DefloebeSf medianis cius ca.xi, 
De hyppophye 8C medici/ 
niseius ca,xii. 

De urtica & medianis eius ca,xiii. 
De lamio 8C medicinis eius ca.xiiii. 
De fcorpione:generibuf^ ac medi/ 
dnis eius ca.xv» 

De leucacanthia fiue phinio fiue iCc 



chada6f medianis eius ca.xvb 
De helxine perditio parthenio fide/ 
rite 8i medicinis eius ca.xvii« 
De chameleonegeneribuf^ me/ 
dicinis eius ca.xviii« 

De coronopo 6C medici/ 
nis eius ca.xix. 

De anchufa 8i pfeudanchufa me 
dicinisearum ca.xx, 

DeonichyIo:anthemi:lotho:& lo/ 
tometra:heliotropio:tricocco 8C cal 
litricho ca«xxi. 

De picride:thefio & afphodelo:ha/' 
limo 8C achanto & buprefti:elapho 
bofcho fcandice:& lafina:&decau/ 
calide:fio:fyllibo:fcolymo fiue Ii> 
monio.Tonchocondrilo fiue con/ 
drili 81 boletis ca,xxii. 

De fungis 8i filphio:&: de lafe/ 
re medo ca.xxiii. 

De natura mellis ex aqua mulfa:dC 
quare genere ciborum mores imu 
tentur:6f de meliti/ 
de 8C cacra ca.xxiiif* 

Contra copofitiones medicord me 
dicinae&nugibus ca,xxv. 

Summa medicinae^ hyfloriz 6t 
obferuationes.dcccctvi* 

£xaudk>ribus« 

lifde quibus priore libro:&ptcr eos 
Chiyfcrmo:Eratofthene:Alceo, 

IbroVigefimotertio con' 
1 tinetur de cultis ar/ 

boribus. 

de medicinis uuarum recentium 8C 
farmecis uuarum 8C uinaceis : 8C de 
uua thearice:6f de uua pafla 8C afla/ 
phide 8C aflaphifagria pituitaria 8C 
labrufca: 8L de uitealba 8C nigra ; 8C 
demuflisSCuintge/ 
neribus ca.i, 

deacerofcyllinodt^ oxymelledi &/ 
padC faece uini aceti 
8£ fapae a.it^ 

De oleis 8C foliis oleac:flore 8i cinc/ 
re:dCdeoliuaaiba:&.nigra:& de 
amurca ca,iii. 

de foliis oleaflri oenantino oleo 
6^ coccino dc amygdalino 8i lauri/ 
no 8i myrteo chamemyrfino & cu 
preflinode citreo caryino ca,iiii« 
de myrobalano palma dC de palma 
elata ca.v* 

Medicinae ex fingulo/ 
rum generum 
flore:ioliis:frudlu:ra 
mis:cortice:li/ 
gno:fucco:cadice; 
cinere 



a.vh 









de pyris 8i eorum obferuarionibus 
& de ficorum obfematioe:& capri/ 
fico& hermeaSi aliorum generi/ 
bus medicina: ca.vii. 

de pineis 6i amygdalis & nuce auei 
lanarSi de nuce iuglande 8i pittaciis 
& cattaneis & filiquis cornu:une 
dine& lauro ca.viii» 

de myrto fatiua:6f myrtidao:&de 
myrto filuettri ca.ix. 

Summa mediciae & hyttoriac & ob 
feruationes.M,cccc,xix, 

Exaudtoribus. 

CValgiorPompeio LenniorSettio; 

Nigro qui gracce fcripfit: Tui, 
Batto qui item antonio: 
Cattore.M.Varro/ 

nc.Cor,CeIfo: 

Fabiano, 

Externis. 

Theophratto:Democrito: Orpheo 
PythagoraiMagonc: Menadro qui 
biocr a fcripfit:Nicandro : Home/ 
ro:Hefiodo:Mufeo:SophocIe; 
Anaxilaot 

Medicis. 

Mnettco: Callimacho:PhaniaPhy 
fiico:SimoTimaritto : Hippocrate; 
Chryfippo:DiocIe:Opione:Heracli 
de:Hidefio:Dionyfio Apollodoro: 
Otienfe: Apollodoro Taretino Pra 
xagorarPbittonico mcdo:Dieuche; 
Cleophato:PhiIiftione: Afclepiade; 
Crateua:Petronio : Diodoro: lolia: 
Erafittrato:diagora: Andrea: Onor 
ca:Mneficle:Epicarmo Demione: 
dationc:Cofimene Teopoleno: Me 
trodoro: Solone Lycio : Olympia/ 
de Thebana:Phillino:Petrino:My/ 
Aione Glaucia:Xenocrate. 

Ibro Vigefimoquarto con/ 
1 tinentur medicina: ex arbo/ 
tibusfiluettribus ca,i. 
Lotos ca.ii. 

Glans ca.iif, 

de coco ilicis galla 8C uifco pilulis 
glande:de cerri radice di fu/ 
oere ca.iiii, 

de fago 6i cuprettb 6i caedro ma/ 
gna:&deca:dride 
galbano ca,v. 

de hammoniaco Bi ttyrace 8i fpon/ 
dylio 8i fphao 8C therebintho 6i ca/ 
mepite 6i pitiufa & refinis 8i pi/ 
cea&lentiico ca.vi, 

de pice fpilla di liquitta dC pglimpif/ 



TABVLA 

fa di pitta fphalcos di zopifla di tx/ 
da di lentifco ca.vii, 

de platano& fraxino & acere &al/ 
ba populo & ulmo & talia &:iam/ 
buco di iunipero ca.yiii, 

deralice&amerina& uitilibus 
Serice ca»ix. 

de uirga fanguinea di filere di ligu/ 
ttro & alno & hedera di cyttho di 
ciflb di ery thrano di chameciflb 
di milace di de demanda ca,x, 
deharundine & papyro &hebeno 
& rhododedro:de rhufc di ery/ 
thro di canchry di fabina 
&felagme&famu/ 
lo di gummi me/ 
dicinae ca.xi. 

de fpina sgyptia di fpina alba di aca 
to&: acatio ca,xii. 

de uulgari fpina di filuettri:&: de fy/ 
rifceptro6i de appendice fpina 
di pyrachanto & paliuro aqui' 
folia di taxo di rubis me/ 
dicina: ca.xiii, 

de cynobato di ideo rubo di 
rhanno di lytio farco/ 
cola di oporice 

medicin* C3.xiiii. 

dechamedrye di chamedaphne& 
chamelea di chamefice di chamecif 
fo di chameleuce &chamecipe/ 
rittb di ampeloprafo di fta/ 
chye di clinopodio di cen/ 
tunculo& clematide 
acgyptiamedicinae ca.xv. 

De aron di dracuculo di dracontio 
&eri 6imiIefoIio& haerba eiulde 
nominis&pfeudounio di myrrhi 
&onobryce medicinae, ca,xvi, 
de coriacefia di callicia di me/ 
naide;6^ aliis.xxiiudC medi/ 
cinis earum quas qui/ 
dam magicas ette di/ 
cunt;&: de confi' 
dia&deaprotti 
di recidiuis 

morborum ca.xvii. 

de eriphia di lanaria di ftratioti 
medicinae ca,xviii. 

de haerba qux nafcitur in capite tta 
tuae:& de haerba de fluminibus di 
hxrba lingua & cribro di fimetis 
di rhodora impia di ueneris 
peftine di nodia di philanthro 
po& canaria lappa & tordy/ 
le:& de gramine di da/ 
dtylo&foenograc/ 
co medicinae ca.ix, 

Suma medicinae di hyttoriac di ob/ 
fccuationes.M.cccc,xviii, 

Exaudtoribus, 



CValgio:Pompeio Leneo: 
Sex.Nigro:qui graece 
fcrip(it:Iulio batto 
quiitem:Anto 
niocafiore.M, 
Varrone.Cor, 
CeIfo:Fa-' 
biano. 

Externis. 

Theophratto: Apollodoro: demo/ 
crito:Orphco: Pythagora : Ma/ 
gone:Menadro qui bio/ 
crea fcripfit:Nican/ 
dro:Homero: 

Hefiodo Mufeo; 
Sophorie: 

Anaxilao, 

Medicis, 

\ 

Mnetteo: Callimacho: Phania Phy 
fico:Simo:Timaritto : Hippocrate: 
Crifippo:DiocIe Opione : Heracli/ 
de: Hicefio : Dionyfio : Apollodo/ 
ro Citienfe : Apollodoro Tarenti/ 
no: Praxagora : Plittonico medico: 
Cleophantus Philittone : Afclepia/ 
de:Crateia:Petronio:Diodoto : loP 
Ia:Erafittrato:Diagora: Andrea: 
Enorta : Aneficle : Epicarmo: 
Demione:Sofimene:Theo/ 
polemo:SoIone:Lycio: Me 
trodoro : Olym piade 
Thebana: Phillino: -s 

Petreio Miettone 
Glaucia:Xeno 
crate:Dieuche. 

Ibro Vigefimoquintoco/ 
1 tinentur naturae haerba/ 

rum fponte nafcentium: 
aU(ttoritas haerbarum:& de origi/ 
ne ufus earum ca,i, 

Qui latine ufus haer ' 
barum fcripferint;& quan/ 
do ad Romanos noti/ 
ciaearUjperuenerit: 
di qui primi graecorum 
de his compofuerint: 
didehaerbarum inuen/ 
tione:& antiqua me/ 
dicina:&: quare minus 
exerceantur earum re/ 
media:& de cynhoro/ 
do:& de dracunlo me/ 
dicinae ca, if« 

De quodam pettifero fon/ 
te germani£e:& de bri 
tannia:&: maxv 
mis morborum do/ 
loiibus ' ca.iii. 




De moly 8i dodechateo:& poeon|? 
uel pentorobo:uel glycyfide dC pax 
nace : uel afclepio : 8i Heracleo pax 
nace:chiromo & panace centaureo 
uel pharnaceo & Heracleo lyderio 
8C Hyofcyamo uel appollinari fiue 
altercangeno ca»iii/. 

De linozofte: partHeio : Hermupoa. 
fiue potius mercurialitSC acHillea 8C 
panace Heraclea fiderit millefoliorS: 
de fcoparegia : & Herminco teucrio 
fplcniorde melampodio fiue Hellex 
boro:quot ue eorum genera : di de 
nigro helleboro 8C albo medicinae: 
6C quado detur:& quomodo fumx 
mendum:6^ quibus non danz 
dum:& mures 

necat ca.v, 

de mithridatia:8i fcordoti fiue fcor 
dio:&polemonia uel philaeteria uel 
chiliodynama & eupatoria Sicenx 
taurea fiue chyronia 8C deledo cen^' 
laureo libadiofelle terrae &: tri^ 
orche medicinae ca.vi. 

DeclimenodC gentiana lyfimax 
chia& parthenideSC arthemifiadi 
ambrofia 8C nymphea 8i Heracleo 
fiue rhopalo 6i euphorbia me/ 
dicinac ca,vif, 

de plantagine bugloflb 8C cyno/ 
gloflb & buphtalmo & fcythica;& 
de fpartania 8C hippice 8C afchxmo 
ne:& betonica 8C cantabiaca 8C con/ 
filigine 81 hiberida 6i chelidonia 8C 
canaria elaphobofco 6idi<3anno 
6C ariftolochia:& q» eius deledatioi' 
ne inuoluat pifces" &: ftatim capian/ 
iur:6i medicinaecontraf rpen/ 
Cium iftus ex haerbis 
quas fuperius no/ 
minauit ca>viii. 

de argemonia & agarico Si echio 8i 
hyofcyamo 8i ierabotane 8i blatta/ 
riad^Iemonia &: quinquefolio 8i 
dauco 8i perfolata 8i ardio 8i 
cyclamino 8i peuce/ 
dano ca,ix, 

de thyfellio 8i centau rea 8i che/ 
lidonia Si panace 8i hyofcya/ 
mo&euphorbio ca.x. 

deanagalIidefiueacoro& mandra 
gora fiuecircelo &:cicuta 8i cremno 
agrio 8i molibdena 8i inde 8i cax 
pno 8i alia de achoro cotyledo aix 
200 8i andrachne 8i erigero: 8C 
de ephetncro:8i de labro uene 
ris:& de ramiculo medicina: 

6i de oris uitiis ca.xf. 

Summa medicinae 8i hyftoria: 8i 
obferuationes. M,cc.lxxxxii, 

£xaudoribus« 



TABVLA - 

Scx,Gallico : Pompeio Lenio: 
Seftio : Nigro qui graece 
fcripfmluliorBanb 
qui item: Anto/ 
nio Caftore. 

Cornelio: 

Celfo, 

Externis. 

Theophrafto: Apollodoro: Demo/ 
crito:Iuba: Orpheo : Pythagora: 
Magone:Menandro qui biox 
crea fcripfit:Nicandro:Ho/ 
mero Hefiodo:Mufeo: 
Sophode:Xantho: 
Anaxilao. 

Medicis. 

Mnefteo:CalIimacho:Phania phy/ 
fico:Timarifto:Simo : Hippocrate: 
Chrifippo:Diocle : Opione : Herax 
clide:Hicefio:Dionyrio: ApoIIodo/ 
ro : Citienfe : Apollodoro : Tarenx 
tino:Prax3gora : Phiftonico medo: 
Dieuche : Cleophato ; Phyliftione: 
AfcIepiade:Crateua:Iolla: Erafiftra 
to:Di3gora:Andre3:MneficIe:Epi/ 
charmo:Demione:Sofimene: 
Thcopolemo:Metrodoro: 
SoIone:Lycio:01ympia/ 
de thebana.PhilIino:Pe 
treio:Midioe:Glau 
cia:Xenocrate. 

Ibro Vicefimofexto conx 
I tinenturreliquxpermor 

borum genera medicinae: 
6fdenouis morbis:&de lichneqd 
fit:6i quando primum in ita- 
lia coeperint:^ de carbum 
culo 8i de elephantiaii 
6i colo ca.i. 

Laus Hippocratis ca.ii, 

De noua medicina:& Afclepiade 
mcdico:& qua ratione ueterem 
medicinam muta/ 
uerit ca.iii« 

Irrifio magicae artis:8d de lichene 
6i tapfia ca.iiii« 

Ad ftrumas:& ad digytos:8i 
ad pedtus 8i ad tuiTim 
medicinae ca.v. 

Deuerbafco&: chameleuceuel 
tuflilagine 8i bechio 
6i aquilegia 6i 

faluia ca.vi. 

Ad lateris dolores 8i pedtoris:ad 
hortopnoeas:ad iocineris dolo/ 
rem cordis dolori pulmoni 
urinae tufli pedtori ulceri/ 
bus pulmoni renibus 
cpaticis:ad uomitio/ 
ncs:ad fingultus 

pleureticts lateri ca.vii. 

De omnibus uitiis uentis 6i remex 



diis & eorum quae circa uel intra 
funt:&: de aluo fiftenda 
uel foluenda ca.viii* 

Ue pulegio 8i argemone ca.x. 
De nymphea & abftinentia ap^ 
petentia ueneris:8i de faty/ 
rioerytrococco 
& crategi 8i fi/ 

deriti ca.xi* 

Medicinae generales de pedibus tax 
lis articulis neruis:& remedia conx 
tra morbos qui totum corpus oc/ 
cupant : 8i de myrtido 8i uigiliis 8C 
paralyfi:6i de febribus frigidis 8i fe 
bre iumentorum & freneticis 
& chameadla 8i aizoo 6i 
igne facro ca.xii« 

Ad luxata membrata 8i cotra moc 
bum regium 8i contra furunculos 
6i fiftulas & inflationes 8i ambux 
flionem& contra alios mor/ 
bos ad neruos 8i fau' 



guinem ca.xiii« 

Dehaerbaeqefeto 8i ftephanome/ 
li&erifitale&con/ 



trauermes ca.xnn* 

de ulceribus 8i ad plagas & de poly 
chnemo ca.xv» 

de plurimis experimentis ad infici/ 
endos capillos 8i partus eiiciendos 
8i continendos Si aliax 
runi remedia ' ca.xvi« 
Siima medicinae Si hyftoria: & ob/ 
feruationes.M.cc.lxxxxii. 

Exaudloribus. 

M.Varrone.C.Valgio.Pompeio Ic/ 
nco:Seftio : Nigro q grjece fcripfit: 
luliobafloquiiteAntonio Caftox 
re:Cor.Cellb. 

Externis. 

Theophrafl:o:ApolIodoro:Demo/ 
crito: uba:Orpheo:Pythagora:Ma 
gone:Menandroqui biochrea feri/ 
pfit:Nicandro:Homero : Hefiodo: 
Mufeo:Sophocle:Xanto:Anaxilao. 

Medicis. 

Mnefteo: Callimacho:Phania phy 
fico:T im archo:5imo: Hippocrate: 
Crifippo:DiocIc : Opione:HeracIix 
de:Hiccfio.Dionyfio: Apollodoro: 
Citiefe.Apollodoro;Taretino:Prax 
xagora:Phiftonico medo: Dieuche 
Clephanto:Philiftione:Afclepiade: 
Crateaa:lolla:Erafiftrato:Diagora: 
Andrea:Mneficle:Epicharmo: De/ 
mione:Theopolemo : Metrodoro: 
Solonc:Lycio:Thebana Olympiax 
de:Phylino:Petreio,Mydli6e:Glati 
cia:Xeriocrate. 

Ibro Vigefimofeptimo con/ 
I tinentur reliqua haerbarura 

genera ca,i. 









De aconito 8t pathcra 81 quae extin/ 
guitur aconito ca.iu 

Quod omnium creaturarum con 
ditor fit deus ca.iii. 

Dexthiopide 8C amaratho 8L aloe 
8C alcea 8C alipho 8i alfina 8C andro^ 
face Si androfemo Si ambrofia Si 
anconi Si anagyro Si ano/ . 
rymo cauiii. 

De aparine Si ardio Si fpleno Si af/ 
clepiade Si aftere uel,bubonio Si afy 
ro uel afcyroide Si phace & 
dealcibiox Si akdorox 
lopho ca,v» 

De alo ca.vi. 

De alga Si adea Si de ampelo agria 
dCabfinthio ca.viu 

De abfmthio Si ballorc Si borrye 
fruticofa Si brauylla Si brio Si bu/ 
pleuri Si caranance Si calla Si circca 
6C drcefio Si crategono Si theligo 
Si crocodillo Si cynoforchy Si chry 
folachano Si cuculo Si con/ 
ferua ca.viii. 

de cocco gnidio Si driopteris Si dry 
phono Si elatie Si empetro flue cal-' 
cifraga Si epicadi uel helleborine Si 
epimedio Si eneaphylo Si filiccpte/' 
ri:6t de femore bubulo ca.ix. 
De glaucio glycyfidefi: glapha/' 
lio flue camezelo Si galedrago Si 
holco Si hyofiri Si holofteo 
Si hypopefto ca,x. 

De nypogloila Si hyppeco idea ito/ 
fphiro:latyri;lentopetalo lirapfo \i/ 
toipermodapide uulgari:deIimeo 
leuco ca«xi« 

de medio Si myofota Si myagro Si 
natrice6Cothoe&onofma&: ono/ 
pordo dCoxyri Si oxye Si batrachio 
Si polygono Si leucanthemo Si ply 
thema phyllo& phellandrio Si 
phuleri Si polirrhiso Si profeipina 
ca&derhecoma derefedadi ftoe/ 
chade ca.xii* 

De folano Si fmirnoSi thelephio 
&thrichomane& rhalietro & thla 
fpe Si thragonia Si trogoni Si trago 
Si trag;ologo Si fpodile : Si q» quida 
morbi inquibufdamnonfuntgen 
tibus ca.xiiii 

Suma medicinae Si hydoriae Si ob/ 
feruationes.dc.u> 

Exaudoribus. 

Pompeio LennioiSeftio Nigrotqui 
gracce fcripfltilulio baflb qui item: 
•Antonio Caftore:Cor»Celfo. 

Externis. 

Theophralto : Apollodoro q item: 
Democrito:Aridogitone:Orpheo: 



TABVLA 

Pythagora:Magone.Menadro qui 
biocrea fcripfit:Nicandro. 

Medicis. 

Mnefteo Callimacho:Timariflo:Si 
mo:Hippocrate: Chrifippo: Diocle 
Opioe: Heraclide:Hicefio:Dioyfio: 
Apollodoro:Citiefe:Apollodoro ta 
rdinorPraxagora :Pliflonido m edo 
Diuche : Cleophanto : Philiftione: 
AfcIepiade:Crareua:lolla: Erafiftra 
to:Diagora;Andrca.Mneficlc: Epi/ 
carmo:Demione:Sofimenc:Theo/ 
poleno:Metrodoro: Solone: tycio: 
Olympiade Thebana.Phylino: Pe/ 
treio:Mydioc:Glaucia: Xenocrate. 

Ibro Vigefimoodauo con 
1 tinentur. 

De medicinis ex anima/ 
libusi ca.i. 

An fit in medendo aliqua uis uer/ 
borum:& fanari Si dc' 
pelli ca,ii« 

Remedia ex homine contra ma' 
gos ca.iii, 

De quibufdam fortilegiis Si tali 
ua hominis ca,iiii. 

Ad lippitudines oculoje ca,v. 
De fternutamento Si ue^ 
nere:6C CeCteris leme/ 
diis ca.vi. 

De remediis muliebribus ca.vii» 
Medicinae exanimalibus peregri/ 
nis:de elephanto Si leone de came/ 
Ie&hyena& crocodilo & chamele 
onte Si ftinco& hippopotamo Si 
lyncibus ca.viii. 

Medicina: communes ex feris anv 
malibusrauteiufde generibus pia/ 
cidis:ladis ufus:& obferuationes Si 
cafeis:butyro6Cadipe. ca,ix» 
Medida:deapro& capris & equis 
feris Si remedia de beftiis cotra om 
nes morbos, ca,x. 

Mira de animalibus ca.xi, 

Suma medicina: Si hyftoriae Si ob/ 
reruationes,dc.lxxxv. 

Exaudoribus. 

M,Varrone,L,Pifone:Fabiano:Ver 
re : Annate ; Verrio Flacco : Ca/ 
toneCenforioiSergio: Sulpi/ 
tio : LicinioiMacro : Celfo: 
MaiTurio: Sedio : Nigro 
qui gracce fcripfit,By/ 
tho Dinrhacco.Ophi 
lioiMedico: Gra 
nio medicis. 

Externis, 

DemocritotApoIIonio qui Si mir^ 
fin,Mileto ArtemoneiSextilio: Ho 



mcfo:Tcophrado:Lyfimacho. At/ 
talo:Xenocrate:Orpheo qui diophi 
osiarchelao qui item:Demerrio:So 
tira:laide:Elephatide:Salpe:01ym'' 
piade:thebana:diotio:Iolla:midio/ 
ne:Smirneo:acfchine medico: Hip' 
pocrate:Aridotele:Mettodoro:Ica/ 
eida medico:Hefiodo:diaIcone:Ce'' 
cilio:Bione:q peridinameon , Ana^ 
xiIao:Iuba rege, 

Ibro Vigefimononocon^ 
1 tinentur medicinaeexani 
malibus. 

De medicina & inuentoribuseius: 
de origine medicinae Si quando pri 
mum clinice Si quando primum 
iatraliptice Si de Cryfippo Si Erafi> 
drato Si empirice & Erophilo Si re 
liquis illudribus medicis: Si quoti/ 
ens ratio mediciac mutata flt:& qui 
primus Romae medicus Si quado 
quid de medicis antiqui Roma/ 
ni iudicauerint Si uitia medi^ 
cinae ca,f. 

de medicina lanarum ca.if, 
de ouorum natura ca.iii. 

Remedia de cane:dC ex animalibus 
q placida no funt fed fera:5£ ex uolti 
eribus Si contra morfus phalan/ 
giorum caAiiu 

de feuo camelino 6^ cane rabido SC 
lacerta Si anferibus Si columbis 
Si mudeilis reme- 
dia ca,v« 

Ad alopecias tollendas Si ad pilos 
reddendos Si ad lendes tollendas Si 
ad palpebras Si ad glaucomata Si 
ad oculos Si ad parotidasre' 
media ca.vit 

Summa medicinae Si obferuano/' 
nes.d,xxi. 



Exaudoribus* 

M*Varronc.L.Pifone.Vcrrfo Flac/ 
co.Antiare,Nigidio,CalIio.Hemi/ 
na, Cicerone. Plauto, Celfo tSeftio: 
Nigro q gracce fcripfit Cecilio medi 
co , Metello.Scipione* Ouidio poe 
ta,Liciniomacro, 

Externis. 

Philopatore , Homero , AriRotele: 
Orpheo Democrito.Anaxilao, 

Medicis* 

Botrie * Apollodoro : Archidemo* 
Anaxilao.Ariftone.Xenocrate.De/ 
mocrate* Diodoro, Chryfippo phi 
Iofopho,Ori,Nicandio:Alpolonio, 
Tyaneo». 



1 



Ibro trfccrimo continen/^ 
tur medicinae cx animali' 
bus reliquae prioris hbri. 
De origine magice artis: quando 8C 
a quibus coeperit : 8C a quibus cex 
lebrata fuerit 8C reliquae ex anima/ 
libus medicinae caj* 

Vituperatio Neronis Caefa^ 
ris ca.ii. 

de talpis 8i reliquae medicinae per 
morbos digeftae in animalibus 
quorum genera placida funt 
aut fera ca.iii* 

Ad muliebria mala medenda:5^ 



ta.Caflio Hemina» 
Mccennate»L* 
Ateio, 



TABVLA 

de natura falis 6C eius medici/ 
nis ca.ix. 

de nitri generibus &: confe<3:uris & 
medicinis 8C obrerua/ 
tionibus ca,x. 

de fpongiarum natura ca.xi. 

Sum ma medicinae hyftoriae dC ob ' Iuba.Andrea.Salpe. Appione. Pelo^ 
feruationesidcccc«xxiii« pe» Apelle Thafio * Trahllo* 



Externis* 



Exaufloribus* 



Nicandro. 



conceptus maturan/ 
dos ca.iiii* 

Promifcuac medicinae ca.v. 

de miraculis quarundam be^ 
ftiarum ca.vi. 

Summa medicinae^ obferuatio* 
nestdccc.liiii* 



M«Varronc:Qfl1o Parmenfe: 
Cicerone:Mutio:Corne. 
Celfo;Trogo:Ouidio 
PolybiorSornatio» 



I 



Ibro Tricefimotertio con 
tinentur natura metallo^ 



Externis. 



ExauAoribus. 



M.Varrone:Nigidio»M. Cicerone. 
Seftio Nigro qui graecc fcripfit.Ly/ 
ciniomacro* 



Externis» 



Heudoxo : Ariflotele : Hermfppo: 
Homero: Appione : Orpheo : E)e/ 
mocrito:Anaxilao« 



Medicis, 



Botriehoro:Apollodoro : Menan/ 
dro: Archimede: Ariflone:Xenocra 
re:Diodoro:Cryfippo:Ori : Nican/ 
dro:Apollonio:Tyaneo* 

Ibro Tricefimoprimo co^ 
I tinenf medicinae ex aqua/ 

tibus:aquaru mirabilia. 
Aquarum mirabilia ca*i« 

Differentia aquarum: mcdi> 
cinis 8i obferuationibus 
cc,lxvi» ca.ii. 

De qualitate aquarum in falubrita 
tate uel commoditate ea^ 



OlIimacho:Cecilio:Ctefia: Lyndo 
Theophraflp:Eudoxo:Teopom 
po:Polycliro:luba Lyco : Ap/ 
pione: Epigene:Pelope: ApeI 
le:Democrito:Trafillo:Ni 
candroiMenandro co/ 
moedo:Attalo:Salu/ 
ftio:Dionyfio:An/ 
drea:Nicerato:Hip/ 
pocrate:Ana/ 
xilao* 

Ibro Tricefimofecudo co' 
I tinentur reliquae medici/ 
nae ex aquatilibus. 
Deechenide pifce:& mirabili eius 
propnetate:& torpedine& marino 
Iepore:6i mirabilia rubri . 
maris ca.i, 

de ingeniis 8C raanfuetudine quo 
rundam pifeium 8C ubi ex manu 
edant:& ubi refponfa dantur ex 
pifcibus ca,ii. 

De his quibus in terris di in aquis 
uidluseft&de caftoreis medi' 
cinae di obferuatio 



rum ca.iii. 

Aquarum fubito nafcentium aut 
defluentium ca,iiii. 

Obferuatio hyftorica ca.r. 
Ratio aquae ducendae : di quomo/ 
do medicatis utedum:8i quid pro/ 
fit nauigatio di medicinx aquae ma 
rinae ca.vi. 

De generibus falis di confediuris di 
medicinis di obferuatio/ 
nibus ca.vii* 

DefcombropifceSd muria & 
alece ca.yiii. 



nes ca«iii. 

de teflitudine di multorum pi/ 
fcium medicinae & obfecua/ 
tiones ca.iiii. 

Promifeuae medicinae ca,v. 
Ad febrem omnium generum : di 
contra diuerfas infirmi/ 
rates ca.yi» 

Animaliumomnium in mari 
uiuentium.c.lxxvi.gene/ 
ra efle ca.vii. 

Summa medicinae di hyflorix di 
obferuationes.d.cccc.xxyiii. 



Exaudloribus. 



Licinio macro . Trebonio Ni/ 
gro.Seftio Nigro qui grae/ 
cefccipfit.Ouidiopoe' ' 



rum. 

Quae prima commendatio meta^ 
Iorum auri & de origine annuloru 
aureorum di modo auri apud anti/ 
quos: di equeftti ordine : di de iurc 
annulorum aureorum ca«i. 

de decuriis iudicum:& quoties no/ 
mina cqueftris ordinis immutata: 
di donis militaribus:5d quando prl 
mum Coronea aurea ca.ii. 

de reliquo ufu auri in uiris& muy 
lieribus:& de numo aureo: di quan 
do primum fignatum eft aesiargen 
tum:6i aurum: &antcq fignaretuc 
qui mos in xrc: di quae maxima pe 
cunia primo cenfu : di quotiens : dC 
quibus temporibus audoritas 
auri ca,iii. 

Ratio naturalis auri inueniendi: dC 
quado primum aurea (latua: di me 
dicinaeexauro ca.iiii* 

dechryfocolla:8i medicinae di chry 
focolla.vi«& mirabilia naturae de 
glutinandisinterfe perficietu 
di% metallis ca.v. 

De argento di argeto uiuo ex ftibia 
liue alabafiro : di fcoria argenti : dC 
de fpuma argenti ca.vi, 

de minio quantae au£Ioritatis fue/ 
rit apud Romanos: di origineac in 
uentione eius:& cinnabaris ratione 
in pi£turis:& medicinsc : de generi/ 
bus minii di ratione eius in pi- 
duris ca,vii» 

de hydrargyro:deargento inauran 
do;de coticulis in argeti generibus 
& experimentis ca.viii. 

De fpeculis di aegyptio ar/ 
gento ca.ix, 

de immodica pecunia : di quorum 
maxime opes fuerint:& quado pri/ Ii 
mum Popu.Roma.ftipem 
fparferit ca.x. 

De luxuria di frugalitate in uafis dC 
ledis argenteis:quando lances im/> 
modice fadae ca,xi, 

deftatuis argenteis & caelatura ar/ 'ii 
genti & caeteris quibuf/ 
dana a.xiiti:; 




De file S; ccruTeo 81 chryfocolla & 
refioriano&dIono:&g>non om^ 
m anno aequaliter fpecies uendan^ 
tur ca.xiii. 

Summa medicinae &hyftoriae 8i 
obferuationesiMtCCtXV. 

Exaudtoribus. 

L.Pifone* Antiate ; Verrio,M.Var/ 
rone.Corn.Nepote : Meflala rufFo: 
Marfo poeta butho:Iulio baflb qui 
de medicinis graecac fcripfit : Seftio 
nigro qui item:Fabio Veftale. 

Externis» 

Democrito; Metrodoro Scepfio: 
Menechio;qui de toreutice fcripfit: 
Xenocrate qui item Antigono qui 
Item. Heliodoro qui deathenienfi^ 
um anathematis: Praxitele qui ad/ 
mirabilia opera fcripfit : Nympho^ 
doro: Timeo qui de medicina mi> 
lia fcripfu:lolIa : Apollodoro : An/ 
drea:Heraclide: Diagora: Botriefe; 
Archimede:Dionyfio: Ariftogene: 
Democrito:Mneiicle ; Atralo me/ 
dico:Xenocrate:Zenonis :Tehom/ 
nefto» 

Ibro tricefimoquarto con/ 
I «nentur aeris metalla: & fer/ 

ri:& plumbi & fta/ 
gni C3,f, 

Genus xm quae Corinthia: q delia/ 
ca:quae aegnetica cadi* 

decandelabiis& templorum orna 
mentis ca.iii» 

Quando primum fimulachrum 
tomx fa(5um & de origine ftarua/ 
rum:&: honore ftatuarum:& gene 
i:ibus& figuris ca.iiii» 

De ftatuis togatis : 8C quibufdam 
aliis:&: quibus primum in colum/ 
na:& quando roftra:6i quando pri 
mum publice:& quae primum fta 
tuae romac ca.v. 

De ftatuis fine tunicis:&quibuf/ 
dam aliis:8i quae prima romae fta/ 
tua equeftris:& quando omnes fta 
tus priuatim & publice fublats:6i 
quibus roms mulieribus quae 
prims ab exteris publicae 
pofits. ca,vi. 

De antiquis ftatuariis 8C prsciis fi/ 
gnorum immodicis di coloffis in 
urbeceleberri/ 

mis ca.vii. 

Nobilitates ex^sre operum 8C arti/ 
ficum»ccc.lxvi. ca.viii* 

Diffei entis sris & mixturs : & de 
feruando sre ca.ix. 



TABVLA 

de cadmia medicins ca.x. 

de feorea 8i flore & fquama sris 8i 
ftomace 6i erugine 8C 
hyeratio ca.xi. 

De fcoletia 8i calcit/ d^pforo 8i chal 
canto ca.xii« 

de pompholyge 8C fpodio 8i an/ 
tifpondio 8i diphryge 6i triente 
feruilio ca,xiif. 

de ferro 6i ferreis metallis & diffe/ 
rentis ferri ca.xiiii, 

de temperatura ferri;& medicins 
ex ferro 8i ex erugine 8C rubiginc 
& fquama ferri &. hyrem ' 

E laftro ca,xvt 

)e plumbi metallis & albo pium/ 
bo & nigro ca»xvi» 

de ftagno 6i plumbo argentario: 8C 
quibufdam aliis ca.xvii» 

Medicins de plumbo & fcoria 
plumbi:de molienda fiue gale/ 
na:de pfymitio 8i fan/ 
daraca ca,xviii. 

Summa res 8i hyftoris 8i obferua 
tiones. dccc.xv» 

^ Exaudonbus» 

L.Pifone: Antiate « VerriorM. Var/ 
ronc:Meflala:Ruffo : Marfo poeta: 
Betho:lulio baflb qui de medicina 
grses fcripfit:Sex. Nigro item Fu/ 
rio Veftale. 

Externis. 

Democrito : Metrodoro Sceptio: 
Menechino qde toreutice fcripfit: 
Xenocrate qui irem Antigono qui 
itcm:duride qui item : Heliodoro 
qui de Arhenienfium anathemate 
fcripfit:Nymphodoro:Andrca:He 
raclidc:diagora:Butriefe:loIla:apol 
lodoro:Arthimede:Dionyfio; Ari/ 
ftog6e:diomede:Mneficle: Zenoe. 

Ibro rricefimoquintocon 
I minetur honos pi/ 

ifturs. 

Honos piifturs ca,i* 

Honos imaginum ca«ii. 

Quando primnm clypei imagi/ 
numpublics:& quando in domi/ 
bus pofiti 8i de pidurs initiis 8i 
monochromaton & primis pido/ 
ribus:& antiquitate pidura' 
rum in italia ca.iii. 

De pMftoribus romanis : di quando 
primum dignitas pi(fturs:&: qui 
uidlorias fuas pidtura propofue/ 
runt:& quando externis pidlu/ 
ris dignitas roms ca.iiii. 

Ratio pingendi de pigmetis ca.v. 



de coloribus natiuis Sdfafli ' 

Ciis ca.vi. 

Qui colores udo no inducatur:&: q/ 
bus coloribus antiqui pinxerunt: 
di quando primum gladiatorum 
pugns propofits 
ilint ca.vii* 

de state pidurs opum di artifi/ 
cum indicatura nobilita/ 
tes.ccc.v. ca.vi». 

Primum pidurs certamen ; di qui 
primi penicillo pin/ 
xerunt £a«ix« 

de auibus per piduram deceptis:di: 
quid difficillimum in pi/ 
dura ca,x. 

deauium cantu copefcendo:6(: qui 
encaufto di penicillo primus lacu/ 
naria di cameras pinxet it:fpar 
fimque piscia mirabilia ptdu/ 
rarum ca.x» 

Plaftices primi inuentores de (v 
mulachris&uafisfidilibus di 
prscio eorum ca.xi» 

Terrs uarietates: di de puluere pu/ 
teolano tSC aliis terrs generibus q 
in lapidem uertuntur ca«xii. 
de parietibus fbrnaceis di lateritiis 
di eorum ratione ca.xiii« 

defulphure & alumine & genen« 
bus eorum di medi/ 
cins ca.xiiii. 

de terra famia & eretria di chia di fe 
linufia:& phiniti di appdliti me/ 
dicins ca.xv» 

Crets genera ad ueftium ufus ci/ 
molia:farda umbrica.Taxum argen 
taria ca.xvi. 

Qui di quorum liberti prspo/ 
fiti ca»xvifc 

Terra galata5<^ terra clupea: terra 
balearica:terra ebufi/ 
tana ca.xviii» 

Suma medicins di hyftoris di ob/ 
feruationes.d.cccc.lvi. 

Exaudoribus* 

MeiTala oratore:Mcflala fene:Fene/ 
ftella attico.Vcrrio.M.Van6e:Cot 
ne.Nepote:decio Eculecne:Mutia'' 
no: Meliflb : Vitruuio Ofllo feue/ 
ro:Longulano:Fabio ueftale qui de 
pidurafcripfit. 

Externis. 

Prafitele:Apelle:Mdathio:AfcIepio 
doro:Euphiaore.Parrhalio:Hdio/ 
doro q anathemata fcriplit ath» nis: 
Metrodoro qui de architedioe feri 
3fit:dcmocrito:Theophrafto : Ap/ 
jione grammatico qui de metal/ 
ica medicina fcripfit : Nymphodo 
ro Andrea : Heraclide: lolia: ApoP 
lodoro : Diagora : B utuenfetAr/ 






chydctno:Di6yfi'o: Arfflcgenc:Dc 
made:Mneficle : XcnocratcrZeno/ 
nis:Thconnefto. 

IbroTricefirnofexto cofinC'^ 
I tur naturae lapfdumSi luxu 

tix marmorum. ca.t. 
Quis primus in publicis operibus 
^enderit ca.ii. 

Quis primus peregrino marmore 
columnas habuerit romae ca.iii, 
Qui primum laudari in marmore 
fcalpendo:& quibus tem' 
poribus ca.iiii. 

Nobilitates opum 8C artificum in 
marmore.c.xxxvi.dc marmore pa^^ 
rioKmaufoleo ca.v» 

Quando primum marmorum in 
scdificiisufusrd^quis primus ro/ 
naae cruftauerit parietes : 8C quibus 
aetatibus quae^ marmora in ufum 
uenerit romae:& quis primus 
marmora fecuerit:6i ratio fccandi 
deharena ca.vi. 

De naxio 8i harmonio:& de 
generibus marmo’ 
rum ca.vii. 

De alabraflritc & lygdino 'alaban 
dico ca.viii. 

Ue obelifeo thebafco: alexandrino: 
& de illo qui efl: in circo 
magno ca.ix. 

De illo qui eft i campo martio oro/ 
gnomone ca.x. 

De tertio obelifeo rornae in uati^ 



LIBER 



racius ca.xix. 

Deemathite Sfquingp generibus 
eiusrSCfchifto ca.xx. 

De quattuor generibus actidis:6C 
calamo & famio dC arabo 61 puni/ 
cibus ca.xxi. 

De lapidibus mortariorum medi 
cinaliumSd mollibus lapidibus 6i 
fpeculari lapide & filicibus & phen 
gite & cotibus & reliquis ad ftru/ 
auram lapidibus igni 8L tempefla 
tibus reliftentibus • ca.xxii. 
De cifternis 8C calce & harenae gene 
ribus 6i mixtura calcis & h*arense 
6i uitiis ftrudlurae 6C tedoriis 
columnis ca.xxyi. 

De medicinis calcis 3C malta & 
gypfo ca.xxiiii» 

Dcpauimenris S^quado primurp 
roraaei&fubdialibus pauimentis 
Sigraecanicis 6i quancio primum 
camerae ca.xxv. 

De origine uitri & ratione faciendi: 
6i de obfiano uitro:& de ge^ 
nenbus multiformibus 



Ultri ca.xxvi. 

Ignium miracula:& medicinae pro 



digia 



ca,xxv’ii. 



cano ca.xi. 

De pyramidibus aegyptiisdi 
fphynge ca.xii. 

Delaberynthis aegyptiorlemnio 
iralico ca.xiii. 

Depenfili& horto fic oppido 
templo dianac 

cphefiae ca.xiiii. 

De delubro cysici& lapide fugiti> 
uo:8C de echo fepries .refonante 
6i aedificio fineclauo:6i mi'' 
rabilia aedificiorum 



rom* ca.xv. 

De magnetis generibus &: me^ 
dicinis ca.xv i. 

De lapidibus qui cito abfumunt 
corpora in cis condita 8i de his qui 
diu feruant:&: de thafib lapide 8c 
medicinis eius ca.xvii. 

Deebore foITili & Iapidibus ofteis 
6C palmatis di aliorum ge 
neribus ca.xviii. 

De corallioruel pyrite 8i medicinis 
eiusrdC oftracite : de amanto lapide 
6C medicinis eiustde militino lapi/ 
de Si uiribus eius de gagate lapide 
& medicinis eiustde fpongiis de 
phrygio lapide 8i natu/ 



Summa medicina Si hyftoriaeSi 
obferuationes.d.xxiiii* 

Exaudionbus. 

M,Varrone:Celio;GaIba. CJdo: 
Mutiao Nepote Cor.L.Pifone:Tu 
beronerSeneca Fabio Veflale: Am'' 
moFceciale:Fabiano:Catone Cen-' 
forioiVicruuio. 

Externis. 

Theophrafto ; Praxitele: luba rege: 
Nicandro Sotaco:Sudine : Alexan 
dropolyhiftore: Apione : Plifloni/ 
co:Du ride: Herodoto: Eum ero:ari 
ftagora : Dionyfio : Archemidoro: 
Bucorida:Anthiflene:Democrito; 
demotele:Lycca. 

Ibfo Tricefimofeptimo con^ 
1 tinetur origo gemmarum. 
De gem ma polycratis ty rani Si pyr 
rhiregis:Siqui fculptores optimi: 
Si nobilitates artificum Si qui prF 
mus daflylothecam romae 
habuit ca.i, 

de gemmis traflatis in triumpho 
PompeinSi natura criftalli Si medi 
cinis:Si luxuria circa eam:6i quan/ 
do primum inuenra myrrhina : Si 
luxuria circa eam:Si natura myrrhi 
norum quae mentiti funt auflores 
de fuccino ca.ii. 

de ortu:6i medicinis: Si generibus. 
Si luxuria fuccinorum:5i lyncurio: 
Si medianae ca»ili. 

de adamantis generibus Si medici' 



nis Si margaritis » ca.iiii, 
de fmaragdi generibus: Si gemmis 
uiridibus Si tranflucidis ca.v* 

de opali generibus Si uitiis Si expe/ 
rimentisSiuariisgemmis ca.vi, 
de generibus carbunculorum Si uf 
tiis Si experimeris Si gemmis arde^ 
tibus ca.vii, 

degeneribus topatii Si callaire: Si 
de gemmis uiridibus non tranflu/ 
centibus ca.viii* 

de lafpidum generibus ca.ix, 
dequibufdam gemmis per alpha' 
beti ordinem ca,x» 

de gemmis qua; a membris horni' 
num cognominantur: Si quae ab 
animalibus:6i de his quae a caere^ 
ris rebus ca.xi. 

de gemmis nafeemibusSi faditiis: 
Si figuris gem maru m ca.xii. 
de ratione probandarum gem 
marum . ca.xiii» 

Summa res Si hyftoriaeSi obferua 
tiones, M.ccc. 

Exaudoribus, 

M. Varrone:Adis triumphi: Mce/ 
cenare:laccho, Cor.Boccho, 

Externis. 

iuba rcge:Xcnocrate:Zenonis:Su/ 
dine:efchylo:PhyIoxene : euripide: 
Nicadro:Saryro:Thcophrafto: Ca' 
retc.Phylomcne:democratc : Xeno. 
tino:Metrodoro:Soraco:Pythea: tl 
meo Siculo:Nicca: ThcocreftorAfa 
ruba:Mnafia:rheomenc:(3tefia: mi 
rhridare:Sophocle : Archelao reget 
calliftato:democrito:lfmeio : olym 
pico: Alexadro polyhiitore: Appicy 
ne:Ofi:Zotoaftre:Zadalia. 






SECVNDVS 

CAII PLYNU SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER SECVNDVS. 



An Finitus Sit Mundus.Et An Vnus» 



CA. I, 




VNDVM Et HOC QVOD NOMINE ALIO CAELVM APPEL 
lari libuiKcuius circuflexu teguntur cundlatnume ee credi par e arternum: 
immenfum:ne^ genitu : nem interiturum ung.Huius extera idagare nec 
intereft hominum :nec capit humanae coniediura metis.Sacer eft aeternus 
immefusitotusiin toto: immo uero ipfe totum:finitus:ac infinito fimilist 
Omnium rerum certus:& fimilis incerto.Extra intra cu<Sa coplexUs in le: 
idem^ rerum natura; opus:& rerum ipfa natura.Furor eft mefuram eius 
aio quofdam agitaflerat^ prodere aufos. Alios rurfus occafione hinc fum 
pta aut his data inumerabiles tradidiflemundosrut totidem rerum natu/' 
ras credi oporteret. Aut fi una oes incubarent:totide tamen folesttotidei^ 
Iunas:& cactera etiam in uno & imenfa 8C inumerabilia fydera : quafi non 
eadem queftioe femp in termino cogitatiois occurfura delyderio finis ali^ 
cuius«Aut fi hicc infinitas naturae omniu artifici poifit aflignai i:non illud 
.idem in uno facilius fit intelligi rato praefertim opere.Furor eft profedo furor egredi ex eo:& tanq inter 
na eius cundia plane iam fint nota:ita fcrutari extera:quafi uero menfura ullius rei poflit agere qui fui ne< 
fcianautmenshominisuiderequsemundusipfencncapiat* DeFormaEius* CA» II» 

' Orma eius in fpeciem orbis abfoluci globata effe nomen in primis 8C confcnfus in eo mortalia 

f orbem appellantium» Sed 8C argumenta rerum docent:non folum quia talis figura omnibus 

% fui partibus uergit in fefe:adfibi ipfa toleranda eft:feque includit dC continet nullagi egens com' 

paginum:nec finem aut initium ullis fui partibus fcntiens:nec quia ad motum quo fubindc uerti debe/' 
at(ut mox apparebit) talis aptiftima eft»Sed oculorum quo^ probatione g? conuexus medius quacunm 
cernatuncum id accidere in alia non pofiit figura» De Motu Eius, CA. IlT, 

Anc ergo formam eius aeterno 8C irrequieto ambitu inenarrabili celeritate,xxiiii»hora^ fpacio 
h circumagi folis exortus dC occafus haud dubium reliquere:an fit imenfus : 8C ideo fenfum au/ 

rium facile excedens tantae molis roratae uertigine alTidua fonitus n5 equidem facile dixerim; 
non hertle magis g circumactorum fimiil tinnitus iyderum:fuof^ uoluentium orbes. An dulci gdem 
& incredibili fuauitate concentus nobis qui intus agimus iuxta diebus nodibuf^ tacitus labitur mun/ 
dus:efle innumeras ei effigies animalium rerum^ cundtarum impreffas » Et ut in uolucrum notamus 
ouis leuitate continua lubricum corpus : quod clariffimi audtores dixere tenerum argumentis indica/ 
tur ; quonia inde deciduis rerum omniu feminibus innumera in mari pcipue:ac pleru^ confufis mon 
ftrificae digeneranf effigies.Praeterea uifuspibatione alibi plauftraialibi urfi:tauri alibitalibi litterae figu 
ra candidiore medio fuperuerticem circulo» Cur Mundus Dicatur» CA» Illl» 

'» Quidem dC confenfu gentium moueor » Nam quem KoajuoN cofmon graeci nofe ornamenti 

e appellauerunt:eum 6c nos a peifeda abfoluta^ elegantia mudum» Caelum quidem haud du/ 

• bie caelati argumento diximus; ut interpretatur»M» Varro» Adiuuat rerum ordo deferipto cie/ 

culo qui fignifer uocatur in»xn.animalium effigies: dC per illas folis curfu cogruens tot (kculis ratio» 

De Quattuor Elementis» CA» V» 

Ec de elementis uideo dubitari quattuor ea efle.Ignium fummo:inde tot ftellarum collucen/ 
n tium illos oculos,Proximum fpiritus:que graeci noftri^ eodem uocabulo aera appellant» Vi/ 
talem hunc:& p cundla re^ meabilem:toto^ confertu: Cuius ui fufpefam cum quarto aqua/ 
rum elemento librari medio fpatii tellurem» Ita mutuo complexu diuerfitatis effici nexum:& leuia po/ 
deribus inhiberi quo minus euoIent.Contraqi grauia ne ruant fufpendi leuibus in fublime tedentibus. 
Sic pari in diuerfa nifu ui fua quae^ confiftere irrequieto mundi ipfius conftridla circuitu : quo femper 
in fe currente imam at^ mediam in toto terram eandem ^uniuerfo cardine ftare pendentem libran/ 
cem per quae pehdeat»ltafolam immobilem circa eam uolubili uniuerfitateeandem^ ex omnibus ne 
ifti:eidcm^omniainniti» De Septem Planetis. CA» VI» 

Nter hanc caelum^ eodem fpiritu pendent certis difereta fpatiis,vii,fydera:quac ab inceffu uo/ 

I camus errantia: cum errent nulla minus illis»Quorum medius fol fertur ampliffima magni/ 

tudine ac poteftate:nec temporum modo terrarumqp : fed fyderum etiam ipforum cxliq» re/ 
ftor.Hunc mundi eflet otius animum:ac planius mentem.Huc principale naturae regimen ac numen 
credere decet opera eius extimantes.Hic lucem rebus miniftranaufertqp tenebras.Hic reliqua fydera oc 
cultat.Hic uices temporum annum^ femper renafeentem ex ufu naturae temperat» Hic caeli triftiriam , 
difeutit. At$ etiam nubila humani animi ferenat.Hic fuum lumen cacteris quoque fyderibus foenerat: 
praeclarus:eximius: omnia ituens omnia etiam exaudiens ut principi litterarum Homero placuifle in 
uno eo uideo. De Deo» CA» VIL 

Vapropter effigiem dei formamque quaerere imbecillitatis humanae reonquifquis eft deus(fi 
q modo eft alius)S<: quacunque in parte totus eft fenfus: totus eft uifus: totus auditus: totus ani 

mae:totus animi:totus fuidnnumeros qdem credere at$ et ex uirtutibus uitiif^ holum ut pu 



LIBER 

d!citiam:concordiam:mentem:fpem:honorein:clsemenria:fide:aut(utDcniocrifoplacuft)duosomo 
poenam beneficm maiore ad focordia accedir.Fragilis 8C laboriofa mortalitas in partes ifti digeflitin 
firmitatis fuae memor:ut portionibus coleret quif^ quo maxime indigeretdta^ nofa alia aliis getibus 
di numina in iifdem innumerabilia reperimus.Inferis quo^ in genera defcriptu morbifgp & multis et 
pcftibus dum effe placata trepido metu cupimusJdeogp etia publice febri fanu in palatio dicatu eft. Or 
bonje ad aede lariu ara,Et malae fortunae cfquiliis»Quaobre maior caelitum populus etia q holum itelli 
gi pot:cu finguli quo^ ex femetipfis totide deos faciant lunones geniof^ adaptando fibi * Gentes uero 
quxdara animalia etia aliqua & obfcena p diis habentiae multa didu magis pudenda per fetidos cibos 
& alia fimilia iurates.Matrimonia quidem inter deos credi tanto^ xuo ex his neminem nafci:& alios 
eflegrandaeuosrfempq! canosialios iuuenesiatgp pueros atri colons:aligeros:claudos;ouo editos: 8C aL 
ternis diebus uiuentes morientef^ puerilui prope delirameto^ eff«Sed fuper oem ipudentia adulteria 
inter ipfos fingi:mox iurgia:& odiatat^ etia furto^ ee 8C fceleji numina.Deus eft mortali iuuare mor/ 
talem;8i hsec ad aeternam gloriam uia:hac proceres iere romani:hac nunc caelefli paflu cum liberis fuis 
uadit maximus omnis aeui redor Vefpafianus Auguftus feflis rebus fubueniens. Hic eft uetuftilTimus 
referendi benemerentibus gratia mos:ut tales numinibus afcribat.Quippe 6i omniu aliogd nofa deoje 
6C qux fupra fyderu retuli ex hofum nata funt meritis Jouem quidem aut mercuriu aliterue alios inter 
fe uocari:& efie cacleftis nomeculaturae quis non interpretatione naturae fateafilrridendum uero agere 
curam rerum humanape illud qcquid eft fummum«An ne tam trifti atqp multiplici minifterio no pol' . 
lui credamus dubitemufuec’Vix prope eft iudicare utru magis conducat generi humano quando aliis 
nullus eft deorum refpedusialiis pudendusiexternis famulantur facrisraedigytis' deosgeftant:& mon' 
ftra quo^ quae colunt damnant:& excogitant cibos:imperia dira in ipfos ne lomno quidem quieto ir' 
rogant.Non matrimoniainon liberosinon denig^ quicq aliud nifi iubetibus facris diligunt, Alii in ipfo 
Capitolio falluntrac fulminantem peierant iouem;& hos iuuat fceleraiillos facra fua poenis agunt. Inue' 
nit tamen inter has utraf^ fententias medium fibi ipfa mortalitas numen : quo minus etiam plana de 
deo coniedlatio eflet.Toto quippe mundo & locis omnibus ofbuf^ horis hofum uocibus fortuna fola 
, inuocatur:& una nominatur:una accufafiuna agitur rca:una cogitatur:fola laudatunfola arguitur: 8C 
cum conuitiis colituriuolubilifque a plerif^ uero & caeca etia exiftimata:uaga:inc6ftas:incerta:uaria:f' 
dignoru^ fautrixrhuic ofa expenfa:huic ofa ferutur accepta:& i tota ratione mortalium fola utram pa' 
gina facit, Adeo^ obnoxiae fumus fortistut (brs ipfa pro deo fit:qua deus probatur incertus.Pars ana 6C 
hanc pellit:aftroquc fuo euentus aftignat:8i nafcendi legibus femel^ in omnes futuros unq dto decre' 
til.In reliquum uero ocium datur.Sedere coepit fententia haec:pariterqp 8C eruditu uulgus dC rude in ea 
curfu uadit,Ecce fulgurum monitus:oraculorum priefeita : arufpicu prxdi(fta:at^ et parua duftu i au' 
guriis fternutamenta di offenfiones pedum,Diuus Auguftus Ixtum ^didit fibi calceu praepoftere fdu 
5um quo die feditione militari ^pe afBidlus eft.Quae lingula fprouidam mortalitatem inuoluunt:fo 
Ium ut inter ifta uel certum fit nihil elTe certi:nec miferius quicq homine aut fuperbius,Cacteris quip' 
pe animantiu fola uicftus cura eft,ln quo fponte naturx benignitas fufficit:uno quidem uel praeferenda 
cundlis bonis:q> de gloria:de pecunia:ambitione:fuper^ de morte non cogitant.Verum f his deos age' 
re curam rerum humanarum credi ex ufu uita: eft:poena% maleficiis aliquando feras occupato deo in 
tata molemunq autem irritas efle,Nec ideo proximum illi genitum hominemiut uilitate luxta beluas 
e(Iet,Imperfc(ftae uero in homine naturaerpraecipua folatiarne deum quidem pofle omnia . Na^ nec fi' 
bi poteft mortem confcifcere:fi uelit:quod homini deditioptimum in tantis uitac poenis: nec mortales 
Kternitate donare:aut reuocare defundos:nec facere ut qui Uixit non uixeritiqui honores geflit: no gef 
lerit.NuIlum^ habere in praeterita ius praeterqobliuionis,At^(utfacetis quoque argumentis focietas 
hxc cum deo copuletur)ut bis dena:uiginti non fint:ac multa umiliter efficere non pofle » Per quae de' 
claratur haud dubiae naturae potentiam id quo^ efle quoddeum uocamusjn haec diuertifle non fue' 
rit alienum propter uulgatam aflidue quaeuionem de deo. 

De Natura Syderum Errantium. CA» VIIL 

Inc redeamus ad reliqua naturae fydera quae affixa diximus mundo:non illa utexiftimat uul' 
h gus fingulis attributa nobis:5^ clara diuitibus:minora pauperibus:obfcura defedi;is:& pro foc 

te cuiuf^ lucetia ad munera mortalibus.Quia nec cum fuo quacm homine orta moriuntur: 
nec alique extingui decidua fignificant.No tanta caelo fodetas nobifcum eft:ut noftro fato mortalis fit 
ille quo^ fyderum fulgor.llla nimia alimento tradli humoris igneam uim abundantia reddunt.Cum 
decidere creduntur:ut apud nos quo^ id luminibus accenfis liquore olei notamus accidere, Caeterum 
aeterna eft caeleftibus natura intexentibus mundum intextu^ concretis,Potentia autem ad terram ma 
gnopere eorum pertinens:quae propter effeiftus claritatem^*^ magnitudinem in tanta fubtilitate no', , 
fci potuerut:ficut fuo demonftrabimus loco.Circulo^ quo^ exh ratio in terrae mentione aptius dice' 
tur:qdo ad eam pertinet tota figniferi modulatio inuentionibus non dilatis. Obliquitatem eius intelle ! 
xifle:hoc eft rerumfores aperuifle Anaximander Milefius traditur primus olympiade»lviii,Signa dein i 
de in eo Cleoftratus:& primum arietis ac fagittani,Sphaeram ipfam ante multo atlas, Nuc relufto ipfi' ' 
us mundi corpore reliqua inter caelum terralq^ tracftentur.Summum efle quod uocant Saturni fydus: ; 

ideo^ minimum uideri:8C maximo ambire circulo:ac,xxx.anno ad breuiffima fedis fuae principia re' < 
gredi certum eft« Oium autem errantium fyderum meatus inter^ ea folis dC luna: contrarium muta' 



SECVNDVS 

do agere curfumtideil: Iafiiuna:remper illo indcAtram praecfpifn&T guis aflidua conuci- (Tone immenFai 
celeritatis arrollanf abeo rrapianturque in occafumtaduerfo tamen ire motutperfuos qua?que paflus 
ita ferrime conuolutus aer eande in partem a:tcrna mundi uertigine ignauo globo torpeat : fed fidatur 
aduerfo fyderum uerbere diferetus & digeftus.Saturni autem fydus gelida: ac rigetis elTe naturaermul^ 
toque ex eo iferiorem iouis circulumtSi ideo motu celeriore duodenis circumagi annis,Tertium Mar^ 
tisrquod quidam Herculis uocant:ignea ardentis folis uicinitate binis fere annis conuerti.Ideog? huius 
ardore nimio 8C rigore Saturni keriedum ambobus ex utra^ temperari iouemrfalutare^ fieri deum» 
Inde folis meacu eite partu quidem treccntapi.lx.Sed ut obferuatio umbrarum eius redeat ad notas q' 
nos annis dies adiicnfupcrqf quartam partem diei» Qua ob cam quinto anno unus intercalaris dies ad' 
ditur:ut tempopi ro facilius folis itineri congruat.Infra folem ambit ingens lydus appellatum Veneris: 
alterno meatu uagum:ipfifg( cognominibus temulum folis 6C lunteipraeuenics quippe & ante matuti' 
nurn exoriensducueri nomen accipit: utfol alter:diem^ maturans.Contra aboccafu refulgens nuncu/ 
paturuefpenut prorogans lucem luicemgi lunatreddes.Quam natura eius Pytagoras Samius primus 
deprehendit olyrapiade circiter.xlii.qui fuit urbis Roma: annus clxii.Largiori magnitudine extra cun' 
fta alia (yderaieft claritatis quidem tantae ut unms huius ftellae radiis umbrsc reddantur, Itagi & in ma 
gno nominum ambitu eft. Alii enim iunonisralii Ifidistalii matris deu appellauere. Huius natura cun' 
dia generantur in terris.Naqp in alterutro exortu genitali rore conlpergens non terrae modo conceptus 
implettuerum animatium quo^ omnium ftimulat.Signiferiautem ambitum peragit tricenis&duo 
de quinquagenis dicbus:ab fole nung abfiftcns partibus lex at^ quadraginta 16gius;,ut Timeo placet) 
Sirnili ratione fed nequag magnitudine fcilicet aut ui proximum illi Mercurii lydus a quibufdam ap/ 
pellatum Apollinis inferiorecirculo fertur,ix.diebus ociore ambitu modo ante folis exortum : modo 
pofloccafum fplcdens:nung ab eo»xxii.partibus remotior ut Ctefias & SolTgenes docent:ideo& pecu 
liaris horum fyderum llatio eft:negi comunis cum fupradidlis. Na^ ea 6l quarta parte ca:li a fole abef' 
fe & tertiaf & aduerfa foli faepe cernuntunmaiorefqi aliis habent cunila plenae conuerfionis am bitus in 
magni anni ratione dicendos, De Lunae Natura, CA. IX* 

Ed omnium admirationem uincit nouilfimum lydus terrifqj familiariffimumiBi in tenebra 
f rum remedium ab natura repertum Iunae.Multiforrni haec ambage torfit ingenia contcplari 

tium.&: proximum ignorari fydus maxime indignantium:crefccns ft mper aut fcnefcens. Et 
modo curuata in cornuaimodo aequa proportione diuifaimodo finuata in orbem:maculofa:eodem^ 
•fubito praenitensiimmenfa orbe plenorac repente nullaialias pernox: alias fera:&: parte diei folis lucem 
adiuuans:deficiens.& in defedu tamen confpicua»Quae mentis exitu latet cum laborare non creditur, 
iam ucro humilis & excelfa:6i ne id quidem uno modo:fed alias admota caelo:alias cotigua montibus: 
nunc in aquilonem elata:nunc in aullros deieda. Quae fingula in eam deprehendit hominum primus 
Endymion.di ob id amore eius captus fama traditui .Non fumus profedto grati erga eos qui labore cu 
ra^ lucem nobis aperuere.in hac luce mira quo^ humani ingenii pelle fanguinem 8i caedes codere an 
nalibus iuuat:ut fcelera hominum nafcantur mundi ipfius ignaris.Proxima ergo cardini:ideocp mini' 
mo ambitu uicenis diebus feptenif^ 6i tertia diei parte peragit fpatia eadem:quae Saturni lydus altillT/ 
mum*xxx*ut didum ek annis.Dein remorata in coitu lolis biduo cum tardillime a tricelima luce rur' 
fus ad eafdem uices exit.Haud fcio an omnium qux in caelo pr^enofci potuerunt magillra in.xii*fpatia 
menfium oportere diuidi annum:quando ipfum totiens lolem redeundo ad principia confequitur.So 
lis fulgore eam ut reliqua fydera tegi:fiquidenii in totum mutuata ab eo luce fulgure: qualem in reper/ 
culTu aqueC uiolareconfpicimus.ideo molliore & imperfeda ui foluere tantum humorem at^ etia au/ 
gere:quem folis radii abfumant.ideo 8i inaequali lumine afpici:quia ex aduerfo demum plena reliquis 
diebus tantum ex fe terris ollendat:quatum ex fole ipfa concipiar,in coitu quidem non cerni:quoniam 
haullum omnem luds auerfa illo regerat:unde acceperit, Sydera uero haud dubie humore terreno pa 
fri:quia orbe dimidio nonnunq maculofa cernatur:fcilicet nondum fuppetente ad hauriedum ultra iu 
ka ui.MacuIas enim non aliud effe q terrx raptas cum humore fordes. 

De Defedu Solis Et Lun:e Et De Nodle, C A. X, 

Efedlus autem fuos & folis rem in tota contemplatione naturae maximae mira Si oHeto fimi' 
h lem eope magnitudinu umbrx^ indices exiftere.Quippe manifeftum eft folem iteruentu Iu 
nae occuItari:lunaqi terrx obiedtu:ac uices reddneofdem folis radios luna interpofitu fuo au/ 
ferente terrx:terraque lunae.Hac uero fubeunte repentinas obduci tenebras:rurfumque illius umbra 
lydus hebetari.Ne^ aliud elTe nodem q terrae umbra. Figura aute umbrs fimilem metae ac turbini i' 
uerfo:quado mucrone tantu ingruaf.necj lun^e excedat altitudinc:quonia nullum aliud fydus eodem 
modo obfcaretur:& talis figura femper in mucronem deficiat,Spatio quidem cofumi umbras indico 
funtuolucrum palti uolatus.Ergoconfiniu illis eft aeris terminus initiu^aetheris.Supra luna puraoia 
ac diuturnae lucis plena. A nobis autem per nodem cernuntur fydera ut reliqua lumina 6C tenebris, Ec 
propter has caufas nodurno tempore deficit luna.Stati autem at^ menftrui no funt utri^ defedus pp 
obliquitatem figniferiilunae^ multiuagos(utdidu eft)flexus:non femper in fcrupulis partium co^u 
ente fyderum mota. De Syderum Magnitudine. CA, XI» 

h Aec ratio mortales animos fubducit in caelum ac uelut inde conteplantibus trium maxima^e 

rerum naturae partiam magnitudinem detegit.Non poflet quippe totus fol adimi terris mi' 

c ii 




LIBER. 

tcrccdentc Iuna:tt terra maior cITet q luna.Gertior ex utra^ uaftitas folis aperitunut non Tit neceffe ani 
plitudinem eius oculorum argumentis at^ coniedlura animi fcrutarulmmenfum effe conftatrquia ar/ 
borum in limitibus porre(5arum in quothbet palTuum milia umbras paribus iaciat interuallis:tanq to 
to fpano medius.Et quia per aequinodtium omnibus in meridiana plaga habitantibus fimul fiat a uer<' 
tice.Item quia circa folftitialem circulum habitantiu meridie ad feptetrionem umbrae cadant: ortu ue^ 
ro ad occafum:qux fieri nullo modo poflent:nifi multo effer maior q terra:& q» montem idam exori-< 
ens latitudine exuperat dextra laeua^ large ampledles-.prxfertim diferetus tanto interuallo,Defcdus Iu 
nx magnitudinem eius haud dubia ratione declarat:ficut terrae paruitate ipfa deficies.Nam^ cum iint 
tres umbrarum figuraeicoftet^ifi par lumini fit materiarquae iaaat umbram tcolumnae effigie iaci:ncc 
habere finem.Si uero maior materia q lumentturbinis reditut fit imum eius anguftiffimum: 8C fimili 
modo infinita longitudo,Si minor materia q lux:mutac exiftere effigiem in cacuminis fine definetemr 
talem^ cerni umbram deficiente luna palam fit:ut nulla amplius reliquatur dubitatio fuperari magni 
tudinem terramJd quidem 8C tacitis ipfius naturae idiciis.Cur enim partitis uicibus anni brumalis ab^ 
fcedit^ut nodlium opacitate terras reficiatrexufturus haud dubie:8i fic quo^ exurens quadam in parte 
tanta magnitudo eius eft. Quae Quis Inuenerit In Obferuatione Cslefti, CA, XII. 

T rationem quidem defeftus utriufqi primus romani generis in uulgus extulit Sulpitius Gal 
e lusrqui conficum M.MarcelIo fuit:fed tum tribunus militum follicitudine exercitu liberato: 
pridie q Perfes rex fuperatus a Paulo eft:in cocione ab imperatore produdi us ad praecinendam 
eclipfimtmox&compofito uolumine.Apud graecos autem inueftigauit primus omnium Thales MP 
lefius olympiadis.xlviii.anno quarroipredidto lolis defediu q fub Aftyage rege faflus eft urbis conditae 
anno.cIxx.Poft eos utriuf(gp fyderis curfum in fexcenros annos peinuit Hipparcus menfes gentiu dief^ 
& horastac litus Iocorura:&: uicos populorum complexus xao tefte haud alio modo q confiliorum na 
tur£C particeps. Viri ingentes fupra^ mortaliu naturam tantorum numinu lege deprehenfa: mifera 
hoium mente abfoluta in defediibus ftellarum fceleraraut mortem aliqua fyde^ pauentes. Quo in me 
tu fuiffe Sterfichori 8£ Pindari uatum fublimiam ora palam eft deliquo folis:8i in luna ueneficia argu/i 
ente mortalitate:& ob id crepitu diflbno auxiliante . Quo pauore ignarus caufe Nicicas athenienfium 
imperator ueritus claffem portu educereiopes eorum afflixit,Ma(fti ingenio 8C caeli interpraetes reru^ • 
naturae capaces argumenti imperatores quos deos hominefqp uiciftis.Quis enim haec cernens 8£ ftatos 
fyJerum (quoniam ita placuit appellare labores non fuae neceflitati mortalis gemitus ignofcat.Nuc Co^' 
fella de iifdem breuiter at^ capitulatim attingam:ratione admodum neceffariis locis ftridlum^ red '^ » 
dita . Nam ne^ inftituti operis talis argumentatio eft:nc^ omnium rerum afferri poffe caufts minus 
mirum eft;q conftare in aliquibus. 

DeDefedIibus. CA, XIII, 

Efedus.cc.xxii:menfibus redire in fuos orbes certum eft.SoIif*^ defedium non nifi nouiffima 
d primaue fieri lunarquod uocant coitum. Lunae autem non nifi plena: fempergp citra q proxi^' 

me fuerit.omnibus autc annis fieri utriufe^ fyderis defedtus ftatis diebus orifgp fub terra. Nec 
tamen cum fiant fuperne ubi^ cerui:aliquando propter nubila: faepius globo terrae obftante conuexi/ 
ratibus mundi.intra ducentos annos Hipparchi fagacitate compertum eft lunae defedium aliquado 
quinto menfe a priore fieri:folis uero feptimo.Eandem bis in triginta diebus fupra terras occultari: fed 
ab aliis atgp aliis hoc cerni:quae^ funt in hoc miraculo maxime mira : cum conueniat umbra terrte lu/ 
nam hebetari:nuncab occafus parte hoc ei accidere nunc ab exortus . Et qua nam ratione cum foIis ex-' 
ortu umbra illa hebetatrix fub terra effe debeat femel iam acciderit:ut in occalu luna deficeret utroque 
luper terram confpicuo fydere,Nam ut in duodecim diebus utrun^ fydus quaereretur : 8C noftro aeuo 
aeddit imperatoribus Vefpafianis patre.iii,filio iterum conf. 

De Lunae Motu. GA. XIIII, 

Vnam femper auerfis a fole cornibus fi crefeat ortus fpe(3:are:fi minuatur occafus haud dubiu 
i eft.Lucere dodrantis femuntias horarum ab fecunda adiicientem ufgp ad plenum orbe detra' 

hentem^ in diminutionem : intra.xiiii,autem partes folis femper occultam efle . Quo argu/ 
mento amplior errantium ftellarum q lunae magnitudo coIIigitur:quando illae 8C a feptenis interdum 
partibus emergant.Sed altitudo cogit minoris uideri:ficutaffixas caelo folis fulgore interdiu non cernii 
cum aeque die ac nodiu luceant:id^ manifeftum fiat defedlibus folis:& praealtis puteis. 

Errantium Motus Et Luminum Canonica, CA, XV. 

' Rrantium autem tres quasjfupra folem dicimusTitas occultantur meantes cum eo.Exoriun/ 

e tur uero matutiuo difcedentes partibus nung amplius undenis!Poftea radiorum eius contra^ • 

flu teguntur:8i in triquetro a partibus.c.xx.ftationes matutinas faciunt:quae primae uoca>' 
tur.Mox in aduerfo a partibus.c.Ixxx.exortus uefpertinos:Item in.c,xx,ab alio latere appropinquate fta 
Iliones uelpertinas:quas 8C fecundas uocant:donec affecutus in partibusduodenis occultet illas:qui ue^* 
fpertini occafus appellantur.Martis ftella ut propior etiam ex quadrato fentit radios ab,lxxxx. partibus 
unde 8C nomen accepinls motus primus 8C fecudus nonagenarius didlus ab utro$ exortu. Eadem fta^ 
tionalis fenis menfibus commoratur in fignistalioquin bimeftris cum caeterae utra$ ftatione quater/ 
nos menfes non impleant.Inferiotes autem duae occultantur in coitu uefpertino fimili modo:reIi<ft6^ 
fole totidem in partibus faciunt exortus matutinos : atqpa longilSmis diftantiae fuae metis folem infe/ 




SECVNDVS 

quantarradeptac^ occaRim matutino conduntur ac pfjetereunt:mox eodem intcruallo ucrpcrf exorU 
Untur uf^ ad quos diximus terminos. Ab his retrogradiunf ad folcm :8i occafu uefpertino deiircfcunt 
Veneris (fella & ftationes duas matutinam uefpertinam^ ab utrog? exortu facit a longiflimis di ftana 
fuac finibus.Mercurii (lationes breuiore momento q ut deprehendi pofTit. Hsec eft luminum occulta' 
tionum^ ratio perplexiore motu:multi(m inuoluta miraculis.Siquidem magnitud ies fuas:6C colores 
mutant;& eaedem ad feptentrionem accedunt.abeunt^ad au(lrum:terri(g? propiores aut caelo repen' 
tecernuntur.In quibus aliter multa q priores tradituri Mtemur:ea quom illorum elTe muneris:qui pn> 
mi quaerendi uias demonftrauerunr.Modo ne quis defperet fecula proficere (em per pluribus decaufis 
haec omnia accidunt.Prima circulorum e(l:quos graeci afidas in (lellis uocantretenim graecis utendum 
erit uocabuliStSunt autem hi fui cuiq; earum lalii^ q mundo:quoniam terra a uerticibus duobus quos 
appellauerunt polos centrum caeli nec non figniferi oblique inter eos fiti. Omnia autem hac condat ra 
tione circini femper indubirata.Ergo ab alio cuiqi centro abfides lua exurgunr Jdcoqi diucrfos habent 
orbes motufj difliniiles:quoniam interiores abfidas necelTeed breuiores e(Te« 

Quare Eadem Alias Altiora: Alias Inferiora uideantur* CA. XVI. 

Gitur a terrae cento abfides altiffimae funr:Saturno in fcorpione.Ioui in uirginerMarti in leo' 
i neiSoli in geminis: Veneri in fagittario.Mercurio in capricorno:Mediis omnium partibus.Et 

econtrario ad terrae centrum humillimae at^ proximae • Sic fit ut tardius moueri uideantur: 
cum altilTimo ambitu feruntur.Non quia accelerent tardetue naturales motus qui certi ac finguli funC 
illis:fed quia dedudlas ab fum ma abfide lineas coartari ad cerrum neceffe ed:ficut in rotis radios • Ide^ 
motus alias maiorralias minonquod centri propinquitate fentitur. Altera fublimitatum caufa.cjuonil 
a fuo centro abfidas altilTimas habent in aliis fignis.oaturnus in librae parte uicefima.Iupiter cancri»xv« 
Mars capricorni.xxviii.foI arietis.xxix.Venus piicium.xvi.Mercunus uirginis.xv.Luna tauri,iii. Tertia 
altitudinum ratio caeli menfura non circuli intelligitur:fubire eas aut defeendere per profundum aeris 
oculis exidimantibus.Huic connexa latitudinum figniferi obliquitatifi^ caufa cd.Per hunc (lellse quas 
diximus errantes feruntur.Nec aliud habitatur in terris qquod illi fubiacet.Rcliquaa polis fqualet.Ve' 
neris tantum della excedit eum binis partibus.Quae caufa intelligitur efficere ut quaedam animalia & 
in defertis mundi nafcantur.Luna quo^ per totam latitudinem eius uagaturifed omnino non excedes 
eum ab iis.Mercurii (lella laxi(Time:ut tamen e duodenis partibus (tot enim funt latitudines)non am' ■ 
piius odlonas pererret ne^ has aequaliter.Sed duas medio eius:& fupra.iiii.infra duas.SoI delde medio 
fertur inter duas partes flexuofo draconum meatu inaequalis.Martis (lella quattuor medias.louis me' 
diam 8L (uper eam duas.Saturni duas ut foKHaec erit latitudinum ratio ad auftrum defeendetium aut 
aquilonem (ubeii tium .Hac collare 8C tertiam illam a terra fubeuntium i cadum.Et pariter fcandi eam 
quo^ exiftimauere pleriqi falfo.Qui ut coarguatur aperienda eft fubtilitas im menfa:& ols eas comple 
xa caufas.Gonuenit llellas i occafu uefpertino^ximas efle terrat dC latitudle & altitudine exortuf^ ma' 
tutinos in initio cuiuf^ fieri.Stationes in medus latitudinum articulisiquac uocat ecleptica: perinde co' 
felium e(l motum augerirqdiu in uicino fint terraeicum abfcedat in aititudinera:minui.Quae ratio lu' 
naefublimitatibus maxime approbatur.Aeque non eft dubium in exortibus matutinis etiam numepe 
augerirat^ a (lationibus primis tres fuperiores diminui ufqi ad (lationes fecundas . (Juac cum ita fint: 
manifbftum erit ab exortu matutino latitudines fcandi:quonia in eo primum habrtu incipiantpartius 
adiid motus.In (lationibus uero primis 6i altitudine fubire:quoniam tum primum incipiant detrahi 
numeri:(lellaecp retroire.Cuius rei ratio priuatim reddeda elt. Percuflk in qua diximus parte 6C trian' 
gulo folis radio inhibentur redum agere curfum ignea ui leuantur in fublime.Hoc no protinus itel 

hgi poteft uifu noftroiideoqt exiftimatur ftare:unde dC nome accepit llatio.Progreditur deide eiufdem 
radii uiolentia:& retroire cogit uapor repercu(Ias.Multo id magis 1 uefpertino earum exortu toto fole 
aduerfoicum i fummas abfidas cxpellutur:minime^ cernutur : quoniam altiffime abfunt:8i minimo 
feruntur motuitanto minore cum hoc i altilfimis abfidum euenir fignis. Ab exortu uefpertino latitu' 
do defceditur partius iam fe minude motu:no tamen ante (lationes fecundas augeme cum & altitudo 
defceditur fuperueniete ab alio latere radio:eadera^ ui rurfus ad terras deprimde; q fubftulerit in cac' 
Ium ex priore triquetro.Tatum itereft fubeant ne radii an fuperueniat.Multom eadem magis i uefpet' 
tino occafu acddiit.Hacc e(l (uperiopi ftell^ ratio,Difficilior reliquapciSd a nullo antenos reddita. 

Otholica Syderum Errantium. CA. XVII. 

Rimum igitur dicatur eum fint diuerfae ftellacrcur Veneris (lella nunq Iongius.xlvii.partibus 
p Mcrcurius.xx.a fole abfcedanr.Satpe citra eas ad Iblem reciprocent. Conuerfas habent utrat^ 

abfidas:ut infra folem fitxitatum^ circulisearura fub terra eft: quatum fuperne praedidap:; 
dC ideo no po(Tunt abdle amplius:quon(am curuatura abfidum ibi non habet logitudinem maiorem* 
Ergo utraeqi fimili ratione admodum ftatuunt abfidum fuarum margines:ac fpatia logitudinis latita 
dinum euagatione pefant.At enim cur no femper ad.xlvi.& ad partes.xx.pueniutf Imo uero.Sed ratio 
canonica fallit.Na^ apparet abfidas quo^ eap^ moueri:q> nunq trafeant folem.lta^ cum I parte ipfam 
eius incidere margines alterutro latere:tum dC ftellac ad longilfima fua interualla peruenire intelligun' 
tur:cum citra fuere margines totidem partibus:8i ipfac ocius redire credutur:cum fit illa femper utri® 
extremitas fumma.Hinc dC ratio motuum conuerfa Itelligitur.Superiores enim celerrime feruntur in 
occafu uefpertino:h£ tardiUimetUlxa terra altii!iineabrunt;cum tacdilfime mouentur: ha: cum Qdf' 



^ LIBER " 

fime. Quia ficut in illis propfnquiras centri acceleratiita in iis extremitas cirfuIi.IHa abexortu matuu*-' 
no mineruc celeritatem incipiunt:hae ueroaugerejliac retro curfum agunt a ftarione matutina uf^ ad 
ucfpcrtinam. Veneris a uerpertina uf^ad matutinam * Incipitautem ab exortu matutino latitudinem 
fcandere. Altitudinem uero ac folem infequi a ftatione matutina ociflima in occafu maturino & altiflV 
ma.Digredi autem latitudine.motumque minuere ab exortu matutino retro quidem ire:fimulqueal 
titudinc digredi a ftatione uefpertina»Mercurii rurfus flella utroque modo fcandere ab exortu matuti'' 
no:digredi uero latitudinea uefpertino:confecuroqucfoIead.xv«partium inreruallum confiftir.quadri 
duo prope immobilis.Mox ab altitudine dcfcendinretrog! graditur ab occafu uelpcrtino ufque ad ex' 
ortum matutinum.Tantumm haec 8C luna totidem diebus quot fubiere defeendunt * Veneris quinde»' 
cies & pluribus fubit.Rurfus Saturni & louis duplicato digrediuntur. Martis etiam quadrupIicato.Ti' 
ra eft naturic uarietas.Sed ratio euidens • Nam qux in uaporem folis nituntunetiam defeendunt egre. 
Multa promi amplius circa haec poflunt fecreta naturae legefqucrquibus ipfa feruiatiexempli gratia. In 
Martis fyderc cuius eft maxime inobferuabilis curfus nunq id ftationem facere.Iouis lyderc triquetro ^ 
raro admodum fexaginta partibus difcreto.Qui numerus fexangulas mundi efficit formas* Nec exor^' 
tus nifi in duobus fignis tatum cancri dC leonis fimul edere.Mercurii uero fydus in pifeibus exortus uef 
pertinos raros facerexreberrime in uirgine.In libra matutinos. Item matutinos in aquario: rariiTimos 
in Ieone.Retrogradum in tauro & in geminis non fieri.in cancro uero non citra.xxv.partem. Luna bis 
coitum cum foTc in nullo alio figno facere q geminis.Non coire aliquando in fagittario tantum.Nouif' 
fimam uero primam^ eadem die uel nexfte nullo alio in figno q ariete confpici:id quo^ paucis mqrta^ , 
lium conringif.Etinde fabula cernendi lynceo.Non compatere in caelo Saturni fydus 8C Martis cu plu 
rimum diebusxlxxJouis*xxxvi.autcum minimum denis detraiftis diebus«Veneris«lxxix.autcum mie 
nimum.lii.Mercurii.xiii.aut cum plurimum.xvii* 

Qujerario colores eorum mutet. CA. XVIII. 

Olores ratio altitudinem temperanfiquidem earum fimilitudinem trahunt: in quarum aera 
C uenerefubeundo:tingitqueappropinquanresutraliberalieni meatus circulus.Frigidtor in pat 
lorcm.Ardcntior in ruborem.Ventofus in horrorem.Sol atque commifllirac abfidum extre-' 
naeque orbitae a terra in obfcuriratem.Suus quidem cui^ color eft.Saturno cadidus.Ioui clarus.MaC'^ 
Ci igneus.Lucifero candens.Vefpen refulgens:Mercurio radians.Lunae blandus * Soli cum uritur ardes 
poftea radians.His caufis connexo uifu & earum qux cxlo continentur*Namqi modo multitudo con 
ferta ineft circa dimidios orbes lunae placida nexfte leniter illuftrante eas. Modo raritas ut fugiffe mire/ 
mur plenilunio abfcondente:aut cum folis fupraue duftarum radii uifus perftringente noftros. Et ipfa > 
autem luna ingruentium folis radiorum haud dubie differentias fentit hebetante caetera inflexos mun 
di conuexitate eos:praeterq ubi redii angulorum competunt idlus.lta^ in quadraro folis diuidua eft:in > 
triquetro femi ambitur orbe:impletur autem in adueifoirurfuf^ minues eafdem effigies paribus edic 
intcruallis:fimili rane qua fupra (olem tria fydera* 

Solis motus & dierum inaequalitatis ratio» CA. XIX« 

OI autem ipfc quattuor differentias habet bis aequata nodie diei uerno Si autumno: 8i in cen' 
f trum incidens terrae oiftauis in partibus arietis ac librae.Bis permutatis fpatiis in audlum did 

bruma odiaua in parte capricomi.Nodlis uero folftitio totidem in partibus cancrulnacqualita 
tis caufa obliquitas eft figniferi:cum pars aequa mundi fuper fubterque terras omnibus fiat momentis. 
Sed quae redia in exortu fuo confurgunt figna longiore tradiu tenent lucem: quae uero obliqua ociore 
cranfeunt fpatio. 

Quare loui fulmina aflignentur. JCA. XX, 

Aret plerof^ magna exIi affedlione compertum aprindpibus dcdlrin* uirfs fupmorum tri' 
p um lyderu ignes efle:qui decidui ad terras fulminu nome heannSed maxime ex iis medio lo^ 

co fiti:fortallis quonia cotagiii nimii humoris ex fuperiore circulo : ar^ ardoris ex fubiedio p 
hunc modum egeranldeo^ didium iouem fulmina iaculari. Ergo ut e flagrante ligno carbo cum cre/ 
pitu:fic a lydere caeleftis ignis expuitur:praefcita fecum afferens:ne abdicata quidem fui parte in diuinis 
teflante operibusJdque maxime turbato fit aere:quia colledius humor abundantiam ftimulanut quia 
curbatur quodam ceu grauidi fyderis partu» 

Intcrualla fyderum. CA. XXL 

Nteruallaquo^fyderumaterramuIriindagaretentauerunt.Etfolemabeflcaluna undeui^ 
i gintipartes:quantumIunamipfamarerraprodiderunt.Pythagorasuerouirfagacisanimia 
terra ad lunam. cxxv.milia ftadiorum efle collegit. Ab ea uf^ ad folem duplum* Inde ad duo/ 
decim figna triplicatum .In qua fententia Gallus Sulpicius nofter fuit» 

De fyderum mufica. CA. XXIL 

Ed Pythagoras interdum ex mufica rahone appellat tonumrquatum abftta terra luna. Abea 
f ad Mercurium fpatii eius dimidfum.& ab eo ad Venerem.A qua ad folem fefquiplum.A fole 

ad Martem tonum.i,quatum ad lunam a terra,Ab eo ad Iouem dimidium.& ab eo ad Satuc 
num dimidium.6C inde lefcuplum ad figniferum.ita feptem tonos effici.qu5 diapafon harmoniam uo 
cant:hoc eft uniuerfitatem cocentus.in ea Saturnum Dorio moueri.Mercunu Phtongoiiouem phry/' 
gio»6£ in reliquis limilia iccunda magis qneceflariarubtilitate» 



SECVNDVS 

De mandi geometria. CA, XXIII, 

Tadium.cxxv.noftros efficit pafTusrhoc cft pedes fexcentos.xxv.Poffidonius no mfnus»xl.fta‘' 
f diorum a terra altitudinem efle.in qua nubila ac uenti nubef^ perucniant.inde purum liqui-' 

dumcjdd imperturbatae lucis aerem.Sed a turbido ad lunam uiciescentum fladiorum .hide 
ad folcm quinquies milies.Eo fpatio fieri ut tam immenfa eius magnitudo no exurat tcrras.Plures aut 
nubes nonit^entis ftadiis in altitudinem fubire prodiderut. Incomperta haec Si inextricabilia: icd tam 
prodenda q funt prodita.in quis ratmen una ratio geometricsecolledlionis nunq fallacis poflit non repu 
diariifi cin libeat altius ifta profequi.Nec ut menfura id enim uelle pene dementis ocii eu)ied ut tatum 
conietflanti animo condet exidimatio.Nam cum trccentis.Ix,6i fere fex partibus orbis folis ex dreuitu 
ous parere appareat circulum per que meat lempg) dimetiens tertiam partem ambitus:6c tertis paulo 
minus feptimam colligat:apparet dempta eius cumidiaiquoniam terra centralis iterueniar,Sexram uc/ 
ro partem huius immenfi Ipatii quod circa terram circuli folaris animo comprehenditur inellealtitu/ 
dinis fpatio.Luns ucro duodecimam :quoniam tanto breuiore q fol ambitu currit,ita ferri eam in me 
dio folis ac terrs.Mirum quo procedat improbitas cordis humani paruulo aliquo inuitata fuccelTu» Si 
cutinfupradKfhsoccafionem impudentis ratio iargitur:aufi^ diuinare folisad terram fpatia* Eadem 
ad cslum agunnquoniam fit medius fohut protinus mundi quo^ ipfius menfura ueniat ad digytos. 
Quantas enim dimentientes habeat fep;imas:rantas habere circulum duo 8C uiccfimas:tanq planea p/ 
pendiculo menfura esii condet» Aegyptia ratio qua Petofiris Si Necepfos odendererfingulas partes: in 
lunari circula (ut dKdumed)minimo.xxxiii.dadiispauIoampliuspetereco]ligit.infaturnianiplinimo 
duplum.ln folis quem medium efle diximus utriulque menfurs dimidium. Qus computatio pluri'- 
mum habet pudorisrquoniam ad Saturni circulum addito fignifeti ipfius interuallo nec numerabilis 
multiplicatio efficitur. 

Dc repentinis IVderibus. CA. XXllII; 

t' Edant pauca de mundo.Niagi Si in ipfo esio dells repente nalcuntur plura earum genera» 

Dc cometis Si csledibus prodigiis: natura:S( fitu:& generibus eorum. CA. XXV. 

Ometas grsci uocant:nodri crinitas horrentes crine fangutneo: Si coma^ modo i uertice hif 
C* pidas.Iidem pogoniasiquibus inferioreex parte in fpeciem barbs longspmittitur lubaiAco' 

nits iaculi modo uibranrur ocilTimo fignificatu.Hsc fuit de qua quinto confulatu fuo Tybe 
rius imperator Csfar prsclaro carmine perferiptit ad hunc diem nouiflime uifam . Eafdem breuiores 
Si in mucronem fadigiaras xiphias uocauere:qus funt omnium palidifllme:& quodam gladii nitore: 
ac iine ullis radiis:quos chryfeus auro nom ine fimilis:colore autem electro raros e margine em ittir.Pi' 
thetes doliorum cernitur figura in concauo fumids lucis.Ceratias cornus fpeciem habet: qualis fuiteu 
grscia apud falamina depugnauit.Lam rades ardentes imitantur faces . Hippeus equinas iubas celerri-' 
mi motus:at^ in orbem circa fe eunris.Fit Si candidus cometes argenteo crine ita refulgens:ut uix con 
tueri liceatifpecieque humana dei effigiem in fe odendens.Fiunt Si hirti uillorum fpecie Si luba aliqua 
circundati.Semel adhuc iubae effigies mutata in hada ed olympiade centefima o(daua:urbis anno.cccI/ 
xxxxviii.Breui(Iimum quo cernerentur fparium feptem dierum annotatum ed:longidimum cdtogl' 
raJSdouentur autem alii errantium modo:alii immobiles haerent.Omnesfermefub ipfo frotentrione 
aliqua eius parte non certa:fed maxime in candidamiqua: ladtei circuli nomen accepit . Aridoteles try 
dit Si fimul plures cerni nemini compertum alteri:quod equidem fciam . Ventos autem ab lis graues 
xdufque fignificari. Fiunt Si hybernis menfibus Si in audrino polo,led ibi citra ullum iubar . Diraque 
comperta aethiopiim Si aegypti populistcui nomen :eui eius rex dedit Typon:ignea fpecie:ac fpir* mo' 
do intorta:uifu quoque toruo:nec della uerius q quidam igneus nodus.Sparguntur aliquando Si erra-' 
tibusdel!iscacterifquecrincs.Sedcometes nunqinoccafura parte catlied. Terrificum magna exparte 
fydus ac non leuiter piatum ut ciuili motu Odlauio confuie.lterum^ Pompeii Si Catfaris bello. In no' 
Uro uero xuo circa ueneficium quo Claudius Catfar imperiu reliquit Domitio Neroni:ac deinde prin 
apatu eius afllduum prope ac fatuum :Referre arbitrantur in quas partes fefe laculetunaut cuius dellx 
uires accipiatiquaf^ fimilitudines reddat:d( quibus in locis emicet.Tibiarum fpeciearti muficat porte' 
dere.Obfcenis autem moribus in uerendis partibus.Signorum ingeniis Si eruditioni fi triquetram R/ 
guram quadratamue paribus angulis ad aliquos perennium dellarum firus edant .Venena fundere in 
capite feptentrionalistaudrinatue ferpentis . Cometes in uno totius orbis loco colitur in templo romae 
admodum faudus Diuo Augudo iudicatus ab ipfo:qui incipiente eo apparuit ludis: quos faciebat Ve' 
neris genitricis non multo pod obitum patris Cxfaris in collegio ab eo indituro . Namqi his uerbis id 
gaudium prodidit.Iis ipfis ludorum meorum diebus ^dus crinitum per fepte dies in regione catIi fub 
f^tentrionibus ed confpedlum.Id oriebatur circa undecimam horam dieiiclarum^ Si omnibus ter' 
ris confpicuum fuir.Eo figno fignificari uulgus credidit Cxfaris animam inter deorum immortalium 
numina receptam .quo nomine id infigne fimulacro capitis eius quod mox in foro confecrauimus adie 
dum ed.Haec ille in publicum.Interiore gaudio fibi illum natum fefe^ in eo nafd interpractatus ed:8i 
ut ucrum fareamur:falutare id terris fuit.Sunt qui Si haec (ydera perpetua efle cre^t:fuo^ ambitu ire: 
fed non nifi relida a fole cerni. Alii uero qui nafci humore foetuiro Si ignea ui:ideoqp folui. 

Hipparchus dc fyderibus per exempla lwdorica:taces: 

iampadcs:trabes bolides: d(caunaca:li. CA. XXVl» 

c ilii 



LIBEK ' ' ' 

Dem Hipparchus nung fatis Iaudatus:ut quo nemo magis approbaueHt cognationem cum 
i homine fyderumtanimaf^ noftras partem efle cjeli nouam ftellam & aliam in Jtuo fuo genu 

tam dcpreheditreiuf^ motu qua diefulfitad dubitationem efladduflusran ne hocfa’pius fid 
rctimouerentur^ &exquas putamus affixas«ldcmqucaufusrem etiam deo improbam annumerare 
porteris ftellasracfydera ad normam expangcreorganisexcogitatisrper qua: fingularum loca arq; my. 
gmmdincsfignarct:utfaciledifcernipoflcfcxeo:nonmodoan obirent:narccrcnturgt:fcdomninoaIv: 
qua tranfirent mouerenturue.item ancrefcerent minueretq! cteloinharrcditarecundbs relidoifiqfg 
qui rationem eam caperet inuentus eflct.Emicant & faces non nifi caufam decidunt uirte, Qbalis Ger 
manico Caefarc gladiatorum fpedtaculum edentepracter ora populi meridiano tranfeurrit. Duo gene-'- 
ra earum.Lampades uocant plane faces» Alte^ bolidasrquaJem mutinenfibus malis uifum ert, Dirtanc 

8 faces uertigia longa faciut priore ardentepartc.Bolisuero perpetua ardens longiorem trahit limite.: 
micant &: trabes fimili modo:quas docos uocantiquales cum lacedemonii clafle uidU imperium gr» 
dac amifere.Fit & cadi ipfius hiatus quem uocant chafma» 

De cadi coloribus. CA. XXVII. * 

It ^ fanguinea fpe : quo nihil terribilius mortalium timori ert. Incendium ad terras cadens- 
f inde.Sicurolympiadis centefimtefeptimaeanno tertiocum rex Philippusgraeciam quateret:; 

Atqui haec ego ratis teporibus naturae ut caetera arbitror exirtereino ut pleri® uariis decaufi» 
quas ingeniorum acumen excogitat.Quippc ingentium malorum fuere pnuntia. Sed ea accidifle non 
quia hsc fadla funt arbitror:uerum haec ideo fadta quia incafura erat illa raritate autem » Occultam eo/ . 
rum efTe rationemiideo® non ficur exortus fupradidos defeduf^ & multa alia nofei. 

Deflamma caeli. CA. XXVIII. 

Emuntur & rtellae cum fole totis dicbusiplerumq: & circa folis orbe ceu fpem coronae & uet> 
c ficoloriscirculi.Qualiter AugurtoCaefai e in prima iuuenta urbem intrante port obitum pa/ 

trisadnomehingenscapeflendum. De coronis celertibus. CA. XXiX..- 

- Xirtunt etedem coronae circa lunam & circa nobilia artra caelo quo^ inhxrentia. Circa folem 
e arcus apparuit.L.Opinio.iii.Q.Fabio.ii.conf.orbis.L.portio.M. Acilio. ’ 

Decirculisrepentinis. CA. XXX.* 

Irculus rubri coloris.L.Iulio.P.Rutilio conf. Fiunt prodigiofi& logioresfolis defedius qualis 
C occifo didtatore Ca:farc:& Antonio bello totius pene anni pallore continuo. 

Pluresfoles. CA. XXXI.- 

T rurfus pTures foles cernuntunnec fupra ipfum nec infrarfed ex obliquo nung iuxta: nec con- 
e tra terraminec no(rtu.fed autorienteaut occidente.Semel in meiidieconfpedti in bofphoro^- 

dunrur.qui a matutino temporeduraueruntinoccaium.Trinosfoles antiqui faepius uidere. 
Sicut.Sp»Portumio.Q»Minutio.Q.Maitio.M.Poftio.M.Anronio.P.Dolobella&,M.Lcpido.L.Plan/; 
co conf,&: nortra aeras uidit Diuo Claudio pricipe confulatu ems Cornelio Qrfito collega«Plures fimul 
q tres uifi ad hoc aeui nung produntur. 

Plures lun:e. CA, XXXII. 

I Vnae quo^ trinx:ut Cn,Domitio.C.F.L. Annio conf.apparuere:qoos plerigi apparuerunt fo 

les noiSurnos. Dierum lux noirte, CA. XXXllI.- 

1 Vmen de caelo nodlu uifum ert, C.Cecilio.Cn.Papyrio conf,&: faepe alias ut diei fpccies noirtu- 

■' lucerer. Clypeiardentes, CA. XXXIIII. 

c Lypeusardmsaboccaruadortumfcintillanstranfcurritfolisoccafum.L,Valerio,Cn.Mario' 

conf. Ortentum caeli. CA. XXXV^.; 

Jntillam e ftella cadcre:8i augeri terrae appropinquantemrac portg in lunae magnitudinem fa/ 
f dia fit illuxifle ceu nubilo die.Dein cum in caelum rerccipercnlampadcmfadamfemelung^ 

ditur»Cn.Odauio.GScribonio conf.Vidit hocLicinius Syllanus oconful cum comitatu fuo. 

De difcurfu rtellarum. i CA, XXXVI.- 

f leri uidentur & difeurfus rtellarum nuquam temere ut non ex ea parte truces uenti coorian/- 

tur:8i ex iis tunc procellae in mari terrili^. Dertelliscartoribus. CA. XXXVIf. 

Idi in nodlurnis militum uigiliis inhaerere pilis pro uallo fulgurum effigiesicx 8C antennis na- 
ti uigantiumaliii^nauium partibus ceu uocali quodam fonoinfirtuntutuolucresfedcm exfe 

de mutantes.Grauescum Iblitarix uenere:mergentef^nauigia:& fi in carinae im3'deciderinc 
cxurentes.Geminaeautcm falut3res:&:prorpericurfusprxnunnae.quarum aduetu fugari diram illanx 
ac minacem appellatam^ Helenam ferunt.Et ob id Polluci & Cartori id numen aflignantreofg? in m» 
ri deos muocanr.Hominum quoq? capita uefpertinis horis magno praefagio circufulgent.Omnia icer/ 
ta ratione & in naturae maiertate abdita. 

De aere. . CA. XXXVIII. 

Atrtenus de mundo ipfo lyderibufque.Nunc reliqua caeli memorabilia.Namq? & hoc caelum, 
h appellauere maiores. Quod alio nomine aera:omnequod inani fimile utilem hunc fpiritum 

fundit.Infra lunam haec fedes^ multoque inferior . Vtanimaduerto propemodum conflare: 
infinitum ex fuperiore natura aeris & terreni halitus mifcens utraque forte confunditur. Hinc nubila: 
tbnitrua:& alia fulmina, Hinc grandines:& pruin«;hymbres5procellaE:turbines , Hinc plurima mor/ 



SECVNDVS 

calfam mala:5i rerum hanirae pugna fecum, Terrena in caelum tendentia deprimit fyderum uis» Ea/ 
demque quiefponre non fubcanrad fe trahunr.Decidunt hymbres.NebulcC fubeunt» Siccatur amnes: 
Ruunt grandines»Torrent radiitSi terram in medium undique impellunr.Iidem infradi refiliunt : dC 
quae potuere auferut fecum.Vapor exalto cadit: rurfumque in altum redit, Veti ingruunt inanes.lide/ 
que cum rapina remeant.Tot animalium hauftus fpirirum e fublimi trahit. At ille contra nititur, Tcl/ 
lufque ut inani caelo fpiritum infundit,Sic ultro citro com meante natura ut tormento aliquo mundi 
celeritate difeordia accendatur:nec ftare pugnse licetrfed aflidue rapta conuoIuuur.Et circa terram im/ 
menforefum quafi globo tendit fubinde per nubes cxlum aliud obtexens. Ventorum hoc regnum. 
Itaque praecipua eorum natura ibi:& ferme reliquas complexa caulas quoniam & tonitruum & fulmi 
num iadus horum uiolcntiae pleri^ alTignant.Quin & ideo Iapidibus pluere intenm g^uento fint ra/ 
pti:& multa fimilitcr, Quamobrem plura fimul dicenda funt, 

Deceftatistempeftatibus. CA, XXXlX; 

Empeftatumrerum^quafdam ftatascflecaufasrquafdamuerofortuitasrautadhuc rationis 
C incopertae manifeftum eft.Quis enim certares 6C hpemes quae^ in temporibus annua uice itt 

telliguntur fyderum motu fieri dubitet f Ergo urfolis natura temperando intclligkur annor 
fic reliquorum quo^ lyderum propria ert quibuf (5 uis:&: ad fuam cuicp naturam fertilis.Alia funt Mi>. 
quore foluti humoris foecuda,Alia cocreri in pruinasraut coadi in niucsiaur glaciati i gradines. Alia fla 
tus teporis,Alia uaporis,Alia roris,Alia rigoris.Nec uero hsce tanta debent exirtimari quanta cernunf: 
cum efle eorum nullum minus luna ta immefsealtitudinis ratio declaret.Igitur i fuoquae^ motu na/ 
tura fua exercent.quod manifertu Saturni maxime tranfitus hymbribus faciunr.Nec meantium mo/: 
do fyderum haec uis ertrfed multorum etiam adhaerentium caelo quotiens errantium acceflli impulia' 
autcoiedu.radiorum cxrtimulata funt, qualiter in fuculis fentimos accidere:quas graeci ob id pluuio 
nomine hyadas appellanuQuin 8c fua fpote quceda rtatif^ temporibus ut haedoje exortus aiduri ue 
rolydusnon ferme fine procellofa grandine emergit. De caniculae exortu, CA.XLw 

Am caniculx exortu accendi folis uapores quis ignorat c'Cuius fyderis effedus ampliflimi in 
Q i terra fenriuntur,Feruent maria exoriente eo.Fluduant in celis uina,Mouentur rtagna,Origc> 

appeliataegyptusferamrquam in exortu eius conrrartare fiCconueri tradit:ac uelut adorare 
cum flernuerit,Canes quidem toto eo fpario maxime in rabiem agi non ert dubium. 

Vis temporum anni rtatua. CA. XLI,; 

Vin in partibus quo^ fignorum quorundam fua uis ineft ut autumnali aequinodio bruma/ 
q quecumtempeftatibusconficifydusintelligimus. 

De incertis tempertatibus, CA, XLIT« 

Ec hymbribus tantum tepertatibuf^ fed multis 8C corpoje Sl ruris experimentis , Afflantuc 
I» alii fydere,Alii comouentur flatis temponbus:aluo:neruis:c3pite :mc nte,01ea 6C populus al/ 

ba 8c falices folia folflitio circumagunt:Floret ipfo brumali die fufpcfa in tedis arentis hcerba 
pulegii.Rumpuntur intentee fpiritu membran^,Miretur hoc qui non obferuet quotidiano experime 
to haerbam una:quae uocatur haeliotropiu abeunte folem intueri fempcr:oibufg) horis cu eo uerfi: uel 
nubilo obubrante.Iam quide lunari potertare oflrea^ cochylioru^ 8C conchafe omniu corpora auge/ 
Jx8C rurfus minui,Qufn 8C foricu fibras refpondere numero Iunx exqfiuere diligentiores . Minimu^ 
animal formica fentire uir« fyderis interlunio femper ceflanre,Quo turpior homini infeira efl:fatenti 
prafcipue iumentope quoruda in oculis morbos cu luna increfeere ac minui.Parrocinaf uartitas cccli i/ 
menfa difereta altitudine in duo at^ feptuaginta figna.Hac funt re^ au t animantium effigies : in quas 
digeflere caelum periri,In his quida mille fexcentas annotauere ftellas infignes uidelicet affcdu uifuue, 
Extempli gratia in cauda tauri feptem quas appellauere Vergilias,ln frote fuculas,Boetem qua: fcqui/ 
Rirfeptentriones, De hymbribus, CA. XLllI, 

1; Xtra has caufas non negaucrim exirtere hymbres uentof^rquoniam humidam a terra alias 
e uero propter uapores fumidam exhalare caliginem certu eft,Nubcfque liquore egreffo in fub 

'■ lime: aut ex aere coado in liquorem egreffo in fublime: aut ex aere coadoin liquorem gi/ 

gnuDenfitas carum corpufque haud dubie conicdatu r argum entorum folem obumbret . Perfpicuu 
alias etiam urinantibus in qualibet profundam aquarum altitudinem. 

" Quare lapides pluuant, CA, XLIIII» 

Gitur non eam infici3s:poffc in has & ignes fuperne rtellarum decidererqualesfereno fcepe 
i ccrnimus:quorum idu concuti aera uerum ert:quando 8i laela uibrata ftridunr,Cum uero in 

- nubem perucnerint:uaporem diffonum gigni utcandente ferro in aquam demerfo:& fumi 
dum uorticemuoIui.Hincnafci procellas, . De tonitruisfic fulgoribus, CA. XLV« 

T fi in nube ludetur flatus aut uapor tonitrua edi:fi erumpat ardens:fuImina,Si longiore tra/ 
e du nitatur fulgetra.His findi nubemtillis prumpi,Et efle tonitrua impadorum ignium pia/ 

gas:ideoque protinus corrufeare igneas nubium rimas,Poffe 8C repulfu fyderum depreffum 
qui a terra meaucrit fpiritum nube cohibitum tonare narura rtrangulante fonitum dum rixetur. 
Edito fVagore cum erumpat :Vt in membrana fpiritu intenta :poffe & atritumdumin praeceps fe/ 
ratur illum quifquis ert fpiritum Aaendi, Polle 8C afflidu nubium elidi; Vt duorum Iapidum 
fintillantibus fulgetj:is,Sed ha:c omnia effe fortuita. Hinc bruta fulmina di uana ut quae nulla oe/ 




i 

t 

( 




' LIBER ' 

iiiant Mtiotif rtardraf,T<: peraitl m6nt«;iis manatomnefque alios irritos aftasjila uercfatidica rx alto 
ftatif^ dc caufis 8i ex fuis uenire ryderibus,SimiIi modo ucntos uel potius flatus pofle ex arido ficcom 
anhelitu terrse gigni non negauerim.PofTe 8C aquis aera expirantibus q neg? in nebula defetunnec cr^ 
fricat in nubes.Pofle &foIis impulfu agi:quoniam uentus non aliud intelligatur g fludhis acris : plurir 
bufque etiam modis.Namque 8i fluminibus 8C niuibus 8C e mari uidemus etiam tranquillo : 6C alios 
quos uocant altanos e terra confurgere.Qui quide cu e mari redeunt tropei uocatur : fi pergut apogei# 
Qua ratione echo reddatur. CA, XLVi» 

Ontium ucro flexus crebri^ uertices 8i conflexa Cubito aut confrada in humeros iuga con/ 
!h cauiualliumfinusfcinduntinaequalitenindererultantemaera qurecaufa etiam uoces mul/ 
tis in locis reciprocas facit. Dcuentis* CA. XLVII, 

Ine fine uentos generant iam quidam etiam fpecus: qualis in dalmatiac ora uafloin praeceps 
f hiatu : in quem deiedoleuipondei e quamuis tranquillo die turbini fimilis emicat procella. 

nomen loco efl: fentaquiniEt in cyrenaica prouincia rupes quaedam auftro traditur lacraiqua 
profanum fit attredfari hominis mano:confeftim auftro iuoluente harenas. In domibus etiam multis 
manufafta inclufa opacitate conceptacula auras fuas:habent adeo ca non deeft. Sed plurimum intereft 
flatus fit an uentusrillos ftatos atque pcrfpirantesrquos non tradfus aliquis uerum terrae fentiunt : qui 
non aura non procella maris:fed appellatione quoque ipfa uenti funt.Qui fiue alltduo mundi in incitu 
dc contrario fy derum occurfu nafcuntur,fiue hic eft ille generabilis rerum naturae fpiritus huc illuc^ 
tang in utero aliquo uagusifiue difparili errantium fyderum idluiradioruque multiformi iadfu flagep 
latus aer:fiue a fuis fyderibus exeunt his proprioribus:fiueab illis caelo affixis caduntipala eft illos quiv 
que legem habere naturae non ignotam etiam fi nondum percognitam. 

Naturx&obferuationesuentorum. CA. XLVIII» 

' Iginti & amplius audiores graeci ueteres prodidere de his obferuationesrquo magis miror or 

u be tam difeordi 8C in regna hoc eft in membra diuifo tot uiris curae fuifte tam ardua uentu p' 

I quirere inter bella praefertim di infida hofpitia . Piratis etiam omnium mortalium hoftibus 

tranfitus fame tenentibus:ut hodie quaedam in fuo qui% tradfu ex eorum commentariis qui nunqeo 
acceflere uerius nofcant q indigenarum fcienria.Nunc uero pace tam fefta:ram gaudente prouentu rc<' 
rum arriumque principe omnino nihil adifei noua inquifitione:imo ne ueterum quide inueta pdifcb 
Non erat maiora praemia in multos difperfa fortuna magnitudinc:SC ifta plures fine prxmio alio q po 
Heros iuuandieruerunt.Nacpmoreshominumfenuerenonfrudfus.Erimmenfa multitudo apertu 
quodeun^ eft mare hofpitali^ littorum omnium appulfu nauigatifed lucri non Icientis gratia . Nec 
reputat ca:ca mens etiam tantum auaritiae intenta idipfum fcietia pofle tutius fieri.Quapropter ferupu 
loiius q inftituro fortaflis conueniat operi tradfabo uentos tot milia nauigantmm cernens. 

Ventorum genera. CA. XLiXv 

Eteres quattuor omnino feruare totidem mundi partesndeo nec Homerus plures nominat. 
O Hebetius mox iudicatum eft fecura retas odfo addidit ratione nimis fubtili & confcifla.Proxt 

mis inter utraque media placuit ad breuenumeru additis qtuor.Sunr ergo bini in quattuoc 
creli partibus.Ab orienre requinocftiali fubfolanus.Ab oriere brumali uulturnus.lllum apelioten: huc 
grseci eurum appellant.A meridieaufter.Etab occafu brumaliafricus.moton di liba nominanr.Ab oc< 
cafu aequinodfiali fauonius. Ab occafu folftitiali corusizephyron di argeften uocant»A feptentrionibus 
feptentrio,Interque eum 6C exortum folftitialem aquilo.A pardfias didli di boreas . Numerofior rario 
quattuor iis interfecerat tranfeam media regione inter feptentrionem di occafum folftitialem.ltem^ 
cretiam media inter aquilonemSC exortu m aequinodfialem . Ab ortu folftitiali phoenica media regione 
inter ortum brumalem di meridiem.Item inter liba di noton compofitum ex utroque medium.lntec 
meridiem di hybernum occidentem libanoton.Nec finis.Alii quippe mefem nomine etianum addide 
re inter boream di cstiam.Et inter eurum di noton di euronoton.iunt etia quida peculiares quibuf^ 
gentibus uenti non ultra certum procedetes tra<ftum:ut Athenienfibus fcyron:pau!o ab argefte defle-* 
Xus reliquae graeciae ignotus. Aliubi elatior idem olympias uocatur.Confuetudo his ofbus nominibus 
argeften intelligitfiCcaetiam.Aliqui uocant hellefpontion.Etcofdem alibi aliter.ltem in narbonenfi^ 
uincia clariflimus uen torum eft circiusrnec ulli uiolentia inferior.Ofti pleru^ redfo liguftico mari per< 
ferens.ldem non modo in reliquis partibus caeli ignotus eftifed ne uiennam quidem eiufdem prouinr 
tiae urbem attingens:paucis ante limitibus iugi modici occurfu tantus ille uentorum eft coercitus . Ec 
autros in aegyptum penetrare negat Fabianus . Quo fit manifefta lex naturae uentis etiam 6i tempore. 
di fine d«fto.Ver ergo aperit nauigantibus maria . Cuius in principio fauonii hybernum molliuntcae*' 
Ium fole aquarii.xxv.optinente partem . Is dies fextus eft ante februarias idus . Competit ferme di hoC 
omnibus quos deinde pona p fingulas itercalatioes:uno die anticipantibus rurfumque luftro fequenti 
ordine feruatibus.Fauoniu quida ad.vii.cal.martii chelidonia uocat ab hirundinis uifu.Nonnulli uero 
ornithia uno di feptuagefimo die poft bruma ab aduentu animu flantem per dies nouc.Fauonio cotra 
cius eft que fubfolanum appellauim us.Datus eft aut huic exortus uergiliaff in totidem partibus tauri 
fcx diebus ante maias idus.quod tempus auftrinu eft huic uento feptentrione cotrario . Ardentiflimo 
aute atftatis tempore exoritur canicula: fydus fole primam parte leonis ingrediente. Qui dies.xy.anre 
augufti chaIend.eft*Huius exortu diebus odo ferme aquilones antecedunt:quos prodromos appellat* 



SECVNDVS 

Poftfbiduum autem exortus udem aquilones conftantius perflant diebus.xl.quos etherias uocat. Mol 
lire cos creditur folis uapor geminatus ardore lyderis.Nec ulli uentorum magis flati funr.Poft eos ruc 
fus auflri frequentes ufquead lydusar<fluri:quodexoritur.xi.diebusanteiequinq(flium autumni, Cu 
hoc corus incipit:corus autum nat Huic efl contrarius uuIturnus.Pofl id acquinodtium diebus fere qt' 
tuor &.xl.uergiliarum occafus hyemem incoat.Quod tempus in tertio idus nouembris incidere con/ 
fueuir.hoc cft aquilonis hybernirmultumqueacftiuo Uli difTimilis : cuius ex aduerfo efl africus • Ance 
brumam autem feptem diebus totidemque poflea flernitur mare halcyonum foerurat:8i inde nomen 
ii dies traxere.RcIiquum tempus hyemar.Nec tamen fa^uitia tempeflatum concludit mare.Piratx pri 
mum coegere mortis periculo in mortem ruere:& hyberna experiri maria*Nunc idem auaritia cogit» 
Ventorum etiam frigidiffimi funt quos a feptentrione diximus fpirare.Vicinus his corusji & reliquos 
«ompefcunt:& nubes abigunt,Humidi aufterafricus:& preeeipueaufler iraliar.Narrant&: iponto cae/, 
cian in fe trahere nubes.Sicci corus 8C uulturnus preterq definentes.Niualles aquilo 8C fcptcntrio.Gran 
dines feptentrio importat 6C corus» Aeftuofus aufler»Tepidi uulturnus 8C fauonius» lidem fubfolano fi 
doresiSi. in totum omnes a feptentrione 8C oeddente ficcioresiq meridie & oriente . Saluberrimus au/ 
tem omnium aquilotNoxius aufler 6C magis ficcus fortailis quia humidus frigidior efl»Minus efurire 
eo fpirante creduntur animantes.Eteflae n^u definunt flare:5C a tertia diei hora oriunmr.In hifpanta 
& afia ab oriente flatus efl eorum.In ponto ab aquilone.RcIiquis in partibus a meridie»Spirant aurem 
&abruma qui uocanturornithixifedleniores&paucisdiebus.Permutant&duo naturam cum htu», 
Aufler africae ferenus» Aquilo nubilus.Omnes uenti uicibus fuis expirant maiore ex parte. Aut utcon/ 
crarius definenti incipiat cum proxime cadcntibus.Su rgunt a leuo latere in dextrum ut fol ambiunt. 
De ratione eorum menflrua quarta maxime luna deccrnit.Iifdem autem uentis in contrarium nauiga 
cur prolatis pedibus:ut nodtu platrumque aduerfa uela concurrant, Auflro maiores fluiflus eduntur q 
aquilone,quoniam ille infernus ex imo maris rpiratthic fummo.ldeoque pofl auflrcs noxii praecipue 
Ccrremotus.No(flu aufler inrerdiu aquilo uehementior,Et ab ortu flantes diu tu rniores funt ab occafu 
flantibus.Septentriones in pari fere definunt numero.Quae obferuatio etiam in aliis multis rerum na/ , 
curae partibus ualet»Marcs itaque exiflimantur impares numeri,Sol 6C auget &: comprimit flatu . Au/ 
get exoriens occidefque,Comprimit meridianus tefliuis temporibus.Itaque medio diei aut notflis pic/ 
rumquefopiuntur:quiaautnimiofrigoreautaeflu foluuntur,Ethymbribus uenti fopiuntur. Expe/ 
Aanturautem maximeundenubesdifcunjeadaperuerecaelum.Omniumquidem filibeat obferuare 
minimos ambitus redire eafdem uices quadriennio exado Eudoxus putat non uentorum modo ue/ 
cum di reliquarum tempeflatum magna ex parte,£t efl principium luflri eins femper intercalari an/ , 
DO caniculae ortu,De generalibus uentis hxc. 

De repentinis flatibus, CA. L« 

^ Vnede repentinis flatibus qui exhalante terra ut diiflum efl coorti rarfufgi deiedH interim ob 

n ' dutfla nubium cute multiformes exiftunt. Vagi quippe deruentes torrentium modoutali/ 

qbus placere oflendimus:tonirrua 6i fulgura edunt,Maiore uero illati podere icurfuqi fi late 
ficcam rupennt nubcrprocella gignut quae uocaf a graecis ecnephias. Sin uero depreflb finu araius ro/ 
cari effregerint fine igne hoc cfHinefuImineuerticem fadunnqitf typhon uocatur idefl uibratus,Ecne' 
phias deftrt.Hic fecum aliquid abreptum e nube gelida conuoluens uerfanfque : & ruinam fuam illo 
pondere aggrauansrSd locum ex loco murans rapida uertiginerpraecipua nauigantium peflis : non an' 
tennas:modo uerum ipfa nauigia contorta frangens:tenui remedio aceti in aduenientem effuliicui fri/ 
gidiffimaeflnatura.Idem illifu ipfo repercuflus correpta fecum in caelum refert.forbetqucin excelfum 
Quod fi maiore depreflae nubiis eruperit fpecuifed minus alto q procella : nec fine fragore turbinem 
UQcantiproxima quae^ proflementem,ldem ardentior accenfufque dum fuerit praefler uocatur am/ 
burens contratfla pariter proterens. 

Alia prodigiofa genera tempeflatum. CA. LL 

n Onfitautemaquilonibustyphonnecniualis:autniueiaccntcecnephias,Quodfifimulrupit 
nubem :exarfit^:6(^ ignem habuitiaur poflea concepit fulmen efl,Diflat a praeflete quo flam/ 
ma ab igne.Hic latefundif flaru,lllud conglobaf impetu,Vortex aut hic meando diflat a turbine quo 
bine quo flridor a fragore,Procella latitudie ab utro^ difieifla nube uerius q rupta,Fit 8C caligo belua: 
(imilis nube dira nauigantibus.Vocatur di columna cum fpifiatus humor rigenf^ ipfe fefuflinet . Ex 
eodem genere di in longam ueluti fiflulam nubes aquam trahit. 

Quibus in terris fulmina non cadant, CA, UI, 

. ^ Vemc di acftatc rara fulmina contrariis de caufis quoniam hyeme defatus aer nubiu craflio/ 

I b recoriofpifiatunomnifqueterrarumexhalatio rigens ac gelida quicquid accepit ignei uapo/ 

ris extinguit.Quac ratio imune fmhiam di circa rigentia a fulminum afu pr£cftat:& e diuer 
fo nimius ardor acgyptum.Siqdem calidi licci^ halitus terrae raras admodu tenuef^ di ifirmas defan 
turin nubestVere aut dc autum no crebriora fulmina corruptis i utroque tepore aeflaris hyemifqicau/ 

' fis,Qua ratione crebra in italia fulmina quia mobilior aer mitiore hyeme di aeflate nimbofa : femper 

i quodammodo uernat uel autunat.ltaliae quoque partibus iis quae a feptentrione defeendunt a tepojte 

I qualis efl urbis campaniae tradlus iuxta hyeme di aeflate fulgurat:quod non in alio fitu* 

Fulgurumgenera.de miracula, CA. UII, 



LIBER 

Viminum ipforum plura genera tradunrur « Qua* ficca ueniunt non adufunt : fcd diflipanr* 
f Quse humida non urunt : fed infufeant. Tertium ellquod clarum uocant mirificx maxime 

naturs:quo dolia exhauriuntur intadis operimentismullo^ alio ucftigio relido . Aurum 8C 
xs 8C argentum liquatur intus faeculis ipfis nullo modo ambuftis:ac ne confufo quidem figno exrx» 
Martia princeps roraanorumidlagrauida partu exanimato ipfa citra ullum aliud incomodum uixit* 

In catil inianis prodigiis pompeiano ex municipio.M.Herennius decurio fereno die fulmine idos eR. 

Deobferuationibus. CA. LIIII. 

Hufcoji littere noue deos emitterefulmina exiftimantreaque efle undecim generum Jouem 
C enim trina iacuIari.Romani duo tantum ex his feruauere:diurna attribuentes iouimodurna 

Summano.Rariora fane eadem caufa frigidioris cxli hetruria rupere a terra quo^ arbitratur 
quae infera appellat brumali tempore fada facna maxime 6C execrabilia:cu fint omnia qux terrena exK 
ftimant non illa generaliatnec a lyderibus uenientiarfed ex proxima at^ turbidiore natura. Argumen-^ 
tum euidens eft oia a fuperiore caelo decidentia obliquos habeant idus:hacc autem quae uocanf ter/ 
rena redos,Sed quia ex propriore materia cadunt ideo creduntur e terra exire:quoniam ex repulfu nui 
la ueftigia edant:cum fit illa ratio non inferni idus fed aduerfi : SatUrni ea a fydere proficifei fubtiliter 
ifta confedati putant:ficut cremantia a Martis,Qualitcr cum uulfcinii oppidum thufeorum opulentif 
fimum totum concrematum cft fulmine. Vocant 6C famiharia in totam uitam fatidica:quae prima fi/ 
unt familiam fuam cuique indepto.Caererum exiftimant non ultra decem annos portendere priuata: 
praeterq haec quae matrimonio primo fada aut natali die « Publica non ultra tricefimum annum :prae/ 
terq in dedudione oppidorum. 

De fulminibus euocandis. CA. LV, 

Xtat annalium memoria facrisquibufdam&precationibusueIcogifulminaueIimpetrari« 
e Vetus fama eft hetruriat impetratam uulfinis & urbe 8C agris depopulatis:fubeunte monftro 

quod uocauere Oltam:euocatum 5i a Porlena fuo rege 6C ante eum a Numa faepius hoc fadi/ 
tatam in primoannaliumfuorumtradit,L.Pifograuis audor. Quod imitatum parum rite Tullunx 
Hoftilium idu fulmine.Lucofque 8C aras 8C facra habemusrintcr quae fratores dC tonantes dC feretrios 
dicium quo^ accepimus iouem.Varia in hoc uitx fententia 8C pro cuiuflibet animo.Imperari naturae 
audacis efr crederemec minus habetis beneficiis abrogare uires:quando in fulgurum quoque interpre/ 
ratione eo profecit fcientiaiut uentura alia finito die praecinat:&: an peremptura fint fatumiaut apertu/ 
ra potius alia fata quae lateantiinhumerabilius in utroque publicis priuatifque experimentis * Quam/ 
obrem fint ifra (ut rerum naturae Iibuit)aliis certa:aliis dubiaialiis probata:aIiis damnanda«Nos caetera 
qu 2 funt in his memorabilia non omittemus» 

Catholica fulgurum, CA. LVL 

VIgetrum prius cerni q tonitrum audiri cum fimul fiant certu eft, Nec mige quoniam lux fo/ 
f nitu uelocior.Idum aut & fonitum cogruere ita modulante natura.Sed fonitum profedi efle 

fulminisino illati.etianum fpiriru ociore fulmine:idco quati pnus omne 8C afflari q peuti: nec 
queq tangi qui prior uiderit fulmen:aut tonitrua audierit.Leua jifpera exiftimatur.quoniam leua^r/ 
cemundi ortus eft.Nec tam aduentusfpedaturqreditus:(iueab idu reiiliat ignis:fiue opere confedo 
aut igne confumpto fpiritus remeetjn xvi.partes caelum in eo refpedu diuifere tufd» Prima eft a fepte/ 
trionibus ad aequinodialem exortum*Secuda ad meridiem.Tertia ad acquinodialem occafum» Quar 
ta optiner quod reliquum eft ab occafu ad feptentriones.Has f quaternas iterum diuifere partesiex qui 
bus odo ab exortu finiftrasitotidem e cStrario appellauere dextras,Ex iis maxime dira quae per fepte/ 
triones occafum attingunt . Itaque per plurimum refert unde uencrint fulmina & quo conceflerint. 
Optimum eft in exortiuas redire partes,Ideo cum a prima caeli parte uenerint:& in eandem concefl^/ 
rintfummafcelicitasportendiiur.Quale Syllae didatorioftentum datum accipimus«Caetera ipfius 
mundi portione minus profpera aut dira.Quaedam fulgura enuntiare non putant fasmec audire:prae/ 
terq fi hofpiti indicentur aut parenti.Magna obferuationis huius uanitas tada lunionis aede romae djt 
prehenfa eft Scauro cofule qui mox princeps fuit.Nodu magis q iterdiu fine tonitribus fulgurat. Vnu 
animal hominem non femper extinguitxactera illico:hunc uidelicet natura tribuente honorem ; cum 
tot beluae uiribusprxftent .Omnia contrarias incubant partes. Homo nifi conuertamr ui percuflus 
non expirat.Suerne idi concidunt.Vigilans idus conuiuentibus oculis dormiens patentibus reperitur. 
Hominem ita exanimatum cremari fas non eftxondi terra religio tradidit.NulIum animal nifi exani 
matum fulmine accenditur.Vulnera fulminitorum frigidiora reliquo corpore funt» 

Qaac non feriantur fulmine. CA» LVII. 

X iis quat terra gignuntur lauri frutice no icit.Non unq altius quin^ pedibus defceni^t in ter 
e ram . Ideo pauidi altiores fpecus tutiflimos putant : aut tabernacula pellibus beluarum quas 

uitulos marinos appellantiquoniam hoc folum animal ex marinis non percutiat : ficut nec e 
uolucribus aquilamiquae ob hoc armiger huius taeii fingitur in italia inter rerracinamdC atde Fetoniae . 
turres bellicis temporibus defiere fierirquia non nuite earum funt fulmine dirutae. 

Depdigiofispluuiislade&fanguinecarneferrolanalateribuscoadis CA. LVIII» ^ 
p Rxter hxc inferiore caelo relatum in monumenta eft lade & fanguine pIuuifle.M. Acilio . C. . 

Portio conf»Et tepe alias carne»licut.L»Volunio Seruio Sulpitio conf»E^ ea non perputruif/ 



SECVNDVS 

fe quod non diripuiflentaues.Item ferro in lucanis anno antequam.M.Craflus a parthis interemptus 
eft:omnefque cum eo lucanimilites:quorum magnus numerus in exercitu erat. Eifigies quae plurat 
fpongiarum fere fimilisfuir.Arufpicescauenda praemonuerunt fuperna uulnera.L. Autem Paulo C. 
Marcello conf.Iana pluit circa caftellum carillanum : iuxta quod pofl annum T.Annius Milooccifus 
eft»Eodem caufam dicente lateribus co&is pluifle in eius anni afta relatum eft» 

De crepitu armorum 6C tubarum de cselo audito. C A. LIX. 

Rmorum crepitus 6C tubae fonitus auditus e caelo Cimbricis bellis accepimus.crcbrogp 8C pri^ 
a us & poftea.Tertio uero confulatu Martii ab amerinis 8C tudertibus fpediata arma caeleftia ab 

ortu occafuque inter fe concurretia pulfis quae ab occafu erant.Ipfum ardere caelum minime 
mirum eft.Et fepius uifum maiore ui ignis nubibus correptis. 

De lapidibus e caelo cadentibus. CA. LX» 

Elebrant graeci Anaxagoram Clazomenium oly^mpiadis feptuagefimae odiauae fecundo anno 
c predixifle caeleftium litterarum fcientia quibus diebus faxum cafurum elTet e fole » Idque fa-' 
dtum interdiu in thracia: parte ad egosflumen.Qui etiam lapis nunc oflenditur magnitudi< 
ne uehiculi colore adufloicomete quo^ illis nodiibus flagrante.Quod fi quis praedidiu m credanfimul 
fateatur necefle eft maioris miraculi diuinitatem fuifle Anaxagoraeifolui^ rerum naturx inrelledium 
6C confundi omnia fiaut ipfe fol Iapis eflieiaut uriq Iapidem in eo fuifle credatur . Decidere tamen cre/ 
bro non erit dubium.in abidi gymnafio ex ea caufa colitur hodieque modicus quidam : fed quem in 
medio terrarum cafurum idem Anaxagoras praedixifle narratur. Colitur & Cafandriae : quae potidea 
uocitata eft ob id dedudia. Egoipfe uidi in uocontiorum agro pauloante delatum, 

Dearcucaelefti. CA» LXI, 

Reus notamus extra miraculum frequcntes:8i extra oftetum. Nam necpluuios quidem aut 
a ferenos dies cum fide portendunt.Manifeftum eft radium folisimiflum cauae nubi repulla 

acie in folem fringiicoloru^ uarietate mixtura nubium aeris igniuque fieri.Certe nili fole ad 
uerfo non fiunf.nec unq nifi dimidia circuli formainec nodIu.Quauis Ariftonles prodat aliquando uP 
fumiquod tamen fatetur idem non nifi tricefima luna piofla.Fiunt autem hyeme maxime ab aequi no 
dlio autumnali die decrefcente.Quo rurfus crefeente ab aequinodiio uerno non exiftunt: nec circa loP 
ftitium longiffimis diebusrbruma uero hoc eft breuiflimis diebus frcquenter»Idem fublimes humili 
folerhum ilefqt fublimi :8C minores occidente ucl orienterfed in latitudinem diffufuMeridie exiles : ue/ 
rum ambitus maioris. Acftate uero per meridiem non cernuntur. Poft autumni aequinodtium qua-' 
cunque hora.Nec unq plures fimul q duo. Caetera eiufdem naturae non multis dubia efte uideo. 

Degrandine:niue:pruina:nebula:rore. CA. LXII. 

Randinem coglaciato hymbre gigni:&: niuem eodem humore molluis coadIo.Pruinam au/ 
g tem ex rore gelido.Per hyemem niues cadere non grandinesripfaf^ grandines inter diu fa^i/ 

us q nodtu:& multo celerius refolui q niues.Nebulam nec aeftate nec maximo frigore exifte/ 
re.Rores ne^ geluine^ ardoribusine^ uentisinec nifi ferena nodte.Gelando liquorem minui: foluta/ 
i que glacie non eundem inueniri modum. De Nubium Imaginibus, CA. LXIII, 

Arietares colorum figurarumque in nubibus cerni prout admixtus ignis fuperetautuincaf: 
u DePropietatibusC^lilnLocis. CA. LXIIII. 

Raeterea quafda proprietates caeli quibufdam locis efle.RoIcitas aeftate africac no6tes:In italia 
p locris & lacu uelino nullo non die apparere arquus.Rhodi 8C fyracufis nunq tanta nubila ob 

duci:ut non aliqua hora fol cernaf. Qualia aptius fuis referenf in locis.Haec fint didla deaere. 
De Natura Terrae CA, LXV, 

Equitur terra cui uni rerum naturae partium eximia propter merita cognome ididimus ma 
f ternae ueneratiois.Sic holum illa ut caelum deirquae nos nafcentes excipitinatos alitifemelque 

editos luftinet femptnouiffime complexa gremio iam a reliqua natura abdicatos:tum maxi 
me ut mater operiensanullo magis facramento q quo nos quo^ facros facitietiam monumenta ac titu 
los gerens.nomenqj prorogans noftrum:& memoriam extendens cotra breuitatem aeui.Cuius numc 
ultimum iam nonnullis imprecamur rati graucitanq nefeiamus hanc efle folamiqua: nunq irafeatur 
homini: Aquae lubeunt in hymbres:rigefcunt in grandines:tumefcunt in fludlus:praccipitantur in tor 
rentes. Aer denfatur nubibus:furit procellis.At h;cc benigna:mitis:indulgens:ufuf 9 mortalium fem/ 

I per ancilla:quae coacia generat:quae fponte funditur.quos odores fapore(' 9 i;'quos fuccosC'quos tadlusf 

I quos colores bona fide creditum reddit foenusj’qux noftri caufa aIitc'Peftifera enim animantia uita 
I Ii fpiritu habente culpam necefle eft illi feminata excipere:& genita fuftinere.Sed in malis generatium 
I noxa eft.illa ferpentem homine percuflb non recipit amplius : panafque etia inertium nomine exigit, 

I illa menicas fundit hserbas: femper homini parturit . Quin & uenena noftri miferta inftituifle cre/ 

i • di poteft . ne in tedio uitae dirae famis mors terrae meritis alienifllma lenta nos confumeret tabe : ne Ia/. 
I cerum corpus abrupta difpergcrent:ne laquei torqueret poena praepoftera:inclufo fpiritu cui quaerere/ 

I tur exitus : Ne in profundo quacfita morte fepultura fabulo fieret : ne feri cruciatus fcinderet corpus, 

i ita eft : miferta genuit id : Cuius facillimo hauftu illibato corpore 6i cum toto fanguine extinguere/ 

I mur nullo labore fitientibus fimiles : Quo taliter defundlos non uolucres non ferae attingerent: ter/ 

I r«que feruaretur qui fibi ipfe periflet.Et ut uerum fateamur terra nobis malorum remedium genuit: 



LIBER 

nosrfluduitc-tfecimos ucncnum.Nos enim & ferro quo carere nonponiimusRmili modo utimur. 
Nec tamen quereremur merito:eriam fi maleficii caufa attuliflct.Aduerfus unam quippe nature par 
rem ingrati fumusiquafi que non ad delitias quafque non ad contumelias feruiat homini.In maria ia/ 
cituriut freta admirtamusreluitur aquis:freto:iigno;igne:Iapide:fruge omnibus cruciatur horis : mul/ 
toque plus ut delinis q ut alimentis noftrisfamuletur.Illatamen quefummapatiatunatque extrema 
cute rolorabilia uideantur.Penetramus in uifcera auri argenti^ ucnas:& eris ac plumbi metalla fodi/ 
entes.Gemmas etiam 8C quofdam paruulos querimus lapides ferobibus in profundum adis. Vifeera 
eius extrahimusrut dygito geftetur gemma quam petimus.Quot manus atteruntur : Vt unus niteat 
articulis.Si ulli eflentrinferrinam profedo illos auaritie atque luxurie cuniculi refodiflent : Et mira/ 
mur fi eadem ad noxam genuit aliqua.Fere enim credo cuftodiunt illam larccntqueiacrilcgas manus. 
Nonne inter ferpentes fodimusfEt uenas auri tradamus cum ueneni radicibus f Placatiore tamen dea 
utimurob hoc;g>Qmneshi opulentie exitus adfcelera cedefquedC bella tendunt iqueque fanguine 
noftro irrigamus infepultis offibus tegimus.Quibus tamen uelut exprobato furore tandem ipfa fe ob 
ducit:8i fcelera q uoque mortalium occultat. Inter crimina ingrati animi 8i hoc dixerim naturam 
cius ignoramus. De Forma Terre» CA. LXVI. 

St aurem figura prima de qua cofenfus iudtcat.Orbem certe dicimus terre globum : quem 
c uerticibus icludi fatemur.Neque enim abfoluti orbis eft forma in tanta montium cxcelfitatc 

tanta camporum planicicifed cuius amplexus fi cuda linearum comprehendatur ambiturfi/ 
guram abfoluti orbis cfficiat.ld quod ipfa rerum nature cogit ratioino eifdem caufis quas attulimus 
in celo.Namque in illocaua in feconuexitas ucrgir:5C cardini fuo hoceft terreiundi^ incumbit.Hec 
ut folida at que conferta afilirgit intumefeenti fimilisiextraque protenditur.Mundus in centrum uec' 
git. At terra exit a centroiimmenfum eius globum in formam orbis aflidua circa eam mundi uolubi/ 
litate cogente. De Antipodibus An Sint, CA, LXVII» 

Ngens hic pugna litterarum cotraque uulgi opinionem circufundi terre homines undigp co 
i uerfifque inter fe pedibus ftare:& eundis fimilem efle celi uerticem :ac fimili modo ex quacd 

que parte mediam calcaridllo querente cur non decidant contra fiticpitanq non 8C ratio pre/ 
fto fft.Vt nos non decidere miretur illi.lnteruenit fentcntia quis indocili probabilis turbe lequali glo 
bo:& fi fit figura pinee nucis nihilominus terram undique incoli » Sed quid hoc refert alio miraculo 
cxorienref Pendere ipfam ac non cadere nobifcum ceu fpiritus uis mundo prefertim inclufi dubium 
fit:an poflit cadere natura repugnante 8i quo cadat negante,Nam ficut ignium fedes no eft nifi inigni/ 
busiaquarum nifi in aquisifpiritus nifi in fpiriturita terre arcentibus eundis nifi in fe locus no cft,Glo/ 
bum tamen effici migi eft in tanta planitie maris capopt.Cui fentenrie adeft Dicearchus uir in primis 
crudi tusiregum cura permenfus montesiex quibus altiflimum ^didit Pelion.M,cc,l.pafluum rone p 
pendiculi nullam efle eam portione uniuerfe rotunditatis colligens,Mrhi incerta hec coiedatio uide£ 
Haud ignoro quofdam alpium uertices longo tradu nec breuiore quiquagfta milibus pafluum afliir 
gere.Sea uulgo maxime hec pugna eft:fi coadam in uertice aqua^ quoque figura credere cogaf . At g 
non aliud in re^ natura afpedu manifeftius.Na^ dependentes abi^ gutte paruis globantur orbibus. 
Et pulueri illate frondium^ lanugini impofite abfoluta rotunditate cernuntur.Et in poculis repletis 
media maxime tumcnt,Quapropter fubtilitate humoris mollitia^ in fe refidente rone facilius q uifii 
deprehendunt,ld^ etia magis mirum in poculis repletis addito humore minimo circumfluere quod 
fuperfit.Contra euenire ponderibus additis ad uicenos fepe denarios»Scilicct quia itus recepta reliquo 
rem in uerticem attolantiut cumulo eminente infufadilabanf.Eadem eft eapropter quam e nauibus 
terra no ccrnaturie nauium malis confpicua. At procul recidente nauigiofi quid quod fulgeat relige»' 
turinmali cacumine:paulatimdefcendereuideatur:&poftremooccultetur,Deni^occeanas que fo/ 
temur ultimu qua non alia figura cohajreretratqi non decideretmullo ultra margine icludente.-ipfum 
id ad miraculum reditiquo nam modo etiam fi globetur extremum non decidat mare.Contra quod 
ut fint plana maria:& qua uidentur figura non pofle id accidere magno fui gaudio magnaque gloria 
inuentores gratei docent fubtilitate geometrica,Namque cum e fublimi in inferiora aquae feranturidi 
fit hxc natura earum confelTamec quifq dubitet in littore ullo acceflifle eas:q longiflime deuexitas paf 
ia fitiproculdubio apparere quo quid humilius fit propius centro efle terraeiomnefj lineas qux emit/ 
tantu rex eo ad proximas aquas breuiores fieri q quae ad extremum marea primis aquis: Ergo totas 
omnique ex parte aquas uergere in centrum:ideo^ non decidereiquoniam in interiora nitanf. Quod 
quidem dC ira formafle artifex natura credi debenut cum terra arida dC ficca coftare per fe ac fine humo 
re non pofletmec rurfus ftare aqua nifi fuftinente terra mutuo amplexu iungerentur,Hac finus pande/" 
te illa uero permanente totam intra:extra:fupra:uenis ut uinculis difcurrennbustatque etiam in fum/ 
mis iugis erumpente.Quo fpiritu adta &: terrae pondere exprefla fiphonum modo emicat : tatumque 
a periculo decidendi abeftiut in fumma quaeque &altiflimaexiliat, Qua ratione manifeftumeft qua - 
re tot fluminum quotidiano acceflu maria non crefeant. 

Quomodo Aqua Sit Terrae Innexa, CA. LXVIII. 

€ St igitur in toto fuo globo tellus medio ambiiftu ptaecindla circufluo mari:ncc argumentis: 

hoc inueftigandum:fed iam experimentis cognitum. 

De Nauigatione Maris Et Fluminum. CA, LXiX, 





SECVNDVS 

Gadibus columnifque Herculis htTpamaj &:galliarum circuitu totushodienauigatur occi' 
a dens.Septetrionalis uero occcanus maiore ex parte nauigarus eft aufpidis Diui Augufti ger-' 

maniam claflecircuuedta ad Cimbrorum promontoriumi&inde immenfo mari profpedo: 
• aut fama cognitoiad lythicam plagam 6C humore nimio rigentia.Propter quod minime uerifimile eft 
illic maria deficereiubi uis humoris fuperer.Iuxta uero ab ortu ex indico mari fub eodem lydere pars 
tota uergens in cafpium mare pernauigara eftmacedonum armis Seleucho atq^ /\nthioco regnanti/ 
bus:qu« feleuchida atqi anthiochida ab ipfis appellari uoluere.Ci rea cafpium quoq? m ulta occeani Iit-' 
tora exploratarparuoq? breuis q totus hinc aut illic feptemtrio eremigatus. Vt lame coniecturae locum 
fit quoqp in non reliquam ingens argumentum paludis maeoticaeifiue ea illius occcani finus eft:ut mul 
tos aduerto credidifleifiue augufto finu difereti reftagnatio. Alio latere Gadium ab eode occidente ma 
gna pars meridiani finus ambitu mauritanise nauigatur hodie.Maiorem quidem eius partem 6i onen 
tis uidorie Magni Alexandri luftrauere ufque in arabicum finum .In quo res gerente.OCatfarac Ai^u 
fti filio figna nauium ex hifpanienfibus naufragiis feruntur agnita.Et Hano Orthaginis potentia no/ 
rente circuuedius a gradibus ad finem arabie nauigationem eam prodidit fcripro«Sicut ad extera Euro 
pe nofcenda miflus eode tepore Himilco.Pratterea nepos Cornelius audior eft Eudoxum quedam fua 
sctatecumLathyrumrcgemfugeretarabicofinuegrefrumgadcsuf^pcruedlu.Multoq; anteeu Coe/ 
lius Antipater uidifle fe qui nauigaflet ex hifpania in xthiopiam comertii gratia.Ide nepos de feptetrio 
nali circuitu tradit.Q, Metello Celeri.C. Africani in confulatu collegae fed tum galliae procofuli indos a 
regefueutorum dono datosiqui ex india comertii caufanauigantes tempeflatibus elTentin germania 
abrepti. Sic maria circufufa undiep diuiduo globo partem orbis auferunt nobis:nec inde huc nec hinc 
illo peruio tradlu.Quae contemplatio apta detegendae mortalium uanitati pofeere uideturrut totu hoc 
^cquid eft in quo fingulis>nihil fatis efl ceu fubiedtum oculis quantum fit ollendam* 

Qua: Portio Terrae Habitetur. CA. LXX. 

Am primum in dimidio computari mihi uidef tanq nulla portio ipfi decedat occeanoiqui ro 
i to circundatus medio:& omnes caeteras fundens recipienfq? aquas : &. quicquid exit in nubes 

ac fyderaipfa tot & tante magnitudinis pafcens. Quo tandem amplitudinisfpatio terra cre/ 
diturhabitari.lmproba 8C infinita debet ee tam uaflae molis pofleflio.Adde ^ cx relicto fpatio plus ab/ 
ftulitcaelum.Nam cum finteiusquin^partes:quasuocant 2 onas:infeflo rigore 6C aeterno premitur 
gelu omnem quicquid efl fubiectum duabus extremis utrin^ circa uerticesihunc qui feptemtrion uo 
catuneu^ qui aduerfus illi auftrinusappellatur,Perpetua caligo utrobiqp& aliena molliorum fyderu 
afpedlu maligna ac pruina tantum albicans,Lux uero media terrarum qua folis orbita efl exufla flam/ 
mis 8C cremata quo minus uapore torretur.Circa quam duae tantum inter fe exuflam 8C rigentes tem 
perantur,Hacqp ipfae inter fe non peruise propter incendium fyderis.Ita terrx tres partes abflulit cxlu. 
Occeani rapina in incerto efl«Sed dC relidla nobis una portio haud fcio an etiam in maiore dano fit • Ide 
fiquidem occeanus infufus in multos(utdicemus)finus adeo uicinoacccflu interna maria allatrat : ut 
centum quindecim milibus palTuum arabicus finus diflet ab jegyptio mari.Cafpius uero.ccclxxv.mi/ 
iibus a potico.Idem interfufus intrat per tot mana quibus africam europam afiam^ difpartit. Quan/ 
cum terrarum occupet coputetur etia nunc menfura tot fluminum tantarum palludium. Addatur 6C 
lacus dC flagna.lam elata in caelum 6C ardua afpedlu quo^ iuga.lam filuae uallef^ praerupte 8C folitudi/ 
nes 6C mille caulis deferta detrahanrur.H« tot portiones terrae immo uero ut plures tradidere mundi 
pundlusrne^ enim eft aliud terra uniucrfa.haec eft materia gloriae noflraethaec fedesihic honores geri/ 
mus:hicexercemus:imperia:hic opes cupimusihictumultuatur humanu genusihic inftauramus bel/ 
la etiam ciuiliaimutuis caedibus laxiorem facimus terram.Et ut publicos gentium furores trafea : haec 
in qua conterminos pellimustfurto^ uicini cefpitem noflro folo affodimusiui qui latiflime rura meta 
cus fueritiultraqp famam exegerit accolas quota terrarum parte gaudeatiuel cum ad menfuram auari/ 
Ciae fuac propagauerit quam tandem portionem defundlus eius optineat» 

Mediam elTe mundi terram. CA. LXXI« 

Ediam eflc mundi totius terram haud dubiis conflet argumentisifed clariflime acqnodtii pa/ 
m ribus horis. Nam fi in medio efletraequalcs dies nodtefcp habere non polle deprehenderunt. 

& Dioptraeique uel maxime id confirmanticum xquinodiali tempore ex eadem linea ortus 
occafufque cernatur : &'folflitialis exortus per fuam lineam brumalifqueoccafus.,Qux accidere nui/ 
Io modo poflennnifi in centro fita eflet. 

Delyderuminicqualitate:&deeclipfi:6iubi&:quare« CA. LXXII. 

Res autem circuli fupradidlis zonis implexi inaequalitates temporum diflinguut, Solllitialis 
C a parte figniferi excelfilTima nobis ad fepietricnalem plagam uerfus. Contraqt ad alium polii 

brumalis.Item medio ambitu figniferi orbis Icedens sequiuinoiflialis. Reliquorum quae mi/ 
ramur caufa in ipfius terrae figura eftiquam globo fimilem di cum ea aquas iifdem intelligif argume/ 
cis.Sic.n.fit haud dubie ut nobis feptetrionalis plage fydera nunq occidanticotra meridianae nunquam, 
orianf.Rurfuf^ haec ab illis non cernantur attollente fe contra medios uifus terraru globo. Septetrio/ 
nes no cernit troglody tice 6d cofinis aegyptus,Nec canopu italia:8C qua uocat berenices crinc. Item qui 
fub Diuo Augufto cognomlauere Cadaris thronominfignis ibi flellaiadeo^ maifeflo affurgcsfafligio 
incuruaf : ut canopus quartam fere partem figni unius fupra terram eminere Alexandtiae intuentibus 



LIBER 

aidcaf«Eaicm a rhodo terrS quodamodo ipram ftnngerejn ponto omnino no cernaturrubi maximc 
fublimis feprefrio,Ide a rhodo abfcondif rmagtf^ alcxadriae.In arabia nouebri menfc prima uigilia oc' 
cuItus:fecudafeo(lendit,ln meroefolftitiouefperipauhfperapparetrpaucif^ante exortum arduri dic 
bus pariter cu die cernif«Nauigantium hatc maxime curfus deprehedut in alia aduerib:in alia^no ma^ 
ri:fubitogp confpicuis at^ ut e freto emergetibus quae in anfractu pilx latuere fyderibus.Ne^.n.( ut df 
xere aliqui) m undus hic polo excelfiore fe attollitrut undi^ non cernanf haec lydera» Verum hxc eade 
quibuf^ proximis fublimiora credunturreademq? demeria longinquis.Vt^ nunc lublimis in deiectu 
pofitis uidetur hic uertexrfic in illam terrae deuexitatem tranfgreflis ii!a fe attollut refidetibus quae hic 
excelfa fuerant:quod nifi in figura pilae acddere non pofTet.ldeo^ defectus folis ac lunae uelptinos orie 
tis incolae non fentiunf.nec matutinos ad occafum habitates:mendianos uero faepius.Nlobili apud ara' 
biam magni Alexandri ui(3:oria lunadefecifle nodis fecunda hora prodita eft.Eadem^ in Siciliacxori 
ensrSolis defedum Vipfano6ifonteioconf,qui fuere ante paucos annos fadum pridie chalend.maias, 
Campania hora diei inter feptimam&odauamfenfir.Corbulo dux in armenia inter horam diei dcci> 
mam 8C undecimam prodidituifum circuitu globi aha aliis detegente 3C occultante. Quod fi plana ect 
terra fimul omnia apparerent cunctisrnodefg! non fierent inaeqles.mco! aliis q in medio fitis paria duo' 
decim horarum interualla cernerentunquae nunc non in omni parte limili modo congruunt. 

Quae ratio diurnae lucis in terris. CA, LXXIII. 

Deo ne nox diefgp quamuis eadem toto orbi fimul eft opppofitu globi nodem aut ambitu di 
i em afferente.Muitis hoc cognitum experimentis. In africa hifpania^ turrium Hannibalis» In 

afia uero propter piraticos terrores fimili fpecularu praefidio excitatoiin qs prarnutiatos ignes 
fexta hora diei accenfos faepe compertum eftrtertia nodis a tergo ultimis uifos.Eiufdem Alexandri cur 
for Philonides ex ficyone ad elin mille 6C ducenta ftadia nouem diei cofecit horis, Indeqi quauis decliqi 
itinere tertia nodis hora remenfus eft faepius.Caula q> eunti cum fole icer erar:eundem^ remeas obui> 
um cotrario prxuertebar occurfu,Qua de caufa ad occafum nauigantes quauis breuifiimo die uincunt 
fpatianodurnacnauigationisutfolemipfumcomirantes, i 

Gnomica de eadem re & horologio primo, CA. LXXIIII, 

Afa^ horofcopa non ubi^ eidem funt ufui trecetis ftadiis aut logiflimc ctia qngctis mutanti> 
u bus lemet umbris,Solis ita^ umbilici quem gnomonem appellant umbra in Egypto meri> 

diano tempore equinodii die paulo plus q dimidiam gnomonis mefiiram efficit. In urbe Ro 
ma nona pars gnomonis deeft umbre.ln oppido Ancona fuperefl quinta,xxx.ln parte Italiae que Vene 
tia appellatur eifdem horis umbra gnomoni par fit. Vbi8i quando nullae umbrae. CA. LXXV, 

Imiliraodotraduntinlyeneoppidoquodeftfupra alexandriam quin$ milibus ftadiorum 
ft folftitii die medio nulla umbram iacirPutcum^ eius experimeti gratia fadum totum illumi^ 

nari.Ex quo apparere folem illi loco fuprauerticem efleiqdetiain india fupraflumen hyfpa-' 
fin fieri tempore eodem Oneficritus fcripfit. Coftat^ in berenice urbe troglodytage di inde ftadiis quat 
tuor milibus odingentis.xx.eadem gentem Ptolemaide oppido quod in margine rubri maris ad pri> 
mos elephantorum uenatus conditum eft. Hoc idem ante folftitiu quadrigenis quinis diebus totide^ 
poftea fien:6i per eos nonaginta dies in meridie umbras iaci.Rurfus in meroe infula quae eft caput gen 
tis aethiopum quin$ milibus ftadiorum 3i lyene in amne nilo habitatur bis anno abfumi.umbras fole 
duodeuicefimam tauri partem quartadecimam leonis obtinente.In india gente orem mons eft ma^ 
leus nomine:iuxra que umbrae aeftate in auftrum:hyeme ad feptdrionem iaciuntur . Quidecim tantii 
nodibus ibi apparet feptetrio,In eade india patalis celeberrimo porm fol dexter oritur^mbree in me^' 
ridiem cadunt,Septetrionem ibi Alexandro morate annotatum prima tantii nodis parte afpici Onefi> 
critus dux eius fcripfit»Quibus in locis in die umbrae nonfintfeptetrionem nonconfpicii&ealocaap 
pcllariafciamecorasdinumerariibi, Vbi bis anno umbrae:& ubi in contrarium, CA, LXXVl. 

e T in tota troglodytice umbras bifquadragintaquinqi diebus in anno Eratoftenes in cotrariu " 

cadere prodidit. Vbilongiflimusdiest&ubibreuifiimus, CA. LXXVII» 

Ic fit ut uario lucis incremento in meroe longiffimus dfes,xii,horas equinodiales & odo par/ 
f- tes unius hovx colligat, Alexandriae uero,xiiii,horas,In ltalia,xv,In britania»xvii,ubi aeftatx Ia 

eidae nodes haud dubie repromittut id : quod cogit ratio credi.Solftitialibus diebus acceden' 
re fole propius uerticem mundi angufto lucis ambitu fubiedo terrx continuos dies haberi fenis men/ 
fibusmodel^ e diuerfo ad brunam remoto,Quot fieri in infula tyle pythias mafliliefis fcripfit ; fex die 
rum nauigatione in feptetrionem a britania diftante.Quidam uero i Noma qua diftat a Camalduno 
bnt^nid^ oppido circiter ducentis milibus ^fTirm^nt» 

Itemdehorogolio, CA, LXXVIIL 

u Mbramm hanc rationem & quam uocant gnomonice inuenit Anaximenes milefiusAnaxi/ 
mandri de quo diximus di Taletis difcipulus : primuf^ horologium quod appellant feioteri/ 
conlacedemoneoftendit. Quomodo dies obferuentur, CA, LXXIX^ 

Pfum diem alii aliter obferuauere. Babyllonii inter duos folis exorms , Athenienfes inter du/ 
i os occafus.Vmbri a meridie in meridiem .Vulgus omne a luce ad tenebras.Sacerdotes roma/ 

ni di qui diem diffiniere ciuilem:item agyptii di Hipparchus a media nodie i mediam.Mino/ 
ra autem interualla efte lucis inter ortus folis.iuxta folftitia q equinodlia apparet : quia pofitio figniferi 



y 




SECVNDVS 

circa media fui obliquior effnuxta folflitium uero redior. 

D^fferentl^egentium&: ratio. CA. LXX3^. 

Ontexenda fiant his expertibus nexa caufis.Nam» xthiopas uicini fyder is uapore torrenradu 
C rtifop fimiles gigni:barba 8C capillo uibrato non ert dubium.Et aduerfa plaga mundi atqj gla/" 

ciali candida cute erte gentes flauispmiflas crinibus.Truces uero ex cxli rigore has & illas mo 
bilitates habentes.Ipforum^ crinium argumeto illis in fupera fuccum reuocari natura uaporis. His in 
inferas partes depelli humore deciduo.Hicgrauesferasrillicuarias effigies animalium prouenire&ma 
xime alitum:& i multas figuras gigni uolucres.Corporum autem proceritatem utrobi^ : illic ignium 
riifuihic humoris alimento.Medio uero terrx falubris utringp mixturatfertilis ad omnia tradlusimodi 
cus corporum habitus.Magna 8C in colore temperies.Ritus mollestfenfus liquidus : ingenia foecunda: 
totiufij naturx capacia.Iifdem impei ia qux nunq extimis gentibus fuerintfficut ne ille quidem his pa^ 
ruerint auulfx ac pro immanitate naturx urgentis illas foiitarix* 

Demotuterrx. ^ CA. LXXXI. 

Abylonio^ placita motus terrx hiatufg) 6i extera oia ut fyderum cxirtimantfieri. Sed illoru 
b trium quibus fulmina allignant.Fieri autem hxc meantium cu fole autcogruentiu: & maxi^ 

me circa quadrata mundi.Prxclara quxda efle 6C imortalis i eo(fi credimus) diuitias perhibe 
tur Anaximadro milefio phyficotque ferunt lacedemoniis prxdixifleiut urbem ac tediacurtodiret.In/ 
rtare.n.motu terrx.Et tum urbs tota eope corruit.Et taygeti motis magna pars ad forma puppis emi^ 
nens abrupta clade infuper ea ruina preffit. Perhibetur dC Pherecydis Pythagorx dodloris alia coieda^ 
tioiled & illa diuina.Haurtu aqux e puteo prxfenfille ac prxdixifle ibi terrx motum. Qux fi uera funt 
qtum a deo tandem uideri poffunt tales dirtare dum uiuantj'Et hxc quidem arbitrio cuiufq? exirtirna 
da relinquatur.Ventos in caufa efle non dubium reor,Ne^.n.unq intremifeunt terrx nifi fepito mari: 
cxlo^ adeo traquillo ut uolatus auium non pendeant fubtradto om ni fpiritu q uehittnec unq nifi poft 
uenros c6ditos.f.in uenas& caucrnas eius occulto afHatu.Ne^ aliud e i' terra tremor q in nube tonitrua 
Nec hiatus aliud:q cum fulmen erumpit inclufo fpiritu ludlantes:6i ad l.bertatem exire nitente. 

De terrx hiatibus. CA. LXXXII# 

Arie itaqi quatitur:& mira edutur operaialibi proftratis moenibustalibi hiatu prt fundo hau/ 
U ftisralibi egertis molibusialibi emirtisamnibusinonunqetiam ignibus calidis uefontibustali/ 

bi aduerfo fluminum curfu.Prxcedit uero comitatur^ terribilis fonustalias murmur fimilP 
us mugitibus aut clamori humano armorum ue pulfanrium fragoriip: o qualitate materix excipietis 
formaqi uel cauernarum uel cuniculi : per quem meat exilius grallante in angufto eodem raucoiin re/ 
curuis refultante:in duris feruenteiin humidis fluduantefii rtagnantibus. Item feruente contra folida. 
Ita^ 8C fine motu fxpe editur fonustnec fimplici modo quatitur unqifed tremit uibratq? . Hiatus uero 
alias remaner offendens qux forbuinalias occultat ore compreffo.Rurfufij ita iduiffo folo ut nulla ue/ 
ftigia extet urbibus plerumqi deuoratis agrorumm tradlu haufto.Maritima autem maxime quatiun/ 
tur.nec montofa tali modo carenr.Exploratum ert mihi alpes apeninas fxpius tremififle. Et autumno 
ac uere terrx crebrius mouenturificut fiunt fulmina.Ideo gallix dC xgyptus minime quatiunf :quom'/ 
am hicxrtatis caula obrtatiillic hyemis.Item nodtu fxpius q interdiu.Maximiautem futuri figna mo/ 
tus exirtant hi matutini uefperriniqtrfed propinqua lucecrebri.Interdiu autem circa meridiem fiunt:& 
folis lunx^ defedutquoniam tempertates tunc fbpiutur. Prxeipue uero cum fequitur hymbre xrtus 
hymbrefuexrtum. Signa motus futuri. CA. LXXXIII. 

Auigantes uero (entiunt non dubia conieduraifine flatu intumefeente flu(ffu fubitotaut qua/ 
n tiente idi.Intremunt uero 8C in nauibus pofita xqueq in edificiistcrepimqi pnuntiant . Quin 

6C uolucres non impauidex fedent.Ert & in cxlo fignum:prxceditqi motu futuro aut iterdiu 
aut paulo port occafum fereno ceu tenuis linex nubis fn longum porredlx fpatium.Ert 8C in puteis tur 
bidior aqua:nec fine odoris tedio. 

Auxilia contra motus futuros. CA. LXXXIIII, 

Icut & iifdem ert remediumrquale cloacx 6C crebri fpecus prxbet.Prxconceptum enim fpiri/ 
f tum exhalant:quod in certis notatur oppidis:qux minus quatiuntur crebris ad purgandam 

eluuiem cuniculis cauara.Multogi funt tutiora in iifdem illis qux pendent:ficut neapoli i ita/ 
lia intelligitur parte eius qux folida ert ad tales cafus obnoxia.Tutiflimi funt xdificiorum fornicesian/ 
guli quoqp parietum tpontef^ alterno pulfu renitente.Et latere terreno fadti parietes minore noxa qua/ 
tiuntur,Magna differetia eff dC in ipfo genere motus.Pluribus fiquidem modis quatitur .Tutiffimum 
ert cum uibratcrifpante xdificiorum crepitu:& cum intumefcitaflurgenstalternoqp motu refidet ino/ 
xium cum concurrentia teda contrario idu arietantiquoniam alter motus alteri renititur . Vndan/ 
tis'inclinatio & fludus morx quxdam uolutatio inferta ert:aut cum in unam parte totus le motus ira 
pcllit,Definutautem tremores cum uentus emerfit.Sin uero duraueretnon ante qdraginta dies firtun/ 
tur.Pleru^ 8C tardiusrutpote cum quidam annuo 3C bienni fpatio durauennt. 

Portenta terrarum femel uifa. CA. LXXXV. 

Adum ert^ hoc femehquod equidem in hetrufx difciplinx uoluminibus inueni.ingens ter 
f rarum portentum.L.Martio.Sex«Iulio conf.in agro mutinenfuNa^ montes duo inter fe con 

currerunt crepitu maximo affultantes recedentef^ater eos flamma fumo$ in cxlum excun/ 



UBER 

te interdiu fpcdlacc e uia «milia magna equitum Romanorum familiarum uiatorum multitudine. 
Eo concurfu uill« omnes eli«.AnimaIia permulta quae intra fuerant exanimata funt anno ante fociale 
be1Ium:quod haud fdo an funeftius ipfi terrae italiac fuerit g ciuiIe»Non minus mirum oftetum 8C no/ 
ftra cognouit«tas anno Neronis principis fupremo;ficut in rebus eius expofuimus pratis oleif^ iter/ 
cedente uia publica in contrarias fedes tranfgreflis in agro marrucino pdiis Vedlii Marcelli equitis Ro., 
res Neronis procurantis. Miracula terraemotus. CA, LXXXVI. 

lunt fimul cum terraeraotu 8C inundationes maris eodem uidelicet fpiritu infufi: aut refiden/ 
f tis finu recepti.Maximis terrae memoria mortalium extitit morus Tyberii Caefaris principa/ 
tu.xii.urbibus afiae una node proftratis.Creberrimus punico bello intra eundem annu fepti/ 
es at^ quinquagies nuntiatus Romam.Quo quide anno ad thrafimenu lacu dimicantes maximu mo 
IU negp poeni fenfere nec Romani»Nec uero fimplex malum aut in ipfo tatum motu periculum efl.Sed 
par aut maius oftentum nunq urbs Roma tremuit ut non futuri euentus alicuius id pnuntium eflet. 

Quibus locis maria recelTerint. CA. LXXXVII. 

Adem nafcentium caufa terrarum eft cum idem ille fpiritus attollendo potens folo non ualet 
e erumpere.Nafcuntur enimmec fluminum tantum inuedu ficut echinades infulae ab acheloo 

amne couedaeimiro^ pars «gyptia nilo.ln quaapharo ifula nodis 8C dieicurfum fuifle Ho^ 
mero credimus.Nec receflu maris fic ut idem circeis.Quod accidiflc di in ambracise portu decem mili 
um paf.interuallo 8C athenienfium quin^ milium ad pyiaeeum memoratur. Et ephefi ubi quondam 
«dem Dian«alluebaf.Herodoto quidem fi credimus marefuitfupra mephin ufqiad«thiopum mo/ 
tcs.Item^ a planis arabi« mare circa ilium & tota teuthrani.quagp campos intulerit meander. 

Ratio infularum cnafcentium» CA, LXXXVIIL 

Afcuntur 8C alio modo terr«,ac repente in aliquo mari eraergut uelut paria fecum faciete na/ 
n tura:qu«9 hauferit hiatus alio loco reddente, 

Qu« 8i quibus temporibus enat« funt, CA, LXXXlX. 

Lar« iampridem infu!« delos 6C rhodos memori«^duntur enat«,Poflca minores ultra me 
C lo:anaphe:inter lenum 8i hellefpontil nea:inter lebedum 8i rheon alonetinter cycladas olym/ 

piadis.cxxxv.anno quarto thera 8i thcrafiaJnter eafdem pofl annos,cxxx.hiera eadem^ auto 
mate,Et ab ea duobus ftadiis poft annos.cx.l noftro «uo.M.Iunio Syllano &:,L,Balbo cof,ad.viii.idus 
luliithia. Quas terras interruperint maria. CA, XC. 

Nte nos 8C iuxta italiam inter «olias infulastitem iuxta cretam emerfit e mari mille quingen/ 
a tum pafllium una.Cum calidis fontibus altera olympiadis,cxliii,annotertio i thufco finu fla/ 
grans h«c uioleto cum flatu.Proditur quoqi memori« magna circa illam multitudinem pi/ 
(cium fluitantem confeftim expirafle quibus ex lis cibus fuiffenSic 6C pythecufas i capano finu fuerunt 
ortas.Mox in iis montS epopon cu repete flama ex eo emicuiflet capeftri «quatu planiti«. In eadem 8C 
oppidum hauftu^fundotalio^ motu terr« flatina emerfifle.Et aliopuolutis motibus infulam extitif 
iej)chitam.Naij 8i hoc modo infulas re^i natura fecitrAuellit ficilia itali«:cypru fyri« : euboeam boe/ 
ti«:euboe« Atlantem dC macriam:belbicum bithyni«:Ieucofiam fyrenum promontorio, 

Qu«inful« continenti adiund«, CA. XCI. 

Vrfus abflulit infulas rnari iuxitgj terris» Antiilam lefDoirephyriu halicarnaforethufam min/ 
t do:domifton 8C perienem miletoiarthemifiam parthenio promontoriothybanda quondam 

infula ioni«,cc.nuc a mari abeft fiadiis.Syriten ephefus i mediterranea habet, Derafidas & fo/ 
phoniam uicinam ei magnefia,Epidaurus 8i oricon inful«efle deflerunt, 

Qu«terr« motu mari permutat«, CA. XCH. 

N totum abflulit terras primum omnium ubi atlanticum mare efl(fi Platoni credimus)! me 
i dio fpatio.Mox interno:qu« uidemus hodie merfam acarnaniam ambracio finu:achaia cori/ 

thio:europam afiam^ ^pontide 6i ponto. Ad hoc perrupit mare leucada:antirrhiu:hellefpo 
tum:bofphoros duos, Qu«terr«ipf«feforbuerunt, CA, XCIII. 

ut finus & flagna pr«teream:ipfa fe condens terra deuorauit,Cybotum altiffimum mon 
a tem cum oppido curite:fiphylum m magnefia,Et prius in eodem loco clariflimam urbe qu« 

tantalis uocabatur.Galanis & Omales urbium in phoenice agros di cum ipfis phegiu «thio/ 
pi« iugum excelfiflimum:tanq non infida graflarentur 3i lif tora, 

Qu« urbes hau fl«fint a mari, CA, XCIIIL 

Yrrham 8i antiflam circa meotin pontus abflulit. Elicen 8C buram finus corinthius:quarum 
p in alto uefligiaapparent.Ex infula c«aamplius.xxx.miIiapaiTuum abrupta fubitocumpluri 

mis mortalium rapuir,Et in ficilia dimidiam tyndarida urbem ac quicquid ab italia deefl. Si 
militerinboetiadCeleufina, De Piaculis, CA. XCV. 

Otus enim uero terr« fileantur 6i quicquid efl:ubi falte bufta urbiu extat. Simul ut terr« mi 
m racula potius dicamus qua fcelera natur«,Et hercule non c«leflia enarratu difficiliora fuerit. 

Metallorum opulentia ta uaria:tadiues:tam foecunda:totf«culis fuboriens; cum tantu quo/ 
tidie orbe toto populent ignes:ruin«:naufragia:bella:fraudes:tantum uero luxuria 6i tot mortales co/ 
terant,Gemmatum puflura tam multiplex.Lapidum tam difcolorcs macul«,Inter^ eos candor alicu/ 
ius pr«ter lucem oia excludens, Medicatorum fontium uis, Ignium tot locis emicantium perpetua tot 







SECVNDVS 

tdt faecuTis fncendia.Spus laetares alibi:aut fcrobibus emiflitaut fpfo loci (itu mortiferi. Alibi uoTucribus 
tarum ut fora(5e uicino urbi rradtu»A!ibi praeter hoiem exteris animantibusrnonung 8C homini: ut in 
finuclTinc agro 5i puteolano funt:qux fpiraculatalii charoneas ferobes mortiferum rpiriru exhalantes» 
Item in hirpini' anfa(3:i ac metphtiis eunde locumiquem qui intrauere moriutur. Simili modo hiara/ , 
poli in afia matris magne tantum facerdoti innoxium.AI.bi fatidici fpecusiquo^r exhalatioe temulenti 
futura prxcinunt:ut delphis nobiliflimo oracuIo-Quibus in rebus quid poflit aliud cautae afferte mor 
talium qui!piam:qdiffufx per oem naturx fubinde aliter at^ aliter numen erumpens» 

De terris femper trementibus. CA. XCVI» 

Vardam uero terrx ad ingreflus tremunt:ficut in gabinenfi agro no procul urbe Roma iuge^ 
q ra ferme ducenta equitatium CUI fu. De infulis femper fluduantibus. CA» XCvII* 
Imtiiter in reatino quxdam infulx femper fluduantificut in agro cecubo:& eode reatino ma 
f tinenfi:ftationefi:in uadimonis lacu:5i ad cutilias aquas opaca uluaiqux nunqdieac nodu eo 

dem loco uifitur.In lydia ^qux uocantur calaminxino uentis iblum :fed ctia contis uel quoh>] 
ber impulfu multorum ciuium mithridatico bello falus,Sut & in nympheo parux faltares didxtquo^ 
nia i (ymphonix catu ad idus modulatiu pedu mouet ur.ln tarquinefi lacu magno Iralix duo nemora 
circuterunf nunc triquetra figura ed«es:nuc rotundam toplexu uetis impelletibus:qdraram nung. 

Quibus in terris non pluat:&: aceruata terrape miracula 8i exteropt elementOK» CA» XCvIII» 

Elebre fanum habet Veneris paphos:in cuius quada aream no impluit.Item i ea oppido troa^ 
C dis circa fiinulacru Minerux In eodem relida facrificia non putrefeunt, luxta h rpara oppidu 
afix cautes flat horicda:uno digyto mobillis.Eade fi toto corpore impellaf refiftens.In rauro 
lum peninfula i ciuirate parafino terra elt qua fanatur omnia uulnera»At circa aiibn troadis Iapis nafei/ 
tur»quoconfumuntur omnia corporaifarcophagus uocatur.Duo funt montes iuxta flumc indumral 
teri natura cft ut ferrum omne teneanalteri ut relpuar.lta^ fint claui in calciamento: ueftigia auelli i al 
tero non pofleiin altero fiDi.Locris & crotone peftilenriam nung fuiileinec ullo terrxmotu laboratum 
annotatu efUn lycia uero femp a terrxmotu.xl.dies ferenos e6 In agro harpauo frumentum fatu nori 
nafeif. Adaras mutias i ueiente 6C apud tufculanu. & in filua ciminia loca funt i gbus i terra depada no 
extrahutur. In cruftumino natum foenum ibi noxium textrafalubreeif.Et de aquarum naturacom-' 
plura dida iUnt» Qua ratione xftus maris accedant & recedanr, CA. XCIX» 

Ed xftus maris accedere de reciprocare maxime mirum eft» Pluribus quidem modis accidit, 
f Verum caufa in fole luna^iBis inter duos exortus Iunx affluunt : bifm remeant uicenis qua-' 

ternifqi femper horis.Etprimum attollente fecum ea mundo intumcfcentes.Mox a meridia, 
noexii fafligiouergenteinocafum refidenres»Rurlufqiaboccafu fubtercxli ima & meridiano cotra 
ria accedente inundates.Hic donec iteru exoriantur te foibetes»Ncc ung eodem tempore quo pridie re 
fluit:ut ancilante (ydere trahentei^ fecum auido haulf u mariaid^ ailidue aliunde q pridie exoriente pa 
rtbus tamen iteruallis reciprociilenifqi femper horis no cuiu% diei aut nodis aut loci: fed xquincdia/ 
Iibus:ideo<j inxquales uulgarium horarum fpatio utcumqt piures in eas aut diei autnodis illaj^ men 
furx cadunt:&xquinodio tantum pares ubigp.Ingens argumentum plerun^ lucis ac uicis etiam diut 
Bx heberes efle qui negetfubtermeareiydera:acrurfuseadem refurgere:fimilem^ terris immouero 
uniuerix naturx 6C indefaciem in iifdem ortus occafufg? operibus non aliter fub terra manifeilo lydc'' 
ris curfualioueeffeduig cum prxter oculos noftrosferatur.MulripIcx etiam num lunaris differentia: 
primum^ feptenis diebus.Quippe modici noua ad diuiduam xftus.PIentores ab ea exeundant: plena 
promaximeferuent.Indemitefcunt.Paresadfeptimam piimi .Iterum^ alio latere diuidua augetur» 
In coitu folis pares.PIane eadem aquilonia 8C a terris longius recedente mitiores g cum i auftros digref 
fa^priore nifu uim fuam excrcer»Per odonos quo^ annos ad principia motus 6i paria icrementa cen-' 
tefimo Iunx reuocantur ambiru:augenteea eunda folis annuis caufis duobus xquinodiis maxime tu 
mentes 8C autumnali amplius g uerno,Inanes uero bruma 6C magis folfiitio » Nec tamen in ipfis quod 
dixi temporum articulis fed paucis poft diebus:ficuti ne^ in plena aut nouiHima fed poftea:nec ftatim 
ut lunam mundus offedat:occuItet ue:aut media plaga declinet:uerum fere duabus horis xquinodia 
libus feruis:tardiore femper ad terras omnium qux geruntur in cxlo effedu cadete q uifii ficuti fulgu/' 
iris & tonitrui 8C fulminum.Omnes enim xftus in otceano maiora integunt Ppatia inundantqi g in re/ 
liquo mari.fiue quia totum i uniuerfitate animofius eft g in parte:fiue quia magnitudo aperta lyderis 
uim laxe cralTantis efficatius fentit eadem anguftiis arcentibus.Qux de caufa nec lacus nec amnes fimi 
liter mouentur , Odogenis cubitis fupra britaniam intumefeere xftus Pytheas maffilienfis audor eft» 
Interiora autem maria clauduntur ut portu» Quibufdam tame in locis fpatiofior laxitas ditioni pater» 
utpotecum plura exempla funt in tranquillo marnnullo^ uelorum impulfu tertio dieex italia perue/ 
dorum uticam xftu feruente.Circa littora autem magis g in alto deprehendutur hi motus: quoniam 
SC in corpore extremo pulfum uenarum ideft fpiritus magis fentiunr. 

, Vbixftusextrarationem» CA. C» 

. N plerif^ tamen xftuariis propter difpares lyderum in quo^ tradu exortus diuerfi exiftunt 

i - xftus tempore non ratione difcordes:ficut in fyrtibus» Ex quorundim tamen priuata natura 

cftiuelut taurominirani erupi»Sxpius in euboea fepties oieac node redprocates»Aeftus ide 
triduo in menfe conftftit feptima.O(^a:nona$ luna.Gadibus qui eft delubro Herculis^ximus fons 

d ii 



LIBER 

fnclafus ad putei modum alias Rmulcum occeano augetur : minuiturgcalias ucro utrun^ contrariis 
temporibus.Eodcm in loco alter occeani montibus confentit. In ripa bethys oppidum efl: : cuius putei 
crefeente aeftu minuuntur:augefcunt decedente mediis temporum immobiles.Eadem natura in hifpa 
li oppido uni puteo:c£eteris uulgaris* Ec pontus femper extra meat in propontidem : inteorfus in pom 
tum nung renuo mati. 

Miracula maris. CA. CI. 

Mnia plenilunio maria purgantur:quatdam & flato tempore.Circa Meflanam & milas finio 

0 fimilia expuuntur Jn littus purgamenta.unde fabula folis boues ibi flabulari.His adde ; ut ni/ 
hil quod equidem nouerim praeteream. Arifloteles nullum animal nifiaeftu recedente expi/ 

rareafBrmat.Obferuatum id multum in gallicoocceano:&: duntaxat in homine compertum. 

Quae poteflas lunae & terrena & marina. CA. CII» 

Vo uera coniedlatip exiflit haud fruftra ipiritum fydus Iunx exiflimari,Et hoc efle quod tet/ 
g ras faturet:accedcnr^ corpora impleattabfcedenf^ inaniat.Ideo cum incremento eius augeri 

conchylia:8i maxime fpiritum fentire qbus fanguis no fit, Sed 8i fanguinu hoiem etia cum lii 
Illinc eius augeri ac minui.Frodes quo^ ac pabula (ut fuo loco dicef)fentire non oia eade penetrate ui, 
Qux folis & quare falfum mare. CA. CllI; * 

Ta^ folis ardore ficcatur liquor.dc hoc efle mafculu fydus accepimus torrens cundla forbefq?» 

1 Sic mari late pateti faporem icoquifalis:aut quia exhaufto ide dulci tenui^ quod facillime tra 
hat uis ignea:omne afperius craitiuf^ liquatur.Ideo fumma xquoje aqua dulciorem profuh 

da.Hac ee ueriorem caufam afperi faporis:q ^ mare terrx fudor fit xternus:aut quia plurimum ex ari 
do mifceatur illi uaporetaut quia terrx natura medicatas aquas inficiar. Eft i exemplis Dionyfio ficilix 
lyrano cum pulfus efl ea potentia accidifle prodigium:ut uno die in portu dulcefceret mare. 

Item de natura Iunx. CA. Clllh 

Ontrario ferunt Iunx fcemineum ac molle fydus at$ noflurnum foluere humorem : dc tra/ 
c here no auferre.ld manifeflum efl ^ feraru occifa corpora f tabem uifu fuo refoluat: fomno^ 

fopitis torporem cotradlum f caput reuocet.Glaciem refundat:cudlag? humifico fpiritu laxer* 
Ita penfari naturx uicesifemperg^ fufficere aliis fyderum elementa cogetibusiahis uero fundetibus.Sect 
in dulcibus aquis Iunx alimentum efle ficut in marinis folis* 

Vbialtiffimummare* CA. C^^. ^ 

Ltiflimum mare*xv.fladiojd Fabianus tradit. Alii in ponto exaduerfo coraxoru getis uocanC 
a bathea poci.tricentis fete a cotinenti fladiis f mefam altitudie maris tradut uadis nunq reptis. 

Miracula aquarum fontium fluminum. CA* CVIi 

Irabilius id faciunt aqux dulces iuxta mare ut fiflulis emicantes . Nam nec aquarum natura i 
m miraculis ceflat.Dulces mari inuehuntur leuiores haud dubie,Ideo 8C marinx quarum natu/ 

ra grauior magis inuedta fuftiner.Quxdam uero 8i dulces inter fe fupermeat alias.V t in fuci/ 
no lacu inuedlus amnisiin lario abdua in uerbano ticinustin benaco mintiusn feuinno ollius:in leman/ 
no rhodanus.Hi trans alpes fuperiores in italiam multorum militum tranfitu hofpitales fuas tanturn 
nec largiores q intulere aquas euehentes.Proditum hoc& i oronteamneiyrix mulrifg! aliis. Quidani 
uero odio maris ipfa fubeunt uadadicut Aretufa fons lyracufanus in quo redduntur iada in alpheum: 
qui per olympiani fluens peloponnefiaco littori infunditur.Subeunt terras rurfuflj redduntur, Lycus 
in afia,Erafinus;in argolica.Tigris in mcfopotamia.Et qux in Aefculapii fonte athenis immerfa funt in 
phalerico redduntur.Et in atinate campo fluuius metfus pofl,xx, milia pafluum exit . Etin aquilcicnfi 
timauus.Nihil in afphaltite iudxx lacu qui bitumen gignit mergi potefl. Nec in armenix maiorisari/ 
tiflam.Is quidem introrfus pifces alit.In faletino iuxta oppidum maduriam lacus ad margines plenus: 
ne^ exauftis aquis minuifine^ infufis augef.In ciconu numine SC in piceno : lacu uelino lignu deicdii 
lapideo cortice obducitur.Et in furio Colchidis flumine adeo ut lapidem plerugj durans adhuC int^ac 
cortex,Similiter in flumine filari ultra furretum no uirgulta modo immerfaiuerum 8C folia lapidefcuc 
alias falubris potus eius aqux,In exitu paludis reatinx faxum crefeit , Et in rubro mari olex uirentef^i 
frutices enafcutur.Sed dC fontium plurimorum natura mirae.feruore,Idq; etiam f iugis alpium ipfo^ 
in mari:6( inter italiam di enariam ut i baiano finutSC i liri fluuio multif^ aliis . Nam dulcis hauflus in 
mari plurimis locis ut ad chelidonias infulas 8i arabum:& in gaditano occeano.Patauinoruni aquis ca 
lidis hxrbx uirentes innafcunturrpifanorum ranx. Ad uetulonios in hetruria no procul a mari pifces* 
In cafinate fluuius appellatur fcatebra frigidus abundantior xflate.ln eo ut in archadix flymphali ena/ 
fcuntur aquatiles mufculi,In dodone louis fons cum fit gelidus:& immerfas faces extfguat : fi extindx 
admoueantur accendit,Idem meridie femper deficittqua de caufa anapauomenon uocant. Mox incre/ 
fcens ad medium nodlis exuberat. Ab eo rurfus fenfim deficit.ln illyriis fupra fontem frigidum expan/ 
fx uefles accenduntur.Iouis Hammonis fons interdiu frigidus:nodlibus feruer.in troglodytis fons liy 
lis appellatur dulcisiSi circa meridiem maxime frigidustmox paulatim tepefees ad noais media feruo 
redi amaritudine infeflatur.Padi fons mediis diebus xftiuis uelut iterquiefeens femper aret. In tenedo 
infula fons femper a tertia nodlis hora in fexta ab xfliuo folflitio exundat.Et in delo infula inopus fons 
eodem quo nilus modoiac pariter cum eo decrefeit augetur^. Contra timauum amnem infula parua 
inmari efl cum fontibus calidisiqui pariter cuxflu maris crefeunt minuuntur$«in agro pitinate tranii 




SECVNDVS 

apenninum fluuius nouanus omnibus folftitiis torrens bruma ficcatur.tn falifco clirumni amnis aqua 
potata candidos boues facit.in boetia amnis melas oues nigras«Cephifus ex eodem lacu profluens albas 
rurfus nigras penitus:ruffafg?;iuxta.ilium Xantus:unde&: nomeamni.in ponto fluuiusaftaces irrigat 
campos [quibus partae oues nigro ladleceque gentes alunwn reatino fons neminia appellatus alio at^ 
alio loco exoritur annonae mutationem fignificans.Brundufii in portu fons incorruptas praertat aquas 
nauigantibus.Lyncertis aqua quae uocatur acidula uini modo temulentos facit.Ita in paphlagonia & in 
agro calenodn andro infula templo Liberi patris fontem nonis ianuariis femper uini lapore fluere Mu 
nanus ter conf.credit.Dios techofia uocatur,Iuxta nonacrin archadix rtix nec odore differens nec colo/ 
re epota illico necat.ltem in berofo taurorum colle tres fontes line remedio fine dolore mortiferi.In cat 
rinenfi hifpaniacagroduofontesiuxtafluunt:alteromniarefpuens:alrerabfoibens,Ineadem gente ali 
us aurei coloris omnes ortendit pifces nihil extra illam aqua cxtei is differentes.ln commenfi luxta lari 
um lacum fons largus horis fingulis femper itumefcit ac refidet:in tynonia infula ante lefbum fons ca/ 
lidus uere tantum nuit.Lacus finnanus in afia circunafcente ab lynthio inficitur.Colophone in Appolli 
nis darii fpecu lacuna eft:cuius potu mira redduntur oracula bibetium breuiore uita. Amnes retroflue 
le nortra uidit aetas.Ncronis principis annis fupremis ficut in rebus eius retulimus • lam omnes fon/ 
tes aertate q hyeme gelidiores elle quem fallitf Sicut illa permira naturae opera aes 8C plumbum in maP 
fa mergirdilatata fluitare.Eiufdemij ponderis al a federe:alia [uehi.Onera i aqua facilius moueri.Thy/ 
reum lapidem quis grandem innatareteundemij comminutum mergi. Recentia cadauera ad uadu Ia/ 
bnintumefcentia attolluinania uafa haud faciliu.s q plena extrahi.Pluuia falinas aqua dulciores efleq re/ 
liquas.Nec fieri falem nifi admixtis dulcibus.Marinas tardius gelaie:&: celerius accendi . Hyeme mare 
calidius erterauturano falfius.Omne oleo tranquillan.Et ob id urinantes ore fpargereiquoniam miti/ 
get naturam afperamducem^ deportet.Niues in alto mari non cadere.Cum omnis aqua deorfum fe/ 
ratur exilirefontes:at^ etiam in^etnae radicibus flagrantis in tantum ut quinquagena centena mi/ 
liapaffuu harenas flammarum globus erudet. 

Ignium & aquarum iunda miracula & de maltha* CA. CVII* 

Am^& ignium quod ert naturae quartum elementum reddamus aliqua miracula. Siedpri/ 
i mumexaquis.incomageneurbefamofataftagnumertemittenslimum maltham uocatfla/ 
grantem.cum quTd attingit folidi adhaeret. Praeterea tadus fequitur fugientes . Sic defendere 
imiros oppugnante Luculloiflagrabat^ miles armis fuis. Aquis etiam accenditur. Terra tantum reftin 
gui docuere experimenta» 

Denaptha. CA. CVIII. 

Imiliseftnaturaenaptha : ira appellatur circa babyloniam :&inaurtagenis parthixproflu/ 
f ens bituminis liquidi modo . Huic magna cognatio ignium : tranfiliuntq? protinus in eam 

undecunque uifam*lta ferunta Media pelicem crematam»portqua facrificatur ad aras accefle/ 
rat corona igne rapta. 

De femper ardentibus locis. CA. ClX. 

Erum in montium miraculis ardet xtna nodibus femper : tato^ aeuo igniu matei ia fufficit. 
U Niualis hybernis temporibusiegertum^ cinerem pruinis operiens.Necin illo tantum natu-' 
ra feuit exuftionem terris denuntias.Flagrar in phafeiide mons chimatraiSC quidem immor 
talis diebus ac nodibus flamma.Ignem eius accendi aqua:extingui uero terra aut fceno Gnidius Ctefi/ 
as tradit.Eadem in lycia epherti montes teda flammante tadi flagrant adeo:ut lapides quoqt riuorum 
& harens in ipfis aquis ai deanttaliterque ignis ille pluuiis . Baculo fi quis ex iis accenfo traxerit fulcos 
riuos igniu fequi narrant.Flagrat in badris cophati nodibus uertex.Flagrat in medis 6i ceftia gente to/ 
finio perfidis.Sufis quidem ad turrim albam.xv,caminis maximo eorum.Et interdiu campus babylo 
nise flagrat quadam ueluti pifeina iugeri magnitudine.Item sethiopum iuxtahefperium montem ftel 
larum modo campi node nitent.Similiter in megaloponitanorum agro tametfi internus fit ille iucun 
dusiffondemquedenfi fupra fe nemoris non adurensiSi iuxta gelidum fontem femper ardens Nym-' 
phei crater dira apolloniatis fuis portendit ut Theopompus tradidit. Augetur hymbribus: egerit^ bi/ 
tumen temperandum fonte illo ingurtabiliralias omni bituminedilutius.Sed quishzcmireff In me/ 
dio mari hiera infula ardet. Aeolia infula iuxta italiam cum ipfo mari arfit per aliquos dies fociali bello; 
& donec legatio fenatus piauitrMaximo tamen ardet incendio theonochema didum aethiopu iugum. 
Torrentefgp folis ardoribus flammas egent. Tot locis tot incendiis rerum natura terras cremat. 

Ignium perTe miracula. CA. CX. 

Rseterea cum fit huius unius elementi ratio foecundatfe^ ipla pariat:8f minimis crefeat fintil 
p lisiquid fore putandum crt in toto rogis terratfQuae ert illa natura quse uoracitatem auidifll 
mam in toto mundo fine damno fui pafcitf Addantur iis fydera innumera ingenfgj fol . Ad/ 
dantur humani ignestSd lapidum quo^ infiti natursciattrita inter fe lignariam nubium di origines fui 
minum.Excedit profedo omnia mirae ila ullum diem fuille: quo non eunda conflagrarent: cum fpe/ 
cula quo(j concaua aduerfa folis radus facilius etiam accendamurrq ullus alius ignis.Quid g>innume/ 
rabiles partus fed naturales fcatentdn nympheo exit e petra flammarqux aqua accenditur . Exit 8C ad 
aquas fcantias.Hsec quidem inualida cum tranfitrnec longe in alia durans materia.Viret 6i aeterno huc 
fontem igneum contexens fraxinus.Exit in mutinenfi agro rtatis uulcano diebus . Repetitur apud au/ 

d iii 





LIBER 

£lores fubie<5«s ariciac arafs fi carbo deciderit ardere terram Jn agro fabino & fidicino unflum flagrare 
lapidem.In feletino oppidojnatium impofito ligno in faxum quoddam ibi facrum protinus flamma 
cxifteredn laciniae iunonis ara fub diuo fita cinerem immobilem efle perflantibus undi^pcellis.Quin 
6C repentinos ignes exifl:ere& in aquis.Et i corporibus etiam humanis emicuilTe . Trafimenum lacum 
arfilTetotum.Seruio Tullio dormienti in pueritia ex capite flammam emicuifle.L.Martiuminhifpai' 
nia interemptis Scipionibus concionantem 8C milites ad ultionem exhortatem arfiflefimili modo Va 
lerius Annas narrat.Plura mox &diftindlius.Nunc enim quadam mixtura rerum omnium exhiben^ 
tur miracula.Verum egrefla mens interpretationem natur* feftinat legentium animos per totum or/' 
bem ueluti manu ducere* 

Terrae uniuerfemenfura longitudo & latitudo. CA. CXI. 

Ars noftra terrarum de qua memoro ambiente(ut didtum eft)occeano uelut innatas longift 
p fime ab ortu & ab occafu paterthoc efl ab india ad Herculis.columnas gadibus facratas o6tua^ 

gies quinquies centena feptuagintaodto milia pafluum ut Artem idoro placet auftori ♦ Vt ue/ 
ro Ifidoro nonagies odlies 8C decem 8C odio milia Artemidorus adiicit amplius a gadibus circuitu facri 
promontorii ad promontorium artabrum : quo longiflime frons procurrit hifpaniac odhngenta mi/ 
lia nonagintaunum.Id menfur* duplici currit uia»A gange amne hpftio^ eius quo fe in eoum occea/ 
num effundit per indiamparthienen^ ad myriandrum urbem fyriae in illico finupofiram quinqua/ 
gies bis quindecim pafluum decem 6C nouem.lnde proxima nauigatione cvprum ifulam pataram ly/ 
ci* rhodum aftypalaeam in carpacio mari in ifulas laconic* raenarum.Lyliocum ficiliae.Caralium far/ 
dini* tricies quater quinquaginta milia*Ddnde gades quadragies bis quinquaginta milia.Qu* men/ 
fura uniuerfa ab eo mari efficit odlogies quinquies feptuagintaodlomilia prilTuum.Alia uia quae certior 
itinere terreno maxime patet agangeadeuphratem amfiem quinquagies centena milia pafluum 6C 
xviiiJndecapp3doci*inm32aca.cc«milia,xliiii«indeperphrygiam:cariam:ephefum:quadringentami 
lia pafTuum.xcviii.Ab ephefo per aegeum pelagus delum ducenta milia.ifthmu ducenta duodecim mi 
lia.Deinde terra 8i laconico mari 3i Corinthiaco finu patrans pcloponnefi ducenta duo milia quingen/ 
ti.Leucadem odlingenra fex milia quingentuCorcyram totidem Acroceraunia centu triginta duo mi/ 
lia quingenti.Brundufium oiftingenta fex milia quingenti»Romam.ccc.milia fexaginta * Ad alpes uf^ 
calcmcomacum uicum quingenta decem 8£ odo milia.Per galliam ad pyreneos montes illiberiu quin 
genta quinquaginta fex milia* Ad occeanum 8i hifpaniae horam trecenta trigitaduo milia.Traiedu ga/ 
disfeptem m ilia quingenti.Quaemenfura Artemidoro atteftante nonaginta efficit fexaginta nouem* 
Latitudo autem terrae a meridiano fitu ad feptentrionem dimidio fere minor colligitur : quinquagin/ 
ta quattuor milium fexaginta duo.Quo palam fit quantu & hinc uapor abftuleritiSi illinc rigor. Ne^ 
enim deefle arbitror terrisraut non efle globi formam*Sed inhabitabilia utrin^ incomperta efle* Hsec 
menfura currit a littorc*thiopici occeanirqua modo habitatur ad mereon quingenta qnquaginta mi' 
lia.lndealexandriam duodecim miiiaquinquaginta»Rhodum quingenta odogintaria.Gnidum o<3:o 
gintaquattuor milia quingenti cum,xxv.M.Samum.c.M.Chium o5ogintaqttuor*M.Mitilenen*lxv. 
M.Tenedon,xxviiii.M*Sigaeum promontorium*xii.M.quingenti* Os ponti*cccxii*M»d. Carabin pro/ 
montorium,cccl.Os ma:otidis.cccxii.M.d*Oflium tanais*cclxv.M. Qui curfus compendis maris bre/ 
uior fieri potefl:.lxxxix.M.Ab oft io tanais nihil modicum diligentiifim i auiflores fecere * Artemidorus 
ulteriora incomperta exiftimauiticum circa tanain farmatarum gentes degere fateretur ad feptentrio/ 
nes uerfas.Iftdorus adiecit.xii*M*l*uf^ ad tilen:qu*coniedl:ura dminationis eft*Ego non minore q pro 
xime dieflo fpatio farmatarum fines nofei mteIligo.Et alioquin quantum efle debet quod innumerabi 
les gentes fubinde fedem mutantes capiat*Vnde ulteriorem menfuram inhabitabilis plagae multo eile 
maiorem arbitror.Nam 8i germania immenfas infulas non pridem copertas cognitum habeo.De Ion 
gitudine ac latitudine haec funt quae digna memoratu putera.Vniuerfum autem hunc circuitum Era/ 
tpfthencs in omnium quidem litterarum fubtilitate:& in hac utiqp praeter caeteros folersrquem a cun/ 
flis probari uideo ducentorum quinquaginta duorum milium fladium prodidit.Quae menfura Ro/ 
mana computatione efficit trecenties quindecies cetena milia pafluum.Im probum aufum ; ucrum ita 
lubtili argumentatione comprehenfum ut pudeat non credere.Hipparchus di in coarguedo eo dCin re 
liqua omni diligentia mirus adiicit fladiorum paulominus«xxv*milia. 

, Harmonica mundi ratio* V CA* CXIT* 

Lia Dionyfiodoro fidesrne^ enim fubtraham exemplum uanitatis gr*cac maximum.Meli/ 
a us hic fuitgeometrica fcietia nobilis.Senefla diem obiit in patria*Funus duxere ei propinquae 

ad quas pertinebat haeredicas.Eae cum fecutis diebus iufta peragerent:iuuenifle dicutur in fe/ 
pulchro cpiftolam Dionyfiodori nomine ad fuperos feriptam * Peruenifle eum a fepulchro ad ifimam 
terramiclTeq! eo ftadiorum quadragintaduo milia.Nec defuere geometr* qui inrerpraetarenrur figni' 
ficare cpiftolam a medio terrarum orbe miflam quo deorfum ab fummo longiflimum efle fpatium: 
6i idem pilae medium*Ex quo confecuta computatio eft:ut circuitu efle*cc* quinquagintaquin^ milia 
ftadia pronuntiarent*Harmonica ratio quae cogit r^um natura fibi iplam congruereiaddit huic men 
furae ftadia feptem milia: terram^ nonagefimam fexcam millefimam totius mundi partem facit* 






TERTIVS 

€A1IPLV.SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER TERT1VS.PROHEMIVM. 

ACTENVS DE SITV ET MIRACVLIS TERRAE AQVARVM 
que ac lyderum & ranone uniuerftatis atgi mcnfura. Nuc de partibus qq 
infinitum id quoqp exiftimatur nec temere fine aliqua reprehefione tracta 
tum.Haud ullo in genere uenia iuftior eftifi modo minime mirum e ho^' 
minem genitum non omnia humana nouifle.Quaproprer audtorem ne/ 
minem unum fequar»Sed utquemgiueriffimumin quaqi parte arbitra/ 
bor.Quoniam commune fermeomnibnsfuitiut eos quirgidiligctillime 
fitus difcerenin quibus ipfeprodebat.ideo nec culpabo aut coargua queq 
locorum nuda nomina & quanta dabitur breuitate ponetur claritate cau/ 
fifqi dilatis in fuas partes.Nuc enim fei mo de toto cft« Quare fic accipi ue/ 
limiut ficut uidua fama fua nomina qualia fuere primordio ante ullas res 
geftas nuncupentunSi fic qujcdam in his nomen datura qdem: fed mun/ 
di rerum^ naturae.Terrarum orbis uniuerfus i tres diuiditur partes : eu/ 
ropamtafiamtafricam .Origo ab occafu folis & gadirano fretoiqua irrumpens occeanus atlaticus in ma 
ria ueriora diffundif .Hinc intranti dextra afnca eft:leua:europa:intcr has afia e. Termini amnes tanias 
& nilus.Xii*miIia paflum in logitudinem quas diximus fauces occeani patet : qngi milium i latitudie a 
uico mellaria hifpaniac ad^monrorium africaj albu audtore Turamnio Grachula iuxta genito.T.Liui/ 
us ac Nepos Cornelius latitudinis tradiderut ubi mmus.vii»M.pafluum. Vbi uero plurimum. x.M.Ta 
modico ore ta immenfa equo^ uaHitas,pditur. Nec^funda altitudo miraculu minuir.Frequetcs quip 
pe txnix candicantis uadi carinas territant. Qua de caufa lime interni maris m ulti eu locu appellauere» 
Proxima aut faucibus utrin^ im pofiti motes coercet clauftraiabila africceieuropx alpe laboj^ Hercu/ 
Iis metx.Qua ob caufam indigenae columnas eius dei uocant credut^ perfoflas exclufa antea admifiP 
femaria;& repe naturremutafle faciem, Deeuropa» CA, I» 

Rimum ergo de europa altrice ui^toriis oium gentium populiilonge^ terrape pulcherrima: 
p qua pleri^ merito non tertia portionem fecereiuepe aequa in duas partes ab amne tanai ad ga 

ditanii fretum uniucrfo orbe diuifo,Occcanus hoc qd didum eft fpatio atlanticum mare in^ 
fundenstSi auidio meatu terras quaecun^ uenietem expauere ^merg«:reli fleres quog? flexuofo litto 
rum anfradtu lambit europaiuel maxime receflibus crebris excauansifed in qttuor peipue fiuus. Quo/ 
rumprimusacalpehifpanixextimoCutdiducfl)montelocobrutinum ufqi ^montorium immenfo 
ambitu fledirur,ln eo prima hifpania terrape eft ulterior appellata.Eade bethyca. Mox a fine uirgitano 
dterior eadem^ tarraconefis ad pyrenea iuga.Vlterior i duas per logitudinem prouicias diuiditur. Si/ 
quide bethycae latere feptetrionali protenditur lufitania amne ana difcreta. Ortus hic laminitano agro 
citerioris hifpaniae:8i modo fe i ftagna fundestmodo i anguftias reforbesiaut i totum cuniculis codensi 
6C faepius nafei gaudes in atlaticum occeanum effunditur.Tarraconenfis aut hinc affixa pyreneoitoto^ 
cius a latere decurrens 8i fimul ad gallicum occeanum hfbero mari tranfuerfa fe pandes folorio monte 
& Oretanis iugis carpetanifgr 8i afterum a bethyca aegj lufitania diftiguitur.Bethyca a flumine eam me 
dia fecante cognominata eundas ,puinciarum diuiti cultu 8C quod i fertili ac peculiari nitore praecedit, 
luridici conuentus ei quatruor,Gadit3nus:Cordubenfis,Aftygit3nus;Hifpalcfis,Oppida omnia nume 
so.clxxv.ln iis coloniat.viiii,Municipia.viii.latio antiqrus donata.xxix.Libertatc,vi,Foedere,iii, Stipedia 
lia.cxx.Ex his digna memoratu aut latici fermonedidu facilia.A flumic ana litrora occeani oppidum 
onnoba lufturia cognominaru.Interfluetes luxia 8C uriu rauriani motes.Bethys fluuius . Littus curele 
inflexo finu.Cuins ex aduerfo gadis inter infulas dicedae.Promotorium lunonis.Portus Bxfippo.Op/ 
pida belon mellaria.Fretu ex atlatico mari.Cartheia tarthefos a grrecis dida,Mons calpe, Deide littore 
interno oppido berbefula cu fiuuio,ltem falduba oppidum uel malacha cu fluuio foederatopt.Dein me 
noba cu fluuiO.Sextifirmiu cognom fe iuliu, Sexi & abdera Murgis.Betycae finis,Ora ea uniuerfam ori 
ginis poenop: exiftimauit,M. Agrippa, Abana aute atlatico occeano obuerfa baftulop: turdulotucp eft 
in uniuerfam hirpaniam,M,Varro peruenifle hiberas 8C perfas 6C poenicas edtaf^ & poenos tradit, Lu/ 
fum.n,Liberi patris ac lyfam cum eo bacchatem nome dedifle lufitaniae 8C Pana prafedu eius.Vniuer/ 
fa autem qua: de Herculeae py rene uel Saturno traduntunfabulofa in primis ut arbitror,Bethys i tar/ 
raconnefi prouincia non ut aliqui dixere mentefa oppido fed tygenii exoriens (altu : iuxta quem tradet 
fluuius qui carthaginenfem agrum rigat ille ocior refugit Scipionis rogum uerfufqpin occafumoccea 
num atlanticum prouinciam adoptans petitimodicus primoifed multorum fluminum capaxiquibus 
ipfe femam aquaf^ aufert.Bethycac primum ab ofligetania infufus amoeno blandus alueoicrebris dex 
tra leua^ accolitur oppidis.Celeberrima inter huc dC occeani oram in mediterraneo fegedaiqure augu/ 
rioa cognominatur.iulia quse fidentia.Virgao qux alba, Ebura qure cerialis. Ilibcri qd liberini , Libida 
qua: claufa,Stici quod iulienfes.Vefci quod fauctia:f;ngilia:hegua:auia:ebdanum:agla:minor: hebura; 
caftra:uinaria:epilibrium:ipho noua:ilIurco:&: ofca:elDua:fuccabo:nuditanum:tuati uetus. Omnia ba 
ftetania: uergentis ad mare.Conueotus uero cordubenlis circa flumen ipfum offigi q uod cognomina 
tur laconium.Illiturgi quod forum iulium,ipafturgi quod triumphale.Sitia &,xiiii, M,paf,remotum 
in mediterraneo.Obulco quod botificenfe appellatur, Mox ripepora foederatop{«SaciIrmartalium ono 

d iiii 





LIBER 

birtt.Et dextra corduba colonia patntia cognominara.fnde pfitii Uitt fiauigabili bethye. Oppidd cirbu 
Id decuma fluuius fingulis eodem bethys latere incedens.Oppida hifpalenfis conuentus:ceItiaca : uaca/ 
fnanatacrianlpa cognomine ilipa iralfca » Et a leua hifpali colonia cognomine romulenfis . Ex aduerib 
oppidum oiTettquod cognominatur iulia conftantia.Virgentium quod iulii genitortHippo caurafiajc 
Huuius mcnoba ipfe a dextro latere infufus « Ac inter aeftuaria bethys oppidum nebrifla cognomine 
ueneria & colobona » Colonia afta quas regia dicitur . Et in mediterraneoafida:quajCccf3riana . Singur 
lis fluuius in berhyn quo dicatum efl ordine irrumpens afligitanam coloniam alluit cognomine augu^' 
ftam firmam :ab ea nauigabilis*Huiusconuentusruntieliquaecoloni3eimmunestucciqu3ecognor 
minantur augufla gemella . Ituciquse uirtus iulia. Atubi quae claritas lulia . Vrfo quae genua urbano/ 
rum inter qux fuit nunda cum Pompeii filio capra • Oppida libera aftygie uetus oflippo • Stipendiaria: 
calleticaluculaicaftragemina : ilipula minor : merucrarfacrana : obucula : oningis • Ab ora uenti prope 
monobam amnem 8C ipfum nauigabilem haud procul accolunt alontigiceliialofligi . Qux autem re/ 
gio a bethyac ad fluuium anam tenditiextra praedidla beturia appellatur in duas diuifa partes:totidem/ 
que gentes . Celticos qui lufitaniam attingunt:hifpalenfis conuentus .Turdulos qui lufiraniam 8C ter/ 
raconenfem accolunt jiura Cordubam petunt .Celticos a celtiberisex lufiraniaadueniflemanifeftum 
eft facris lingua oppidorum uocabulis : quae cognominibus in bethyca diflinguntur . Seria quae dici/ 
tur fama iulia . Ver tobrige concordia iulia. Segede reftituta iuliaicontributa iulia.Vcultuniacum:qux 
&turiganuncefl,Laconimurgi conflantia iulia. Terefibus forturtales : & callenfibus emanici.Prae' 
ter haec in celtica ac imbro: : arundaiarunci : turobrica : lafligiialpefa : flfeponeiferippo . Altera beturia 
quam diximus turdulorum 6i conuentus cordubenfis habent oppida non ignobilia.Arfam :mel/ 
lariam : mirobicam regiones ofintiadis fifeponem. Gaditani conuentus ciuium Romanorum . Re/ 
gina latinorum regia.Crrira cognomineaurelia.Vrigia cognominata caflrum iulium.ltcm Cx^aris fa 
lutarienfis.Stipendiaria bafarotbelippoibarbefululailacippo Befippo callettcappagum : oleaflroiicocio: 
brana:farguntia:andorife.Porro longitudinem uniuerfam eius prodidir.M. Agrippa.cccdxv.M.p.Lati 
tudinem.cc.!vii.M.Sed cum termini Carthaginem ufqi procederettquae caufa magnos errores compu' 
tatione monfurce fepius parit.Et dum alibi mutato prouinciarura modoialibi itinerum audlis aut dP 
minuris paflibus incubuere maria tam longo aeuo alibi proceflere littora.Torfere fe 8C fluminum aut 
correxere flexus.Praeterea aliunde aliis exordiu menfurae c:8i alia meatus.Ira fit ut nulli duo cocinant, 
Bethycac longitudo 8i latitudo. CA. 11» 

EthyccC longitudo nunc a caflulonis oppidi fine gadis.ccccIxxv.M.8iamurgi maritimaora 
b xxii.M.p.amplior. Latitudo a carteiana ora.ccxxiiii.M.p.Agrippam quidem in tantauiri dili 
gentia prxter^ in hoc opereicura cum orbem terraru m urbi (pedadum proponeret caece er/ 
raflequiscredatidicumeoDiuum Auguflum.lsnamg^ complexam ea porticum ex deftinatioefiico 
mentariis.M.Agrippx a forore eius inchoatam peregit, 

Hifpania citerior. CA. Ili, 

Iterioris hifpaniaeficutcomplurium prouinciarum aliquantum uetus forma mutata eftiut/ 
€ pote cu Pompeius Magnus rrophaeis fuis quae flatuebat in pyreneo.d.cccxlvi, oppidq abalpi/ 

bus ad fines hifpaniae ulterioris in dicionem a fe redaifla reflatus fir.Nucuniuerla prouicia di/ 
uiditur in conucrus feptem.Carthjg!nenfem:T3rraconenfem:Caeiaraguflanu.Clunienfem,Aflu9e.Lu 
cenfem.B racarum. Accedunt infule quarum mentione fepofita praeter ciuitates contributas aliis puin 
cia ipla.cc.xciii.continetoppidj.ln iis colonias.xii.Oppidaciuium Romanorum.xiii,Latinorum uete/ 
rum.xviii.Foederatorum unum.Stipendiaria.cxxxii.Primi in ora baflulirpofl eos quo dicitur ordle in 
eus recedentes metefani:orerani:6<: ad tugum carpentaniiiuxta eos uacceiiuetflones: 8C celtiberiiatreba/ 
'ci.Oppida orae proxima urci.Ad feriptum^ bethicae barea regio mauitania:mox deitania.Dein conte/ 
ftaniaicarthago noua:colonia:cuius a promontorio quod Saturni uocatur Caefaream mauritaniae ur/ 
bem,clxxxvii.M.paf.traie(fl:us.Reliqua in ora flumen tader colonia immuni.llici unde tlicitanus finus: 
in eam contribuuntur icofitaniaimox latinorum lucentium: dianium flipendiarium : fuero fluuius;6^ 
quondam oppidum.Conteflaniae finis regio edetana amccno praetendente fe flagno ad Celtiberos recc 
dens. Valentia colonia.iii.M.paflia mari remota.Flumen duriasitantundema mari fagontum ciuium 
Romanorum oppidumifide nobile flumen idubeda regio ilergoanum.Ibarus amnis nauigabili com/ 
mertio diues ortus in cantabris haud procul oppido iuliobrica.ccccl.M.paf.fluens»nauium.per.cclx.M» 
a uia oppido capax que propter uniuerfam hifpaniam graeci appellauere iberiam.Regio colirtania: flu/ 
men fubi:colonia:Tarraco Scipionum opus ficut carthago paenorum.Regio ilergetum : oppidum fu/ 
bunflumen rubricatum:a quo laletani & indigcres»Pofleos quo dicetur ordine intus recedentes radi/ 
ce pyrenei aufcrani:itani:lacerani.Perq! pyreneum ceretanitdein uafcones.ln ora autem colonia barcine 
cognomine fauentia , Oppida ciuium Romanorum beturo illuro. Flumen larnum blande flumen al/ 
ba . Emporia geminum hoc ueterum incolarum & graccorum qui phocetium fuere foboles. Flumen 
tichi. Ab eo pyrenea Venus in latere jjmontoi ii alrero.xl.M.Nunc per fingulos conuentus reddenf in/ 
fignia praeter fupradiila rarracone difcepranr.populi.xliiii.quorum celeberrimi ciuium Romanorum 
dertufaniibifgargitani.Latinorum auferani:cerretani:qui lulianicognominanturifii qui auguflaniiefte 
tani : gerudenfes : geflbrienfesiteari qui lulienfes. Stipendiariorum aquicaldenfes:onenfes : bemlonen/ 
fes : Celaraguflana colonia immunis amne iberoatfula: ubi oppidum antea uocabatur laldyba.Re/ 



TERTIVS 

gfonisfdctatiiaf redpif poputos.fii.Exhfsciuium romanorutn beIIitanos:ceIfeflfes.Ex colonia alatu 
riganos:quf nafcfci cognominantur.IIerdenfcs furdaonum gentis iuxra quos ficoris fluuius : oicenfes 
regionis bafletaniaetturiaiTbnenfes.Latinorum uererum cafcantenfes:ergauicefes:gracchuntanos, leo/ 
hicenfes oirigerdenfes.Fac4eratos rarragenfes. Stipendiarios arcobrienfes:andoIogenfes: arcocelitanos 
burf3onenfes:calaguritanos:qui fabularenfes cognominantur,CompIutenfes:carcerifes;cinenres : cor/ 
tcnfes:damamtanos:carnenfes:illurfenres:fpalenfes:iIumberiranos:lacetanos:iubienfes : pompelonen/^ 
fesifegifenres.CarthagineinconueniuntpopuIi.lxii.exceptisinfularumincoIis.Excolonia accitaniage 
mellenfes 6i libifoca cognomine fero auguuana:quibus duabus ius italiac datu.Ex colonia ralaricfe op/ 
pidani latii ueteris caftuonenfes:qui cacfari uenales appellantur.Setabitani qui auguftani uaIerienfes,Sti 
pendiariorum autem hi celeberrimi labanenfes baftiani cofaburcfes:diancies:fegeftani:iIorcirani:lami 
nitani;menrani qui 8C oritani mente fani qui 8C bailulitoretani qui 6C germani cognominanf : caput^ 
ceItibena::fegobrigenfes : carpcntani 8C tolletani: tago flumini impofiti.Dein uicienlesmirgilienies • In 
conuentum clunienfem uarduli ducunt populos,xiiii.exquibuslabanenles tantum nominare libeac 
Turmodigi quattuor:in quibus fegifamonenfes:fegifamaiuIienfes. In eundem conuentum carietes dC 
uennenfes quinque ciuitatibus uadunt:quarum funt uelienfesrcodem peledeones cclnberorum quae/ 
xuor populis quorum numantini fuere clare ficut in uace eorum.xviii.ciuitatibus inter catinenfes palla 
tinidacobricenfes icaucenfes.Nam in cantabris quattuor populis iuliobrica fola memoratur. In autri/ 
gonum decem ciuitatibus tritium &uirdouefta.Areuacis nomen dedit fluuius areua.Horum fex oppi 
da faguntia 8C ibi uxama:quat nomina crebro alus in locis ufurpantur.Prteterea fegouia 8i noua augu/ 
fta termesripfa^ clunia celtiberijc finis. Ad occeanu reliqua uergunt uarduligj ex praedidlis&.' tatabri.lii 
guntur ii aftrum.xii.populi diuifi in auguftanos aflurica urbe magnifica in his funt giri :pefici lacien/ 
leszoclat.Numcrusomnismultitudinisad,cclx,M.liberorum capirum.Luccnfis conuentus populo/ 
rum efl.xvii.prarter ceucos & lebunos ignominiofeac barbarae appellatioms,Scd liberorum capitum 
ferme.clxn.Simili modo bracarum.xxiiii.ciuitatcs.cclxxv.capitum:ex quibus praeter ipfos uib.dcs cele 
renos iubal!i:celerin':g3lleci:equifilici:querquerni:citrafaflidium nominentur » Longitudo citeiions 
hi^pania: eft ad finem caftulonis a pyreneo,d»Sexceta feptem.M.p.S: ora paulo amplius.Latitudo a tar/ 
racone ad litus olarfonis.cccvii.E radicibus pyreni ubi cuneatur anguftis inter duo mariaipaulatim de/ 
inde fe pandens ; qua contingit ulteriorem hifpaniam tantumdem 8C amplius latitudinem adiicit.Me 
tallis plumbi ; ferri : aeris argenti : auri rota ferme hirpania fcatet. Citerior 8i fpecul .nbus lapidibus.Be 
ihyca&minio.Sunt&marmorum lapidicinx uniuerfae hifpaniae . Vefpalianus imperator Augu/ 
ftus iaftjtus procellis reipub»latii ius tribuit.Pyrcni montes Hifpanix gallliafque difterminat promo/ 
toriis in duo diuerfa maria ptoiedis* 

Narbonenfis prouincia. CA» IIII* 

Arbonenfis prouincia appellatur pars galliarumiquae interno mari: alluitur ibracchata ante 
n thdla : amneuaroabitaliadifcretaalpiumquefaluberrimis Romano imperio lugis. Areli/ 
qua uero gallia latere feprentrionali montibus gebenna dc iuribus agroi um cultu uirorunt 
morumque dignatione amplitudine opum nulli prouinciarum poft ferendaibreuiterque italia uerius 
g prouincia.In ora regio fardonum : intufque confuaranorum.Flumina Thelim 6C obrin oppida illibe 
ris magneC quondam urbis tenue ueftigium Rufeino Iatinorum:flumen ataxe ^reneo rubre fum p/ 
means*]acum.Narbo Martius decumanorum coloni3.xii.M.pairuum a mari diirans.Flumina araris Ii 
na«Oppida decaetero rara praeiacentibus ftagnis agatha quodam maflilienfium 8C regio uolcarum te/ 
dlolagumiatqueubi rhoda rhodiorum fuit^ndedidlus multo gajliarum fertiliflimus rhodanus flu/ 
uius ex alpibus fe rapiens per remannum lacumrfeguemquedeferens ararim :nec minus feipfo torren/ 
tem ifaram 6C di uentiam. Libyca appellantur duo eius ora modica,Ex his alterum hifpaniefeialtcrum 
metapinum:tertium:idemqueampliflimum maflalioticum.Suntaudlorcs &heracleam oppidum in 
hoftio rhodani fuifle ultra foflam ex ihodano.c.pafribus.Marii opere 8C nomine infigne ftagnu, Aftro 
mela oppidum maritima auaticorumrfuperque campi lapidei Herculis prjeliorum memoria • Regio 
anataliorutn & intus defuuiatium canarumque.Rurfus a mari triconum & intus tricoIlorum.Vocon 
liorum & fegouellannorum mox allobrogum ac in ora maflilia grsecorum phocenfium .Foederata p 
montorium nomine citarifla portufregio clamatulicorum.Dein fuelteri fupraffl uerucinuln ora aute 
hac arhenopolis mafTilienfiu fo^:iulii odauianorum colon taiquae paccfis appeliatur:& claflica amnis 
in ea argenteus .Regio oxibioru ligaunorum^ifuper quos fueori quariates adunicantes.At in ora cp/ 
pidum latinum antipolis,Regiodeciatiu.Amniscemaexalpium monte cemenoj>fufus:In mediierra 
neo Colonia arelate fextanorumibiterae feptumanorum:araufio fecundanorum.ln agro cauarum ualc 
tia:uienna allobrogum.Oppida latina aquatfextiac falorumiauenio cauarum lapraiulia uulgieritium ale 
beceriorum appolIinarium:alba heluorum:augufla tricaflinoru : antalia area bormanico macina bel/ 
lio carcafuuoloarumtedof3guctflerocarponthoradhe:meminoru:cenicefes:camboltflri:qui atlanti 
ci cognorainantur.Forum Vocomrglanum Liui Leoteuani:q 6cforoneroniefes.Nemaufum arecomi/ 
copi.Pifcen£erutcnifanagcnfestolofanite(flofagiiaquitaniac cotermini rafeodunirari cononicfes um/ 
branid.Vocotio^ duitatis fdrderatat duo capita ualgo &lucus augufti.Oppida uero ignobilia.xix.ficut 
xxiiii.nemaufenlibus attributa.Adiecit formulae Galba ipator ex inlpinis auanticos atm ebrodiontios 
quoj^ oppidu dinia. Logitudine ^ultiae naibonefis.ccclxx«M.paLAgrippa tradit:latitiainc#ccxlviin« 




Jraifa turberis roma Campania. CA, V* 

Taifa dehinc primique eius liguresrmox hctruria:umbria:Tatium:ubi tyberina o{lia:& roma 
I terrarum capur.xvi.M.p.interuallo a mari, Volfeorum poftea lirtus:& campaniae picentiutn 

inde : ac lucanum brutiumque : quo longiilime in meridiem ab alpium pene lunatis iugis 
in maria excurrit italia . Ab eo grjeciae ora : mox falentini : peduculi : apulirpeligni ferentani i marru/ 
cini:ueftini:fabini picentes:galli:umbri:hetrufci : ueneti : carni.iapides: ill:ri:Iiburni,Nec ignoro ingra^ 
ti ac fegnis animi exiftimari pofle merito : fi breuiter atque in tranlcurfu in hunc modum dicatur ter 
ra omnium terrarum alumna:eadem6i parens numine deum eleftatquxcarium ipfum clarius face^ 
retifparga congregaret imperiairitufque molire : 8C tot populorum difeordes ferafque linguas fermev 
nis commercio contraheret ad colloquia:& humanitatem homini daretibreuiterqae una eundarum 
gentium i toto orbe patria fierct,Et quid agam tanta nobilitas omnium locorumiquos quis attigeriti' 
tanta rerum fingularum populorumque claritas tenet.Vrbs roma uel fola i ea & digna etiam fefta cer/ 
uice facies quo tandem narrari debet opei ei'Et qualiter campaniae ora per fe foelixgp illa ac beata 
nitas ut palam (it uno in loco gaudentis opus efle naturae.Iam uero tota ea uitalis ac perennis ialubrita 
ris cacli temperies eftitam fertiles campi tam aprici collesitam inoxii faltus tam opaca nemora: tam m u 
nifica filuarum generartot montium afflatus tanta frugum 6C uitium olearumque fertilitasitam nobi 
lia pecori uelleraitot opima tauris collaitot lacusirotamnium fontiumque ubertas totam eam perfun 
densrtot maria:portus:gremiumque terrarum commercio parens undique : 8C tanquam ad iuuandos 
mortales ipfaauida in mare procurrens.Neque ingenia ntufqueacuiros 8C lingua manuquefuperatas 
commemoro gentes, Ipfi deeaiudicaueregrxciigenus in gloriam fuam effufiflimum quotam partem 
ex ea appellando gracciam magnam.Nimirum id quod in mentione cxM fecimus hac quoque in parte 
faciendum eft:ut quafdam notas ac pauca fydera attingamus, Legentes rantum quxfo meminerint ad 
flngula toto orbe ediflerenda feftinari.Eft ergo folio maxime querno afl1milata:multo proceritate am 
plior q latitudine in leuo fe fledens cacumine :8C amazoniese figura definens parmxiubi a medio cxcur 
fu cirthos uocatur per finus lunatos duo cornua emittens leucopertam dexrradacinium finiftra . Patet 
longitudine ab alpino fine prxtorte auguftae per urbem capuam neque curfu meante rhegium oppi/ 
dum in humero eius fitumra quo ueluri ceruicis incipit fiexusidecies centena & uiginti miTia pafTuum 
multoque amplior menfura fieret lacinium ufquerni talis obliquitas in latus digredi uideretur. Latita 
doeiusuariaefl:.ccccx.miliuminterduomariainferum&:fuperum:amnefque uarum atque arfiam: 
mediae atque ferme circa urbem romam ab hoftio aterni amnis in adriaiicum mare influentis ad tybe 
rina hoflia,cxxxvi.6^ paulo minus a caflronouo adriarici maris alfium ad thufcum aequor. Haud ullo 
in loco»cc,in latitudinem excedens.Vniuerfe autem ambitus a uaro ad arfiam,xxx,M.paiIuum,lviii* 
cfficifAbefl: a circundatis terris Hiftria a liburnia quibufdam locis.c.M.paffuum.Ab epiro illirico, 

I, Ab africaminus,cc.utaudor affirmat Varro, Ab Sardinia,cxx,Milia,A Sicilia,M.d,A corfica mi/" 
nus.lxx. Ab ifla.Uncedit per maria caeli regione ad mei idiem quidem . Sed fi quis diligenti fubtilitate 
id exigatiinter fextam horam primamque brumalem. Nunc ambitum eius uibefc^ enumerabimus* 
QuainreprefarineceflariumeftaudoremnosDiuum Auguftum fec-uturos: deicriptionemque ab 
eo fadam italiae totius in reglones.xi.Sed ordine eo qui in littorum tradu fiet urbium quidem uicini-' 
tates oratione utique prxpopera feruari non poileiitaque interiori in parte digeflionem in litteras eiuf 
dem nos fecuturos coloniarum mentione fignataiquas ille i eo prodidit numero. Nec fitus originef^ 
perfequi facile eft,In gaun is liguribus ut cteteri omittantur agro tricies dato.Igif ab amne uaro nicea 
oppidum a maffilienfibus conditum.Fluuius pado.Alpes populique inalpini multis nominibus : fed 
maxime capillati oppido ucndiatiorumiciuitatis Cemellion,Portus Herculi,Monatchi:Liguftica ora. 
Ligurum celeberrimi ultra alpes falyi deceatestmoxubiiicitra ueneni 6L caturgis orti uagienni: ftatclli: 
elibi uelli:aielli:euburiates : cafmonates:ueliaies:6i quorum oppida in ora proxima dicemus • Flumen 
rutubaioppidum albium:intemelium:flumen merulaioppidum albingaunum: portus uadum fabati 
umiflumen porciferaroppidum genuaifluuius feritonportus delphini . Tigulia intus fegefta tiguliojc 
Flumen macra ligurite finis,A tergo aute fupradidorum omnium apeninus mos italiae ampliilimus 
ppetuuis iugis ab alpibus’ tendens ad ficulu fretu» Ab altero eius latere ad padum am nem italite ditifli»' 
mum omnia nobilibus oppidis nitent.Libarna dertona colonia:trira:barderatx:induftria:poletia:car/ 
rcaiquod potentia cognominatur,Forofului quod ualentinum,Augufta uaciennorumiAlba pompeia 
aftaraquae fcatiellorum,HafC regio ex diicreptione Augufti nona eft.Pa et ora ligurite inter amnes ua^ 
tu & macra.ccxi,M,paf. Adneditur feptimx i qua hen una eft ab amne macra:&: ipfa mutatis fepe no 
minibus.Vmbros inde exegere antiquitus pelalgi,Hos lydi:a quoje rege ty ri heniimox a facnficio ritu 
lingua grtecorum tufei funt cognominati,Primum hetrurite oppidu luna portu nobik,CoIonia luca a 
mari recedensipropior^ ipfa inter amnes Aeferem QC arnu orta a Pelope pifil^rfiue a tenucanis grarca 
gente.Vada uolateraneaifluuius cecinaipopuloniii hetrufeorum quondam hoc tantum i littore. Hinc 
amnes prilleimox umbro nauigiorum capax:& ab eo tradus umbriae portuf^ telamoicofa uoltientifl 
a populo Ro,deduda grauifce caflrum nouum:pvgri:certetanus amnis:& ipfum caere,Intus miUpafli-' 
bus qtruor agilia a pelafgis coditoribus didti alfiu:phregune,Tyberis amnis a macra. ccixxxiiii.M.paf* 
fntus coloniae falifea agris otra (ut audor e.Cato q cognominaf hetrufeoje lucus,Coloniar rurtilana:fe<' 
ndis.cuctonaidaecetero aretini uetecesiaretini fidenoresiacetini iulides:amitinenres:aqr>res cogtximP 



TERTIVS 

m ta’jrmi:bIerani:cortonfttfes : capinates : clufim : noui clufmi uetcres : fluentini pr^flticnti afno ap^ 
pofiti:fefuIe:ferentinu:fefcennia:hortanum:hcrbanuni:ncpeta.Noucm pagi prjefedlurac : claudja: Fo^ 
ro CIodn;piftorium:perufia:fuancnfes:faturnini qui anteaurinini uocabamur:rudertani:{latones ;tar 
quemenfes : thufcanienfes : :ucrulonicnfcs : ueretani:uefcnrini : uolcrerrani cognomine hetrufci : uol/ 
fcinienfes in eadem parte. Oppidorum ueterum nomina retinent agri cruftuminuscaletranus. Tybe 
ris antea tybris appellatus:& prius albula e media fere longitudine appcnnini finibus anetinorum pro/ 
fluit : tenuis prfmo nec nifi pifciftis corriuatusxmifufque nauigabilisificuti tinia (si glanis influentes in 
cum nouenorum ita conceptu dierum fi non adiuucnt hymbresifcd tyberis propter afpera 8C confra/ 
gofa.Nefic quidem praeterquam trabibus uerius q ratibus longe meabilis fertur,p,c.l.M.d . non pro/ 
cui tiferno perufia &.otriculo:hetruriam ab umbris ac fabinis : m ox citra.xiii.M.paf. urbis ueienteip 
agrum a cruftumino:dcin fidenateilatinumquea uaticano dirimens,Sed intra tiniam & glanim duo/ 
bus 6/.xl,fluuiis audtus:praecipuis aute nare & anieueiqui & ipfe nauigabilis « Latium includit a tergo. 
Nec minus tamen aquis ac tot fontibus in urbem perdui3:is , Et ideo quamlibet magnarum nauium 
ex italo mari capax rerum in toto orbe nafccntium mercator placidifiimus.PIuribus prope folus q cac/ 
teri in omnibus terris amnes accolliturafpiciturque nullis. Nullique fluuiorum minus licet inclufis 
utrinque lateribusrnec tamea ipfe pugnat quanquam creber ac fu bitis incrementis : & nufquam ma/ 
gis aquis q in ipfa urbe ftagnantibus.Quinimmo uates intelligitur potius ac monitor audlu femper re 
ligiofus uerius q facuus • Latium antiquum a tyberi circeios feruatum efi.M. pafluum.l. longitudine. 
Tam tenues primordio imperii fuere radices.Colonis fiepe muratis tenuere alii aliis temporibus • Ab/ 
origines:pelafgi:archades:ficuIi aruncitrutyli.Et ultra circeos uoIfci:ofd;aufones unde nome modo la/ 
tii procefTit ad lirin amnem.In principio eft oftia colonia a romano rege dcdufta»Oppidum laurentum 
lucus folis indigetis » Amnis numitius. Ardea a Danae perfei matre condita.Dein quondam aphrodifi/ 
um antium colonia.Aftura flumen 6i infula. Fluuius nympheusicloftra romana.Circeii quodam infu 
Ia immenfo quidem mari circundata(fi creditur Homero)6/nuC'plane.Mirum eft quod hac de retra 
der e hominum notitiae poflumus.Theophraftus qui primo externorum aliqua de romanis diligenti 
us fcripfit.Nam Theopompus ante quem nemo mentionem habuit urbem duntaxata gallis captam 
dixit.Clitarchus ab eo proximus legationem tantum ad Alexandrum miflam.Hic iam plufquam & fa 
ma circeiorum infulae & menfuram pofuit ftadia.lxxx,in eo uolumine quod fcripfit Nicodoro athenic 
fiumm3giftratui:quifuiturbisnoftr2c.cccclx.anno.Quicquideftergo terrarum propter decem 
lia pafTuum prope ambitus adnexum infu!ae.Poft eum annum accemt italiae aliud miraculum.A circe 
is palus pontina eft quem locufn.xxiii.urbium fuifle Mutianus ter conful prodidit.Dein flumen ufens 
fupra quod terracina oppidum lingua uolfeorum anxur didum.Ibi fuereamyclae a ferpentibus dele/ 
tae.Dein lacus fundanus:caietaportus.Oppidumformiae antiqua laeftrigonum fedes.VJtra fuit oppi/ 
dum pyraetcolonia mihturnse lyri amne diuifa glanico appellato.Sinuelm extremum in adiedlo lario: 
quam quidam dixere finopem uocitatum.Hinc foelix iliacam pania eft,Ab hoc finu incipiunt uitiferi 
colles:& temulentia nobilis fucco per omnis terras:inclyto:atquc(ut ueteres^dixere) fummum Liberi 
patris cum cerere cartamen . Hinc fetini 8C cecubi obtenduntur agri.Iis iunguntur falernixalenuDein 
confurgunt maftici : gauranirfurrentinique monres.Ibi laborini campi fternuntur:& in delitias alicae 

E olitur menfis.Haec littora fontibus calidis rigantunpracterque extera in toto mari cochylio pifce no/ 
ili annofantur.Nufquam gencrofidr olex liquor.Et hoc quoque certame humanx uoluptatis tenue 
reofci:grxciumbri:tufci:campani.In orafauofluuius.VuIturnum oppidum cum amne.Liternum cu 
mae calcidenfium:mifenum:portus baiarum:bauli:lacus lucrinus 8C auernus . luxta quem cimerium 
oppidum quondam :Deinputeoli colonia dicxarchia didi poftque plxgrei campi . Acherufia palus 
cumis uicina.Littoreautem hocneapolis calcidenfium:& ipfa parthenope a tumulo fyrenis appellata. 
Hercu lanium Pompeii haud procul expedante monte uefunio . Alluente uero farno amne ager nuce 
riuseft:&.ix,Milia» pafTibusa mari ipfa nuceria . Surrentum cum promontorio Minerux firenum 
quondam fede nauigation a circei duo de.lxxx.Milia.p.patet.Regio ea a tyberi prima italix feruatur ex 
deferiptione Augufti . Intus Colonix Capua a.xi.Campo dida aquinum:fuefta:uenafrum : forauhea/ 
num ; fidicinum cognomine nola . Oppida abellinumiaritia : alba longa : acerani : allifani : attinates; 
aletrinates:anagnini : attellani . Aefulanitarpinates : auxiniates : auxellani : alfatemi . Et qui cx agro Ia 
tino. Item hernico.Itemlabinocano cognominati. Bouellx:calatix:cafinum: calcnum: capiru/ 
tum cernetum : cernetani qui mariani cognominantur. Corani a Dardano Troianoorti.CubuIte/ 
rini: caftrimonienfes cingulani . Fabienfes . In Monte Albano foropopulienfes . Ex falerno frufinates: 
Ferentinates : freginates : frabaterni ueteres : frabaterni noui : ficolen^s: Fregellani : foroappi : forenta/ 
tani : gabini : inferannates : fuccalani qui 8i lirinates uocantur . lllionenles : lauinii : norbani : nomen/ 
tani : prxneftini urbe quondam ftephane dida .Priuernates ; fetini : fignini : fueflulani : telini trebula 
ni cognomine balimenfes|j‘rebani;thurculani:uerulani:ueliterni:ulubrenfes:uluarnates fup^ Roma 
ipfa: cuius nomen alterum dicere arcanis ceremoniarum nefas habetur :optimaque dC falutari fide 
abolitum annuntiauit Valerius Solanus : luitque mox poenas. Non alienum uidetunnfererehoclo 
co exemplum religionis antiqux ob hoc maxime filentium inftitutx. Namque Diua Angerona 
cui facrificatur ad die.xii.chalendas ianuarii ore obligato obfignatqqi fimulacrum haber.Vrbe tris por 
cas habde Romulus celiqt aut ut plurimis tradetibus credamus qttuor.Mc£nia eius colleger abitu ipe 



LIBER 

ratoribus ccnforibufque Vefpafianis anno condiraj.dxccxxxvni,MiI,par.xni.M.cc.GompIcxa montes» 
vii.Ipfa diuiditur in regiones,xiiii.Compita earum ,cclxv.paf,eiufdem fparii menfura currente a milia/' 
rio in capite romani fori ftatuto adiingulas portas:qua^ funt hodie numero.xxxiiii,ita ut»xii.portse fe' 
melnumerenturrpretereantujqaeexuetenbus.vii.quseefledefierunt. Efficit pafliiumper diredum» 
xxx.M.d.v.lxii» Ad extrema uero tedorum cum caftris prsetoriis ab eodem miliario per uicos om niu 
uiarum menfura colligit paulo ampIius.Ixx.M.pafluum*Quod fi quis altitudinem tedorum addatrdi 
gnam profedo jeftimationem concipiatrfateaturque nullius urbis magnitudinem in toto orbe potuif 
fe ei comparari Clauditur ab oriente aggere Tarquini Superbi inter prima opere mirabili . Namque 
eum muris xquauittqua maxime patebar aditu plano.Caetero munita erat praecelfis muris aut abru/ 
ptis montibusrnifi ^ expatientia teda multas addidere urbes in prim i regione.PccCterea fuere in latio 
clara oppida fatricum:pometia:fcaptia:pitulum:politorium:telIene:tifata:cecin ficulnea: cruflumeriu: 
a meridia:medulIia:cornicuIum:faturnia ubi nunc Roma effiAntipolis quod nuncianiculum in parte 
romxrantenna : cameriu. collatia amiternum:norbe:fuImo:& cum his carnem in monte albano foliti 
accipere populi aIbenfes,AIbani:Aefolani:accienfcs:abolani:bubetani:bolani;cufuetani:coriolani: fide/ 
nates:foretii:hortenfes:latinienfes:longultai:manates:macrales:mutucincnres:olliculani:odulani:peda 
ni:polluffini:querquetulani;ficani:fifolenfes:toIericnfes;turienfes:uimiteraIiuclienfes:uenetulani:uicel/ 
lenfes.Ita ex antiquo latio.liii.populi interiere fine ueftigiis.In campano aurem agro ftabie oppidum fu 
it ufque ad Cn.Pompeium,&»L. Carbonem confa pridie chalend.maiirquo die Sylla legatus bello fo/ 
cialiid deleumquod nunc in uillas abiinlntercidit ibi 6C taurania.Sunt 6L morietis fcalini reliquiae.Prx 
terea audor eft Antias oppidum latinorum apiolas captum a L.Tarquino rege:ex cuius praeda capito' 
lium is in fine incohaueriuA furrentino ad filarum am nem.xxx.M.pafllis ager picentinus fuit, thufco 
rum templo iunonis argiuse ab lafone condito infignisJntus oppidum falerni:picentia * A filaro regio 
tertia 8C ager lucanus brutiufque incipir.Nec ibi rara incolarum mutatio.Tenuerut eum pelafgitoeno/ 
trii:irali:morgetes:ficuii:graeciae maxirrie populnnouiflimc lucani a fannitibus orti duce Lutio * Oppi/ 
da peftum a graecis pofldonia appellatum finus peftanustoppidum elea:quae nunc uelia. Promontori/ 
um palinurum a quo finu recedente traiedus ad coloniam regiam.c.M.paffius,Proximum autem hu. 
ic flumen melphes.Oppidum buxentum graeciae pyxus magnxinunc !ucaniae.Saus amnis fuit 6C oppi 
dum eodem nomine«Ab eo brutium littus:oppidum blanda:fiumen balethumrportus parthenius:6i 
phocentium finus uibonenfis locus clampetiae . Oppidum tem pfa:a graefis temefe didum:& croroni/ 
enfium terinatfinufque ingens terinus.Oppidum cofentia.Intus in penifula fluuius acheron:a quo op/ 
pidani acherontini * Hippo quod nunc uibonem ualentiam appelamus . Portus Herculis : Metaurus 
amnis * Tarentum oppidum : portus Horeftis dc medma,Oppidum fcylleumiCratis fluuius pater(ut 
dixere) fcyllae • Dein columna regia, Siculum fretum :ac duo aduerfa promontoria ex italia cenys, Ex fi 
cilia peiorum .xii»ftradiorum intcruallo.Vnde rhegium,xii.pafluum,inde apennini filua.Promontori/ 
um leucopetra,xn,MiI,paflibus»Ab ea locricognominati:a promontorio 2 ephyroabfunt a fiIaro«ccc» 
iii.M.Et includitur europae finus primus in eoque maria nuncupant.Vnde ii rumpit atlaticum ab aliis 
magnu : qua intrat porthmos a graecis.a nobis gaditanum fretum cum intrauit»Hifpanum quatenus 
hifpanias abluir.Ab aliis iberricum aut balearicum.Moxgallicum:antenarbonenfem prouinciamihic 
liguflicum • Ab eo ad ficiliam infulam thufcum quod ex grscis alii norium:alii tyrrhenum : e noftris 
plurimi inferum uocant. Vitra ficiIiam quod efl: ad falentinos aufonium polybius appellar, Eratohfle/ 
nes autem inter hoftium occeani Qc lardiniam quicquid eft fardoum.Inde ad ficiliam tyrrenum • Ab 
hac cretam ufque ficuIum:Ab ea creticum. Infula per haec maria primae omnium pityufe a graecis di 
da: a frutice pineo:nuncebufus uocatunutraqueeiuitate foederata angufto freto interfluente, patenr» 
xlii,M.paflibus abfunt a dianio:feptingentis,ftad«totidem dianium per continentem a carthagine no/ 
ua.Tantumdem a pityufis in altum baleares duae:6i fucronem uerfus colubraria,Baleares funda belli/ 
cofas gracci gymnefias dixere,Maior,c.M,p.eft longitudinetcircuitu uero,cccclxxx,M,Oppida habet ci 
uium romanorum palmam& pollentiam latinorum cinium:& cunici quod foederatum bochorum 
fuit:ab ea,xxx,M»p.diftat minor:longitudine»lx»M.circuitu,cI,M,pairuum,Ciuitates habet lamonem? 
faniferam:magonem:amaiore,xii,paftuumin altum abeftcapraria:lfidiofanaufragiis:8i e regione pal 
mac urbis meraria ac triquadra parua Hannibalis.Ebufi terra ferpentes fugaticolubrariae parit. Ideo in 
fefta omnibus nifi ebufiranara terram inferentibusigraeci ophiulam dixere : nec cuniculos Ebulus gi/ 
gnitpopulantesbaleariummeircs»SuniaIiae.xx.fermeparuxmariuadofo»Galliseautem hinc ora in 
rhodani hoftio metinaimox quae blafcon uocatur : tres ftechades a uicinis maflilienfibus didae .pptec 
ordinem quas item nominat fingulis uocabulis proten:6i meleniqux di poponiana uocaturttertia hy/ 
pc. Ab iis fturiu:phoenice:phila:lero:&: lerina aduerfum antipolimiin qua uergoani oppidi memoria» 
DeCorfica, CA» VL 

N liguftico mari eft corfica:quam graeci cy rnon appellauere:fed thufco propior a feptentrio/ 
i ne in meridiem proiedarlonga palTuum centum quinquaginra,M,Iata maiore ex parte»l,Cir/ 

cuitu,cccxxii.M, Abeft a uadis uoIaterranis,Ixii.M.p,Ciuitates habet, xxxiii,& colonias:mariaf 
nam a Mario dedudam:aleriam a didatore Sylla,Citra e oglafa.Intra uero,lx»M.paflibus a corfica pia 
naria fpecie dida aequalis freto : ideoque nauigiis fallax : amplior urgo 8C capraria ; quam graeci cegilon 
dixere»Item igilium Si dianium : quam artemifiam :ambae contra cofanum Iittus:6i contra littus har/ 



TERTIVS 

'ponk:meneria:coIubria:uenaria:iIua:cum ferri metallis circuitu.c.p.a.popuIonia.X,M a gf^ccis aetaifa 
didatab ea planaria»xxxviiii.M.ab iis ultra tyberina hiftoria in antiano aftrua mox palmaria finomarad 
ucrfum formias pontise.In puteolano autem finu pandataria:prochita non ab Aeneae nutrice:fed quia 
profula ab acnaria erattAenaria ipfa a flatione nauium Aeneae Homero inarimx du3a:graecis pythecu 
fa:non a fymiarum multitudine(ut aliqui exiflimauere)fed a figulinis pythos dolium . Inter paufilpi/' 
um Kneapolim megaris;moxafurrento.viii.M.paflibusdiftantcs Tyberii principis arce nobiles ca/ 
prex circuitu.xl.M.paftCx.leuchotea.Extra quem confpcdlum pelagus africam attingens^Sardinia mi> 
nus.ix>MiI.pafllbus a corficx extremis etiamnum anguftias eas arcentibus infulis paruisiqux cunicu/ 
larix appellantur.ltemque phitonis foflx a quibus fretum ipfum taphros nominatur. 

De Sardinia. CA. VII. 

, Ardinia ab oriente patens.cIxxxviii»M.pafluum:ab occidcnte.cIxx.miIia:a meridie.Ixxiiii.mi'' 

f Iia.afeptentrione.cxxii.Circuitu,d.Ixii.milia.abeftabafrica calaritano promontorio ducenta 
milia.a gadibus quatruordeciefeentena habet:& a gorditano ^motorio duas infulas qux uo 
tantur Herculis a fulchenfi enofinia calaritano ficariam.Quid haud procul ab ea etia beleridas ponur: 
6C coIlodem:& quam uocat heras lutra.Celeberrimi in ea populorum iolenfes:BaIari:corfi.Oppidoru 
Xiii.fulchitani : ualentini:neapolirani:bocenfcs:calaritani ciuium romanorum.& norenfes.Colonia au 
tem unarquxuocatur ad turrim Iibyfonis.Sardiniamipfam Timeus fandaliatin appellauitab effigie 
folex.Myrfilius ichnufam a fimilitudine ueftigii.Contra pedanum finum leucafia eff a fyrene ibi fepui 
taadpellata.Contra ucliam pontia 8i ifaciaiutrxque uno nomine oenotridesiargumetum pofleflxab 
cenotriis italiaeiSi contra uibonem parux qux uocamr ithacefix ulixis fpecula. 

De Sicilia. CA. VIII, 

Erum ante omnes claritate Sicilia Sicania a Thuq^dide di£Ia:T rinacria a pluribus aut trique/ 
U tra a triangula fpecie.Circuitu parens ut audior efr agrippa.d.cxViii.M.paflibus:qu6dam bru 

tio agro cohxrensimox interfufo mari auuIfa.xii.M.in longitudinem freto . In latitudinena 
autem mille quingentiJuxta columnam regiam ab hoc dehifcendi argumeto rhegium grxei nomen 
dedere oppido in margine italix iito.ln eo freto ed fcopulus fcylla. Item carybdis . Mare uorticofum. 
Ambo clara feuitia.lpfius triquetrx ut diximus promontorium pelorus uocatur aduerfus fcyllam*uec 
gens in italiam.Pachinum in grxciam.cxliiii,M.ab eo didatepfIoponefo.Lilybeu in africa.clxxx.M. in 
ceruallo a Mercurii promontorioiSi a calaritano fardinix centum uiginti,M.lnter fe aute hxc^mon-^ 
toria late didat his fpatiis.Terreno itinere a peloro pachinu,clxvi.M.pairus.Inde IiIybeum.cc.M. Inde 
pelo 5 ^.clxx,M.colonix ibi urbes ac riuitates.lxxii.Apeloro mare ionium ora fpcdlate oppidu Meflana 
ciuiu romanoj^iq mamertini uocanfiPromotorium drepanuicolonia taurominiuiqux antea naxos. 
Flume afincs.Mos xtna nodlurnis mirus icediis.Cratereius patet ambitu dadia.xx.Fauilla taurominu 
& carina uf^ peruenit fcruesiFragor uero ad marone & gemellos colles Scopuli tres tyclopum portus 
ulixis.6o1onia:catena:Flumina fymethu:terias.lntus ledrigoni capi.Oppida leontiniimegaris : amnis 
panthagiesiColonia fyracufx cu fronte arcrhufa.Quaroq &: tcmenitis.SC acchidemifa : & margea : 6C 
tyane militix fontes in fyracufano potanf agroiportus naudachmusrflumen elorus.promontoriu pa' 
cnynuia qua fronte ficilix flumen nirminiuroppidu camarinaifluuius gelasioppidu a gregasiqd agrige 
tu nodri dixere.Thermx coloniaiatis & ipfa & ielinus.Oppidu lilybeumrab eo ^motorium drepana: 
mons erix.Oppida panhormuifelinus hymera cum fluuio cxphaixdisialeuntinu agarhyrfumitynda/ 
riscoloniaioppidu myle.EtundecepimuspelorosJnruslarinxcoditioniscenturipiniinediniiaegefla' 
ni.Stipediani aflbrini:xtnefes:agyrini;acedei:acrenfes:bidini:cirarii & cirini drepanitaniiergetiniiccefli 
enfes:;erecini:entelletini:edini:cnguini*gelani:galateni:halcfini:enncnfes:hybleefcs.herbitcsherbcflcn 
fes;heubulefes:helicyefes:hadranitani:lmacarefes:hypanenfes:letenfes:mutudratini:magellin:murge 
tini:motyenfesmenanini:naxinonii:pctini:paropini.teraphitiefes:femelIitai:fcherini: elinuntiifymxti 
Tallarienfcs:tilllnenfcs:triocalini:triraciefes:2anclxi melIenio 9 t,Ho 5 ^ I ficulo freto funt tnfuix in afri^ 
ea uerfx gauros melita a camerina.lxxxiiif.M.paflibus,Lilybeo.cxiii.Cofyra:hicronefos.CxnegaIatha: 
lopadufaixthufa quam alii xgufam fcripferunt.Bucinona xtux:& a folute.lxxv.M.odendes:contraqp 
paropinos udica.Citra uero ficiliam ex aduerfo metauri amnis.xxii,fermepafluum ab iralia.vii. xolix 
appellatx.Exdem lipareorum & ephediades a greasia nodris uuIcani«Aeolix Aeolus iliacis tempo 
ribus ibi regnabat. De lipara. CA. VIII» 

Ipara cum duium romano^t oppido didla a Liparo rege.Cui fucceflir Aeolusrantea longonis 
i ' uel meligunis uocitata abed.xii.M.p.ab italia ipfa circuitu paulo minorUnter hac & ficiliam 
altera antea therada appellata nunc hiera:quia facra uulcano ed.Collc in ea nodlurnas euorac-' 
teflammas»Tertiadrongylealiparamil!epaflIisad exortum folis uergens : in qua regnauit Aeolus; 
qux a lipara liquidiore flamma tantum differt.Cuius fumo qui nam flaturi fint uenti in triduum pr* 
dicere incoIxtraduntur.Vnde Aeolo uentos paruifle exidimatum.Quarta didyme minor q hpara» 
(Quinta ericufa.Sexta phoenicufa pabulo proximarum relidia. Nouif^a eade^ minima euonymus« 
Hadtenus deprimo europx finu. 

De locris italix frontft CA. IX, 

a Locris italie frons incipitimagna grxda appellata in tres dnus incedens aufonii maris:qucni/ 

am aufones tenuere pnmi.paterJxxxu,M.pairuum ut audoi ed Varro . Pleri$.lxxii<M.feceFe«. 



LIBER 

Jn ea oraflumina innumcratfcd memoratu digna Ioconus:ragra:S! ucftigfa oppidi cauIonis:mynfa:c5^ 
lulinum cafl:rum:carcinum:quod cfle longiflimum italiae promotorium aliqui exiRimar. Dein finus 
&fcyllartum &rcyl!etium athenienfibuscum conderent didutntque locum occurrestherineus f nus 

f )eninfulam efficit:& m ea portus qui uocaf caftra Hannibalis : nufqanguftiore italia.xx.M. paiTuum 
aritudo efUta® Dionyfius maior interciiam eo loco adiicereficiliacuoluit.Amncs ibi nauigabiles cae>' 
Cinos:crotalus:iemirus:arocha:targines.Oppidum incus petiIia:mons clibanusrpromontonum lacini 
umrcuius ante oram infula.x.M.p.a terra difcoromaltera calypfus quam ogygiam appellafle . Home-' 
rus exiftimaf'»Prjeterea tres firenuflae Meloefla ipfum a cauloe abelTe.lxXtM,paflibus ^didit Agrippa» 
Secundus eu rop« finus» CA. X% - 

Lacinio promontorio fecundus europx finus incipitrmagnoambitu flexus:8f acroccraunio 
a cpyrt finif promontoriota quo abeft.lxxv.M.paffibus.Oppidu cotroram nis nseethus . Oppi/ 

dii thuriu inter duos amnes crathin 8i lybarinrubi fuit urbs eode nomine. Similiter eft intef 
(yrin 8C acirin Heraclea aliquado fyris uocitata.Flumina thaladrurcafuetu.Oppidu metapontum : quo 
tertia italiae regio finif .Mediterranei brutio^ apruftani tantum .Lucanoje aiit hinc atinates: buxetini; 
ebarini;grumentini:potcntini:fontini:fynni:tergilani:urfentini:uolfentani:qbus numeftrani iungunf 
Praeterea interifle thebas lucanas Catoaudor eft»Et pandofiam lucanope urbem fuifle Theopopus:in 
qua Alexander epirotes occubuit.Connedif fecunda regio amplexa hirpinos:caIabria:apuliam : falen^ 
tinos«ccl.M.finu qui tardrnusappellaf ab oppido laconu in reccilu hoc uirnofito contributa eo mari 
tima coIonia:quae ibi fuerar»Abeft.cxxxvi.M.p.a lacinio ^montorio aduerfam ei calabria in peninfula 
cmittes.Graeci meflapie a duce appeIlauere.Et ante peucetia a Paucetio Oenotri fratre.In faldino agrp 
inter promontoria»c.M*pafluum interfunt.Latitudo peninfulaea rarento brudufium terreno itinere; 
3fXxii*M.palfibus patetimulto^ breuius a portu fafina,Oppida p cotinetem a tarento uaria.Qii cogno 
menapule:meflapia;a!etiu.Inorauerofenonfl gallipolistquacnunc eftanxa.lxii.M.paflibusa tarento. 
Iude.xxxiii»M»promontorium quod acran iapygia uocatrquo logiflime in maria excurrit italia. Ab eo 
hafta oppidu 3C hydruntium,x»M»ac,ix.M.pafluum.ad diicrimen ionii fiCadriatici maris:quia ingr»' 
Cia breuifllmus tranfitus*Ex aduerfo appollonia oppido latitudine itercurretis freti»Cetu milia no anj 
piius paffuu,Hoc iteruallti pedeftri cotinuare tranfitu potibus iadis primum Pyrrhus epiri rex cogita 
uinPofteum.M.Varro cum claiTibus Popeii pyratico bello praeeffet.Vrrun^ aliae impedire curae. Ab 
hydruntefoletu defertu,Dein fratuertiuiportus taretinusrftatio militum Lupiaibalefiu celiu: Brundu 
fium.l.M.pafluum,Ab hydrunted primis italiae portu nobile ac uelut certiore : tranfitu : ficuti logior 
excipiente illyrica urbe dirrachio.ccxx.M.traiedu brudufio coterminus pediculo^ ager noue adolefcc 
Ces totidecp uirgines ab illyris,xiii»populos genuere»Pediculo^ oppida rhudia:egnatia:barion;ante w 
pyxaDedalifilioaquo&iapygia:amitapadius:aufidusex hirpinismontibus canufium praefluens» 
Hinc apulia daunio^ cognomine a duce Diomedis focero.In qua oppidum falapia Hanibalis meretrj 
do amore inclytum:Sipontum:uria:amniscerbalus Dauniorum finis:Portusagafus,Promontoriura 
motis gargani;a faletinofiue iapygio.c.xxxiiii.Milibus paflibus ambitu gargai porus garganae lacus pa 
tanusrflume porruofum frento teanum apulorum.Item^ larinu.CIiternia : tiernus amnis.Inde regio 
frcntana.Ita apulorum genera tria.Teani a duceGaresiLucani qui fubadia calchatae tenucrerloca quae 
nunc tenent etinates.Dauniorum praeter fupradida coloniae luceriaiuenufia.Oppida canufium ; harpi 
aliquando hargos hippium Diomede condente.mox hargirippa didum.Diomedes ibi deleuit gentes 
monado^ dardoru^ 8C urbes duas:quaein puerbii ludricii uertere apina 8C Tricam.Cxtera intus.In/ 
fecunda regione hirpino^ colonia una beneuentum aufpicatius mutato noietquae quondam appellata 
maleuentum:aufeculani:aqloni:abellinates cognomine ^tropiicopfani caudini : liguresiq cognoianC 
cornel3ni:&qbebiani:uefcellani:deculani:aletrini:abellinates:cognoiatimarfi:atrani:ecani:alfellani:ai 
. tinates:arpani:borcani:collatini;corinenfes:& nobiles clade romana canenfes:dirini:forentani : genufiv 
ni:herdorienfes.Hyrini:larinaces cognomine frentani:etinates:ex gargano mateolani : nerecinimatini 
tubufiini:filuini:firapelini:turmatini:uibarnates:uenufininilurtini:Calabrorummediterraneiegetini 
butuntinenres:deciani:brumbefiini:narbonenfes:durnini:tutiDi.Saletino^aletini:bafierbinilncrct^ 
hi:ualentini:ueretini. Regio italiae quarta. CA. XI. 

Equitur regio quarta gentium ucl fortiflimaj^ italiae in ora fretanoje a tiferno flumen trinii3 
f portuofum. Oppida hiflonium : buca:ortona:aternus amnis.Intus anaxini cognomine freiv 

tanitearetini : fupernates:8i infernatesdauenfes.Muricinorum teatini«Pclignorum corfiniefes: 
fuperequani fulmonenies.Marfo^ anxantini:ahnates:fuccentes:lucentes:marruii» Albenfium alba ad 
fudnum lacum. Aeqculanopi cliterniniicarfeolani: Veflinope angulanirpinnenfes: peltuinates : quibus 
junguntur aufinates:cifmontani.Sanitium quos fabellos 8C graecifaunitas dixere. Colonia bouianum 
uetus :8i alte^ cognomine undecumano 9 e:aufidenates:efernini:fagi:fugali:ficoIenfes:fepinates:treue<' 
tiates.Sabino 9 eamiternini:curenfes:fo^Decii:fo 9 i:nouu:fidenatesinteremnates:nurfini:nomentani» 
Reatinirtrebulani qui cognominaof mutuftaei 8i qui fufFenates:tyburtes;tarynates.In hoc fitu ex aquj 
culis interiere comini:tadiates:acedici:alfaterni . Gelianus audor eft lacu fucino hauflum marforum 
oppidum alchippe conditum a Marfia duce lydope.Ite urticino^i in piccno deletum a romanis Valeri' 
anus Sabini(ut quida eXiflimauere)aoreligione & deorum cultu feuini appellati uelinos accollut lacus 
. tofeidis collibus » Nar amnis exhaurit Hlos fulphuieis aquis * Tyberin ex his petens replete monte fi 




TERTIVS 

fccllo labens iaxra uacuoae nemora 81 reatc in eofde condif us,Et ex alia ^te anio fn monfc trcbanorom 
ortus lacus tris amoenitate nobiles qui nomen dedere fub laqueo defert \ rybenn,In agro reatino cuty/ 
lieC lacum in quo fluifluet infula italiac umbilicum efle.M.Varro traditjntra fabinos latiuin eft : a late/ 
repicenum:a tergo umbria apeninis lugis fabinos utrin^ uallantibus* 

Quinta regio. CA. XII. 

Vinta regio piceni eft quondam uberrims multitudinis.ccclx.M.picenrium in fidem Ro.po 
q puli uenere.O :ti funt a fabinis uoto uere facro.Tenuere ab arerno am nc:ubi nunc ager had ria 

nus:& hadria colonia a mari.vii.M.pafluum flumen uomanumtager practutianus palmen^ 
fifque.Item caftrum nouumtflumen batinum:truentum cum amnerquod folum liburnorum in ita/ 
lia reliquum eft.Fluminaalbulares:fuinum:hcluinum:quo fimtur prxtuciana regio:6^ picenrium in/ 
cipit.Cupra oppidumtcaftellum firmanorum :8i fuper id colonia afculum piceni nobilimma.lntus no 
bana.In ora claucana:potentia:nu mana a ficulis condira.Ab iifdem colonia ancon appofita promonro 
rio cumero in ipfo flcdlentis fe ore cubito a gargano.clxxxiii.Mipaflibus,Intus anximates ueregrani: ci 
bulaniicuprenfescpgnomine monrani:falarienfes:paufulani:pIynienfes:ncinenfes;feptempedani:tolIe 
tinates:triacenfes cum urbe faluiaipolentini. 

Sexta regio. CA. XIII. 

Vngitur hic fexra regio umbriam complexaragril^ gallicu circa ariminu . Ab ancone gallica 
j ora Icipit togata galliacognole ficuli & liburni plurimi cius tradii tenuere I primis palmefera 

practurianu adrianu^ agru.Vmbri eos expuIere:hos hetruria:hac galli. Vmbrop/ gens antiqf 
fima italfe exiftimafrut quos umbrios a grrecis putet diiftosrg? innudetioe terra^i hymbribus fupfuif/ 
fent Treceta copi oppida tufei debcllafle reperiunf.Nuc in ora flume efis:lenogal!ia:metaurus fluuius: 
colonia fanum fortunaerpifaupi cum amne.Et itus hifpellu ruder.Dccaetero amerini:attidiates:aririna/ 
tes:arnatcs:$finates:camertcs:cafuentini:carfulani:doiatcscognominefaIcntini:fulginates:foroflami/ 
nienfes:foroiulienfes cognoie cocubienfes:forobremitiani:lbrofempronicnfes:inginini interanates co/ 
gnoie nartes:meuanares:mcuanionefes:mattilicares:narniefes:quod oppidu nequinu antea uocitatum 
cinucerini cognoie fauonifnfes:6i camellani:orritulani:oftrani:pitulani cognoie pifucrtes:& aln: mer/ 
gentini:peftini:fetinates:f>rfcinates:fpoletini:ruareani:fcftinatcs:ruiIlates;fadinatcs:trebiares:tufllcani: 
tibernatcs:cognoie tyburini:& alii timctaurenfes:ucfionicates:urbinates cognoie metaurcfes:&alii hoc 
tenfesiuettionenfestuindinatesiuiuentani.ln hoc fitu interiere feliginatcs:& qui clufiolum tenuere : fu/ 
pra interranani:& faranates cu oppidis acerris quae nafriae cognominabanf.Turoceo quod uettiolum. 
Item foIIinates:furiates:falIienates.Apienna;es interiere 8C anenates cum crinouolo:& ufcidicani:& pia 
genfes:pifiates:caelaftini:Ameria:fupracriptanrt Cato ante perfei bellu condita annis.d.cccclxiiii.pdidir, 
Oiftaua regio. CA. XIIII. 

Ctaua regio determinatur arimino:pado:appenino.In ora fluuius cruftumiuiariminum co/ 
O Ionia cum amnibus arimino 6i aprufa.Fluuius hinc rubico quodam finis italiac » Ab eo fapis: 

6L\i\tis:8C anemo.Reuena fabinope oppidum cum am ne bcfcde ab ancone.cii.M.paflibus.nec 
j)cul a mari umbrop/.butriu. Intus colonia bononia felfma uocitata cu princeps hetruriaceflet. B rixil/ 
Ium:Mutina:Parma:Placctia.OppidaCcfena:claterna:foruclodii:liuii.Pompifii tru en tinorum ;Corne 
Iii:licinii:fauentini:fidentini:oteiini:pandinares;regienfes a Lepido:folonates:faltulque qui galliani co/ 
gnominantur:aquinantes:tannitani:ueIiates cognom ine ueteti:regiates:urbinates.ln hoc traiftu inte/ 
lierunt boii:quorum tribus.cxii.fuifle auiftor eft Cato.Item fenones qui coeperant Romam. 

De pado flumine. C A. XV. 

Adus e gremio uefuli moris celfiflimu in cacumen elati finibus li^uru gabienope uifcndo fon 
p te ^flues codeto fefe cuniculo:6i in foro uibiefiu agro itepi exoriesrnulli amniu claritate infe/ 

riona graccis diaus eridanusrac poena Phaetontis illuftratus. Augetur ad canis ortus liquatis 
niuibusiagris d nauigiis torretiormil tamen ex rapto fibi uendicans.At^ ubi liquit agros:ubertate lar 
gior.ccc.M.paflibus a fonte addes meatu duodenonagita.Nec am nes tatu apeninos albinof^ nauigabi 
les capienstfed lacus quogi immenfos in eu fefe exonerates om ni numero»xxx.flum ina in mare hadria/ 
ticum defert. Celeberrima ex lis apenini latere iadhiitanapcitredia plai etinu:tapi:niciam gabellum:fcul 
ternam. rhenum. Alpium uero ftura:morgu:durias duas:feftiten:ricinu:l mbru:abdua:olliu ; mintiu» 
Mec alius am niu ta breui fpatio maioris incremeti eft.V rgef quippe aquape mole:& in ^fundu agitur. 
Grauis terrae qq deduiftus in flumina:& foflas inter rauena altinum pafluu.cxx.M.tamen quia largius 
uom it fepte maria diflus facere. Angufta folia rauenam trahiturubi padofa uocaftquondam mena ni 
cius appellatus.Proximu indehoftiu magnitudinem portus habet:qui uatrenidicitur.QuoClaudius 
Oefar e britania triuphans praegradi illa domo uerius q naue itrauit hadria.Hocanteeridanu hoftium 
didlu eft:ab aliis fpincticu ab urbe fpinatquae fuit iuxta:pracuales 8C delphicis creditu eft thefauris condi 
ta a Diomede.Auget ibi padum uatrenus amnis ex forocornelienfi agro.Priximum inde hoftiu capra 
fiactdein fahisidein uolanerqd anteolane uocabatur.Omnia ea foflas flumina^ primi afagi fecere tufei 
egefto amnis impetu p tranfuerfum in hadrianope paludestqure fepte mana appellanfmobili portu op 
pidi tufeope arriae a quo atriaticu mare ante appellatum rquod nunc hadriaticum.Inde hoftia plma car/ 
Donaria ac folTionesphiliflinacrquod alii tai tarum uocant.Omnia eft philiftinacfofle abundatione na/ 
(ceotia accedentibus atefi ex tndentims alpibus di uigifono ex patauinopi agris. Pars eopt 8i ^ximun? 



LIBER 

portum facit brudulu Rcut cdrone Mcdoaci duo ac fofla cIodia.His fe padus mi fccttacf per haec effun^ 
ditur pkrun<j:ut in aegypto nilus quod uocanr deira triquetramqt figura in al pes atgp oram maris fa^ 
cere prodif ffad.ii.M,circuitu.Pudera graecis italiae ratione mutuari.Metrodor us Tamen Sceptius di' 
cit. Quoniam circa fonte arbor multa fit picea quae padcs gallicc uocerur padum hoc nomen accepifle, 
Ligurum quidem lingua amne ipfum bodincum uocarirquod fignificet fundo caretem.Dui argume' 
to adefl: oppidu iuxta induftria uerufto noie bondicomagum:ubi precipua altitudo incipit. 

De italia trafpadana regio nona. ~ CA. XVL 

Rafpadanaappellaf abeo regio nona tota in mediterraneorcui maria cundfa fludluofo aluco 
t iporrat. Oppida uibiforu:fcgufio.CoIoniae ab alpiu radicibus augufta taurinoje antiqua ligu 

rum ftirperindenauigabili pado.Dein falaforum augufta prxtoria iuxta geminas alpium fau/ 
ces graias at^ pocninas.His poenosrgraiis Herculem Tranfiffe memoranr.Oppidum eporedia fybilhv 
tiis libris a po.ro. condi iuflum.Eporedicas enim galli bonos equorum domitores uocant. Vercellae Ii' 
bitiorum ex Salyis ortae:nouaria ex uerramacoris uocontiomm:hodieque pago. Non (ut Caro exifov 
mat)ligU 9 i ex quibus leui &marici condidere tricinum no procul a pado.Sicut boii tranfalpes profedi 
laude popeiam.lnfubres mediolanu.Orobiope ftirpis elTe Cornu ar^ Bergomu 8i licinifo 5 i;& aliquos 
rirca populos audior efl Cato:fed origine gentis ignorare fe fatetor : quam docet Cornelius Alexander 
ortam a graecia interpretatione etia nois uita in motibus degentibus.In hoc fitu iteriit oppidu orobio' 
fu barra:unde bergomates Cato dixit ortos etianii prodere fe altius q fortunatius fiti.Intcricre 8i Catu 
riges infubrum exules fpina fupradidla.Ite melpu opuletia prxcipuum:quod ab infubribus 3C boiis 

& fenonibus deletu efl eo die quo Camillus ueios coepitmt Nepos Cornelius tradit. 

Venetia decima regio. CA. XVII. 

Equitur decima regio italise hadriatico mari appofita : Venetia cuius Fluuius Silis ex monti' 
f bus taurifanis.Oppidu altinum:flumen liquentia ex montibus opiterginis : & portus eodem 

nominercolonia concordia:flumen fic portus romatinu:tiliauentu maius minuf^ : anaflum: 
quo uaramus defluit:alfa:natifo cu turro j)fluenteaquileia colonia.xii.M.paflibus a mari lita.Carno 5 c 
hatc regio iundlaque regioni iapidumtamnis timauusicaflellum nobile uino pucinum.Tergeflinus fi' 
nusxolonia tergefle.xxiii.M.P.ab aquileia:ultra quam fex milia paiTuum formio amnis. Ab Rauenna 
dxxxix.paffibusiantiquus audlaj italiae terminus.Nunc uero iflri^e quam cognominatam tradut a flu' 
mine iflro in hadriam effluente e danubio amne eodemque iflro ex aduerfo padi &uces contrario eo' 
rum percuflu mari interiedlo dulccfcente plerique dixere falfo & Nepos Cornelius etiam padi accola. 
Nullus enim ex danubio amni in mare hadriaticum effonditur.Deccptos credo quoniam argo nauis 
flumine in mare hadriaticum defcenditmec procul tergefle.Nec iam coflat quo flumine.Humeris tra' 
uedlam alpes diligentiores tradunt«Subiiire autem iflro:dein fao:dein pamportoicui nome ex ea caufa 
efl inter aemonamalpefm exorienti. Deiflria. CA. XVIII* 

Stria ut peninmia excurrit.Latitudine eius.xl.M.pafluum:circuitum uero.cxxii«M. prodide' 
i re quidam.ltem adherentis liburniae 6C fanatici fmus. Alii liburnice.dxxx.M.Nonnuili in fana 

ticum linum iapidiam promouerera tergo iflri3e.cxxx.M.pairum.Dein Iiburnia.cKM.fecerc* 
tuditanus qui domuit illros in flatua fua ibi infcripfit ab aquileia ad titium flumen flad.cc.M. Oppida 
iflrise ciuium romanorum agidarparenriu.CoIonia polaiquae nuc iulia pietas quonda a colchis codita. 
Abell a tergefle.c.M.n.p.m 9 x oppidum nefadliu:6C nunc finis italix fluuius arfia.Pola ab ancona traie' 
dlus.cxx.P^pafnbuse.In mediterraneo regionis decimae colonia cremonaibrixia cenomanno^ agro. 
Venetopi at matri ateflae oppida accedum patauinu:opitergiu:beluniu: VicetiauMatua thufeopi tras 
padum fola reliqua.Venetos troiana flirpe ortos audior e Cato.Cenomanos iuxta mafliliam habitafle* 
In uolfeis FeltrinirSC rridetini:& bcrucfes.Rhetica oppida rhero 5 c:&: euganeope Veronanuliefes carno' 
ru.Dein quos fcrupulofe dicere noattineat:alutraefes:aflcriates:flamoniefes:uaniefcs: & alii cognomi/ 
ne culiciiforoiuliefes cognomine tranfpadani:foretani:nenidatcs:quarqueni:taurifani:rogiefes: uarua' 
ni.In hoc fitu interier^ oram iraminae:pellaon:pafitium:ex Venetis atina:& caelina:carnos:fegefle : 8C 
ocra.Taurifcis noreia.Et ab aquileia ad duodecimu lapide deletum oppidum etiam inuito fenatu a.M. 
Claudio.L.Marcello.L.Pifo auftor e:ln hac regioe &.xi.lacus inclyti funtiamnefque eorum partus aut 
alumni fi mo acceptos reddunttutabduam lariusiticinu uerbanusimintium benacus:ollium febinus: 
labrum eupilisiomnes incolas padi. Alpes in longitudine.x.M.palIuum patere a fupero mari ad inferu 
Cselius traait.Timagenes.xxii.M.pafluum dedudlis in latitudine.Cornelius Nepos.c.M.T,Liuius tria* 
M.fladiorum :uterque diuerfis in locis.Nam 6C centum milia excedunt aliquando ibi germania ab ita' 
lia fubmouenr.nec.lxx.M.cxpIet:reliqua fui parte glacilis ueluti naturae prouidentiam.Latitudo italiae 
fubter radices earum a uaro per uada fabacia taunnos:Comum:Brixiam:Veronam:Vicetiam:opiter' 
gium:aquileam:tergelle:polam:arfiam»d.ccxlii.M.p»colligit« 

DcalpibusfiC gentibus alpinis. CA. XIX* 

Ncolae alpiu m multi populufed illuftres a pola ad tergellis regionem lecuflcsifubocrini: atali 
i menocaleniiiuxtaque carnos quonda taurifci appellatimuc norici.His cotermini rheti 8i, uide 

lifci oes in multas ciuitates diuifi.Rhetos thufeorum prolem arbitrantur a gallis pulfos ducc 
Rheto.Verfo deinde italiam pedlore : alpium latini iuris euganeac gentesiquarum oppida.xxxiii. enu' 
merat Cato«Ex iis triumpilini uenalis cum agris fuis populus«Oein canuni:compluref$ fimilestfiniti' 






TERTIVS 

mis attributi municipns.Leopontios;5i falafos taurifc£e gentis idem Cato arbitratur. Ceteri fere lepo^ 
fios relidtos ex comitatu Herculis interpra tarionc graci nominis crcduntrprceu ftis intra finus alpiura 
niue membris:eiufdcm 8i graios fuifle pofiros in tranfiru,Graiarum alpium incolas praeftantff^ gene 
reeuganeos inde trado nomie.Oput eorum ftonos:rhctoi um uennones:farunetef^ ortus rheni am^ 
nis accolunt.Lepontiorum qui uiberi uocantur fontem rhodani eodem alpium tradu • Sunt praeterea 
latio donati incolarut ododurenfes 6C finitimi ceurrones : cottianae ciuitates . Caturiges & catungibus 
orti:uageni:Iigures:&: qui montani uocantur.Capillatorumque plura genera ad cofinium liguftici ma 
ris.Non alienum uideturhoc loco fubiicereinfcnptionem etrophaeoalpium quae talis eft. Imperatori 
Caefari Diui filio Augu.pontifici maximo imper.xiiiutribunitiae potefl:atis.Senatus populufque Ro.^ 
eius duduaufpiciifqj gentes alpinx omnes quse a mari fupero ad inferum pertinebant fub imperium 
po.Ro.funt redad£e.Gentes alpinae deuid3e:triumpiIini:canumi:ucnnotes:uenonetes : hifarcnbreuni: 
naunes:focunatcs.uindelicorumgentcsquattuorconfuanetes:uirucinares:Iicates:cattenares:abi(bntes: 
rugufci:ruanetes:collocanes;brixentes:leponfii:iuberi:n3utuates;feduni:uaragri:falafli:acitauones:me/ 
dulli:ucenni:caturiges:brigiani:font!otii:ebrodunrii:nemaloni:edemnates:efubiani:ueamini:galIicac: 
triu!atti:edim:uergunni:eugiturinemeturi:oratelli:uerufi:uelauni:ruetri:Nonfunradied^cotianarci 
uitates.xii.quae non fuerant hoftillesifed item attributae municipiis lege pompeia.Haeceft Italia diis fa/ 
cra:hse gentes eius:hacc oppida populorum.Super haec Italia qu^.L.Aemilio PauIo.C,Statilio Regulo 
conf.nunciato gallico tumultu fola Ime externis ullis auxiliis : atg? etiam nuc fine trafpadanis equitum 
Ixxx,M.peditum.d.cc.M»armauit, Metallo um omnium fertilitate nullis cedit terris» Sed iterdidum 
id uetere confultu patrum italis parci lubentium. 

Illyricum» CA. XX» 

Siae gens liburnorum iungitur uf^ ad flumen titium.Pars eius fuere metores:hmani:enche/ 
a leac:dudini:&quosCalIimachuspeuceciasappellat:nunctotum unonoieillyricum uccatur: 

generatim populorum pauca effatu digna aut foelicia nomina. Couenru fcardonitanu petunt 
iapides:& Iiburno^ciuitates.xiiii.equibus Iacinienfes:fcuItino :burniftas:3ibcnenfts:nominaren6pi 
geatJus iralicum habent eo couentu alutae:phlanates:a quibus finus noiatur,Lopfi uarubarini.-imm u-' 
ne% afTeriates:& ex infulis fulfinates curidae.Caete^ per ora oppida anefadio:aluona:flauona : tarfati> 
ca:fenia:iofpica:ortopula:yegium:argirutum:corniu:enonaciuitas:paufinus:flumen redaniumiquofi 
nitur lapida.Infute eius finus cum oppidis prxter fapra fgnifiata:ablyrtiu:arba:Croxa giflaiportuna'' 
taiparos ante.Rurfus in continente colonia iaderaiquae a poIa.tlx.Mop.abeft inde.xxx,MecoIentum ine 
fula.xviii.hoftium titii fluminis» Liburnia. CA» XXI» 

Iburnia finis & initium dalmatiae fcardona in amne ea.Ixii.M.pafliium a mari . Dein tariota/’ 
I rum antiqua regio:&cafleIIum tariona,Promontorium Diomedesiuel utal!ipeninfuIa.His 

circuitu.c.M.pafluum tragurium ciuiu romano^ marmore notu ficum.ln quem locum DU 
uus Claudius ueteranos mifit . Salona colonia ab iadera.ccxxxix.M.pafluum . Petunt in ea iura iuribus 
deferiptis in decuri3s«ccclxii.decuni.ccxxxix,diciones.lxix.m^saEi.lii.fai diates.ln hoc tradu funt burnu 
mandetriuitribuIium.Nobilitata prodis caftella petut ex infulis Staei:colcntini:fcpari:epetini. Ab his ca 
ftellapiguntiajtrataneummarona colonia . Terri conuentus a falona.lxxii.M.pafluum appofiracogno/ 
minis fui fluuio amari,xx.M.piM.Varro.lxxxix.ciuitatescouentitafleaudoreft.Nuncprope{blino/ 
fcunfCerani decuriis.xxiiii.daurfi,xvii.defitiates.ciii.docleatcs.xxxiii,deretini.xiiii.dere uiflae.xxx.din<' 
dari.xxxiii.gIinditiones.xliiii,meIcomani.xxiiii. narefii,cii,rcirtari.lxxii.ficulot 2 c.xxiiii»PopuIatorefqu<i 
quondam italix uardei no amplius q.xx.decuriis.Prxter hos tenuere tradum eum ocnei:partheni:he/ 
mafiimarfthitaeiarmifthse. A naroncamne.c.M.par.abeftepidaurum colonia,Oppida ciuium romano 
rum rhizinium:afcriuium:butua;olchinium ; quod antea colchinum didum eft a colchis conditum; 
annis diriloifuper^ eum oppidum ciuium romanorum fcodra a mari.xviiii.M«pafruu.Prxterea muP 
torum graccix oppidorum deficiens memoriainecnon & ciuitatum ualidarum . Eo namm tradu fue/ 
re labeares:enederudini:faflei:grabei:p>prie 9 didi illyrii:&: taulanti:&: pyrci.Rerinet nome in ora nym 
phxum promontorium.Ly flum oppidum ciuium Ro»ab epidauro»c.M.pafluum» 

Macedonia. CA. XXII. 

Ly ITo macedonia prouinciaigentes parthini:&: a tergo eog; diflaretae. Montes candauiae a dyt 
a rachio.lxxix.M.pafTuum»In orauero ciuium Ro.epidamum colonia propter iaufpicatum no^ 
men a Romanis dyrrachium appeilara.Flume aous a quibufdam eas nominatum. Apollonia 
quondam Corinthiorum colonia.vii.M.pafluum a mari recedes. Cuius in finibus celebre nympheum 
accolunt barbari amantes & belliones.At in ora oppidum oricum a colchis coditum.Inde initium epi<' 
ri.Montes acrocerauniiquibus hunc europae determinauimus finum.Oricum a faletino itali£cp>moni' 
torio diftar.lxxxv.Mpaflus a tergo camorum 8C iapidum qua fe offert magnus ifter» 

Norici. CA. XXIII. 

Hetis iunguntur norici.Oppida uirunum:celeia:teurnia:3guntum:uiana. Aemonia clau 

dia: flauium foIuenfe.Noricis iungunf lacus peifotdeferta boiorum » lam tamen colonia Diui 
Claudii fabaria:&: oppida facarbantia iulia. Pannonia» CA.XXiIII. 

h Abitantur inde gladifera pannonisrqua mirefeentia alpium iuga per medium illyricum a 

ptentrione ad meridiem uerfa molli m dextera ac leua deuexitate confidunt» 



e 




UBER 

Dalmatia* CA» XW. 

Vae pars ad mare hadrfaticu fpeilat appellaf dalmatia 61 illyricu fupradidhi. Ad feptentrionw 
g panonia ucrginfinif inde danubiojn ea colonia: mona;fifci3*Amnes clari & nauigabiles i da-' 

nubiu fluut dranus 8i nogicis uioIcrior*Saus ex alpibus cainicis placidior*cxv.M*p.interuallo« 
Drauus p ferretes:lerapillos:iafos:fandn 2 etes»Sauus p colapia nos breucof^tPopuloje haec capita. Prx 
tere3ariuates:a2ahamares:belgites:carthari:cornacates:erauifci:hercuniates:latouici;oferiates:uarciani 
mofclaudiusicuius i fronte fcordifcirirergo taurifci.Infula i iauo merubarris amnica^ maxima. PrattC'' 
rea amnes memoradi colapis i fauii iflu& iuxta fifcia i gemio alueo ifula ibi efficies:q fegeftica appellaf* 
Alter amnis bacuntius in laum firmio oppido influit : ubi ciuitas (irmienOum 6C amantinorum • Inde 
xlv.M.pafTuum taurunum ubi danubio mifcetur faus * Supra influunt ualdanus urpanus : 8C ipCi no» 
Ignobiles. ^ Mefia. CA. XXVI. 

Annonia iungif^nincia q mefia appellaf ad pontum uf^ ciI danubio decurrensJncipit a con 
p fluente fupradiflo.In ea dardani:celegeri:tribali:trimachi:mocfi:thraces:potoq! cotermini fcy 

thac.Flumia clara dardanus:margis:pingius:timachus ex rhodope:oefcus ex hemoiutusrcfca' 
mus:ieterus:ill)^rici latitudo q maxima eft.cccxxv.M.p.colligit.Logitudo a flumine arfia ad flumc dri^ 
niu,d.ccc.M.a drinio ad^montoriu acrocerauniu.clxxii.M,Agrippaj>didit uniuerfum huc finum itae 
lix 8C illyrici ambitus.xiii.M.in eo duo maria quo diflinximus fiue infe^ fiue ioniu in prima parte:inte 
rius hadriaticu:qd fuperu uocatiinfulae in aufonio mari pter iam diftas memoratu dignx nullae:in io^ 
nio paucx calabro littore ante brunduflum:qu3^ obiedu portus eflicif. Contra apulii littus diomedea 
cofpicua monumeto Diomedis.Et altera eode noie a qbufdam teuthria appellata:illyrici ora milleam' 
piius infulis fruequetatur natura uadofi maris aefluariifm tenui alueo itercufanribus.Clarx ante hoflia 
cimaui calido^ fontiti cum xflu maris crefcentiu iuxta lurope agrum.Ciila pullariae dC abfytides graiis 
di£tx a fratre medeac ibi interfefto:noie abfyrto:iuxta eas ele^ridas uocauereiin qbus proueniret fuci^; 
num;quod illi eledfrum appellant uanitatis graecae certiffimum documetum.Adeo ut iis quas eap: dc/ 
fignentrhaud unq conftiterit.Cotra iader eft lifla.Quae^ appellatae cotra liburnoa cretex aliquot . Nec 
pauciores ticanae iiburnicae.Celadufae intra furium bubus 8C capris laudata Braitia iila ciuium Ro.reli^’ 
qua:6Ccumoppidophara,Abhiscorcyramelana cognomiata cum gnidorum oppido diftar.xxii»M* 
pafTuum.inter qua 6C illyricum melita.Vnde catulos meliteos appellari Calimachus audior efl.xxiuM* 
p. Ab ea.iii.M.eiaphites:in ionio autem mari aborico.M.M.p.Safonius piratica flatione nota. 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER QVARTVS. 

Sinus Claritatis Litterarum Et Omnis Fabulofitatis. 



ERTIVS EVROPAE SINVS ACROCERAVNIVS INCIPIT M3 
tibusifinif hellefpontoraraplediitur pter minores finus.xix.xxii.M.pafTu 
um.ln eo epirus a carnani : aethoIia;phocis:locris:achaia:meffenia:lac6ia: 
argol.'s:mergaris:atrica:boetia:irerumg» ab alia mari eadem phocis:6C lo 
cris:doris:phthiotis:thefIalia:magneria:macedonia thracia . Omnis grx 
Ciae fabulofitasificur 8C litterape claritas ex hoc primu finu efFulfit.Quapp 
in eo paululii comorabimur.Epttos in uniuerfum appellata acrocerauni/^ 
is incipit motibus ,in ea primi choanes a quibus chaonia.Dein thefproti: 
‘ antigonefesilocus aornosiSC peflifera auibus exhalatio. Ccflriniiperhebi; 
quope mons pindus:ca(ropei:driopes:felIae : helIopes:molofli:apud quos 
dodonei iouis templum oraculo illuflre.Tomarus mons centu fontibus 
circa radices Theo^mpo celebratus. 

Epirus. CA. I. 

Pirus ipfa ad magnefia maccdonia^ tendes a tergo fuo daflarethas fupradidios libera gentem, 
c mox fera dardanos hct.Dardanis leuo triballi ptendunf latere.Et mocficx getes a fronte iun' 

gunf:ma:di:ac befeleraeiqbus thraces ad pontu ufqi ptinentesiita fuccindla rhodc^simox 8C 
hemi uallaf excelfitasif epiri ora caflellU|in acrocerauniis chimeraifub eo aqua: regia: fons.Oppida me/ 
andria.Ceflria flume thefprotixiThyamis coloia butrotuimaxime^ nobilitatus ambracius finus fau/ 
cibus fpatiofum aequor accipies:Logitudinis*xxxix.M.pa{ruum .Latirudinis.xv.M.i eum deferf amnis 
acheron e lacu thelprotiae:acherufia^fluens.xxxvi.M.^fluum:inde & mille pedu ponte mirabilis oia 
fua mirantibusiin finu oppidu ambracia.MolofIbp: flumina aphas:& arachthus.Ciuitas anadioria. La 
cus pandofia. Acarnania q antea curetis uocabaf. Oppida heraclea:cchinus»Et in ore ipfo colonia Augu 
fli adiiu cu teplo Apollinis nobilitac ciuitate libera nicopolitana. Egreflbs finu ambracio I ioniu excipit 
leucadiu littusipmotoriu leucatesidein finusiac leucadia ipfa peninfula qudda neritis appellata opere ac 
colagi abfeifa a cotineti ac reddira uetopi flatu congerie harenae accumulantiutq locus uocaf diorydios 
ftadiogi logitudine triii.Oppidu in ea leucas quoda neritu didhJ.Deide acarnanu urbes halyrcaraftacus: 
argosiamphilochicu cognominatu Amnis achelous e pindo flues at^ acarnania ab xtholia dirimestSd 
artemita infula afliduoterrxinuedlucotinentianneAens. Aetolia* CA. iL 



QVARTVS 

Etolopi populi athamanes.fympheirephyri a:nfenfes:penhebi:doIopes:marages:atraccs;a 
a bus atrax amnis ionio mari infunditur, Aetoliae oppidii calidon eft feprc railiii quin gentoru 

paiTuum a mari iuxta cuentl amnem.Dein machynia moIycria:cuiusa tergo chalcis 6C mons 
eft taphiafus.Ar in ora promontorium antirium:ubi hodium corinthiaci finus minus mille pafluum 
latitudine influcntis:.^tolof^ dirimentis a pcloponnero.Promontorium quod contra procedit appella 
tur rhionifed in Corinthiaco finu.Oppidaaetolice naupad:um:pylenc:& in mediterraneo pleuron:haly 
carna«Montes clari in dodone tomamsan ambracia carnia:in acarnania aracynthusn isetolia acanthon: 
panetoliumrmedion. Locri, CA. lil, 

Roximi ajtolis locri q cognominaf ozoiac imunes.Oppidu,oeanthc.Portus apollinis phxftii, 
p Sinus crifebs,Intus oppida argon .eupolca:ph 2 eftu:caIamifus,Vltra cirrhei phocidis capiroppi 
du cirrha:portus chalaeonia quo lepte milia.p.introrfus liberum oppidu delphi fub mote pac 
nafo darilTimi in terris oraculi Apollonis,Fons caftelius» Amnis ccphifus praeflues delphosiortus in li^ 
lea quonda urbe.Practerea oppidum crifa di cum bulefibus anrycira:naulocu:pyrrha:amphifla immu/ 
nisitrichone tritea ambryfus drymaca regio danlis appellata.Dein in intimo finu angulus boette allui/ 
Cur cum oppidis gymnistthebis quae corficae cognominata funt iuxta Heliconem, Tertium ab hoc ma 
riboetixoppidumpageiundepcloponnefiproiilitceruix. Peloponnefus. CA, IUI. 

Eloponefus apie ante appellata pelafgia 8i peniufula haud ulli terrae nobilitate poflfereda itet 
p duo maria aegeuu 6i ioniii platani folio fimilis pp angulofos iceflusicircuitu qngentope fexa/ 
gintariu miliu palTuu colligit audtore Ifidoro,Eade p finus pene tatunde adiicir. Anguftix un 
dejpcedit iflhmos appcllaf.ln eo loco irrupentia e diuerfo q didla funt maria a feptenrione exortu eius 
oem ibi latitudine uorado:donec cotrario i curfu aequore tato^ in quin^ miliu palluu iteruallo exefis 
utrin^ lateribus angufta ceruice peloponefum cotingat hellas,Corithiacus hicallinc faronicus appella 
cus finus,Lecheae hicicenchreae illinc anguflia^ termini longo 8i ancipiti nauiu ambitutqs magnitudo 
plauftris trafuehiphibet.Qua ob cam pfodere nauigabili alueo anguflias tentauere Demetrius rex:di/ 
dlator Csefar.C.priceps,Domitius Nero ifaufto utoium patuit exiru icoepto.Medio hoc interuallo qd ■ 
ifthmi appellauimus applicata colli habitaf colonia corithusrantea ephy ra didla fexagenis ab utro^ lit'' 
tore fladiis e fuma fua arce q uocaf acrocorithus,In q fons pyrene diueria duo maria pfpcdlans.lxxxvii, 
M.paiTuu ad corinthiacu finu traiedus e parras a Ieucade,Patrx colonia i logiflimopmontorio pelopo 
nefi codita exaduerfo xtoliae di fluminis eueni minus mille pafluu ut didtu e iteruallo.In ipfis faucibus 
finucoruhiacu,lxxxv.M.p.ilogitudineuf^adifthmontramittur, Achaia. CA, V, 

Chairc nomSpuincjae ab ifthmo icipittantea egialos uocabaf pp urbes in littore p ordine di/ 
a fpofitas,Primae ibi qs diximus lecheae connthio^ portus,Mox olutus pelleneope caftellu, Op 

pida helice:bura,In q refugere hauftis prioribus ly tiontaegira aegionterineos. Intus cleone hy' 
fiaeipanormus portus.Demollratu^ ia rhiumta quopmontoriu quin^ miliu pafluu abfunt patraerqs 
fupra memorauimus,Locus phere in achaia noue montiu fcio ee.Notiflimus fons cymothoe. Vitra pa 
ttac : oppidu olenuicolonia dymedoca buprafum hyrmynetpmontoriu araxu:finus:cylene pmontori 
um chelonarhes , Inde tyllenen duo^ miliu pafluu caftellu philius.Quae regio ab Homero araethyrca 
diAa poftea afophistinde elio^ ager:q antea epeae uocabaf,Ipfa elis i mediterrancotfii a pilo,xii.milibus 
pafllbus,Intus delubru olympii louis ludo^ claritate faftus graeciae coplexum.Pifa eo^ quoda oppidu 

{ ■pfluentealphco amne. At i orapmontoriu ichihis,Amnis alpheus nauigabilisppe fex oppida. Aulon: 
epriu,pmontoriu planiftus,Oia haec ad occafum uerfa,Ad meridie aut cypanmus finus cu urbe cypa/ 
rifla.lxxii»miliu pafluu circuitu,Oppida pylosrmethone : locus helost^montoriu acritastfinus afineus 
ab oppido afinaetcoroneus a corona,Finiunf tencro^montorio,Ibi regio meffenia duodeuiginti mon 
Cium amnis pamifus,Intus aut ipfa mcflcne:ithome;oechalia:arcnae:ptelcon:thryon:dorion;zancle ua 
riis tpibus clara.Huius finus circuitus,lxxx,mili3,paf.T raiedlus uero,xxx»milia, Dehic a raenaro ager la 
conicus liberae gentistEt finus circuitu ducetafex miliattraiedu trigfta noue milia.Oppida tenap^rami/ 
cte:phare:leuftra di intus fparta;therane:at^ ubi fuere Cardamile pitane:anrhane:locus thy re gerania. 
Mons taygetustamnis eurotasifinus aegilodestOppidum pfammathus Sinus xytheates ab oppido.Ex 
quo ad creta infula certiflimus curfus,Oia aut maieo^montorio kludunf . Qui fequif finus ad fcy leii 
argolicus appellat traietftu qnquaginta milia palTuu.ldeambitucetum feptuagintaduo milia , Oppida 
boeatepidaurus limera coguoie,Zarax:cyphania portuscAmnes inachus:erafinus:Iter quos argos hip' 
pium cognominatu.Supra lacum lerne a mari qdringentis milibus noueep additis milibus micenaeiSd 
ul» fuifle tyrintha tradut:& locus mantineatmontes artemius: Apefas antheus : afterio:parparus:alii^ 
undecim numero:Fotes niobe:arnymone:pfammate. A fcylleo ad ifthmu.c.lxxvii.mili.paflibus oppi/ 
da hermonietiroezene coripharfium appellatutqua: alias inachiu alias dipfium argos.Portus cenitcsdi/ 
nustfaronicus olim querno nemore redimitus. Vnde ei nome ita graecia antiq appellante quercu.ln eo 
epidaugi oppidu Aelculapii delubro celebre.Pireum promontoriutportus anthedon ; di bucephalon: 
& quas fupra dixeramus ccnchrex. Iflhmi pars altera cum delubro Neptuni quinquenalibus inclyto 
ludis,Tot finus peloponenfem ora lancinanf.tot maria allatrantiSiquide a feptcntrioe ionium irrupit: 
ab occidente ficulo pulfafra meridie cretico urgefiab oriete brumali xgeo ; ab onete folftitiali myrtoo 
qd a megarico incipies finu tota atticam alluit. ' 

Dearchadia. CA. VI. 




LIBER 

Editerranca eius atcadfa maxime tenet undf^ a ttiat f f«nota:inftio drymodis : mox pelafgfs 
m appellata. Oppida eius panophus;matinea:ftymphalu:tegca:anrigonea:orchomenu:pheneui' 
pallatiu uiT palatiu romae.Megalepolis:catia:bocaliu:cran6:prhafia::thelpufa:melanea heraea: 
pyIe;pellanatagr£Ecpiucynxthe:lepcon:arcalie:pthcniu:alea:methydriu:enifpc:maciftu:lapea:cliroriuj 
deoneater qux duo oppida regio nemea eft hembinadia uocitata.Mores i archadia pholoe cu oppido. 

Ice cyllene:lyceus:in quo lycei louis dclubru,MenaIus:arrhemifius:prheniuj:lapeus:nonacris.Pr£Cter^ 
ignobiles odio. Amnes ladon e paludibusipheneus 8C erimathus e more eiufde nois in alpheu defiues» 
Reliquae ciuitates in achaia dicedae:aliphiraei:ahearae pyrgefesrpethesrperageniceuortuniitiania.Thria/' 
fiirartriccfes.VniuerikachafelibertateDomitius Nero dedit.Peloponefus in lacitudinea ^montorio 
Itialeoe ad oppidu Lechceum corinthiati finus,dx.milibus paflibus patct.Et in traiuerfum ab dide epp 
dauje.cxxv.milibus. Ab olympia argos per archadia.lxxiii.milibus . Ab eodem loco ad phliunta dida 
ttiefura eft.cl,milium pafluura.Vniuerla aut uelut penfante equo^ incurfus natura in montes fex atm 
feptuagintaattollitur. GrseciaSfattica. CA. ViT» 

B ifthmi anguftiis hellas icipitta noftris graecia appellataJn ea prima atticarantiqtus ade uoca 
a ta. Attingit ilthmu parte fui quae appellat megaris a colonia megara e regioe pagaje.Duo haec 

oppida excurrete peloponefo fita funt utra^ ex parte uelut in humeris helladis pagei.clii.M, 
p.dl amplius egofihenefcs cotributi megarefibus.In ora aut hac portus fchaenus,Oppida duo cremion 
lyronia laxa fepte milia logitudine:geranea:megara:eleufin.Fuere 8C oenoa 8f,pbalinthos : quae nuc no 
lunt.Ab ifthmo qnquagintaduopi miliu pafTuu pyreus 8C phalera portus duo^ miliu pafluu muro re 
ceddibus athenis iunduLibera haec ciuitasmec idiga ulliu^conii am piius rata claritas fupfluinln attP 
ca fontes cephifia:Iarine:calliroe:enncacrunos Motes brileflus.aegelialus:icarius : hymerusilycabettus: 
lacus felinos.A pireo.xlii.Mil*paf*funiu dorilcu,pmonroriu»Polypoftere:brauron:ion quonda oppida» 
Rhanos pagus.Marathon capus.T riaflus oppidutmiletu & oropus in cofinio boetiae. Cuius anthedon 
oncheftosithefpiae libe^ oppidudebedeia. Nec cederes atheis claritateiquaecognominaf’ boetiae thebx 
duopenuminu Liberi at^ Herculis (ut uolunr)patria»Et mufis natale in nemore heliconeaflignat.Da^ 
tur bC his thebis faltus citherontamnis ifmenius.Praeterea fontes in boetia oedipodiatplammate.dirce: 
epigranea:3retufa;hippocrene:aganippe:gargaphie.Montes extra pdidos micalefus:adilifius:acontius» 
Reliq oppida iter megara 8i thebas eleuther£e:haliarrus:pIatee:pherae:afpledon:hylac.‘tifbe:erithre:glif 
fas copeduxta cephifum amne lamie dC anichie:medeon:phlig6e:grephis:coronea chaeronia .In ora aut 
intra thebas ocalc:etheon:iolcos:fchenos;peteon:hyrie:mycalefrus:hyrefcon:pteleontolyros: Tanagra 
liber populus,Et i ipfis faucibus euripi que facit obiedu ifute euboae aulis capaci nobilis porturboetos 
hxantas antigtus dixeredocri deide:epicnemidi cognominanf olim legeges appcllatiip quos amnis ce/ 
phifus defert in mare.Oppida opuns:unde opotinus cynus phocidis in lirtore unu daphnus» Introrfus 
aut larifle:elatea:& in ripe cephifi(ut diximus)lilea delphofgpruerfenemis 8C hyampolis.Rurfus i locro 
rum ora:in q lary mna:throniu:iuxta qd boagrius amnis deferf in mare , Oppida narycion;alope:fcar/ 
phia.Pofl:ea mahacus finus ab incolis didus in quo oppida halcyone:econia:phalara. Doris deinde in q ■ 
iperchios erineon;boion:pindus:cy thinu.Doris a tergo mons eftcEtha.Sequif mutatis faepe noibus he - 
monia.Eade pelafgicu argos,Hellas eade thellalia:&: d riopis femp a regibus cognoiata . Ibi genitus rex 
noie grsecus a quo grcecia«lbi Hellena quo hellenis.hos eofde Homerus tribus noibus appellauit myr/ 
midonas 8i helienas 8C acheos.Ex iis phthiot^ nominanf dorica accoIctes.Eo^ oppida echinus in fau/ 
cibus fperchii flluminis.Termopila^ anguftiae:quo argumeto.iiii.milia pa.ide heraclea trachin didia e: 
mos ibi calidromus.Oppida celebria hellas:halosdamia:phthia:arne. Theflalia» CA, VIII. 

N theflalia aut amnis orcomenus minyius antea didlus.Et oppidu alimo ab aliis elmonatrax 
i palamna fons hyperia.Oppida pherae:qru a tergo pierus ad macedonia ^tcndi£:larifla:gom/ 

phirthebae theflMixmcmus pteIeo:finus pagaficus.Oppidu pagafande poftea demetrias didii 
tricca.Pharfalici capi cu ciuitare libera crannon iletia.Motes phthiotidis nympheus quoda topiario na/ 
turae ope lpedabilis»Bu 2 igeus:donacefa:bermius:daphufla chimeriontathemasrftephane» In theflalia 
funt qttuor ar^ trigita motes quo^ nobiliflimi ccrccti:olympus:pierus oflaxuius ex aduerfo pidus dC 
othris laphy rapi fedes ad occafum uergetes, Ad ortus pelios oes theatrali mo iflexi caueatis ate eos.lxv, 
utbibus.Flumina theflaliae apidanus:phoenix:enipheus:onochonusdaminiflus»F6s mefleis.Lacus bc'' 
heis:8C ante cildos claritate peneus ortus iuxtagomphosdter^ oflam olympu nemorofa coualle dc 
fluens qngentis ftadiis dimidio eius fpatio nauigabilisjn eo curfu tepe uocanf.v.milia palTuu logitudi/ 
ne:6i ferme fex laticudie ultra uifum hois attolletibus fe dextera leua^ leniter conuexis iugis. Intus fua 
luce uiridate allabif peneus uiridis calculoiamoenus circa ripas gramine:canorus auiii cocentu • Accipit 
amne orconmec recipitifed olei mo fupnatatem (ut didu eft ab Homero)breui fpatio portatu abdicat. 
Phoenales aquas dirifg? genitas argeteisfuismifcerirecufat. Magnefia, CA. IX, 

Hcflaliae annpa magnelia efticuius fons libetra.Oppida hormeniu:pyrrha:methone:oli 2 on, 
t Promontoriu fepias.Oppida caftana.Tpalathra,Promotoriu aeantiUiOppida meliboeairhizus: 

erymne.homoliu peneiioppidu oraoIiu:orthei:rhefiac : pelinna thaumacie cyrron : crannon: ] 

acarne:dorion;mefite:pbiIa:ccponio.Epiri,achaire theflaliae in porredum logitudo quadringentorum i 
odoginta milium pafluum traditur.Latuudo,ccIxxxvii,milium, i 

Macedonia, CA, X, 







QVARTVS 

Acedonia poflca,cI.popuIof;i duobus klyra regibus quonda^ terraji ipcriorcmathia antea di 
m dta.Haec ad epirorccas geres in folis occafum recedes poft terga magnefiae argp thcflaliae infe/ 

ftaf a dardanis.Parte eius fepretrionale paeonia ac pclagonia^regunt a triballis. Oppida aegac: 
in quo mos fepelire reges,Beroa di i regioe quae pieria appcllai" a nemore egidiudn ora Heraclea : flumc 
apiIas;oppida phina:oIoros*Amnis Haliacmon Jntus haloritae:uallei:pHilacei:cyrrei tyriflieuPella colo/ 
nia.Oppidu ftobi ciuiu ro.Mox anrigone europus ad axui am ne : eodegp noie am nis p qd rhedias fluit: 
fcydra:phordea:emiona:gorgidone.Mox i ora ichne:fluuius axius. Ad Huc fine dardani:rreres:pieres: 
macedoniaaccolut,Ab hocamnepeonixgeres:parocci;heordefes:almopii:pelagoncs:mygdones.Mp'' 
tes rHodopetfcopiusrorobellus.pein piacete graemio terraje aretHufii antiocHe(es:idomeneres:dobeiri/ 
enfes:rneies:allatenres:andariftefes:monlIi:garcci:lyncefta::otHryonei:&: amatiniliberi:atq?oreftseco/ 
Ionia:bullidefes:ediefes:xylopolitae:fcotuflaeiliberi:heraciea:fintica:rimpHci:coronei.Inorafinusma>' 
cedonici oppidu calaftia:6i itus pHilerosdete.Medio^ flexu lictoris theflalonicx liberae coditionis . Ad 
haca dyirachio.cxiiii»miliu pafluu thermx.ln thermaico finu oppida dicaea:pydna:derra:fcione. Pro/ 
motoriu chanaftreu«Oppida paIene:phIegra,Qua in regioe motes hypfi2orus:epitus:alchione:Ieuom/ 
nc.Oppida niiros:phryx:eleon:meade:& hippalefisnfthmo quonda potideamuccaflandria coloniaian/ 
themus:hoIophyxos unusimecyberna.Oppida phyrella:ampelos:torone:f6ggoftedcs:frctu quo raon 
te athon que Aerfes rex perfa|;t cotinenti abfcidit in logitudine pafluu mille qngent 09 e,Mons ipfe a pia 
nicie excurrit in marejxxv.railia paffuu. Ambitus radicis.cl,M.colligit*Oppidu in cacumine fuit aero' 
thon,Nucfunturanopolis:paleotru thyfluscleonc:apoIlonia:cuius icolac macrobiicognominatur.Op 
pidu cafleratfaucef^ alterae lfthrai,Acatus:iftria;grart6ia:heraclea, Regio mygdoniae mbiacens* In qua 
recedentes a mari apollonia:arcthufa.ln ora rurfus pofidiu.-S: finus cu oppido cermoro amphipolis. Li 
beragens byfalte.Dein macedoniae terminus,Amnis ftrimon ortus in emo . Mcmoradii in fepte lacus 
eu fundi priufq dirigat curfum»Haec eft macedonia tercage iperio potita quonda.Haec afia:armenia:ibe 
ria:aIbania:cappadocia:fyria:aegyptu:tauge;caucafium tranfgrefla.haec in badlris:mcdis : pfis dominata 
toto oriente pofleflb.hxc et indix uidrix per ueftigia liberi paris atij Herculis uagata.haec eade eft ma 
cedonia:cuius uno die Paulus Aemilius iperator nofter.lxxii,urbes direptas uendidit : tanta differentia 
fortis praeftitereduo homines. Thracia, CA, XI« 

Hracia fequif Iter ualidillimas europ*egctes in ftrategeas qnquaginta diuifa,Populorum eius 
t quos noiare no pigear,Amne ftrimonem accolut dextero latere defelethac BC medi byfalthas 

uf^ fupradi(ftos*Leuo digeri,5eflbru^ multa noia ad neftu amne pangei motis ima ambien 
tenter heletos:diobefos:carbilefos:inde brylas:tapaeos,Odomates,odryfa^ gens infundithebru accolS 
tibus:carbiIetis:pyrogeris:drugeiis:caenicis:hypfaltis benis:corpiliis:botieis edonis,Eode funt in traiftu 
Iyalef3e^rimata::dobangae:thynica::laIetae maiores emoiminores rhodope fubditi,Inter quos Hebrus 
amnis,Uppidu fub rhodope peneropolis antea:mox a coditore philippo polisrnuc a fitu termutium di 
fta.Emi excelfitas lex.M,p.fubif,Auerfa eius 8C in iftru deuexa mefi.geraeraotiigaugdaciclariacqi.Sub iis 
carrei farmatx:quos areates uocat.Scytx^ 8i circa p5ti littora moril'enac:fithonii^ Orphei uatis geni/ 
tores optinet.Ita finit ifter a feptetrione. Ab ortu pontus acppontis,A meridie ageu mare:cuius in ora 
aftrymone:appoIlonia:ocfyma:neapolis:baros,Intus Philippi colonia»Abfunt a dyrrachio.cccxxv.fco/ 
tufa:topiris ciuitas.Nefti amnis hoftiu,Mons pageus:heracIea;olyntos.Abdera libera ciuitas.Stagnuin 
biftonu 6i gens.Oppidu fuit tinda Diomedis equo^ ftabulis diru.Nunc funt diceae:ifmaron:locus par 
thenion:phaIefina:maronea prius ortagurea dida.Mons ferriu di 2one:tu locus dorifeus cehtu uiginti 
milia hoium capax.Ita Xerfes ibi dinumerauit exercitu.Os hcbri.Portus fteroris . Oppidu aenos l&ru 
cu Polydori tumulo»Ciconu quonda regio, A dorifeo incuruaf ora ad macruticos centu uigmtiduojt 
milia paffuu.Grca que locu fluuius melasia quo finus appellaf. Oppida cypfella bifanthe macronticos 
didu qa appStidead melea finum ker duo maria porr^is muris^currete excludit cheronefum.na^ 
thraciae altero latere a potico littore incipies ubi ifter amnis imcrgif:uel pulcherrimas in ea parre urbes 
het iftropolin milefio^:tomos:caIating! quae antea aceruetis uocabaf.heraclea habuit di bi2one terr* 
hiatu rapta , Nunc het dionyfiopolin crunos antea dida. Alluit 2iras amnis.Totu eu tradu fcythac arote 
res didi tenuere.Eo^e oppida aphrodirias:libiftos:2igere:brocobe:eumencda:partcopoIis:gerania,Vbi 
1 pygmeo^ gens fuiffepdit :quos gati 2 os barbari uocatxredutqp a gruibus fugatos.In ora a dionyfiopo 
! Ii eft odeflus milefiopt, Flumen pamifus,Oppidu terra naulochus,Mons emus uafto iugo^cumb£s in 
I p|ontu.Oppidu habuit in uertice arifteu,Nuc in ora mefebriaianchilaum ubi mefebria fuerat,Afticac re 
gio habuit oppidu anthiu nunc eft apoIlonia.Flumina panifla:rira:ftearus : orofines,Oppida thynnias; 
halmideflbsideuelcon cu ftagno qd nuc deultum uocat.Veteranoge phynopolis iuxta qua hofphorust 
Ab iftri oftio ad os ponti pafluu qngento^i.lvtMalii fecere. Agrippa adiecit qdraginta.lnde ad mujt fa 
pradidu,cl,ab eo cherronefus.cxxvi.M.Sed a bofphoro finus cafthenes.Portus fenu : di alter q muliere 
cognominaf.Promotorium chryfocera,in quo oppidum bi2atium liberae coditioistantea lygos didu* 
Abeft a dyrrachio.d»ccxi.M.pafluum.Tatum patet logitudo terrajt iter hadriaticum mare di sponti/ 
dem. Amnes bathyniasrpidaras fiueatyras,Oppida felymbria pinthus latitudie ducento^ pedu conti/ 
nenti annexa,Intus bi2ya arx regum thraciae a Terei nefafto crimine iuifa hirundinibus regio:celica:co 
Ionia flauiopolisiubi antea zela oppidu uocabaf , Et a bin2ieqnquaginta,M.pafluu apros colonia:quae 
a phihppis abeft,clxxxviii,M.par, Ad in ora amnis eginus, Oppidu ganos fiiiffe fertur dC lyfmachia, lam 





UBER 

cheronnerotalms na® ibi ifthmos anguftias fimiles eodem nofe 8C pari latitudie illuftrartduse urbes 
utrin^ littora haud diuimili mo renuere.Padlyx apporidetcardia a melane finurhaec ex facie loci noic 
accepto utrae^ coprehenfae.Poftea lyfmachia gngp.M.pafluum a logis muri. Cheronnefos appontidc 
habuit rynft irinxritoncrfciiram flamini ego appofita.Nunc hct a colonia appontide.xxii.M.feftonrSf 
cxaduerfo coloniae pharianx.Et hellefpotus fepte ut diximus ftadiis europa ab afia diuidcs illic inter fe 
cotrarias urbes hetrin europa callipolin 8i fefton.In afia lapfacum 8C abydon.Deinpmontoriu cheron' 
nefi maflufia aduerfum igceo cuius in fonte obliqua cynoflematita appellatur Hecubae tumulus:ftatio 
achaope.Turris &delubru Protefilai.Et i extrema cheronefi frote qux uocafaeoliu pppidu eleus.Dcin 
peteti melane finum portus coelosrSC pahormus 6C fupradufla cardia.Tertius europk finus ad huc mo/ 
dii claudif.Motes extra pdidos thraciae edonus:gygemoros:meritus:melapiIlus.Flumina in hebru ca^ 
dentia bargus:fuemus:Macedoniae thraciae hellelpoti logitudo fupradida.Quida.d.ccxx.M.faciut.La-' 
titudo,ccclxxxiii*M.eft. Aegeo mari nome dedit fcopulus iter tenu chium uerius q ifula ex noie a fpe 
cie caprae:qua: ita a graecis appellaf repete in medio mari exilies.Cernut eu a dextera parte andru naui' 
gates ab achaia dipt ac peftife^ . Aegei pars myroodarus appellaf ab ifula parua quae cernif macedonia 
a gerefto petentibus haud,pcul euboeae cariilo.Roraani oia hxc maria duobus noibus appellat» Mace/ 
donicil quodcil^ macedonia aut thracia attingit.Graeciefe qua graecia alluit. Na graeci & ioniu diuidut 
in ficulu ac creticii ab ifulis.Ite icarium qd eft inter famu 8i mycone.Caetcra noia finus dedere quos dK 
ximus.Et maria quidem gentef^ in tertio europa finu ad hunc modum fe habent. 

Infula inter eas terras inter quas crera:euboia:clyclades:fporades:maotis» 

hellefpontus:ponti:maotidis:dacia:falmatia:fcythia. CA. Xll» 

Nfula aute cx aduerfo thefprotia a butroto.xii,M.paltibus.cade ab 3crocerauniis,l»M*cu at/ 
i be eiufde nois corcyra 1 ibera ciuitatis & oppido cafliope : teplog? caflii iouis pafluu.lxxxxvii» 

M.in logitudie pates.Homero didia fchera 8C phaacia.Callimacho etia drepane.Circa eam ali 
quot,Sed ad italia uergens thoronostad leucadia paxee dua qn^.M.difcreta a corcyra nec pcul ab iis* 
Ante corcyra ericufa;marathe:eIaphufa:maltace:trachie;pyti6!a:ptichia:taracie:Et a phalacrio corcyra 
^motorio fcopulus in que mutana Vlyxis nauS a fimili fpecie fabula eft. Ante leucadia fibora.Inter leu/ 
cadia autem 8i achaia perniultarqrum teleboides eadem qua taphia ab incolis ante leucadia appella/ 
tur:taphias:arnoxia;primefl*a» Et ante atolia echinades:agialia:cotonis : thyatira:geoaris:dionyfia:cir/ 
nus:chalcis:pinara:myftus.Ante eas in alto ccphalenia: 2 acithus:utraq 3 libera. Itacha:dulichiu:famos; 
crocilea:paxos.Cephalenia quonda melena dicfta.xi.M.pafluum abeftaircuitu parer»xliiii.M. Same di/ 
ruta a Romanis adhuc tame oppida tria haber.lnter hanc 8i achaiam cum oppido magnifica 8C fertili/ 
tate pracipua sacinthus aliquado appellata hyrie cephalania a meridiana parte»xxii.M»abeft:mons eia 
tus ibi nobilis.ipfa circuitu colligit.xxxvi.M. Ab ea ithaca.xii.mil.diftar.in qua mons neritus .Tota ue/ 
ro circuitu patct,xxv.mil»panUum.Ab eo araxum pcloponnefi ,pmontorium.xii.mil»paf. Ante hanc in 
alto afteris.Prorhe antezacinthum.xxxv.mil.pafTuum.in eurum uentum ftrophades duaeiab aliis pio/ 
ra? didlat. Ante cephaleniam letoia. Ante pilus.iii.fphagia:& totidem ante meflenen oenufta. in finu afif/ 
neo threftiridesiin laconico theganufa:cothon:Cythera cum oppido antea prophyris appellata.Hatc fi 
ta eft a maleae promontorio.v.mil.paftuum ancipiti propter anguftias ibi nauium ambitu.in argolica 
pityufa:irine:cphire contra hermonium agrum tiparenus epiropia colonisiariftera cotra troezeniu cau 
lauria quinqginta.M.paf.diftas a plateis.belbina.lafia:baucidias.C6rra epidaup^ cetiphalos : fytionefos. 
Vi.M.pafluumabeftacontinente.abhac egina liberae coditionis.xvii,M.pafrum,cuius,xx.M.pafluum 
nauigatio eft.Eadc aut a pireo atheniefium portu.xii.M.pafluum abeft ante oenone uocitata.Spiraeo^ 
montorio obiacent.eleufa:dendros:graugise dux:cetiae duae fe lacofaidacechrisifafpi- ifepte : Et in me/ 
gano finu ethru rides qttuor.Aegyla aur.xv.pafluum a cythera.Eadcqi a crete phalafarna oppido.xxv* 
M.paftuum Jpfa creta altero latere ad auftrumialtero ad feptetrionc inter ortum & occafum qua: por/ 
rigif centum urbium clara fama.Dofiades eam a creta nimpha hefperidis filia» Anaximader a rege cure 
tum.PhiliftideS.Malotes Crates primu aeria didaideinde pofteri curet in appellauere,Et macaron no/ 
nulli a teperie csdi appellata exiftimauere.Latitudine nufq.l.M,pafluum excedens : 8C circa mediam fui . 
parte maxime patens.Logitudine implet.cclxx.M.panuura.Circuitu,d.lxxxix,fle(ftenf^ fe in creticum 
pelagus ab ea didlumiqua longiflima eft ad oriente fammonium^montorium aduerfum rhodo . Ad 
occidentem criu metopon cyrenas uerfus expellit.Oppida eius infignia phalafarne:elea:cifanu:pgamu: 
cydon:minoum:apteron:pantomatriu:amphim ala;Rh)thymna:parnomiu:cytcum:apollonia:mati/ 
um:heraclia:miletos:ampela:hierapytna:lcbana:hierapolis. Et in mediterraneo cortina : phxftuigncv 
fum:polyrhenium:myrina:lycaftus;rh3mdus:li(ftus:dium:alium:phileros:rhytion:clatos:pharae:ho/ 
Jopyxos:lafpha:eleuterne :,therapne:manathufa : githifos 8C alio^ circiter.lx.oppidoj: memoria exrat. 
Montes cadifcusndacusrdecftineusicrocus.lpfa abeft a pmontorio fuo qd uocaf criu metoponiut ^dic 
Agrippa a cyrena^,p montorio phicunte»cxxv,M.p.ltem cadifto.a meleo peloponefi.lxxx. A carpato in 
fula pmontorio fammonio,lx.M.in fauonium uentum.Hxc inter eS 8i rhodum interiacet. Rcliq cir/ 
ca ea ante peloponefum dax cofica::totide milx 8C a latere feptetrionali dextera cretam habent.Contra 
Cydonia leuce:& dua: budra:.Contra matium dria.Contra itanum promontorium onifa leuce.contra 
hyerapycnam cryfa gaudos»Eodc tradu ophiufa buto:aranus circunueftif^ criu metoponitres acaufa 
gores appellatae.Hse ante fammonium promontorium phocae:plachiae:firindes ; naulocosiarmedon; 










QVARTVS 

rephirc. Ac in hdlade etianum in aegeo lycades fcarphia corera:phocafi'a:coplurer^ alia» ex aduerfo atti 
C 3 C fine oppidis 8C ideo ignobiIes»Sed contra eleufina clara falamis ante eam pfytalia. A funio ucro hele-' 
nc*v.M.pafTuum difl:as*Dein eoos ab ea totidem :qua noftri quidem dixere ceam • Graeci 8C drybufam 
auulfam euboeaerquinquentis longa (ladiis fuit quondam:mox quattuor fere partibus qux ad boetia 
uergebant eodem rhari deuoratis.Oppida habet reliqua iulida:cartheia:intercidere corelTa.poeeefia.Ex 
hac profedlum deledationi fcEminis ueftem audor efl: Varro.Euboea 8C ipfa auulfa boetiae di a modi/ 
co interfluete euripo ut ponte iungatur ad meridiem^montoriis duobus gerafio ad artica uergente 8i 
ad hellerpontum caphareo infignisra feptetrione ceneo»nufq latitudine ultra.xLM.paiTuu extedit nutq 
infra.xx.miI.contrahir.Sed in longitudine uniuerfe boetiae ab attica theilalia ufqi pra:tenra in.d.mil,p. 
Circuitu ucro.ccclxv»aebefl: ab ellefponto parte capharei,ccxxv*urbibus clara quonda pyrrharportamo: 
neflb:cerinthooreo:dio:aedepfo:oechalia:nunc chalcide. Cuius ex aduerfo incotinetiaulis eft gerafto: 
cretria:carifios:oroftane:oritano:artemifia:cum fontearethufa flumine lelamo aquif^ calidis quae hei 
lopi^uocatur.Caryftusnobilis notiorwtame marmore caryflio ante uocitata efl chalcodotisraut ma 
eris ut Dionyfius 8i Ephorus tradunt.Vt Ariftides macra.Vt Calliderouschalcistaere ibi primu reper/ 
to:Vt Menechmus ambatias.Vt poetx uulgo afopis:extra eam in myrtoo mulratfed maxime illuftres 
glauconefos:& begilia:& a promontorio gerefto circa delum in orbem firaeiundc 8i nomen traxere cy 
cIades,Prima earum andrus cum oppido abeft a gereflo,x,M.pafluum.a ceo.xxxix.lVl.lpram Myi filus 
cauron deinde antandron cognominaram tradinCailimachus lafliamralii nonagnamihydaufam epa/ 
grin.Patet circuitu«xciii.M.paf.ab cade andro paiTus mille:&' a delo.xvii.M.Tcnos cum oppido*xv,M. 
pafiuum porredfa.Quapp aquarum abundantia Ariftoteles hydrufam appellata aitialiqui ophiufam. 
Caetere myconps cu monte dimaflo a delo,xvii. miLpaiTuum. Scyros fiphnus ante meropia & acis ap/ 
pellata circuitu^xxvlii.m i!.paf.feriphus»xii.praepefinthus citanos.Ipfaq! longe clariflima cycladum me/ 
dia a templo Apollonis & mercatu celebrata dclosiqux diu fluduara(ur ^ditur)iola motum terrae no 
fenfit ad.M.Varronis aetatem.Mutianus prodidit bis concuflam»Hanc Arifloreles ira appellatam pro/ 
didit:quoniarepentcapparueritenat3:cg!qfthenescynthiam:aliiortygia;afteria:lagiam:ceram:mydia: 
tynethumtpyrpilen igne ibi primum reperto*Cingitur quingp mil.palTuu:aflurgitcintho monte. Pro 
xima ei rheneiqua Anticlides celadufam uocat.ltem arthemitem Helladius.Scyros qua circuitu pate/ 
re»xx.mi!.pafllium ^didere uctcres.Mutianus.clx. Olearustparos cum oppido ab delo.xxxviii»M.mac 
more nobilis qua primo platea poflea minoida uocarunt. Ab ea fepties qngenta naxus a delo.xviii.miI. 
cum oppido qua ftrogylemdein diantmox dionyfiada a uinea^ fertilitateralii Sicilia minorem aut caP 
lipolin appellarunt,Patet circuitu»lxxv.M.paf.dimidiog! maior eflq paros.Er hadlenus quide cycladas 
leruat.Octeras q fequunf fporades. Sunt aut hellcna:phocufa:hecaria:fchinufa:pholegrados;& a naxo 
decem & feptem mil.pafluum icaros: quae nomen mari dedit : tantudem ipfa in longitudinem patens 
cum oppidis duobus tertio amiflb ante uocata doliche:8C maris : 8i ichthifuia. Sita eu ab exortu folfti/ 
tiali delo.l.mil.pafluum.Eadem afamo.xxxv.miUntereuboeam 3i andrum.x.mil.pafluum freto.Ab 
ea gereftum.cxii.mil.quinqginta pafluum.Necdeide feruari poteftordo.Aceruatim ergo ponenf reli/ 
quse.Ios a naxo.xiiii.mil.paiTuum Homeri fepulchro uenerada . Longitudinis.xxv.miI.antca phoenice 
appellata . Odua latandro gyaros cum oppido circuitu.xii.m il.pafiuu prope, Abeft ab andro fexaginta 
duope mil.pafluum. Ab ea iyrnos.lxxx.mil.pafluum, Cynethus telos unguento nobilis a Callimacho 
agathufa appellata.Donyfarpathmos circuitu,xxx,mil,pafluu, Orufa lebinthus:gyrus:cynara:ficynus 
quse antea oenoeicheratia quae onusicafos quae adrabeicimolus quae cchinufaimelos cum oppido qua 
Ariftidis miblida appellar. Ariftoteles 2ephyria:Callimachus mimallidaiHeraclides fiphnum 6C acitia: 
Haec infularum rotundiffima eft* Poft machiaihipcre quodam patage:& ut alii platage nunc amorgos 
polyaegosiPhilethera cu primum emerfit califte didarex ea auulfa poftea rherafia at^ inter duas enata: 
mox automateieadem hiera 8i in noftro aeuothia iuxta eadem hiera nata.Diftat ios a thera.xxv.mil»p. 
Sequuntur lea:afcania:anaphe:hippurus:hippurtufa : aftipalea liberae ciuitatis circuitu,lxxxviii.mil.p, 
Abeft a cadifto crete.cxxv.mil.ab ea platca,lx,mil.Vnde caminia.xxxviii.mil.Azibua:lanife:tragia:phat 
macufa:techedia:chalcia:calymna:in qua oppidum co.Corefia olomnos. A qua carpatum quae nomen 
carpatio mari dedit.xxv.mii.palTuum,In rhoduafricouento.l.mil.pafTuu.Acarpatioadcafbn.vii.mil. 
A caflb fammoniu cretae promontoriu.xxx.mil.In euripo aut euboico primo fere introitu petaliae.iiii, 
infulae 8i in exitu athlate cyclades:& fporadesiab oriente littoribus icariis afiaeiab occidente myrtois at' 
ticae:a feptetrione aegeo mari:a meridie cretico 81 carpatio inclufae.cc.mil.pafluum in logitudinem : 8C 
per.cc.mil.in latitudinem iacent.Pagaficus finus ante fe habet eutyciam 6C cicynetum fcyrum fupradi/ 
(ftamtSed cycladum 8i fporadum extima gerontia:fcadira:thermeufim:irhefia:fylymniam:eudemia: 
neamiquae minerux facra eft: Athos ante fe quattuor peparethum cum oppido quondam euonum di 
flam nouem mil.pafluum:fcyathum.xv.mil.imbrum cum oppido.lxxxv.mil.p.Eadem abefta matu 
fia cheronefi.lxxv.mil.paflruumtipfa circuitu.lxxii.mil.paf.Perfunditur amne iliflb. Ab ea Iemnos.xxii. 
mil.quae ab atho.lxxxvii.mil.Circuitubatet.xxii.mil.d.paf.Oppida habet epheftiam&myrinaiin cu/ 
ius forum folftitio athos eiaculatur umbra. Ab ea thafos libera.v.mil.pafTuumtolim eria uel etria didla 
inde abdeia a continenti.xxii.mil.paf.ad othos.lxii.mil.tantildem ad infulam famothrace : quje libera 
ante hebpi ab imbro.xxxii.mil.a leno.xxii.M.d.attollif mote faoce.x.mil.p.portuofiflima omniu Cal/ 
limachus eam antiquo nomine dardaniam nominat : inter cheronnefum ^ famothracen utrin^ fere 

e iiii 




UBER 

quindedm miI.Ha!onerosuTtragcthoiie:lamponia:aIpccqnncrushaud ^culacaelo Chcronneff portu 
dC quaeda ignobilesrdefems quom redduntur in hoc finu qrum uix inuenirf potuerunt nomina.Defti'' 
cosiarnos:cyfliros:carbrufa:caIathufa:fcylla:diaIeon:didamclanha:draconon:arronefus:dicthufa:fca'' 
pos:caphcns:mefatea:cantiron:phatcruncfos:patena:calete:nenphus:poIcndos«Quartus e magnis eu^ 
ropx finus ab hellefponto incipiens maeotis oftio finitur.Scd totius ponti forma brcuiterampleftenda 
eft:ut facilius partes nofcatur.Vaftum mare praeiacens afiaj 8C ab europa porredfo cheronncfi littore ex 
pulfum angufto meatu irrumpit in terras feprem ftad.Cutdidfum eft)interualloeuropam auferes afiac 
primas anguftias hcllefpontum uocat.Hac Xerfes perfarum rex conftrato in nauibus ponte duxit exec 
citum.Porrigitur inde tenuis euripusjxxxvi.mil.paf.fpatio ad urbem priapum afiac:qua magnns Ale/ 
xander trafcendit.Indeexpatiaturjequonrurfuf^inaidlumcoit laxitas.Propotisappellatur.Anguftiac 
thracius bofphorus latitudine.d.pa(Tuum:qua Darius pater Xerfis copias ponte trafuexir. Totaab hei/ 
lefponto Iogitudo.cc,mil,xxxix.miI,pafluum.Dein uaftum mare.pontus axenus qqi quonda annexus 
longe refugientis occupat tcrras:magno® litto^i flexu retro curuatus in cornua ab iis utrin^ porrigiC 
ur fit plane arcus fcythici forma.Medio nexu iungitur hoftio matotici lacus cimerus bofphoros : id os 
uorat.iumil.du.pafluu latirudie.At inter duos bofphoros thraciu dicimeriu diredto curfu ut audior eft 
PoIibius.d.paffus iterfunt.Circuitu uero totius ponti uities femel milia ut audior eft Varro 8C fere uete 
res.Nepos Cornelius.ccc,M.l.adiicit. Artemidorus uities nouies dece noue milia fecit.Agrippa.xxiii.lx* 
mil.Mutianus»xxviii,lxv.mil.SimiIi mo europae latere menfura alii qttuordeciesJxxviii*mil.paf.deter/ 
miauere. Alii undecies.!xx.mil.M.Varro ad huc modu metif.Ab oftio poti apollonia.clxxxviii«M«d.p. 
Calatin ratunde.Ad oftiii iftri.cxxv. Ad boryftene.ccl,M,Cheronefum heracleata^ oppidu.ccclxxv.M. 
pafiAd panticapeu qd aliq bofpho^i uocatiextremu in europx ora.cc,M.xxii,d.quac fumma efFicit.xiii* 
^xxxvi.mil.d.Ag rippa a bi2atio ad flumc iftru,d*lx.Inde paricapeu,d.cxxx. Inde lacus ipfe maeotis ta/ 
nain amne ex ripheis motibus defluete accipies nonilTimu iter europa afiaqi fine.xiii.M.vi«M.circuitu 
patere tradif .ab aliis.xi.M.xxy.Ab hoftio eius tanais ortu diredlo curfu.ccc.!xxv.mil,pafllie efle coftat» 
Accolae finus eius in metione rhraci.x didli funt iftropolintinde oftia iftri * Ortus hic in germaniae iugis 
mons arnobxiex aduerfo taurici galliae oppidi:muItis ultra alpes milibusrac p innumeras lapfus getes 
danubii noie imefo aqrum audlu 8C unde primu illyricu alluit ifter appellaf ifexagita amnibus receptis: 
medio ferme numero eo^e nauigabili in pontu uaftis fex fluminibus euoluif. Primu oftiu peucesrmox 
ipfa peuce infulaiin quapximus alueus appellatus .xix«M.p.magna palude forbef.Ex eode alueo 8c fup 
iftropolilacus gignid.lxiii.M.p.ambituihalmirim uocar.Secudu oftiu naracuftoma appellaf.Tertiu ca/ 
loftoma iuxta ifula farmatica.Quartu pfeudoftoma 8C ifula conopondiabafisrpoftea borioftoma 6C fpi 
reoftoma.Sigula aut ora tata funt utpdafin.xl.M.p.logirudinis uincimarc:dulcegiiteIIigihauftu.Ab 
co in plenu qde oes fcy ta^ funt getesiuarie tame littori appofitae renuere alias gethae daci a rora anis di' 
£li:alias farmatse a graecis fauromataeieoruq? hamoxobii aut aorfi:a!ias fcythae degeneres dC a feruis or' 
ti:auf trogIodytae:mox alani 8C toxolani.Supiora aut iter danubiu 8C hycinu faltu u% ad panonica hy/ 
berna carunti germanorugj ibi cSfiniu. Capos & plana ia2yges:farmatae uero montes 6C faltus.Pulfi ab 
his daci ad patiflum amne amoris fiue duria eft a fueuis.-regnoq? uanniano dirimes eos.Ex aduerfo ba/ 
fternae tenenhalim ide germani. Agrippa totu eu tradlu ab iftroad occeanu bis ad decies cetii milia paf' 
fusrin logirudieqttuor milibusqdringetis.In latitudiead flumeuiftula a defertis farmatiaepdidit.Scy 
ta^ nome uf^ quagp trafit in farmatas at^ germaos.Nec aliis prifea illa durauit appcllatioidqui extre/ 
mi gentiu haj^ ignotij>pe cateris mortalibus degunt. Vep^ ab iftro oppida crenefcepoliu. Montes ma' 
crocren us clarus Amnis ryra oppido nomen imponens : ubi antea ophiufa dicebaf.ln eodem infulam 
fpatiofam icolunt tyragetac.Abefta pfeudoftomo iftri oftio.cxxx«mil.Moxaxiacaecognomines flumi' 
nirultra quos croby 2 i:flumen rhodeifinus faggaricusrportus ordefus.Eta tyra.cxx.M.palTuum flumc 
boriftenesilacuf^ 8C gens eodem nomine : dC oppidum a mari recedens.xv,M.paffuum. Olbiopolis 8C 
miletopolis antiquis nominibus. Rurfus in littore portus achaeorum. Infula achillis tumulo eius uiri 
clara,Et ab ea.cxxv.mil.paf.peninfula ad formam gladii in trafuerfum porredla exercitatione eiufdem 
cognominata dromos achileos.Cuius longitudinem.Ixxx.M«paiTuum tradidit Agrippa»Totum eum 
tradlum fardi fcytha: 8i fcyraci tenent. Inde filueftris regio : hyleum mare quo alluitur cognominant» 
Ensecadloa: uocantur incolae. Vitra panticapes amnis qui nomadas 6C georgos difterminat.mox acefi 
nus.Quidam panticapem confluere infra olbiam cum boryftene tradunt, Diligentiores hypanin tan/ 
to errore eorum qui illum in afiac parte prodidere , Marefubit uafto rcceflu donec quin^ miLpalHin/ 
teruallo abfit a mxotide uafta ambiens fpatia multaf^ gentes.Sinus carcinites appellatur : flumen pa/ 
cyris»Oppida nauarum gorcinc» A tergo lacus buges fofla miftus in mare,I^ buges a coreto maeotis Ia 
cus finu petrofo difcluditur dorfo»Recepit amnes bugem:gerrhum:hypanin;ex diuerfo uenientes tra' 
iftu»Nam gerrhus bafilidas 8i nomadas feparat.Hypanis p nomadas & hyleos fluit manu fadlo alueo 
in bugemrnaturali in coretu.Regio fcythiae fendica noi'atur,Sed a carcinite taurica incipitiquodam ma 
ri circunfufa & ipfaiquaqi nunc lacent capi. Deinde uaftis attollitur iugis.T riginta funt eo^ popuIi.Ex 
iis mediterranei.xxyii.Sex oppida orgocyni : carafem:aftyrani:tradlari : arciflali:tecali : caliordi,lugum 
ipfum fcy thorauti tenent. Clauduntur ab occidente cheronncfoiab ortu fcy tiffa taucis. In ora a carcIni 
te oppida taphroe in ipfis anguftiis peninfulae: Mox heraclea cheronefus libertate a romanis donatum» 
Megarice uocabatur antea praecipui nitoris in toto eo tradu cuftoditis graeciae mcribus:quinque mili» 



QVARTVS 

pafliium ambfente muroJndepartheniupmotonu tauro^ duitas plada.SymboIum portus,Promo 
toriu crio tneropon aduerfum carabico afi^e pmoronop rnediu cuxinum percurr&.dxx^MiUpafluii 
interuallo qua? maxime ratio fchyrici arcus forma cfficir«Ab eo taurorum portus multi 8C lacus* Qppi 
du theodofia acriu meropo.cxxii.mil.paf.A cheronnefo.cxlv.mil» Vitra fuere oppida cyteizephirium: 
acre nympheumtdia.Reftat longe ualidiffimum in ipfo bofphori introitu panricapeum milefiorum a 
theodofia mille.xxxv.pafluum : a cimero uero oppido trans fretu fito mille.d.ut diximus fpatiu«Haec 
ibi latitudo afiam ab europa feparat-.eaq? ipfa pedious pleruqp peruia glaciato freto bofphori cimeri.La 
titudo.xii.d.pafluu.Oppida habet hermifium:myrmecium :8C intus infula alopece.Per meotin aut ab 
extremo ifthmo:qui locus taphrat uocaturiab orae bofphori ducenta fexaginta milia palTuu logitudo 
colligif.Araphris p continente introrfus tenent auchetae:apud quos hypanis oritur.Neuri: apud quos 
boryfthencs;geloni:thugafetx:budini;bafilidae:& ceruleo capillo agaihyrfi.Super cos nomades Deide 
antropophagi. A bute fuper meotin fauromatae 8C hefledone':. At per oram ad tanain ufgi maeote a 
bus lacus nome accepit, Vltimi^ a tergo eorum arimafpi.Mox riphei motes:& alTiduo niuis cafu pin/ 
nape fimilitudine pterophoros appellata regiorps mudi danata a natura repe:& defa merfa caligineme^ 

S i in alio q rigoris ope gelidis aqlonis cocepracuIis.Pone eos m onres ultrag? aquilone gens foelix(fi crer 
imus)quos hypboreos appellaucre annofo degit ceuoifabulofis celebrata miraculis.lbi creduf ce car-^ 
dines mundi:extremiq? fyderum ambitus:femeftri luce 8C una diefolis auerfr.non ut iperiti dixere ab 
equinodtio uerno in autunum.Scmel in anno folftitio oriuntur iis folesibruma^ femel occidunt.Rc/ 
gio apricaifoelici repericrom ni aflatu noxio carens.Dom us iis nemora luci^ 8C deope cultus.Viriti gre/ 
gatimq! difcordia ignota:&: cegritudo omnis.Mors non nifi farietare uitae epulatisidelibutifqp fenibus 
luxu ex quada rupe in mare falientium.Hoc genus fepulturae bcatiiTimum.Quidam eos in prima par 
tx aCix littorum pofuere non in europaiqui funr ibi fimilitudme 8C fittti attacori nomine . Alii medi' 
os fecere eos inter utru^ folem antipodum occafum exorientem noftrumiquod fieri nullo modo po 
teft conflare tam uaflo mari intevuenienre.Qui albi q in fcmeflri luce coflitucre cos ferere matutinis: 
meridie mctereioccidente fole foetus arborum dcccrperetncdibus in fpecuscondi tradiderunt. Nec li> 
bet dubitari de gente ea cum tot audores prodantifrugu m pi im itias folitos dclon mittere Appollini: 
quem praecipue colunt. Virgines ferebant eas hofpitns gentium per annos aliquot uenerabiles : donec 
uiolata fide in ^ximis accolape finibus deponere facra ea inflituere.Higj ad conterminos deferreratque 
ita delu ufg?.Mox 8C hoc ipfum exoleuir.Sarmat ia::fiytiae:rauricac:omnifque ab oriftene amne:tradus 
'Iongitudo.d.cccclxxx.Mil.Latitudo,d.ccxvii.M.Agupparradiracfl .Ego incertam hac terrarum par 
menfuram arbitror.Vepe inflituto ordine reliqua huius finus dicanf;&: maria qde eius nucupabimus. 

Infui* ponti. CA; XIII. 

Ellcfpontus Ifulas no habet i europa dicedas.In poto duae.M.d.paflibus ab europa.xiiii.Mil* 
h ab hofliocyaneaeiab aliis iymplegades appellarsirradira-qtfabulis inter feconcunfle: quoni/ 

am paruo diferet* interuallo ex aduei fo intrantibus geminae cernebantunpaulumg^ deflexa 
adecoeuriu fpecie pbebat.Circa iflru appolloniatap^ una.lxxx.Mil.a bofphoro thracio.Ex qua.M.Lu/ 
cullus Capitolinum Apollineaduexit.lnter oftia iftri qu* eent diximus. Ante boryfihenem achillea cft 
fupradidareade leuccdi macaron appellata.Hanc tpop^ hop^ dcmoftratio a boryflhene.c.xxxx.mil.po 
nit»a tyra.cxx.miLa peuce ifula.l.mil.Ongif circitcr,x.mil.paf.Reliqu* in carcinitis finu cephallones: 
rhofphodus:amacra.Non cfl omittenda mulrop^ opinio priufq digrediamuria pontoiqui maria om/ 
nia interiora illo capite nafei non gaditano freto exiftimauereihaud im pr obabili argumeto: quoniam 
aeflusfemper e ponto profluens nunq reciprocetur ad eundcm.Dcindeefl ut extra europae dicantur: 
tranfgrcffif^ in ripheos montes littus occeani feptentrionalis in leua donec perueniatur gades legedu* 
Infulae complures fine noibus eo fitu traduntur:ex quibus ante fcythia quae appcHaf bannoniaiunam 
abefle a fcy thia diei curfu:in quam ueris temperie fludibus elcdtu eiiciatur Timaeus ^didit . Reliqua 
littora incerta fignata fama.5eptetn6alis occeanusiamalchiu eu hecaraeus appellat a paropanifo amne 
qua fcythiam alluitiquod nomen eius gentis lingua fignificat congelatum. Philemon morimarufam 
a cimoris uocariihoc eft mortuum mare.lnde uf^ ad promontorium rubeas.Vlrra deinde cronium. 
Xenophon lampfacenus a littore fcytarum tridui nauigatione infulam elle immenfac magnitudinis 
baltiam tradit.Eandem Pythias bauliam nominat.Feruntur 6C oonaeiin quibus ouis auium & auenis 
incolae uiuant. Aliae in quibus equinis pedibus homines nafcantunhippopodes appellati . Fanefiorum 
aliae in quibus nuda alioquin corpora praegrandes ipforum aures tota integant.lncipit inde clarior ape 
xiri fama ab gente ingeuonumiquae eft pnma.Inde germaniae feuo mons ibi immenfus:nec ripheis lu 
gis minor immanem ad Cimbrorum uf^promotorium efficit finumiqui codanus uocatur refertus 
infulis:qua^ clariffima fcadiauia eft incompertae magnitud!nis.Portione rantu eius quod fit notu:hiI 
leuionu gente qngentis incolcte pagis:quae altepe orbem terrapi eam appellat . Nec eft minor opinione 
eningia.Quida haec habitari uiftulani ufq» fluuiuta farmatis benedis:fcyris:hyrris:tradunt . Sinu clyhv 
peum uocari:& in oftio eius infulam larrin.Mox alre^ finum lagnum conterminu cimbris»Promon/ 
torium Cimbrorum excurrens in maria longe peninfuhm efficit : quae hauftifus appcllatur.xxiii,MiI. 
paffjumJndc infulae romanis armis cognitae.Eapd nobiliffimae burcana fabaria a noftris didla a frugis 
fimilitudine fponte ptQuenientis,Ite glaeflaria a fucino militiae appellata a barbaris aufteraniaipraeter^ 
a^ania.Toto aut hoc mari ad fcaldin uf^ fluuiu germaniae accollunt gentes haud explicabili menfura: 



LIBER 

ta {modica prudefiu difcordia c»Grxci 8C gda noftri.xx v.M.paf.ora gcrmania: tradiderut. Agrippa cu 
rhetia 8C norico logitudine.cc.M,p«lxxxvi»M»pXaritudin6cc.xlviii.M. Germanix» CA. Xllll. 

Hetix prope unius maiore latitudine:fanecirca excelTum eius fubadx.Nam germania mul/ 
r ris poftea annis nec tota percognita efl: . Si coniedare permittitur haud multum ore de erit 

grxcorum opinioni:8C longitudinis ab Agrippa traditx.Genera germanorum quigp.Vfdeli 
ci:quorum pars burgundiones:uarrinnx:charini:guttones.AIterum genus ingeuonesrquorum pars 
cimbri:teutoni a cauchorum gente.Proximiaute rhcno ifteuonestquorum pars cimbri mediterranei: 
hermionesrquojd fueui hermuduri:catri:cherufci.Quinta pars peucinirhabernx fupradiftis contermi 
nidacis. Amnes clari in occeanu defluutrgutallus mftilus fiue uiftula:albis uifurgis ammifluis: rhenus; 
mofajotrorrus uero nulla inferius nobilitate hercynium lugum prxtenditur. 

Infulxingallicoocceano. CA. XV. 

Nrheno auteipropropecetumMil.pafluumin longitudine nobililTima batauo^ infula 
i cannenefatum:6i alix fnfiopi:caucopd:frifiabonum:fturio 9 i: morfatio^rqux fternunf inter 
helinum ac fleuum»Ita appellanf houria in que eflfufus rhenus ab feptetrione in lacus ab occi^ 
dete in amnem mofam fe fpargitimedio inter hxc chore modicum nomini fuo cuftodies alueum. 

Britaniahibernia. • CA. XVI. 

X aduerfo huius fitus britania infula clara grxeis noftrif^ monumetis:inter feptentrione 6C 
t occidete iacet:germanix gallix hifpanix multo maximis europx partibus magno interuah 

Io aduerfa.Albion ipfi nome fuit:cu britanix uocarenf omnes de qbus mox paulo dicemus. 
Hxcabeftageforiaco morino^ gentis littore pxime traiefto qnqginta milia miliu.Circuitu ueropa/ 
tere trigintaodio Mil.paffus.lxxv.Mil.Pythias & Ifidorus tradilr .7 riginta ^pe ia amnis notitiam eius 
romanis armis no ultra uicinitate filux calidonix ^pagatibus. Agrippa logitudine odlingetoj; miliu 
pafluu credit efle.Latitudine treceto^ milium credir.Et eande hibernix latitudinc.Sed longitudinem 
ducento^ MiI.p.minore.Supea hxefita abeft breuiflimo trafitu a fllup^ gcte.xx.Mil . pafluum . Reh> 
quapi mella.cxxv.Mil.circuitu am plior prodif.Sunt au t hinc.xl,MiI.paf.orcades modicis inter fe difere 
te fpatiis.Septem acmodx:& triginta hebudes:& inter hibernia & britania:mona:menapia:ricnea ue/ 
dIis:fiIinus:andros.Infr3 uero fiambis:& axantos.Et ab aduerfo in germanicu marx fparfx gleflarix: 
quasele(3ridasgrxcirecentioresappelIauere;g^ ibi elcdrum nafceref.VItimaomniuqux memora/ 
tur tyle.In qua folftitio nullas efle nodies indicauimus cacri fignum foletranfeunteinullofc^ contra per 
bruma dies.Hxc qda fenis mefibus cotinuis fieri arbitrad.Timxus hyftoricus a britannia itrorfus fex 
die 9 ^ nauigatioe abefle dicit infula mitterin.in qua cadidiu plubu ^ueniat.Ad ea britanos uitilibus na' 
uigiis corio circufutis nauigare.Sunt dC q alias pdat fcedia : duma:bergos maximaqp oium nerigontex 
qua in tylen nauieetur. A tyle unius diei nauigatioe mare concretum a nonnullis cronium appellatur, 
Gallia. CA. XVJI. 

Allia omnis comata uno nomine appellata in tria populorum genera diuiditur amnibus ma 
g xime diftindla. A fcalde ad fequanam belgica.Ab eo ad garumnam celtica ; eademque lugdu/ 

nenfis.Inde ad pyrenei montis excurfum aquitania aremorica ante didta.Agrippa uniuerfa^ 
gallia 9 ^ iter rhennu pyreneii at^ occeanu ac montes gcbena & iura : quibus narbonenfem gallia ex/ 
cludit:logitudine.ccccxx.M.paiTuu.Latitudine.cccxiii.c6putauit.Afcaldi icolutiexternirtexandripluri 
bus noibus.Deinde mcnapii:morini:oromafaci iundli pago g gefoiiacus uocaf.Britani: ambiani: bel/ 
louaci.baflirintrorfus callologi:attrebates:neruii:liberi:uero madui.fueuconi: fuefliones : ueruni Iibe/ 
rirulmanctes iiberi:tungri:rinuci:frifi:auones:betafi:leuci liberi:treuei liberi:antea:& lingones foedera 
tirrhemi foederati:medio matrici:fcquani:rauraci:heluetii.Colonia equeftris rauriaca.Rhenum au/ 
tem ac colentes germanix gentium in eadem prouincia menetes:triboci:uangiones:cubi:coIonia agrii 
pinenfis guberni:butani:& quos in infulis diximus rheni. 

Lugdunenfis gallia, CA, XVIII, 

Vgdunenfis gallia habet lexouios:uellocafles:galletos:uenetos:abrincatuos:ofifinios:flumen 
1 " clarum ligerin.Sed peninfulam fpedlatiore excurrere i occeanu a fine offifogi circuitu.d.c,xxi", 

MilipalTuum logitudine,In latitudine.cxxv.mil.Vltra ea uanete.Intus at hedui foederati:cau/ 
i*atani:foederati:boii:fenones,Aulerci qui cognominanf eburones:6C qui cenomani;meldi;liberi:pari/ 
fii:trecaires:andegaui:inducaires:bodicafles:uenelli:cariofuelites:diablidi:rhedones:turones:itefui:fe/ 
cufli:albiiliberi:inquo^agrocolonialugdunum. Aquitania. CA. XIX, 

, Quitanicx funt:ambulatri:anagnutes:pidlones:fandtones:liber:bituriges liberi:fef.gnani co/ 

a gnomine ubifciraqtani unde nome ^uincix;fediboniates:Moxim oppidum cotributi conue 
nx:bergebi:tarbeliqttuor:fignani:cocofates:fcxagnani:uenam:ienobrilates:beledi:faltus py/ 
reneus.Infra^ nemeofirofgdates : motani fybillates:caponi:bercorcates:pipedimui:fairumini: uellates 
tornates:confcranni:aufci:elufates:fottiates:ofquidates:capeftres:fuccafles:latufates:bafabocates:uaflei 
fennates:camboleftri:agefinates:pidIonibus iundti.Hinc bituriges liberi qui cubi appellantur . Dein le/ 
mouicestaruerni liberi:gabales.Rurfus Narbonenfis prouincix contermini rutentncadurci: antobro/ 
ges .Tarnxque am ne difcreti a tolofanis peteogori maria circa oram ac rhenum feptentnonalis occea' 
nusrinter rhenum & fequanam britanicus:inter rhenum pyreneum gallicus :Inlulx complures ue/ 
neco$c:&: qux ueneticx appellantur:SC inter aquitanicum finum. 



QVINTVS 

-Cittcriorhifpania. ^ CA. XX. 

Pyrenei ^motorio hifpania icipit anguftior no gallia morueji et femetipfa(ut‘diximus)imc'' 
a fum gtu hic occeanonllinc hiberico mari coprimetibus Jpfa pyrenei iuga ab exortu seqnoftia 

li in occafum brumale breuiores latere feptenrrionah q meridiano hifpanias faciut* Proxima 
ora citerioris e eiufde tarraconenfis fitus a pyreneop oceanu baftonu faltus,Aolarfo uardulo^ oppida 
morofgi:menofca:uefperies;amanu portusrubi nuc obrica flaui colonia ciuitatu noue.Regio catabro^ 
ru flume fangarportus uidlorix iuliobricefiu.Ab eo loco fontes hiberi qdragita mil.pafluLi:portus bi€ 
diu:origcni mixtis catabris.Portus eo^ uefei:ueca.Rcgio aftu^rneoga oppidu in pcnifula pifci.Et dein 
de couetus lucefis a flumine nauia. Albiones:cibarci:egouarri cognomine namanniriadonirarrotrebse: 
^pmotoriu celticu Amncs:florius:nelo:celtici:cognoie neri2c:fup^ tamarcirquoji in pcninfula trefara: 
feftianaj. Augufto dicatae 3C Gepori oppidu nocla.Celtici cognomine pfcmartii.-cileni.Ex ifulis noian-' 
dse corticata:&:aunios:aciliefis:couetus bracapeheleni:groniJ:caftellu tide:graeco^ fobolis oia.Infulae ci 
cae.Infigne oppidu abobrica.Minius amnis quattuor mil.paf.ore fpariofus:leuni:feurbi:bracha9e oppi 
du auguftarquos fupra galecia.FIumen limia.Durius amnis e maximis hifpanfe ortus in pelodonibus 
8C iuxta numantiaXapfus dein p areuacos uacceof^ difterminatis ab afluria ucdonibus:a lufirania gal 
Iecis,Ibi quo^ turdulos a bracharis arces:oif^ dida regio a pyreneo metallis referta auri argenti ferri 
plubi nigri albi^. Lufitania. CA. XXI* 

Durio lufitania rcipit.Turduli:ueteres:pefuri.FIume uagia.Oppidii ralabrica.Oppidu 6C flu-' 
a me eu meniu .Oppida conibrica:colippo:euburno:britiu.Excurrit dcide in aliud uafto cornu 

^mororiutqdalii artabru appellauereialii magnuimulti ulyfipponefe ab oppido: terras ma/ 
ria caclu difterminas.lllo finif hiipaniae latus.Et a circuitu eius icipit fros feptetrionis* 

Infulae in occeano. CA. XXII* 

Inc occeanus q 8i gallicus occafusrillinc oceanus atlaricus jjmotorii cxcurfum.xl.mil.pdide^ 
h re. Alii.xc.mil.paf.ad pyreneu.Inde no pauci duodequiquagira milia:& ibi g«e artabru quae 
nunqfuitmanifefto errore.Arrotebras.n.quos antecelticu diximus ^motoriuhoci locopo 
fuere Iris pmutatis.Erratu & in amnibus iclytis ab minio que fupra diximus.cc.mil.pafruu ut audpr 
eft Varro abeft eminiusrque alibi qda intelligu t:& limaa uocd:obIiuionis antiqs didusimultu^ faba 
lofus.Ab durio tagus.cc.miliu pailuil iterucniere muda.Tagus auriferis harenis celcbraf.Abeo.clx.m. 
pafluu pmotoriu facru e media ppe hifpania fronte pfilir.xiiii.milia.paflua.lnde & pyreneu medium 
colligif Varro tradit. Ab ana uero quo lufitania a berica difcrcuim us.cxxvi.mil. pafluu. A gadibus.cii, 
mil.paf.additis getes celticac turduli:& circa tagu uetones.Ab ana ad facru lufitani oppida memorabis 
lia a tago in oratolyfippo equa^e e fauonio ueto coceptu nobile falatia cognominata. Vrbs imperatoria 
merobrica:pm5toriu facru:8^ alte^ cuneus.Oppida oflbnoba bafla myrtili.Vniuerfa puicia diuidif 
in couetus tres:emericefem:pacdem;fcolabiranu.Tota popuI05e.xlvi.in qbus coloniae funt quiqj mu/ 
nicipiu ciuiu romanoje latii antiqqttuor.Stipediaria.xxxvi,Colonia augufla emerita anae fluuio appo 
fita:mertallinefis:pacefis:norbefis caefariana cognoie.Cotributa fut in ea caftraiulia:caftra cecilia.Quin 
ta cft fcal abis:quae praefidiu iuliu uocaf,Municipiu ciuiii romanope olyfippo foelicitas iuliaicognomia 
lUtOppida ueteris latii eboraiqd ide liberalitas iulia 6C myrtilis 6i ialatia quae diximus ftipediariorum: 
quos noiare no pigeat. Praeter ia didos in betica cognominibus:auguflobrigefes:eminefes : araditani: 
iaxabritefes:blaxenres:caefarobricefes:caperefes:caurdes;colarnici:bilitani:c6cordiefes:& bocoriiiterau 
fenfes:latienfes:mirobrigcfes:qui celtici cognominanfimedubrigefes :qui plubani:ocelenfcs:lauciefes: 
turduli qbarduli:& tapori.Lufitania cu aufluria & galecia patere 16gitudine.xl.M.p.Latitudie.d.xxxvi. 

Agrippa pdidit.oes aut hifpaniac a duobus pyrenei pmotoriis p maria totius orae circuitu,xxxix. 
M.xii.colligere exiftimanf *b aliis.xxvi.Mil.Ex aduerfo celtiberiae coplures funt infulae cafliterides di/ 
dx a grtecis a fertilitate plubi.8C e regione arrotrebape pmStorio deope fexiquas aliq fortunatas appei/ 
lauere.In ipfo uero capite mox beticae ab oftio freti p3fllis.lxxv.Mil.gadis loga & (ut Polibyus fcripfit) 
xii.MiUata.iii.Mil.pafluu abeft a cotinete pxima parte minus pedes.d,cc.Reliqua plus fepte mil.ipfius 
fpatiu.xv.Mil.paf eft.Habet oppidu ciuiu romanope qd appellaf auguftana urbs iulia .Gaditani ab eo 
latere quo hifpania fpedat paflibus fere,c. Altera infula eft in 16gu.cc,miliu pafluu,xl»mil.lata.i qua pri 
us oppidu gadiu fuit.Vocat ab Ephoro 3i philiftideiacrythrca a Timaeo 8C Syleo ophrcdifiasrab indi/ 
genis lunonis.Maiore Timaeus cotinufam apud eos uocitata ait.Noftri tarteron appellattqua poeni ap 
pellarur gadiritia:peni cadiruta punica ligua fepte fignificate.Erythrea dida eft quonia ryrii ab origine 
cope orti ab erythreo mari ferebanf.In hac geriones habitaflea qbufda exifbmanfiquo^ armeta. Her 
cules abduxerit.Sunt qui aliam efle eam:& cgtra lufitaniam arWtrarentuneodemgp nomine quonda 
ibi appellant. Vniuerfaeeuropaemenfura. CA. XXIII* 

Erado ambitu europs reddenda confumatio eftinequid in expedito non fit nofeere uolen/ 
p tibus.Logitudinc cius Artemidorus at^ Ifidorus a tanai uf^ gades.Ixxxiiii.Mil.xiiii. pafluil 
prodiderunt.Polybius latitudinem europae ab italia ad occcanum fcribir.xi.Mil.I. efle etiam 
tum icomperta magnitudine huius.Efttaut ipfius italiae(ut diximus).xii.mil.xx.ad alpes . Vnde lugdu 
num ad portum marinorum britannicumrqua uidetur menfuram agere PoIybius.xiii.MiI«xviii. Sed 
cetior menfura ac longior ad occafum folis aeftiui oftiumque rheni per caftra legionum germaniae ab 
iifdem dirigif alpibus*xii*Mii«xliii.par.Hinc deinde afcica at$ afia dicentur* , 



LIBER 

CAII PLIYNIl SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER QVINTVS. 



AfricseDifcriptio. 

F RICAM GRAECI LIBYAM APPELLAVERE QVA MARE 
ante eam libycum incipiens aegypto finitur. Nec alia pars rerrariim pau^' 

I ciores recipit finus longe ab occidente litto^ obliquo fpatio» Populorum 
I eius oppidorum^ nomina uel maxime funt ineffabiliarprxterq ipforum 
’ linguis alias callellafermeihabitar* Mauritania. CA. I» 

j Ricipio terra^ mauritaniae appcllanf ufgi ad GCacfare Germa' 

I p nici filiu regna»Seuitia eius I duas diuifa eft^uicias.Promotoriu 

I occeani extimil ampeluGa noiaf a graccis.Oppida fuere liflaccot/’ 

tetultra columnas Herculisaiunceft tingi quondam abAnteo conditui 
poftea a Claudio Caefare cum colonia faceret appellatum tradudla iulia. 
Abeft a belone oppido betic^ proximo traicdl:u,xxx,mil.paf. Ab eo.xxv. 
mil.in ora occeani colonia Augufti iulia c6ftantia:zubil regu ditioni exo' 
pta:6i iura i bctica petere iuila:8i ab eo.xxxii.mil.paffuum colonia a Clau 
dio Caefare fa£la lixosruel fabulofiffime ab antiquis narrata, Ibi regia Anteircertameq? cum Hcrcule:6i 
hefperidum horti. Affunditur autem huic aeftuarium e mari flexuofo meatua quo draconis cuftodiac 
inftar fuiflenuncinterpretantur,Ampleditur intra fe infulam:quam folam e uicino tradlu aliquanto 
cxcelfiore non tamen aeftus maris innudant.Extat in ea & ara Herculisrnec praeter oleaftros aliud e* 
narrato illo aurifero nemore.Minus profedlo mirentur portentofa graccix mendacia de iis de amne li^ 
xo proditaequi cogitent noftros nuper paulominus monftrifica quiedam de iifdem tradidiffe,Pr£eua^ 
lidam hanc urbem maioreqp Carthagine magna.Prsterea ex aduei fo eius fitam 6i ^pe fmenfo tradlu* . 
Abtingi quoqp aliam Cornelius Nepos audaciflime credit ab lixo.xl.mil.pafluum.ln mediterraneo ah 
tcra Augufti colonia eft babba:iulia capeftris appcllata,Et tertia pan3fa,lxxv.mil,ualetia cognolata Ab 
ea,xxxnmil,pafluu uolubile oppidum tantudem a mari utro$ diftas:&: in ora a lixo»l.M.amnis fubu/ 
bus praeter banafam coloniam deflues:6d magnificus 8C nauigabilis. Ab ea totidc milibus pafluum _op 
pidum (ala eiufde nominis ftuuio impofitumiiam folitudinibus uicinumielephantorum gregibus ife<' 
ftu.Multo tame magnis autololum gente per qua iter eft ad montem africac uel fabulouflimum atla'' 
tem.E mediis hunc harenis in c^Iu attolli ^diderunt:afperu:fqualetem qua uergat ad littora occeani: 
cui cognomen fpofuit,Eunde opacu nemorolum^ & fcatebris fohtiu riguum qua (pedlat africa frudti 
bus omniu genep: fponte ita fubnafcentibus ut nunq fatictas uoluptatibus dcfit,lncolarum neminem 
interdiu cerni filere omnia haud alio q folitudinum horrore:fubire tacitarn religionem animos ^pius 
accedenriuipr^terq? horrore elati fup nubila at^ inuicinia lunaris circuli.Eude^ nodlibus micare crc< 
bris ignibus aegypanum fatyroru^ lafciuia,Impleri tibiag: ac fiftute cantu tympanorum^ 8C cymba 
Iorum fonitu ftrepere.Hsc celebrati aujftores ^didere praeter Herculi Sc Perfeo laborata ibi:fpattu ad 
cum imefum incertu^.Fuere 8C Hannonis carthaginefiu ducis comerarii punicis rebus florentiflimis 
explorare ambitum africae iu(Ti:que (ecuti plericp e gr^ccis noftrifgp.Et alia quaedam fabulofa:6i urbes 
multas ab eo conditas ibi prodidere:qua^ nec memoria ulla nec ueftigium extat.Scipione Aemiliano 
res in africa gerente Polybius annalium conditor ab eo accepta clalTe ferutandi illius orbis gratia circu' 
uecftus prodidita monte eo ad occafum uerfus faltus plenos ferisiquas generat africaiad flume anatin* 
ccccxxxv.mil.pafT.Ab eo lixum,ccv.Mil.paf. Agrippa lixum a gaditano freto»cxii.Mil,pa(r.abefle. Inde 
finum qui uocetur faguti.Oppidum in promontorio mulelacha.FluminaYubur & falam.Portum ru' 
bis a lixo.cccxiii.Mil.paf.Inde promontorium folis portum rifardir,Getulos:autoteles : flumen cofe«' 
numigentem felatitos dC mafatosiflumen mafatauflumen daratiin quo crocodilos gigni,Deinde fini^ 
d.cxvi»M,p,Includi montes barce promontorio excurrente in occafum quod appellat furretiu,Poftea 
flumen palfumrultra quod acthiopas perorosiquojia tergo porufios,Iis iungi mediterraneos getulos 
daras:at in ora aethiopas daratitas.Flumen bambotu crocodilis 8i hippopotamis refertum. Ab eo mo 
tes ppetuos uf^ ad eum quem theen ochema dicemus.Inde ad ^montoriu hefperu nauigatioe dieje 
ac no(ftiu,x.In medio eo fpatio atlatem locauit:a canteris omnibus in extremis mauritanite proditum# 
Romana arma primu Claudio principe in mauritania bellauere Ptolemeu rege a GCajfare intereptu 
ulcifcenre liberto Aedone: refugientibuf^ barbaris uetum conftat ad montem atlantc.Nec folum con 
fulatu pfundis at^ e fenatu ducibus q tu res ge(Tere:fed eqtibus quo^ romanis q ex eo pfuerenbi atla-' 
te penetrafle gloria fuit.Quigpfunt(ut diximus romanre coloniae i ea ^uidaipuiil^ famae uideri pot 
Sed id plaerpqp fallacifTimo experimeto deprehedif :qa dignitate idagare uera pigeat;ignorati«e pudore 
metiri no piget.Haud alio fidei ^niore lapfu:q ubi falfe rei grauis audior exiltit.Et eqde minus miror 
koperta qda ee equeftris ordinis uiris,la uero dC e fenatu no aliunde kratibus q ca luxuriae:cuius effica' 
ciftima uis fentif at^ maxia cu ebori citro filuae eqrandioes fcopuli getuli muricibus ac purpuris idige 
nae tu tradtit 1 ora ab fala.cl.M.p,flume afana mario hauftu : fed portu fpedIabilc:mox amne que uocac 
fuut. Ab eo ad dyrl hoc.rwtlati nome ec eoje ligua coueit).cc.mil.paf.iterueniete flumie cui nome e ui' 
orjbi fama exiftef circa ueftigia habitati quoda fbli uinea^ palmentoru^ reliqas « Suetonius Paulinus 




II 



I 



QVINTVS 

que cofule uidimus primas tomanoiji ducu trafgrefllis quo^ atlantem aliquot miliu fpatio pdidit de 
excelllrate qdc eius quae caeteri.Imas radices defis alrifqt repletas filuis icogmto genere arborurpcerita'' 
te Tpeiflabile enodi nirorerfrodes cupreflls fimiIes,Pra:ter grauitate odoris tenui eas obduci lanuginerq^ 
bus addita arte pofle qles bobice ueftes cofici.Vertice altis etia aeftate cpir i niuibus.Decumis fe eo pue/ 
ni(Tecaftris:8£ ultra ad fluuiu q niger uocafpfolitodines nigri pulueris eminetibus interdii uelut exu/ 
flis cautibus loca inhabitabilia feruore qq hyberno tepore expertus.Qui proximos inhabitet ei faltus 
refertos clephantoru ferarug^&ferpentu omni genere canarios ap^ellari.Quippeuidlu cius animaiis 

{ jromifcuu iis efleid: diuidua ferani uifcera.IunCTa aethiopum gente quos perorros uocant fatis coftar. 
uba Ptolcemei pater qui primus utri^ mauritania? imperauit ftudio^ claritate memorabilior etiam 
q regno fi milia prodidit deatlanterpraerer^ gigni ibi hac rba euphorbia ncie ab inuetore medico fuo 
appcIlara.Cuius ladlcii fuccii miris laudibus celebrat 1 claritate uifusicotra ferpetes & uenena ola priua 
«didtatouolumle.Etfatisfupqideatlante, Tingitaniaprouincia. CA. II, 

Ingitaniae prouincice logifudo,clxx.mil,pairuu efl :8C gens in ea quonda peipua maurop^run^ 
t de nome ^uinci^tquos pleri^ maurufiosdixerur.Attenuata bellis ab paucasirediit familias: 
Proxima illi maflefylo^i fueratifed fimili modo extida eft.Gerulce nunc tenet geresibanurri, 
inulto^ ualidifllmi autolobes.Et hopi pars quonda uefuniiq auulfi iis ppria feceregete uerfi ad aethio 
pas.lpfa ,pulcia ab oriente motofa fert elcphatos.ln abila quog? more & quos fepte iratres a fimili altf^ 
tudine appellar freto Imienti iudi abilaciab iis ora interni maris.Flume ramuda nauigabilc quonda 6C 
oppidu.Flumc laud Si ipfum nauigiop: capax, Rufardir oppidu Si portus maluana.Fluuius nauigabi/' 
Iis figa.Oppidu exaduerfo malacae in hifpania fitae Syphacis regia alterius ia mauritaniae.Namqp diu re 
gum nomina optinuere:ut bogudiana appellaretur extima»ltemg! Bocchi quae nuccaefarienfis. Ab ea 
portus magnus arfpatio appellatus ciuium romanope oppidu. Amnis mulucha Bocchi mafleryloru^ 
finis.Quisa cenitana peregrinope oppidu. Arfennaria latinope tria mil.pafluu a mari . Orcena colonia 
Auguuitiegio fecuda,lte colonia eiulde deduda cohorte prsetoria gunugii : promontoriu Appollinis, 
Oppidum w ei celeberrimu exfarea antea uociratu iol iubx regia a Dsuo Claudio coloniae iure donata 
eiufdem iuffu dedudlis ueteranis,Oppidu nouu Si latio datum tipxifa,ltcqt a Vefpafiano imperatore eo 
de munere donatum icofic.Colonia • Augufti fufconicce Rufeunu ciuiraie honoratu a Claudio.Rusa 
fus colonia Augufti.Salde colonia eiufdem:igilgili oppidum.Tucca ipofitu mari Si flumini ampfagae. 
Itus colonia augufla quae ire fuccarbaritem :tubi:fubtu.Ciuitates rim icntigaua-.Flumina ifarges: gcfna 
badcs:fardana:lauerna:bargenfina:turebi:flumen ufariens nauigabile.Flume ampfaga abeft a caefarea* 
ccxxxiii,Mil.pafluum,Vtriufque mauritanix Ionguudo,d.ccc,mil.paf,xxxix,Mil. Latitudo, cccclxvii, 
mil.par. Numidia. CA. 111, 

B ampfaga numidia cft Mafliniflic clara nomineimeragonitis terra a grarefs appellata.Numi 
a dae uero nomades a pmutadis papilionibus mapalia fua hoc eft domus plauflris circuferetes» 
Oppida cullu ruficadc,Ab ea ad.xlviii.mil.par,tn mediterraneo colonia cirthafitianope cogno 
mlerSialia itus ficca liberu^ oppidu bulla regia.Et in ora tacatua hippo regius.Flumearmua.Oppidu 
tabracha ciuiii ro.Tufca fluuius numidi£efinif.necpracter marmoris numidici ferarumgp prouentum 
aliud Ifigne. Africa, CA. III» 

Tulca seugitana regio Si qus^prie uocef africa cfl. Tria^montoriatcandidu : mox Apolli^ 
a nis aduerfum fardiniae.Mercurii aduerfum ficiliae in altu ^currentia duos efficiunt finus hip/ 

ponefem proximii ab oppidoiqd hippone dirutu uocat diari hitu a graecis duSu pp aquap^ ir 
rigus.Cui finitimu theudalis imune oppidu logius a littore.Dein pmotoriu Apollinis : 6i in altero fi' 
nu Utica ciuiu romanope Cathonis morte nobilisiflume bagrada.Locus caftra cornelia.Colonia cartha 
gotmagnae in ueftigiis Carthaginis colonia maxulIa.Oppida carpi:mifura,Et libepe clupea i pmotorio 
Mercurii.lte libera curubis neapolis Mox africx ipfius alia difliaio.Libyphocnices uocanf q bisatiti u 
colur.Ita appellaf regio.ccl.mil.pafip circuitu fertilitatis eximise cu cetefima fruge agricolis focnus red'' 
dere terra.Hic oppida libera leptis adrumetu:rufpina:rapfus.lnde thena auefiac6;madefta:chape:fabra 
ta cotinges fyrtin minore:ad qua numidiae Si africjr ab am plaga logitudo.d.lxxx.mil.p.Latitudo qua 
cognitu efl.cc.mif.Ea pars qua africa appellauimus diuidif in duas ^uincias:ueterem Si noua difereras 
foffa.Intcr africanu fequete Si reges thenas uf^ jpduda.qd oppidu a Carthagine abeft,ccxvii.mil.paflus 
Tertius finus diuidif in geminos duap: fyrtiu uadofo ac reciproco mari.Difi rhoos ad ^xima qua: mi 
nor efl a carthagine,ccc.mil.par.ut Polybius rradir, Ipfam.c.mil.pafadditu,ccc, Mil, ambitu . Et terra 
bafc aut lydept obferuatioe nobiIis.Ad ea per deferta harenis perg? ferpetes iter efl,Excipiut faltus reple 
ti ferap: mulfitudine;& itrorfus elcphatop:folitudines;mox deferta uafta. Vtring! garamares ab augy'' 
Iis diept.xii.itinere diflates,Sup illos fuere ges: pfylnlup quosdacus lycomedis defertis circudatus . Au-' 
gylac ipfi medio fere fpatio locant ab acthiopia quaead occidetc uergir:& a regione qua: duas fyrtes in^ 
leriacet par utrftp Ircruallotfed littore iter duas l) rtes.ccI,M.paf,lbi ciuitas oenfis,Cynips fluuius ac re-' 
gio.Oppida ncapoIis:raphra:abrothonu:!epris alera quse cognominatur magna.Syrtis maior circuitu 
cxxv.mil.pafi^adiru aut.cccxiii.miUndeaccollit ges cifipadu.In irimofinu fuit ora lothophagoiquos ^ 
daalachroas dixere adphilenop: aras ex harenafunre^. Ab lis n5 ^culacotinetepalus uaflaadamne: 
tritone: nome^ ab eo accepinpalarias appellata a OHimatho:& cura miore fyrti ee didlata multis ue/ 
ro iter duas fyi tes»Promoroiiu qd maiore idudit borio appellat tultra cirenaica ^uincia.Ad hunc finS 



LIBER 

africa a fluuio ampfaga popuIos.xxviihabct g romano paret imperiojn iis colonias fex pter iam fupr* 
didtas urhinam tuburbin*Oppida ciuium romanop^,xv.ex quibus in mediterraneo diceda abluritanu 
abutucefe:ab orienfecanophicum:chimanenfe:fimittuenfe:thunufidenfe:ruburnicenfe.tybibrumefe; 
tibigefe.Vcitana duo maius minus:uagenfe:oppidum larinum unu uzzalitanum.Oppidum ftipen 
diarium unum.Caftris coneliis oppida hbera triginta:ex quibus dicenda intus acolitanumracharitanu 
auinenfeiabziritanumicanopitanum melizitanum:mararenfe:falaphitanum:tufdritanum tdiricenfe; 
thiphicenfeitioufenfe theudenfeitagafenfe figenfe ulufubritanum uagiefeialiud figenfcizianienfb.Ex re 
liquo numero no ciuitates tatumifed plaere^ et nationes iure dici pofluntiut natabudes:cafpitani;ifu/ 
Iani:fabarbare$:maflylini:ciues uamacures:ethim:muflini:marchubi & totagetulia ad fiume nigrin: 
gafricam ab atthiopia dirimit. Cyrene, CA »V. 

Yrenaica eadem pentapolitana regio illuftrafHammonis oraculoiquod a cyrenis abeft. cccc. 
c mil»paf,fonte folisipentapolis urbibus maxime quinque berenixiarfinoeiptolemiade apollo^ 

• nia:ipfa^ cyrene.Berenice in fyrtis extimo cornu eft quonda uocata hefperidu fupradidaru 

uagantibus grxciae fabuIis.NIec procul ante oppidil fluuius lethomlocus facer : ubi hefperidum horti 
memoranf. Abeft a Iepti,ccclxxxv.Mil.p, Ab ea arfinoe tauchera uocitata,xliii,Mil»paf, Et deinde pto^ 
lemais antiquo nole barce,xxii.Mil.paf.Mox,ccl»miI,^montoriu phycus p creticum mare excurrit di; 
ftans,cccl.mil.paf,a tsenaro laconicaf pmStorio. A certa uero ipfa.cxxv.mil.Poft id cyreue a mari.xum,, 
paf,A phicuntcappollonia,xxiiii,mil.paf.ad cgeronefum.Ixxxviii.mil.paf.Vnde catabathmum ,ccxvi» 
Mil.paf,accoIIunt marmaridse a pharedoni ferme regione ad fyrtin ufque maiorem porredi • Poft eos 
acraucae lefatianuln ora lyrtis nafammones quos mefammones grxei appellauere ab argumento loci 
medios inter harenas fitos.Cyrenaicus ager.xv,MiI,p.latitudine a littore arboribus fertilis habetur,In^ 
tus eodem fpatio frugibus tantum mox,xxx.MiI,pafluuni Iatitudine:&:»ccl,iTiil.pafIuum longitudine 
laferi modo,PoftnafammonashafbytaE&macxuiuur,VItraeoshammanientes,xi,dierum itinerea 
fyrtibus maioribus ad occidentem 8c ipfi quaqua uerfus harennis circundatirputeos tamen haud dilfi 
ciles binum fere cubitorum iueniunt altitudine ibi reftagnatibus mauritaniae aquis,Domos fale e ma 
tibus luis excifo ceu ladide coftruut,Ab iis ad troglodytas hyberniioccafus plaga die^i qttuor itencum, 
quibus comertiu gernse tantum qua carbunculum uocamus exxthiopia uedaeJntetuenit ad folitudi 
nes africae fuper minorem fyrtin didas uerfa phazaniaiubi getem phazaniornm urbef^ alelen 8i cilia 
bafubegimus.Itemcidamumeregionefabrate.Abhismonslogofpatioin occafum ab ortu tendit: 
ater a noftris didus a natura adufto fimilisiaut folis repcuflu accenfo,VItra eum deferta,Matelgse oppf 
dum garamantum.Itemque detris affufo fonte a medio die ad media nodem aquis feruentibus: toti> 
dem horis ad mediu diem rigentibus.Clariflimu^ oppidu garadamum caput garadamantu : omnia 
armis romanisfuperata:8daCornelioBaIbotriuphata:uniusomniucurru extermo & quiritium iU'' 
re donato,Quippe gadibus naro ciuitas romana cum Balbo maiore patruo data eft,Et hoc mirum fu 
pradida oppida ab eo capta audores noftros prodidifleJpfum in triumpho praeter cydamum di gara 
damum oium aliaje gentium urbium^ numina ac fimulacra duxifleiquae fuere hoc ordine. Tabidiu 
oppidumiteris nationis gligemela oppidu. Bubeium natio uel oppidum.Enipi natio.Thuben oppidu 
Mons noie nigennitibrum rapfa oppidaidifcera natioidetri oppiduiflumen nathabuntapfagum oppi 
dum:nanagi:natio:boin oppidumipege oppidum iflumen dafibari.Mox oppida cotinua baracuibulu' 
ba:alafi:balfa:galIa:maxaIla, 2 i 2 ama.Mons gyriiin quo gemas nafei titulus ^didit, Ad garamantas iter 
inexplicabie adhuc fuit latronibus get/s eius, Puteo qui funt no alte fodiedi li locorum noticia adfit ha>' 
renis operientibus.Proximo bello quod cum oenfibus Romani geflere aufpiciis Vefpafiani imperato-' 
ris compendium uiac quatriduo deprehenfum eft.Hoc iter uocatur praeter caput faxi:finis Cyrenaicus 
Catabathmos apppellatur oppidum 8i uallis repde couexa,Ad eum terminu cyrenaica africa a fyrti mi 
nore decies fexaginta mil.p,in longitudinem patet,ln latitudine qua cognitum eft,d,ccc,pairuum* 

Libya mareotis, CA, VI* 

A quae fequitur regio mareotis libya appellatun^gypto contermina , Tenent marmarides: 
e adirmachidxideinde mareotae.Menfura a Catabathmon ad paretonium,lxxxyi.mil,paf,In eo 

tradu intus apis intereft nobilis religione aegypti locus,Ab eo paretonium,lxii,MiI, paiTuum 
Inde alexadriam,c,M.paf,Latitudo.clxix,eft,Eratho{tenes a cyrenis alexadriam terreftri itinere,d.xxv. 
miU^didit. Agrippa totius africae a mari atlatico cu iferiore aegypto,lxxxv.mil»paf,logitudincm pofuit 
Polybius di E ratofthenes diligetifll me exiftimari ab occeano ad Carthagine magna.lxvi,mil.paf.Ad ea 
canopu nili ^ximu oftiu,xvi.mil,pafluu.xxix,fecerut.Ifidorus a tfgi canopu,xxxv.xcix,mil. palTuij.Ar/ 
temidorusqdragitaiminusqlfidorus. Infulae circa africam&aduerfa^e africae. CA. Vil, 

Nfulas non ita multas compleduntur haec maria. Clariflima eft meninx longitudine.xxxv, 
i Milia,paf.latitudine.xxv:ab Eratofthene latophagites appeliata.Oppida habet duo meningen 

ab africae latere : di altero thoiar,Ipla a dextro fyrtis minoris promontorio pafliibus,cc.fia ab ea 
c,p,contraIeumcercina cum urbe eiufdem nominis libera longa.xxv,mil,paf,Lata dimium eius ubi 
plurimum :ac in extremo non pIus.v.mil.paflus.Hincperparua Carthaginem uerfus cercinitis ponte 
iungitur. Ab iis.I,mil,fere pafluum lopadufa longa*vi,miI,pafluum,Mox gauleegalataicuius terra fcor 
pionem dirum animal africae necat. Dicutur di in clupea emoriicuius exaduerfo coflyriacum oppido. 
At contra Carthaginis finum duae e gremio areae aeae,Re uera aute fcopuli uerius g infulaciinter ficilia 



C^VINTt^S 

maxime & lardinfa Audlorcs funt has quoda habiratas fubfedifle.Intehori aut ambita africae ad meri 
piem uerfustibpcr^ getulos interucnicntibus defertis primum omnium libyi atgypth : deinde leucae 
sethiopes habitant. Aethiopes. CA. VIII, 

Vper eos xthiopum getes nigritae a quo didium c filumine . Gymnetes pharufi etiam occea>' 
f num aningentes;quos i mauritaniae fine diximus perorri.Ab iis omnibus uaftae folitudines 

oriente uerfusruf^ garamates:augylaf 9 t 8C troglodytasrueriflimaopinioneeoru quideiertis 
africae duas aethiopias fup|^nunt:&: ante omnes Homeri qui bipartitos tradit aethiopas ad oriente oc 
cafum^ uerfos.Nigri fluuio eadem natura qua: nilorcalamum 8C papyrum 8C eafdem gignit animan/ 
tes iifdem(gp temporibus augefcir.Oritur iter tareleos a:tphiopas:aecalicas. Ho^ oppidum mauin qda 
folitudinibus iterpofuerunt. Atlantas iuxta eos:acgipanas femiferos:& blemmias:& gamphafantas : & 
fatyros:& himatopodas.Atlantes degeneres funt numani ritus fi crcdimus.Na ne^ nominii ulloji in 
ter eos appellatio eft:& fole oriente occidentem^ dira imprecatione cotuenturtut exitiale ipfis agrif^, 
Ne^ ifomnia uifunt qualia reliqui mortales.Troglodytse fpecus excauat.Hae illis domus uidus ferpe/ 
tium carnestftridor^ no uox adeo fermonis comercio carenr.Garamates matrimoniopi exortes paf> 
fim cu foeminis degunt, Augylx tantu inferos colunr.Gaphafantes nudi pracliorugp expertes nulli ex/ 
terno congregantur.Blemmiis traduntur capita abeflc:ore 3C oculis pedore affixis.Satyris pratter figu 
ram nihil moris humani. Aegipanis qualis uulgo pingif forma,Himatopodes loripedes qdam : qbus 
ferpedo igredi natura e,Pharufi quonda pfa: comites fuifle dicunf Herculis ad hefpidas tedentis , Nec 
de africa plura qmemorenfoccurrut. DeAfia, CA, ,IX» 

Dhaeret alia qua patere a canopico oftio ad ponti oftiu Timofthcncs.xxvi.xxxviii.mil. pafluii 
a tradidit,Ab ore aut ponti ad os macoris Eratofthenes,xv,xlv.mil.p.Vniuerfam uero cu a:gy/ 

pto ad tanain Artemidorus 3C Ifidoru$,lxxxvin.d.ccl.mil.paflus.Mana eius coplura ab accolis 
traxere nomina qrefimul indicabunf.Proximaafricseincolif cegyptus urorfusad meridiem recedes 
donec a tergo practendanf sethiopes.Infenore eius parte nilus dextra leuagp diuifus amplexu luo derer 
minat canopico oftio ab africa:ab afia pelufiaco«c.lxx.mil.paftuu ireruallo.Qua ob cam inter infulas q/ 
da aegyptum retulere:ita fe findente nilo ut triquetra terra: figura efficiat.Ideo multi graccae litterx uo 
cabuTo delta appellauere acgvptu.Menfura ab unitate aluci unde fe primum findit I latera ad canopicu 
oftiu.xlvi.M.ad pelufiacu,cclvi.Mil.c.Suma pars cotermina ^rhiopia: thebais uocaf,Diuidif in pracfc/ 
duras oppido^:qs nomos nocant:ombiten:phaturitentapollopoliten:hermonthitenjtiniten: phantu 
riten:coptiten:tctiriten:diopolitcn::antiopoliten:aphroditopoliten:lycopoliten,Quaeiuxta pelufium 
cft regio nomos habet pharba:thitcn:buDaftiten:thyetroiten:taniten.Reliquaautarabicu hamoniacd 
tedente ad Hamonis louis oraculu oxyrynchiten leontopolitcn:atribiten:fynopoliten:hermopolitcn: 
xoitcn:mcdefiu:febenniten:cabaftitcn:IetapolKen:hcliopoliten:^fopiten:cynopolitcn;thermopoIircn 
brufophiten:onuphiten:faiten:ptenethum:ptemphu:naucratiten:ueratiten:meletititen:gymnopoIi> 
tcn:menelaiten:Alexandriae regionc,Ite libyae mareotis:heracleopolites eft in infula nili loga paflus,I, 
M.in qua 6C oppidu Herculis appdlatu.Arfinoitae duo funtrhi 6i mephites ufgpad fuummu delta pue 
niut,Gii funt cotet mini ex africa duo ceafita:.Quida ex iis aliqua noia pmutant & fubftituut alios no/ 
mos ut hcroopolitentcrocodilo politen.Inter arfinoiren aut ac mephiten lacus fuit circuitu .ccl.mil.p* 
aut ut Mutianus tradit.ccccI.M.& altitudinis.l*p,manufacftus a rege q fecerat Moeridis appellatus.lnde 
lxxii,M.paf,propc abeft mephis quonda arx xgypri regnuzinde ad Hamonis oraculu,xii, diepi itercft. 
Ad fcilTura aut nili qd appcllauimus delta,xv«M,paf.Nilus incertis ortis fontibus:ut p deferta 8C arden 
Cia 8C imcfo logitudinis fpatio ambulas fama^ tatii inermi gfitu cognitus fine:bellis:q exteras oes ter/ 
ras inuenire:originc(ut iuba rex potuit exqrere)in mote iferioris mauritanix no ^cul occeano habet: 
lacu ptinus ftaftnate:quem uocat nilidedbi pifces repcriuuf alabetx:coracini:filuri:crocodillus quo« 
Ide ob argumetu hoc exfarex ortus crcdif :i iis qux nili alueo fpedanf :hoc^ lacu educatura heicod^ 
catus ab eo fpcflaf hodie.Prxterca obferuatu e prout in mauritania niues hymbrefuc fatiauermita ni' 
Ium krefcere ex hoc lacu,Rurfus idignatur fluere p harenofa 6i fqualentia,Coditm fe aliquot die^ iti/ 
fiere.Mox alio lacu maiore i^cxlariefis mauritanix gete mafelylu erupit:& hominu coetus ueluti dreu/ 
fpicit iifde animaliu argumetis ite 9 i harenis receptus conditur rurfus.xx.dierum defertis ad proximos 
Xthiopasiatqp ubi iterum fenferit hominem prrofilit fonte(ut uerifimile eft)illo quem nigrin uocaue/ 

1 Inde africa ab xthiopia difpefc« etia fi no protinus populis:feris tamen & beluis frequ&clUuaru^ opi/ 

I fex medios xthiopas fecat cognominatus aftapus quod illarum gentium lingua fignificat aqua etene/ 

I bris profluentem.lnfulas ita innumeras fpargis qfdam^ tam uafte m^nitudinis quamq rapida celc/ 

I ritare ut tamen dierum quin^ curfu no breuiore tranfuoletxirca cariflimam ea^ meroen aftabores Ic 
I uo alueo di(ftus:hoc eft ramus aque uenientis tenebris.Dextera ueroaftufapes:quod latentis fignifica/ 

I Cionem adiidr.Nec ante nilus qfe totum aqscdcordibusrurfusiunxit.Sicquo 9 etianum gyrifantes 
1 nominatus per aliquotmiliaS: i totum Homeroxgyptus:aliif^triton,Subindeinfulisi'pa(ftustotidc 
i incitatus irritamentis.Poftremo inclufus montibus nec alibi torrentior ueiftus aquis properatibus ad 
I locum xthiopum:qui catadupi uocantur : nouiftimocataraifte interoccurfantes fcopulos non fluere 
i im menfo fragore creditur:fed ruere.Poftea lenis & cofradis aqs domita^ uiolentia:alioqn 8C piatio Icf 
' fus multis quis faucibus i xgyptiu mare fe euomit.Certis tii diebus audu magno p tota l]?atiatus xgy 
; ptu foccudus Inarat terrx.OuI^ huius icremeti uarias pdidere fed maxime pbabiles etefia^c co tepo 



UBER " 

fctxaduerfo flantium repercuflu ultro in ora ado mari. Aut hymbres kthiopise xfliuos iifdc etenfiis 
nubila illo ferentibus e rejiquo orbc.Timxus mathematicus occultam protulit rationem * Phialia apr 
pellari fontem cius mergi^ in cuniculos ipfum amne uapore anhelantem fumibus cautibus ubi com. 
ditur.Vep^ fole per eos dies comminus faflo extrahi ardoris ui:& fufpcnfum abudarerac ne deuorctur 
abfcodi.Idg! cuenire a canis ortu per introitu folis in leone contra perpendiculi! fontis lydere flante: ci3 
in eo tradhi abfumanf umbr£e,Plafrif^ c diuerfo opinatis largiorem fluere ad feptetrionem fole difee/ 
dente:quod in cancro 8i leone eucnirdaeogi tunc minus ficcari.Rurfus in Capricornum 8C auflrinum 
polumtuerfo forbcri:& ob id parcius fl juere,Sed Timxo fiquis extrahi pofle credat umbrap^ defcdlus 
iis diebus 81 locis fine fine abefl.lncipit crefeere luna noua qusecunque poflfolflitium efl fenfim modP 
cegp cancrum fole tr3nfeunte:abudanriirime aut leonem. Et refidet in uirgine iifdc.quibus accrcuit mo 
dis.In totu aut reuocatur intra ripas i libratur tradit Herodotus centefimo die.Cu crefeit reges aut prsc 
fecflos nauigare eo nefas iudicatum eft.Aurflus eos per puteos menfurae notis deprehenduntur. luflum 
incrementum e cubitoji.xvuMinores aquae no oia rigant. Ampliores detinet tardius rccededo. Hae ft 
redi tepora abfumut folo madere.lllse no dat fitiente.Vtrum^ reputat ^uincia.ln.xii.cubitis fame fen 
tit.in.xiii.etianum efurit.xiiii.cubita hilaritate afferunt.x v.fccuritate.xvi.delitias.Maximum incremen 
tum ad hoc seui fuit cubitorum.xviii.Claudio.principe.Minimum^ pharfalico bello ueluti nece Ma^ 
gni ^digio quoda flumine auerlante.Cu fletere aquae aptis molibus admirtunf.Vtqux^ liberata efl 
terrarferif.Ide amnis unus oium nullas expirat auras.Dirionis xgypti efle kipit a fine xthiopix:fyene: 
ita uocaf inrula.c.mil.p.ambitu.in qua cerafliae funt latere arabiae 8C ex aduerfo ifulae.iiii.phile.d.c.mil 
p.& a nili fixura : unde appellari diximus delta.Hoc fpatiu edidit Artem idorus:& in eo.ccl»oppida fuiP 
fe.Iuba.cccc.mil.paflus.Ariflocreon ab elcphantide ad mare,d.ccl.mil.paf,EIephantis infula infra no't 
uiflimum cararadcm.cccc,mil.paf.& fupra fyenem.xvi»mil.habitatur.Nauigationis aegyptiae finis ab 
alexandria.d.lxxxv.mil.p, in tantum errauere fuprafcripti.Ibi aerhiopicx conueniunt naues . Namque 
eas plicatiles humeris traflerunt quotiens ad cata radas uentu efl.Aegiptus fup caetera antiqtatis gloria. 
xx.mil. urbium ibi Amafe regnate habitata praefert.Nunc quogj multis etia fi ignobilibus freques celc 
braf tameApollinistmox leucothoet&diofpolis magna.Eadc thebe:porta^.c.nobilis:fama copiola in-' 
dicarum arabicarumg? merciii nilo ^ximu cmporiu.Mox Veneris oppidu:6C ire^i iouis ac tentirisrifra 
qd abydus Menonis regia:& Ofiris teplo inclytu.vii.dieji itinere in libya remotum a flumine.Deinde 
ptolemais 8C panopolis ac Veneris ite^.Et in libyco lycon ubi motes finiut thebaide.Ab ii oppida Mer 
curii:alabaflrum canumtSC (bpradidum Herculis deinde arfinoes 8i iam dida mephis:inter quam 
arfinoiten:nemeon:in libyco turres quae pyramides uocantur.labyrinthus in myridis lacu nullo addi 
to ligno exaedificatus.S: oppidum crialon.Vnum praeterea intus 6C arabiae conterminum claritatis ma 
gnae folis oppidum* Alexandria. CA. X* 

Ediurc laudetur in littorexgyptii maris Alexandria a magno Alexandro condita in africae 
f parte ab oflio canopico.xii.mil.painiuxta mareotim lacum : qui lacus antea arapotes nomi/ 

nabatur . Metatus efl eam dinocrates architedus pluribus modis memorabili ingenio : quin 
dedm milium pafluum laxitate inferta ad effigiem macedonic^e chlamydis orbe gyrato laciniofam 
dextra leuaqueangulofo procurfu: iam tum tamen quinta fitusparteregidicata.Mareotislacus ad 
meridianam urbis partem euripo 8C canopico oflio mittitur.ex mediterraneo comercio.infulas quo^ 
plures amplexus.xxx.mil.paf.traiedu.dc.ambitu ut tradit Claudius Oefar.Alii fcoenos i latitudinem 
patere.xUfaciunt: feoenumque fladia.xxx.Ita fieri longitudinis.cl.mil . palT.tantumdem & latitudinis» 
Sunt in honore 8C intra decurfus nili multa oppida prateipue quae nomina debere ofliis non omnibus» 
xi.enim reperiuntunfuperque quattuor quae ipfi falfa ora appellant,Sed celeberrimis feptem rproximo 
Alexandriae canopico:deinde bolbitino:febenitico:phannitico mendcfico:tanico:ultimoque pelufiaco. 
Praeterea buthos:pharboetos:leontopolis:attribis:lfidis oppidu:bufiris cynopolis:aphroditos:fais:nau 
cratis:unde ofliu quida naucraticu nominant:quod alii heradeoticum:canopico:cui*vi.mi. paf. proxi/ 
mum efl praeferentes. Arabia. _ CA. XI» 

Ltra pelufiacum arabia efl ad rubru mare ptinges 8C odorifera illam ac diuite 8C beatae cogno 
u mine incly ta haec carabanu & efbonitape 8c fcenitajc arabum uocaf flerilisipraeterq ubi iyria 

confinia attingit.nec nifi caflio monte nobilis.His arabes iungunturtab oriente cachleisra me 
ridie cedreis qui deinde ambo nabath£eis.Heroopoliticus uocaturialtera lelaniticus finus rubri maris 
in aegyptu uergentis.cl.m.p.interuallo.Inter duo oppida \xam;.8L in noflro mari gaza. Agrippa a pelu/ 
fio arfinoe rubri maris oppidum per defcrta.cxxv.mi!.p.tradit tam puo diftat ibi tanta rerum naturae 
diuerfitas* Syria paleflina phoenicis* ^ CA. XII» 

Vxta (yria littus occupat quondam terrarum maxima 8L p luribus diflinfla noibus»Na^ pa 
i leflina uocabatur qua contingit arabas : 8L iudaea ; 8L coele:dein phoenice : 8L qua recedit intus; 

damafeenarae magis etia nunc meridiana babylonia.Et eadem mefopotamia iter euphraten 
tigirintqdaque tranfit tau^c fophene.Citra uero etiam comagene.Et ultra armenia adiabene:aflyriaan 
te diifla.Et ubi Ciliciam attingit antiochia.Longitudo eius inter Ciliciam & arabiam.cccc.lxx.Mil,p. efl» 
Latitudo a feleucia pieria ad oppidum in euphrate 2 euma.d.xxv.Mil.p.Qui fubtilius diuidunt circum 
euphraten fyriam phoeniciem uolunt:& eife oram maritimam fyrixteuius pars fit idumaea & iudxa; 
deinde phoenice:deinde lyriam.Id quod praeiacet mare totum phoenicum appellatur» Ipfagens phoe 



QVINTVS 

nicum fn gloria magna litterarum inuentionis:&: l)^derum jnaualiam$:ac bellicarum artium, A 
fio gaprix ca(lra:ca^ms mos:deIubrum louis Cailiittumulus magni Pompeii oilraane«Arabia finitur 
a pelufioilxv.mil.paf» 

Idumxafyria:paIe(lina:famaria:arcaIum;a 2 otus:cx(area. CA« XIIJ* 

Ox idumaea incipit & paleftina ab emerfu iirbonis lacus:que qda.cI»M.par.dmiitu tradidere» 
m Herodotus caflio moti applicuit,Nuc c palus modica«Oppida rhinocolura:6i intus rhaphea: 

gaza:& intus atheodon:mons angaris.Kegiop ora famariatoppidu afcalo liberu:a 20 tus:fam/' 
nes dua». Altera uicus ioppe phoenicum antiqor terrapi inundatione(ut Krunt)Infidet colli piacente fa^ 
xo:in quo uinculorum Andromadac ueftigia oftendut.Colitur illic fabulofa ceto Jnde apollonia ftrato 
nis turris:eade cajfarea ab Herode rege condita, Nuc colonia prima flauia a Vefpafiano imgatore dedu^ 
fta,Finis peleftines,clxxxix,mil,paf.a cofinio arabiae.Deide phoenicesJntus aut famaria. Oppida neapo 
lis qdantea mamortha dicebatur.Sebafte in monte alnoregamala,Supra idumaeam 8C famariam» 

Iudaea:galilaea:hierico:emmaus:lydda:ioppe. CA» XIIII» 

Vdaea longe late^ funditur.Pars enim fyriae iundta galilaea uocatur. Arabiae uero & aegypto 
i proxima parea afperis difperfa motibus:& a cacteris iudeis iordane amne difcreta.Reliqua iu-^ 

daea diuiditur in toparchias decem quo dicemus ordine.Hiericontem palmetis confitaifonti'' 
busirrigua:emmau:lydda:ioppica:acrabathena:thamitica:&: 2 ophanitica:bethole:&tephene:norinein 
qua fuere hierofolyma longe clariflima urbium orientis ; nomen iudaeae : modo herodium cum oppi 
do illuftrieiufdem nominis» Iordanis, CA, Xv* 

Ordanis amnis oritur e fonte peneade : qui cognomen dedit caefareac de qua diximus:amnis 
f amoenus:6i quatinus locorum fitus patitur ambitiofus:accoh% fe pbens uelut iuitusrafphal 

titem lacum dirum natura petit:a quo poftremo ebibitur : aquaf^ laudatas perdit peftilentP 
bus mixtas.Ergo ubi prima conualliu fuit occafio;in lacu fe fundit:qua plures genefara uocat.xvi.M.p» 
Iongitudinis,vi.mil,latitudinis:amoenis circufceptus oppidis:ab oriete iuliade 6C hippo:a meridie tha' 
ritie:quo 6C nomine aliqui etiam lacum appellat.ab occidente tiberiade aquis calidis &lubri. 

Afphaltitcs. CA, XVI, 

Sphaltites nihil prteter bitumen gigninunde & nomen.NulIu corpus animalium recipir,tau/ 
a ri cameligp fluirant.Inde fama nihil in eo merguLongitudine excedit.c,M.p.Latitudine maxi 

, ma,xxv»impIet.Minima fex,Profpicit eum ab oriente arabia nomadum:a meridie macharo: 
fecunda quondam arx iudaeae ab hierofolymis,Eodem latere eft calidus fons medicae falubritatis calh> 
rhocaquarumgloriamipfonominepracferens. Gens heflenorum» CA» XVII, 

B occidentali littore hefleni:quos fugitant ufgp qua^ nocentes.Gens fola 8C in toto orbe prae 
a ter caeteros miraifine ulla foeminaiomni uenere abdicata:fine pecunia fotia palmarum » In die 

exaequo coucnarum turba renafciturdonge frequentantibus quos uita feffos ad mores eo^ 
fortunae fludibus agitat.Ita per feculorum milia(incredibile diftu)gens aeterna eft:in qua nemo nafci/ 
tur.Tam fecunda illis aliorum uitae poenitentia eft.Infra hos egadda oppidum fuit fecudum ab hiero^' 
folymis fertilitate palmetorumgi nemoribus.Nuc alterum buftum . Inde mafada caftellum in rupe 8C 
iplum haud procul ab afphaltite«Et hadienus iudaa eft» 

Decapolis. CA. XVIII. 

Vngitur eilatere lyrite decapolitana regio a numero oppidorumiin qua no oes cade obferuar» 
i Plurimi tame damafcum 8i opoton riguas amne chryforhoarfertilem philadelphia raphana: 

oia in arabia recedentia,Scythopolin antea nifaa Ubero patre fepulta nutrire ibi fcythis de^ 
dlis.Gaddara hieramiace praefluere & ia didlu hippodion.Pella aqs diuite:galafam canata» Intercurrunt 
dngunt(j has urbes tetrarchiacrregnojc iftar fingulae:6i in regna cotribuunf itracoitis penas. In qua C 3 C 
fareacufupradido fonte abiIa:arca:ampeloefla:gabe. Tyrus&fidon. CA» XIX» 

Inc redeundu eft ad oram atqp phoenicem.Fuit oppidum crocodiIo,Eft flume nemptoria ur^ 
h bi undofum.Sigaminum^montorium:carmelug!, Et in mote oppidu eodenoie quondam 

egbatana didlum.Iuxta getta gebba.Riuus pagidafiue belustuitri fertilcsrharenas paruo litto 
ri mifcens,Ipfe e palude cendeuia a radicibus carmeli profluit,Iuxta colonia Claudii Cfefaris ptolemais 
quae quondam acce.Oppidum ecdippa,Promontorium album.Tyrus quondam infula praealto mari 
leptingentis paflibus diuifa.Nunc uero Alexandri oppugnantis operibus continens . Olim partu clara 
ufbibus genitis:lepti:utica:8d illa romani imperii emulta terrarum orbis auida carthagine:etiam gadi^ 

I bus extra orbem conditis.Nunc omnis eius nobilitas cochylio at^ purpura conftat. Orcuitus.xix.M. 

: paf.eft.Intra paletyro inclufa,Oppidum ipfum.xxii.ftadia optinet,Inde ide ac farepta dC ornithon oppi' 

: da.Etfidon artifex uitri:thebarumgpboetiarum parens. Mons libanus» CA» 

Tergo eius mons libanus orfus centum quinquaginta ftadiis zymiram ufm porrigitur : quae 
I a coclefyria cognominatur»Huic par interiacente ualle mons aduerfus antelibanus obtenditur 

quonda muro coniundtus.Poft eum introrfus decapolitana regio eftrpra di&X(^ cu ea tetrar 
: chiae 5ipaleftines tota laxitas.At in ora nunc fubiedla libano fluuiusnagorasbemus colonia quae foe-' 

I lix iulia appellatur.Leontos oppidus:flumen lycos:palaehyblos:flumen adonis.Oppida biblos : botris; 
i lyarda:tricris:calamos:tripolis quondam.Tyri 8C fidonii & araradii optinent orthofia cleutheros flu/ 
1 men.Oppida z/miraimarathosicontra^p ararados feptem ftadiorum oppidumid^ infula ducentis paf 



LIBER 

fibus a continente diuans.Rcgio in qua fupradidli definunt niontcs,Et intcriacctibus campis bargiliis 
mons ineipit.Hic rurfus fyria definente phoenice.Oppida carne balanea paltos» Gabale promotorium 
in quo laodicea libera:diopo1is:heraclea:caradrus:pofidium« 

Syriaantiochia. CA» XXI* 

Einde promontorium fyria: antiochcnx.Intus ipfa antibchia libcra:epidaphneis cognomina 
d ta oronte amne diuiditur.In promontorio autem felcucia libera pieriaappellata. 

Ofliusmons. CA XXII» 

Vper eam mons eodem quo alius nomine calTius.Cuius excelfa altitudo quarta uigilia orien 
f tem per tenebras folem afpicit breui circumactu corporis diem noctem^ pariter oftendens. 

Ambitus ad cacume.xix.mil.paf.eftialtitudo per diredum.iiii.At in ora amnis orontes natus 
inter libanum 8C antelibanum iuxta heliopolin.Oppidum rhofos:8f a tergo portte quae fyriac appellan 
tur interuallo rhoOorum montium dC tauri*ln ora oppidum myriandros.Mons amanis. In quo oppi/' 
dura bomiteJpfeab iyris ciliciam feparat. 

Oclefyria* CA. XXIII. 

Vnc iteriora dicanf.Coele habet apamea marfia amne diuifam. Anaserino^t tetrarchia bam/ 
n bicen : quae alio nomine hierapolis uocatur.Syris uero magogibi prodigiofa. Atargatis grae/ 

cis hoc decreto dicta colitur chalciden cognominata ad belum:unde regio achalcidene fertilif»' 
fima fyriae.Et Ide cyrreftica:irnearates:gindarenos:gabenos:terrarchias duas quae granii comatitx uo 
catur.Hemifenosrhylatastitureorum gcntem:8i qui ex iis betemi uocanfimariammitanos.Tetrarchia 
qaac mamifeaappellaf.Paradifumrpagrasipinaritascfeleuciamipraeteriam dictas duasiquxadeuphra/ 
ten:Si quae ad amellum uocatur.Tardicefes.Reliqua autem fyria habet exceptis quae cum euphratedi-' 
centur arbethufios:bercEneros:epiphanenfes.Ad orientem laodicenosiqui ad libanum cognominanf; 
leucadiosdariiTaeosipraeter tetrarchias in regna deferiptas barbaris nominibus decem & feptem. 

Euphrates, CA. XXIIII, 

T de euphrate hoc in loco dixifle aptiflimum fuerit.Oritur in pfectura armeniae maioris cara 
e nitide.Vt prodidere ex iis quipxime uiderut Domitius Corbulo in monte aga.Ucinius Mu' 

tianus fub radicibus montis que capoten appellatifupra cymira.xii.mil.p.initio pyxirates no'' 
minatus.Fluit dersenen primuimox anetiamiarmeniae regiones a Cappadocia excludes . Dafcufa abell 
a zimara,lxxxv.mil.p.lnde nauigatur paftonam quinquaginta mil.p.Melitenen cappadociae.xxyii.M. 
paf.Eleg’aarmeni 2 e,x*mil.paf.acccptis fluminibus lyco : arfaniaiarfano . Apudeligeam occurrit ei tau^ 
rus mous. Nec refiftit qq.xii.mil.p.latitudineperforata praeualens omnia uocant irrumpentem. Mox 
ubi Cornu perfregit:euphraten»Vltra ejuo^ faxolum acuioIenrum:arabiam indeleua meroru dictam 
regionem tricena menfura dextra^ comagenen difterminat. Ponhs tamen etiam ubi tauru expugnat 
paties. Apud daudiopolim cappadocise curfum ad occafum folis agit.Primo huc illi impugnatus cur/ 
fum taurus aufertiuictuf^ QC ablciiTus fibimet alio modo ulcinac fractum expellit in meridiem. Ita na/* 
turac dimicatio illa aequa^ir hoc eunte quo uultnllo prohibente ire qua uelit. A cataractis iterum naut' 
gatur quadraglta mil.paf.inde comagenes apud famofata.Arabia prseter fupradicta habet oppida ede/' 
lam:qute quondam antiochia dicebaturrcallirhoen a fonte nominatam:carras clade Cra^ nobiles» lun 
gitur praefectura mefoporamix originem a iyris trahes : in qua ante mufia 8i incephoriu oppida. Mox 
arabes q rhetaui uocarur.Horum caput iingara. A famofatis aut latere fyrfe marfias amnis Ifluit. Gin 
gla comagenem finit.Merope ciuitas incipit.Oppida alluunf epiphania dC antiochiaiquae ad euprate uo 
canrur.Item 2 eugma.lxxii«mil.paf,a famofatis trafitu euphratis nobilis. Ex aduerfo apamea Seleucus. 
Idem utriuf^ conditur ponte iunxerat.Qui cohserent mefopotamise rhoali uocatur. At in fyria oppi> 
da europum thapfacum quodam nunc amphipolis,Arabes fchoenitae ita ferunf uf^ ura locumtin quo 
conuerfus ad orientem relinquit iyriae palmirenas folitudinesrquae uf^ ad petram urbe 8C regione ara 
bixfcelicisappellatsepertinenr» Palmiras. CA. XXV. 

Almira urbs nobilis fitudiuitiisfoli 6^ aquis amoenisiuaflo undi^ ambitu harenis includic 
p agrosrac uelut terris exempta a repe natura priuata forte inter duo imperia fummaromanope 

parthoril^.Et prima in difcordiarcuius femp utrin^p cura.Abefl a feleucia pathoru qux uo/ 
caf ad tigrin qngentis triginta!epte mil.paf.A^ximo uero fyriae littore ducetis quinquagintaduobus 
mil.Etadamafcouigintirepremmil.par, Hierapolis» CA. XXVI. i 

Ropius infea palinirac folitudines flelledena regio eftidictag? iam hierapolis ac beroea & chal 
p cis.Vltra palmiram quogi di folitudinibus iis aliquid optinet hemelatem elatiumidimidio^ i 

pior petra: q damafcus.Arura huic proxima eft • Philifcum oppidum parthorum ad euphra/ 
tenrab eo feleuciam dierum decem nauigatioitotidem^ fere babylonem.Scinditur euphrates a zeug/ 
mate.lxxxiii.m il.paf.circa uicum maflicen,Et parte leua in mefopotamiam uadit per ipfam feleuciam: 
circagt eam prcefluenti infufus tigri.Dexterioreautem alueo babylone quonda caldeae caput petitime/ 
diamij permeans.kem quas otrin uocanndiflrahitur in paludes.lncrefcit autem di ipfe nili modo fla/' i 

tis diebus paulum diiTerens:ac mefopotamiam inundat fole oprinente uicefimam partem cancruMP 
nui incipit in uirgine di leone tranfgrcflb.ln totum uero remeat in,xxix»parte^irginis. i 

Cilicia di adiuneflae gentesiamphilianTauriaihomanadumipifidia = 

lycaonia:taurusmons:lycia, CA« XXVll» 



QVINTVS -- 

Ed redeamus ad ora f}^rise cui ^xima eft cilida.Flume diaphatittrftions crocodilus parteama 
f ni montis.Flumina andracus:pynarus:lycus:finus ifficus.Oppidu iflbsnde alexandna.FIume 
chlorus:oppidumaegeliberum:amnispyramus:porraeciIici£e:oppidamalIos:magirfos:&:m 
tus tarfos.Carapi aleiioppida ca(Fpponis:mopfos liberum pyramo ipofifum:thynos: 2 ephyrium:fan/ 
cile. Amnes farosrcygnus.rharfum liberam urbempcul a mari fecas.Rcgiocelediritis cum oppido. Lo 
cus nyrnpheum:foloe cilicix:nunc pompeiopolis adana cibyra:pinar3:pedalie:haIes:arfinoe;tabe:dori/ 
on.luxtag? mare corycosteodem noieoppidu 8C portus 8C fpecus.Mox flamen calicadnus.Promonto/ 
rium farpedon:horrida horme.MiIipmontorium & oppidum Venerista quo proximccyprus infula< 
Sed in continente oppida myand3:anemunum:coarcelium:fini% antiquus cilicisctmelas amnistin 
tus aut dicendi anazarbenitqui nunc caefaraguftani:caftabala;epiphania qu^e antea eniandosreleufa ico/ 
nium.Seleucia fupra amnem calicadnum tracheotis cognomine a mari relatatubi uocabatur hormia. 
Praeterea intus flumina Iiparis:bombos:paradifus.Mons imbarus.Ciliciae pamphlliam omnes iuxerc 
negiedla gente ifaurica.Oppida eius intus ifaurca:clybanus:lalafis fluuius decurrit. Hic autem ad mare 
a neumuri,^ regione fupradida.Simili modo omnibus qui eadem compofuere ignorata cfl: contermi 
na illi gens homanadumtquorum intus oppidum homana.Csetera caftella.xliiii.inter afperas conual/ 
leslatent.infidentuerticem pifidiaequondam folymiappellatirquorumcolonia caefareareadem antio/ 
chia.Oppida oronda:agalefos,Hos includit lycaonia in aliaticam iurifdictionem uerfaicum quaconue 
niunt philomelienfes:tymbriani:leucolithi:pel heniitynenfes.Datur & tetrarchia ex lycaonia qua par 
te galatiac contermina eft ciuitatum*xiiii.urbe celeberrima iconio.Ipfius lycaoniae celebrantur thebala 
in tauroudaea in confinio galaciae atq? cappadoci;e.A latere autem eius fuper pamphiliam ueniunt thra 
cum foboles milyje.Quorum aricanda oppidum :pamphilia ante mofopia appellata* Mare pamphiliu 
cilicio iungitur.Oppida eius fide:8^ in monte afpendum:pIantaniftum:perga«Promotorium leucolla. 
Mons fardemifustAmnis eurimedon iuxta afpendum fluens caraflesnuxta quem lyrnefus dC olbia.Vl 
timaij eius or^e phafelisnunflum ei mare lyciu cftgenf^ lyciatundeuaftus finus.Taurus mons ab eois 
ueniens littoribus chelidonio promontorio difterminatur.Immenfus ipfe:& innumerarum gentiu ar 
biter.dextero latere feptentrionalestubi primu ab indico mari exurgitdcuo meridianus:& ad occafum 
tendens:media^ diftrahens afiam nifi opprimenti terras occurrerent maria.Refilitergoad feptentrio^ 
nesiflexufg? immenfum iterquxrinuelutdeinduftria rerum natura fubinde aequora opponente:hinc 
phoenicum:hincporicum;illinccafpium & hyrcanum:contra^maeotium lacum torquetur.Ita^ coP 
lifus inter harc clauflra:& tamen uidor flexuofus cuadit uf^ ad cognita riphxorum motium iuga nu/ 
merofis nominibus:& nouis quocu^ incedit infignis*lmaus prima parte di<Sus:mox edigistparopani/ 
fus:circius:cambades:pharphariades:cohatras:oreges:oroades:nyphates:taurus.At^ abi fe quo^ exii 
perat caucafustubi brachia emittit fubinde tentati maria fimilis farpedon:coarcefius:car3gus:iterumm 
taurus etiam ubi dehifcitifeq! populis aperinportarum tamen nomine unitatem fibi uendicas: quae mi 
bi armenicae alibi cafpiaetalibi ciliciae uocatur.Quinetia c5fra£lus effugiens quo^ mana plurimis fe ge 
tium nominibus hinc 6C illinc implet:& a dextra hyrcanus cafpiusia leua pariedrus mofchius : amaso/ 
nicusxoraxicus fcythicus appellatus.In uniuerfum uero graececeraunius,ln libya igitura promotorio 
eius oppidum femenarmons chimera nodlibus flagrans:epheftium ciuitas : 8C ipfa faepeflagratibus iu/ 
gis.Oppidum Olympus ibi fuitrnuncfunt motana gage corydalla rhodiopolis.Iuxta mare ly mira cum 
amne:in quem aricadus influit:& mons maficitus:andriaciuitas mira:oppidaaperie&antipellos:quae 
I quonda habeflus at^ in receflu phellus.Deinde phyrra.Item^ xantus a mari,xv.mil.paf*flumen eode 
1 nomine.Deinde pataraiquse prius pataros:& in monte fidyma. Promotorium gragus. Vitra par finus 
) priori.Ibi pirana;& in quae lycia finit termefus.Lycia quondam feptuaginta oppida habuitinunctrigin 
: tafex habet. Ex his celeberrima praeter fupradidla canas:candima:ubi laudatur oenium nemus.Pedalia 
1 coma prscfluente.Edefa cyane:afcandialis:amelas:nofcopium tlositelendus.Comprehendit 8C in medi 
iterraneis cabaliaicuius tres urbes:oeraanda:balbura:bubonaTelmefo.Afiaticum marefiuecarpatium 
; & quae propriae uocatur afia in duas eam partes Agrippa diuifit.Vnam inclufit ab oriente phrygia & ly 
caonia:ab occidente aegaeo mari:a meridie egyptio : a feptentrione paphlagonia . Huius longitudinem 
;cccclxx.mil.paf,Latitudinem.ccc*mil*fecit.Alteram detcrminauit ab oriente armenia minore.Ab occi/ 

; dente phrygia lycaoniapamphylia*Afeptentrioneprouinciapontica.A meridiemaripamphylio,Lon 
I ga.d.lxxv.mil.paf.Lata.cccxxv.miUn proxima ora caria eft:mox ionia,Vltra eam Jcolistmedia doride, 

I Circufunditur mari utroq? latere ambiente.ln ea promontorium pedalium . Amnis glaucus deferens 
Istemedum.Oppidum dedala cyria fugitiuorum.Flumen axon:oppidum calinda» 

Indus fluuius. CA. XXVIII. 

Mnis ipdus cybiratarum iugis ortus recipit.lx.perennos fluuios:torrentes uero amplius cen/ 
a tum Oppidum caunos Iiberum:dein pyrnos.Portus crefla a quo rhodus infula paf.xx*M.L3 

cus lonma.Oppida thyfanufaiparidion.-Iarimna.Sinus tymnias , Promontorium aphrodifi^ 

>, as.Oppidum lydas.Sinus fchoenus.Regio bubafllis.Oppidum fuit acanatusialio nomie duIopolis.Eft 
Jiin promotorio gnidos liberartnopia.Deinde pegufa eft ftadiaappellata,Ab ea doris kipit:fed prius ter/ 
|:ga*Et mediterraneas iurifdidtiones indicalTe conueniat.Vna appellatur cybiratica.Ipfum oppidu phry/ 
i^igi*eft.Gonueniunteo,xxv,ciuitatcs. 

Laodiceaiapameaiionia, CA. XXIX* 

f ii 



UBER 

Elebcrrima urbs laodicfa fmpofita cfl lyco flumini latera alluentibus afopo 8i caprotappcUi' 
C ta pritno difpolisrdem rhoas . Reliqui in eo conuentu quos nominare non pigear.hydreliti: 

temifioncsthieropolirac. Alter conuentus a fynnada accipit nomen. Conueniunt !ycaones:ap/ 

{ >iani:corpcni:doriIei:mudei:iuIiefes:&reliquiignobilespopuli.xv.Tertiusapameam uaditanteappel^ 
atam celenas:dein ciborhon.Sira efl in radice montis figniaecircufufa marfia:obrima orba fluminibus 
in maeandrum cadentibus Marfyas ibi creditur ortusiac paulo moxconditus:ubi certauit tibia ru cm^ 
tu cum ApollinaerAulocrcnes ita uocatur conuallis.x.miI.paf,phrygiam ab apamea peretibus . Ex hoc 
cduentu deceat nominare metropolitas:dionyfiopolitas:euphorbenos:ac monefos:pcltenos:filuianos* 
Reliqui ignobiles.ix.Doridis finu leucopolis:amaxitos:eleufis:& eutenc.Deindecariaeoppida piatum: 
euthanae:halycarnafus:fex oppida contributa ei funt a magno Alexandro thagele:afideni:ednalla:eura 
niumipedafumitelmeiTum.Habitatur inter quos finus Ceramicum di. iafium inde mindos : 8C ubi fuic 
palemindus:nariandus:neapolis:ariada:tcrmera liberarbargila 8C a quo finus iafius oppidum iafus, Ca/ 
ria iteriorum nominu fama pracnitet.Quippe ubi funt oppida mylafa liberatantiochiatubi fuere femi> 
nethos di chranaos:oppida:nunc eam circufluunt m^ander dC moffinus.Fuir in eo traftu di maeandro 
poIis.Efleumeniacludro fluminiappofita.Glaucus amnisilyfias oppidu:& orthefia ; berecinthius tra/ 
fliusinifaitrallisieadem euatia di feleucia di antiochia diifta* Alluitur eudone amne.perfunditur thebaiV 
de.Quidam ibi pigmacos habitafle tradunt.Prxterea funt thydonos:pyrrha:eurome : heraclea : amy-' 
zonralahanda lioeratquaeconuentum cum cognominauit,Stratonice:alinda liberarhynidosrceramus: 
chrocene:phorontis .Longinquiores eodem difceptant foro otehronienfes :ha!ydienfes : feuhippi-' 
ni:xyflrani;hydienfes:apoliiniat;c:trapezopolit3e:aphrodienfesliberi.Praetcrhaeccofciiius;harpafa ap'' 
pofitafluuio harpafoiquo di trallicon cum fuit alluebatur,Lydia autem perfufa flexuofi amnis maean-' 
dri recurfibus fuper loniam proceditiphrygise ab exortu folis uicina:ad fepretrioncm myfiaermeridia^ 
na parte carian ampledtensimeonia ante appellata . Celebratur maxime fardibus in latere timoli mon^ 
tisiqui ante timolus appellabatur uitibus confitus : ex qub profluente paftolo eodem^ chryforhoa ac 
fonte tarne a meoniis ciuitas ipfa hyde uocitata efticlara ftagno gygeo, Sardiana appellatur nunc ea iw 
rifdidio. Conueniiit^ in eam extra praediiSos macedones:cadueni:loreni:philadelpheni:& ipfi in radi 
ce timoli cogamo flumini appofiti.Meonii:tripolitani,Iidem di antoniopolitae maeadro alluutur.Apol 
Ioniheritae:myfotmolitae:& alii ignobiles.Ionia ab iafio finu incipiens numerofo ambitu littorum fle^ 
Aitur.In eam primus finus bafilicus.Poflideum promontorium di oppidum : oraculus brancidarunt 
appallatum.Nunc didymei Apollinis a littore ftadiis.xx.mil.Et inde.clxxx.mil.miletus ioniae caput.Le 
legeis antea di phitiufa di anadloria nominata:fuper,Ixxx.urbium per cundla maria genitrixrnec fraudi 
da ciue Cadmoiqui primus profaicam orationem condere inftituit . Amnis meander ortus efl lacu in 
monte aulocrene plurimif^ affufus oppidis . di repletus fluminibusrcrebris ita fmuofus flexibusrut (x 
pe credatur reuertuApamenam primum peruagatur regioncmimoxeumeneticamiacdein hargylieti 
cos campof.poftremo cariam placidus:omne% eos agros fertiliflimo rigans limo» Ad decimum a mi'' 
leto ftadium lenis illabif mari.Inde mons latmus Oppida heraclea.Montis eius cognominis cariac mi 
nus:quod primo condidifle iones narranturtatheuis profedi naulocum prienne.In ora quae trogela ap 
pellatur geflus amnis.Regio omnibus ionibus facrarSC ideo paniona appcllata.Iuxta fugitiuis coditun» 
(uti nomen inditio eft)phygela fuitSC marathefium oppidum. Supra hxc magnefia m^andri cogno^ 
mine infignis a thelTalica magnefia orta.Abeft ab ephefo.xv.M.paf.T rallibus eo araplius.ccc.mil.antea 
thellaloce di androlitia nomiata di littori appofita.Derafidas infulas fecum fubftulit mare.intus di tya/ 
na alluitunS: lyco pelopeaialiquado di euhippia cognominata.in ora autem mathium : ephefus ama' 
sonum opus multis ante expetita nominibus • Alopes cum pugnatum apud troia efl : mox ortygia 8C 
morges uocata efl di fmyrna cognomine thracia di hemonion di ptele. Attollitur monte pionc. Aellui' 
tur cayflro i cilbianis iugis ortoimultof^ amnes deferete di ftagnum pegafeum,quod phyrites amnis 
expellit.Ab iis multitudo limi eftiqua terras propagatrmediif^ iara campis fyrien infulas adiecit, Fons 
in urbe callippia templum Dianae complexa.E diuerfis regionibus duo felinutes.Ab ephefo mathium 
aliud colophoniorum:& intus ipfa colophomhalefo affluente.Inde Apollinis darii fanum lenedos fuit 
notium oppidum.Promontorium cyrencumrmons minas.ccl,mil.paf»excurrens:at^ in continenti 
bus campis refidens.Quo in loco magnus Alexander intercidi planitiem eam iuflerat.vii,mil.d>paf.l5' 
gitudineiut duos finus iungeretierythraf^ cum minate circufunderet.Iuxta eos fuerunt oppida ptele' 
onrhelos: doryon : nunc efl aleon.rluuius corineon.Minantis promontorium fclazomenjeipthenisK 
di epiothophoria appellatae cum infulse eflent. Alexander idem per duo ftadia continenti adnexuit.In' 
teriere intus daphnus di hermefia:& fyphilum quod ante tantalus uocabatur caput maeoniaeiubi nunc 
efl ftagnum fale ob id di archeopolis fubftituta fypilo di inde,iilicolpe di huic lebade regredientibus.In 
de abeft.xii.mil.paf.ab amazoneconditaireflituta ab Alexandro. In ora fmyrna amne melete gaudens 
non procul orto.Motes afiae nobiliflimi in hoc tradu fere explicant feimaftufia a tergo fmy rnse di ther 
meris olympi radicibus iundus.Is in dracone definitrdraco in timolo:timolus in cadmo : ille in tauro. 
A fmyrna hermus amnis capos facit:8i nomini fuo adoptat . Oritur iuxta dorilaum phrygix ciuitate: 
multof^ colligit fluuiosiinter quos phrygemrqui noie genti dato a caria eam difterminatihyllu di cry 
on:di ipibs phrygiae:mefix:lydix amnibus repletos.Fuit in ora eius oppidii temnostnunc in extremo 
finu fmyrne chefeopolis^montoiiu.Leuce dein oppidu qd igfula fuit:finif$ ioni«e.Smyrnu couctum 



QVINTVS 

magna pars xolix quae mox dicetiir frcquetat:praeter^ maccdoa hyrcanf cognominati 8i magnetcsj 
A fypillo uero ephefum alre^c lumen afiae remoriores conueniuntC3cfarienfcs:metropolitae:ciIbiam;ui 
feriores & fupenores myfomacedones:maftaarenfcs:bruhtae:hypepeni:dilihierita:. 

Ephcfus:xclis:troas:pergamus, CA. XXX» 

Eoiis pxima cft quonda miTia appellata:&: quae hellefponto adiacet troas.Ab ea phoccarafea/ 
a niusportus:deinfueratIanira&cymeminne;quaefabaftopoIimfeuocar,&mtus icgeattalia 
poft edxmeon trchos:temnos.in ora aure tiranus amnis & ciuiras ab eo cognominata.Fuit 8C 
gryniarnunc ratum portus foli infula apprehenfa.Oppidu eIaea:S: ex myfia ueniens caicus amnis. Oppi 
da pirane canaius amnis.intercidere cane lyfimacea;ararnea:carenc:ciftene:cilla:cocyItum:thebe:aftyrc: 
chryfa:paIaEpfcefis:gergithos:noadros:nuc eftperperene ciuiras Heracleotes tra(ftus.Coriphas oppidu* 
Amnis gryliofolius.Regio aphrodifias:quae ante politiceorgas.Regio fcepfis.Flume euenurcuius in ti/ 
pis intercidere ly rnefos & miletos.in hoc tradu ida mons.Et in ora quae finu cognominauit & couen' 
tu adramytteos olim pedafus difta.Flumina aftron:cormalos:cryanos : alahaftros:hierus ex ida.Intus 
mons gargara eode^ noie oppidu.Rurfus in littore antadros edonis prius uocata:deinde tymeri 6C aP 
fos:eade apollonia.Fuit 8C palamediu oppidu,Promontoriu lc(au difterminas aeolida Qi troada* Fuit 6C 
polymedia ciuitas:& chrifla:5C larifla aliarfimintiil templum duratjntus coloniae intercidit deportata 
adramiteu negocia:apolloniatae arhindaco amne erefi tnileropolite pemanetii:macedoes afchylacae po 
Iycnaci:pionitae:cilices:madagandeni:mifani:abreteni:& hellefpontii appellati:&alii ignobiles Troadis 
primus locus amaxitus:dein cebreniajpfa^ troas antigonia di<Jla nuncalexadria colonia romana. Op' 
pidu nee.Scamander amnis nauigabilis;& in pmotorio quoda ftgaeu oppidu • Dein portus achaoy :in 
que influxit xantus fimeonti iui3:us ftagnuqj prius facies. Palaefcamader.Caeteri Homero celebrari rhe 
fus:heptaporus:acrefus rhodius ueftigia no haber.Granicus diuerfo tradlu in ^pontida fluit . Eft tamc 
6c nunc fcamadria ciuitas pua* Ac mille qngentis paillbus remotu a portu iliu imuneiunde ois repi cla/ 
ritas»Extra finu funt rhetea littora rheteo dC dardanio 8C arifbe oppidis habitata«Fuir 6C achillcon oppP 
du iuxta tumulil Achillis coditu a my tilenaeis:& mox athenienfibusiubi cla^s eius fteterat.In figso fit 
it & xantion rhodiis conditu.in altero cornu Aiace ibi fepuIto.xxx*ftadiopi interuallo a figaeo & ipfo in 
(lacioe claflis fuse.Supra zeolida BC parte troadis in mediterraneo eft.quae uocaf teutrania: qua myfii an 
Ciqtus tenuete.lbi caicus amnis ia didtus orif*Gens ampla per i'e etia cu totu myfia appellaref . In ea pio/ 
ni2:andera:d3le:ftabulu:conifiu.tegiu:balcea.Tiare:teutranie:farnaca:halifernf:lycide;pariheniu:tym/ 
bre;oxyopu;lygdanu:apollonia:longe^ clariiTimu afte pergamuiquod intermeat filenusipraefluit ced 
us ^Fufus pindafo monte* Abeft haud,pcul elea qua in littore diximus.Pergamea uocaf eius traflus iu 
xifdi(fIio. Ad ea conueniunt thyatirennmigdones.moiTiniibregmeteniihierocomitaciperpcrcni : tyare/ 
ni:hidropoliefis;hermatopolitae;attalefes:pantaenlcs:apollodonienfes:aliac^in honore ciuitates.Arhc 
teo dardanium oppidum paruum abeft ftadia*1xx*mil»Inde.xviii.mil.promontoriu trapcze.Vndc pri/ 
mum concitat fe helIefpontus,Ex afia interiffe gentes tradit Eratofthenes foly morum tlelegu : bebricu 
cplycanriorum.trepredopi.lfidorus arutios:& capretasiubi fit apamea condita a Seleuco rege inter cilP 
dam Cappadociam cataoniam armenia. Et quonia ferocifllmas gentes domuillet initio damea uocat^ 

Infuteantcafiamipamphiliummarerhodusfamuschius. CA. XXXI. 
Nfulapc ante afia prima eft in canopico hoflio nili a Canopo Menelai gubernatore(ut ferunt) 
i di(fta.Altera iunda potealexadrixcolonia Qcfaris dwftatoris pharusiquonda diei nauigatioe 

diftas ab atgyptomuc e turri notfturnis ignibus curfum nauium regens.Na^ fallacibus uadis 
alexadria tribus oino adif alueis maris:tegamo:poflidonio;tauro.In phoeniceo deide mari eft ante iop 
pe paria.Tota oppidu in q obiedia beluae Andromeda ferut:&: ia dicfta arados, Inter qua & continente.!» 
cubita alto mari(ut audior eft Mutianus)e fonte dulcis aqua tubocoriis fado ufij ad uadu trahif.Pam 
phyliii mare ignobiles infulas het.Oliciu ex qn^ maximis cypru ad ortu occafumq? ciliciae ac ly nae ob 
iedlaiquonda noue regnope fede.Huius circuitu Timofthenes.ccccxxix,mil,d.^didit.lfidorus,ccclxxv. 
miULongicudine Iter duo^motoria dinareta & acamata qd e ad pcafum.Artemidorus,clxii,d* Timo 
fthene£»cc*tiocata antea acamatida»Philonides ceraftin.Xenagoras afpelia 8C amathufiam :& macaria» 
Aftymonui; cripton & colinia.Oppida in eaixv.paphos:palaepaphos:curias:cithium:corinaeum:falami 
iw:amatus:l3petos:foloe:ammafus:epidape:chytri:arfinoe:carpafium:golgoe,Fuere6Cibi cynyriaima/ 
riutidaliu.Abeft ab anemurio ciliciac.l*paf,Mare qdptendid uo(ant aulona cilicium.In eode fitu eleuflii 
infula eft & quattuor ante^motoria.Ex aduerfo fyria: clidesirurfuf^ ab altero capite ftiria.Cotra mea^' 

I paphaum hierocepia.Cotra falamina falaminae.ln lycio aut mari illyrisitelandrosiattaelebufa . Cypriae 
I ^es fterilesid: dionyfia prius caretha didla.Deinde contra tauri ^montoriu peftiferac nauigatibus chell 
I donix toride. Ab iis cum oppido leucolla;padIyae:elifia:nymphalis:meris.megifta cuiusciuiras interiit: 
i Multae deide ignobiles*Sed cotra chimera dolichiftae:chirogyliu:crambufla rhogae : enagora.viii.mil. 

I paf.daedaleon duae tyrieomttes ftrugylaeiSd contra fidyma antiochia glaucum^ uerfus amnem leguCi 
1 qiacris didyme:helbo:cope:afpis:& in qua oppidum interiit celandiatproxima^ cynorodofTa.Sed pul/ 

3 cherrima libera rhpdos circuitu.cxxv.mil.paf. Aut fi potius Ifidoro crcdimus.ciii.habitata urbi/ 

I bus lyndo ; camyro : ialyfomunc rhodo.Diftatab alexandria*gypri.d.lxxviii.M.ut Ifidorus tradit.Vt 
;l Eratofthenes.cccclxix.mil.Vt mutianus,d.acvpro:clxvi.Vodtataeftantca ophiu&afteria:aethrea:tr^ 
I nacria;cory mbia:poe0a:atabiria ab rege.Ddd^ macrn 6( olcdla.Rhodwcum infulae carpatus quae ma 



LIBER 

ri nomen 3edir.^ros acneelinia liyros didas ab gnido.xii,miI.d.porphyris antea di£Ia. Et eodem tra-' 
^'media inter rhodum gnidum^ fime. Ongirur,xxxvii.miI,d.Portus benigne pratbet odio . Praetec 
has citra rhodum cyclobs tcrgamon:cordyIufa diabetx.iiii. Hamos calche cbm oppido feutlufa : nare 
thecuia:dymados:prognc:& a gnido ciferufa:rhcrion:archia : calydnac : cu tribus oppidis nououiftiro: 
mendetero:& marconncfo»Oppidum ceranyus.In cariacora quae uocantur argiac numero.xx.ethecu/ 
(arlepfiarleros.Nobiliflima uero in eo finu co ab halycarnafo.xv.paf.diftas circuitu.c.mil.ut plures exi^ 
ftimant meropes uocata.Cos ut StaphyIus:meropis ut Dionyfius:dein nymphea.Mons ibi prion ni 
firon» Abruptam illi purant quae porphyris antea didla ed*Hinccariada cum oppido* Nec procul ab ha 
licarnafo pidofus.In ceramico aut finu priaponncfosdjippone{bs:pyra:mya:lampfa : emindusrpallala: 
crufa;pyrrhe:fephiufla:melano paulum^ a cotinente dmans quae uocata ed cy nedopolis probrofis ibi 
re idiis a rege Alexandro.lonia: ora egeas di corfeas ha(faer:& icaronrde qua didium ed.Ladem quae prie 
us late uocabaturratgp inter ignobiles aliquot.Duas camelidas mileros:uicinas:mycalem:trogiIias:tre^ 
fpylion:argennon:fcandaIion:famon liberam circuifu«lxxxvii.rail.d.Aut ut lfidorus,c.pai theniam pri 
mum appellatam.Vt Aridotiles tradi^podea adriuam:dein antemufam • Aridocritus adiicit mclame 
phylumtdein cyparifia. Ab parthenio arulam tdephanem .Amnes in ea imbrafusrchefiusnbetthes.Foit 
tes eucarto:Ieucothea,Mons cercecius.Adiacentinfulac rhypara:nymphea^AchiIlea : par claritareabea 
didar.xciii.mil»paf.cum oppido.Chios libera quaetaliam Ephorus prifeo nomineappellat.MetrodO'' 
rus di Cleobolus chiam a Chione nymphaialiqui a niue:& macrin 8i pityufam.Montem habet pilline 
um.Marmor chiiim circuitu.cxxv.mil.par,colIigit ut ueteres tradidere,lfidorus,ix.M.adiicir*Pofira eft 
inter farnum 8i lefuum.Exaduerfo maxime eryrhrarum.Finitimefunt thallufa : quaalii daphnufanx 
fcribunt.OenulTe Iaphites:eurianafla:arginufa cum oppido.Iam hac circa ephefum quae Piil dran uo 

cantur athinac:myonnefos:clarcufa,In utra^ oppida itercidere.Porofelene cum oppido.cercie : halene: 
commone:illctia:lepria:6i rhefpcria:procufe:bolbule:pheate:pnapos:lyce:melane:enarefidufa:pela:dri 
iriufa:anhydros:doptlos:ficufa:marathufa:pfiIe:perirheufa:multae^ ignobiles.Clara uero in alto teos 
cum oppido a chio«lxxi.mi!,d*Tantundem ab erythris.Iuxta fmyrneam funr penderides. Cateriaralty 
pece:eleufa:bachina:pydira:commionnefos:megale.Ante troafda afcaniae:plateac tres. Dein lamiae pii' 
taniae duse:pIatac:fcopelos:gcfde;artheidon:ceIae:IagU''ae:didymae.Clariflima autem lefbos a chiodxr» 
mil»paf*Hermete:8i afiarpelafgia egirataethiopiac macaria appellata fuit nouem oppidis inclyta • Ex iis 
pyrtha hauda ed mari, Arifbe terriru motu fubuerfa,Antinam methymna traxit in feipfam odio urbi 
bus afiae.xxxvii.mil,paf.uicina,Et agademe obiit 8i hiera,Redat erefon:pyrrha:& libera mytilenac atn 
nibus.l.potens,Tota infula circuittir(ut Ifidorus).clxvii,miI.paf,Vt ueteres,cxcv.mil.Montes habet le' 
pethymnum:ordimum:macy^Iiip:creonem:olympum. A proxima continente abed.vif»mil.d.paf,in 
iuteappofitae fcandalion:Ieucje.v»Ex his cydonea cum fonte calido. Argenufl«.iiii.paf,didat Dein phe 
lufa pedna.Extra hellefpotum aduerfa figeo littori adiacet tcncdusdcucophrys didla:&: phccnice di lyr 
nefos. Abed a lefbodvi.mil.pafi A figeo»xii.mil»d. 

HeIIefpontus:myfia:phrygia:galatia:nicca:bithynia:borphorus. CA» XXXII, 
Mpetum deinde fu mit helIefpontus:6C mare incumbit uorticibus limitem fodiens:donec ali' 
i am aiarumpateuropse . Promontorium id quod appellauimus trapezam abco.x.miI.paf.acl 

abydum oppidum lubiangudiacfeptem dadiorum.Deindepercoteoppidum:& lampfacum 
antea pityufa didtum.Parium colonia qua Homerus adradiam appellauit Oppidum priapos • Am nis 
apefusrzelia propontis:ita appellatur ubi fe dilatat mare.Flumc granicumiartace portusiubi oppidum 
fuit ultra inuila qua continenti iunxit Alexander . In qua oppidum milefiorum cizicum antea uocita^ 
tum ardIonnefos:& doIionis,8i didy misicuius a uertice mons didymis.Mox oppida placia:ariacos:fcjr 
laceiquorum a tergo mons Olympus myfus didIus,Ciuitas olympena. Amnes horifius : Si rhyndacus: 
ante lycus uocatus Oritur in dagno artynia iuxta miletopdim.Redpit macedon 6i plerof^ alios.Afie 
am bithyniaqi diderminans.Ea appellata edcroniaidein theflalisrdeinde malianda:& drymonis, HoS 
Homerus halizonas dixinquando praecingitur gens mari«Vrbs fuit immenla attufa nomineinuc funC 
xv.ciuitates inter quas gordiu:come:quae iuliopolis uocatur.5^ in ora dadylos. Deinde flumen gebesr 
8i intus elgas : oppidum quae germanicopolis : alio nomine boofeoete : ficut apamea quae nunc myr/' 
lea.CoIophoniorum flumen ethecanticustroadis finisi&myfiaeinitium.Podea finis inquo flumea 
afeaniumroppidum bryllio:amnes hylas:6£cioscum oppido eiufdem nominis : quod fuitemporium 
non procul accolentis phrygiae a mileliis quidem conditum. In loco tamen qui afcaniae phrygia: uoca 
batur.Quapropter non alibiaptius de ea dicitur.Phrygia troadi fuperiedla populifqp a promontorio le 
do ad flamen celeum praedidisfeptentrionali fu^artegalatiae conterminaimeridiana lycaoniacipyfi^* 
dae:mygdoniae:ab oriente Cappadociam attingit.Oppida ibi celeberrima praeter iam dida ancyra : an/ 
dria:celene:coIofle:carina:cotiafon:cerane:iconium:midaium.SuntaudorestranfifleexeuropaMylas 
6i Phrygos 8i Thinos a quibus appellantur myfi phryges bithyni.Dicenduni fimul uidetur di de gala 
tia quae fuperpoOta agros maiori ex parte phrygiae tenet.Oput^ quondam eius gordiu . Qui partem 
eam infedere gallorum tolidobogi di uoturi di ambiani uocantur:qui meoniae di paphlagonia: regio/ 
nem T rogini.praetenditur Cappadocia a feptetrione di folis ortuicuius uberrimam partem occupauerc 
tcdofagcsfiiteutobodiaci.Etgentes.quidem hae,Populi uero ac tetrarchiae omnes numero.cxcy,Op/ 
pida tedogafum anqueraitcogmorum tauium: Aalidobegorum peflinus.Praeter hos celebies attalen/ 



SEXTVS 

fes:alarehfes:comefes:didyefes:hferoncfes:lyfirena:neapolirani:oeandcfes:feleucefes:rebancrif:t'iniom'a^' 
ccfestthebifeni. Atringfrgalatia dC pamphyliecarbalia & myliasrg circa barin funt:& cyllanticu 8C oron 
dicum pyfidiae tradlum.Item fycaonte partem obigencn. Flumia funt in ea pter iam dida fangarium; 
8i gallus:a quo nomen traxere matris deu facerdotes.Nunc reliqua in ora a Qo intus & bithynnia pru 
fa ab Hannibale fub olympo condita. Inde nicea.xx\%mil,paf,interueniente afcanio lacu. Deide nicea in 
ultimo afcanio finurquac prius olbia & prula.ltem altera fub hippio mote. Fuere pvthopolisrparrheno 
polis:coriphanta,Sunt in ora amnes eluis:bryazon:plataneus:areus:ifiros:gendos : qui 6c chryforboas. 
Promontorium in quo megarice oppidum fuit.lnde crafpedites finus uocabatur:q^oniam id oppida 
uelut in lacinia erat.Fuit 8C aftacumtunde 8C exeo attacenus idem finus»Fuir & libyfla oppiduiubi nunc 
Hannibalis tantum tumulus.8i in intimo finu nicomedia bithynia: praeclara . Leucadas promontori/ 
um quo includitur aftacenus finus a nicomedia.xlii.mi!,quingentis paflibus.Rurfus coeuntibus terris 
anguftiac pertinentes uf® ad bofphorum thracium.In iis chalcedon libera a nicomedia.lxxii.quingen-' 
torum proceraftis ante mdiaidein compu(a,Poftea caecorum oppidum quod locum eligere nefciffent; 
feptem ftadiis diftans abizantio tanto fodicioreomnibus modis fede . Decaetero intus in bithynia co' 
Ionia apamena:agrippenfes:iuliopolitae:bithynion.Flumina fyrium:l3pfias:pharmicas:3lces:crynis:ly/ 
Ieus:fcopius:hieras qui birhyniam & galatiam difterminar.Vltra calchedona : deinde chryfopolis fuit. 
Deinde nicopolis:a qua nomen etianum finus retinet.In quo portus azari.Deinde naulocium:prorao^ 
torium efliae templum Neptuni.Bofphorus quingetorum pafluum interuallo afiam europae iterunt 
auferens abeft a calchedone.xii.mil.d.paf, Inde fauces primx.viii.mil.ccl.paf.ubi hofporopolis oppidu 
fuit.Tenent oram omnem thynirinteriora bithyni.Finis afix eft populorum^.cclxxxii.mil.qui ad eii 
locum a fine lycixnumerantur.Spatium hellefponti&: propontidis ad bofphorum thraciu.clxxxviii* 
mil.paf.diximus. A Calchedone figxum Ifidorus.cccxii.mil.d.paf.Infulx in proporide ante cizicum eia/ 
phonefusiundecizicenum marmor.Eadem neurisdc proconnefusidida . Sequuntur ophiufa.acarhus 
phoebc:fcopelos:porphy rioneihalone cum oppido dephace:polydora:utarceon cum oppido. Eft 6C co 
tra nicoraediam dem6nefos.Itcm ultra heracleam aduerfa bithynix thynias : qua barbari bithyniam 
uocet.Eft & antiochix 3C cotra fauces rhyndaci belbicos.xviii.mil.paf.drcuitu.Eft dC elea : 8C dux rho/ 
diuifle:erebintus:magaIe:chalcitis:pityodes» 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER SEXTVS PRAEFATIO. 




ONTVS EVXINVS ANTEA AB INHOSPITALI FERITATE 
anexos appellatus eftjpeculiari inuidianaturx fine ullofineindulgentis 
'auiditan maris.Et iple in europam afiamqj funditur.Non fuerat fatis oc 
jCeano ambifleterrasiSi partem earum auda inanitate abftuIifle.Non ir/ 
' rupifie fradis montibusicalpc^ africx auulfa multo maiora abforbuifle 
Iqreliquerit fpatia.Non per hellefpontum propotida infudifle iterum tec 
'ris deuoratis.AboIphoro quo^ in aliam uaftitatem panditur nulla facie 
I tateidonec expatianti lacus amxoti rapinam fibi iungar.Inuitis hoc acci/ 
idifle terris indirio tot funt anguftix:at^ tam parua naturx repugnantis 
jinterualla: ad hellefpontum odingentorum.lxxv.mil.paf.ad bofphoros 
ijduos:uel bubus meabili rranfitu. Vnde nomen ambobus:& tanq in dif/ 
“ fotiationegermanitasconcors.AIitum quippe cantus canum^ latratus 
inuicemaudiuntur. Vocisetiam humanx commertia inter duos orbes 



I manente colloquio nifi cum idipfum auferunt uenti.Mefuram ponti a bofphoro ad mxotium lacum 
quidam fecere.xiiii«xxxviii.miI.d.paf.Eratofthencs.c.minorem. Agrippa a calchedone ad phafin.x.mil. 
Inde bolphorum cimerium.cccIx.miI.Nos interualla generatim ponimus coperra in noftroxuorqua/ 
;; do etiam in ipfo ore cimmerio pugnatum eft.Ergoa uucibus bofphori eft amnis rhebasiquem aliqui 



1 1 rhefu m dixerunt.Deinde pfillis.Portus calpas.Sangaris fluuius ex inclitis.Oritur in phrygiaiaccipit uai 
1 1 ftos amnesiinter quos tembrogium 6i gallum.Et idem fangarius a plerif^ didus coraliusia quo inci/ 
i ipiunt mariandini finus : oppidum^ heraclea celeceno flumini appofitum • Abeft a ponti ore miliariis 
11 ducentis portus acone ueneno aconito dirus.Specus acherufia.Flumina pcdopilesicallicorum fonates. 

I 'Oppidum Tium ad heraclea.xxxviii.mil.paf.FJuuius Bilxus. 

Genspaphlagonum&cappadocum, CA. IL 

Ltra quem gens eft paphlagoniaiqua pylxmeniam aliqui dixeruntnhclufam a tergo galatia. 
;u Oppidum maftya milefiorumideinde cromna.Quo loco henetos adiicit Neopos Cornelius: 

a quibus in italia ortus cognomines eorum uenetos credi poftulat.Sefamum oppidum quod 
1 nunc amaftris.Mons cytorus a Tio.Ixiii.mil.paf.Oppida Cimolis ftephane. Amnis perthenius.Promo 
t torium carambis uafto excurfu abeft a ponti hoftio.cccxv.mil.paf.uel ut aliis placuit.cccl.mil. Tantude 
c a ciinmerio:aut ut aliqui maluere.cccxii.mil.d.Fuit & oppidum eodem nomine : 8C aliud inde arminc 
(linunc eft colonia finope pteria a cytoro.clxiiii.flumen uaremm. Gens appadocum « Oppidum gaziura 
! :8C gazxlum. Amnis halys a radicibus tauri per Cataoniam cappadociamqp decurrens.Oppida gangie ca 
t liiffa inde. Amyfum liberum a finope.cxxx,miUpaf,Eiufdein 5 nominis finus tanti rcccffus ut afiam pe 

f iiii 



I 




LIBER 

fic infuTa m faciant ducentis milibus paf,aur am pliusrper cotincntcm ad ifliciim cilicfae finum . Quo in 
omni tradtu prodirur tres tantum gentes grsecas iurx dici doricam:ionicam:acoIicam : caeteras barba/ 
rorum eiTe.Amyfo iundlum fuit oppidum eupatoria a Mithridate conditum. Vido eo pompeiopolis 
utrum^ appellatum eft. Cappadocia. * CA. III» 

Appadocia intus habet coloniam Claudii Cifaris archelaideiqua profluit halys . Oppida co' 
c manaiquod farus.neocatfarem quod lycusramafiam quod iris «In regione hac gazacenainco 

lopcna a uero fabaftiani & fabaftopolin.Haec parua.fed paria fupradidis.Reliqua fui parte ha 
bet melitam a Semiramide conditam haud procul euphratekDioC£efariam:tianam:caftaliam:megalo/ 
poIin.selam.Et fub monte argxo Masacaiquae nunc caefarea nominatur.Cappadociae pars praetdaar 
meniae maiori melitene uocaturicomagense caraonia phrygiae garfauritis : fargaurafane camanenetga/ 
latiae morimcniiubi difterminat eos cappadox amnisia quo nome rraxeretantea leucofyri didi»A neo/ 
caefarea fupradida minorem armenia lycus amnis difterminat.Eft di ceraunus intus clarus , In ora aut 
ab amyfo oppidum 8C flumen chadifia lycaftum a quo themifcyrena regiodris flumen deferes lycum» 
Ciuitas ziela itus nobilis clade Triarii Si uidoria.C.Caefaris.in ora am nis thermodoon ortus ad caftel/ 
lumtquod uocant phannariamipratter^ radicesamasoni montis lapfus.Fuit oppidum eodem nomi' 
ne:&alia quin^ phamisonium:themiicyra:fortira:amaIja:comara, 

Themiftida: regionis gentes. CA, IIII» 

Vnc manteumrgenetarum chalibum.Oppidum cotyorum.Gentes tybareni:moflini notis fi 
n gnantes corpora»Gens macrocephaliioppidum caerafusrportus corduIx.Gentes bechires bu' 
xeriiflume melas,Gens macrones fydeni:flumen^iydenum;quoalluituroppidum balemo 
niu ab amyfo.cxx.mil.paf.inde flumina iafoniu:melathium:& ab amyfo,Ixxx.mil.paf,Pharnaceoppi/ 
dumrtripolis caftellum Si fluuius.ite philocalia:6C fine fluuio liuiopolis Si a pharnace.c.mil.paI.Trape/ 
sus liberum uaflo monte claufum.Vltra quod gens armenocalybes:& maior armenia,xxx»mil,paf,di 
ftans.in ora autem rrapesunta flumen efl: pyfites.Vltra uero gens annorum heniochorum.Flumeab/ 
farum ciI caftello cognomine in faucibus.a trapezunte.cxl.miUpaf.eius loci a tergo montiu hiberia efl* 
in ora ueroeniochi:ampreutelazuFIurniaacampfeonyfis:nogrus bathis» Gentes colchorum.Oppidii 
matiu.Fl Limen heracleum:& promontorium eodem noie.Clariflimufj ponti phafis onf in mofchis» 
Nauigaf qlibet magnis nauigiis,xxxviii.M,d,p.Inde minoribus logo fpatio pontibus»cxx»peruius.Op 
pida in ripis habuit complura.Celeberfima Tyriracen:cygnum:& in faucibus phafin.Maxime aute in/ 
claruit e3,xv»mil.paf,a maritubi hippos Si cyanos uafti amnes ediuerfo in eu confluut.Nuc habet furi/ 
um tantum:8i ipfum ab amne influente ibi cognominaruruf^ quo magnap^ nauium capace efle dixi/ 
mus.Et alios accipit fluuios magnitudine numero^ mirabiles,Inter quos glaucum.in ora eius infula: 
fine nomine. Abeft abfaro.lxxv.miUnde aliud flumen charien.Gcns falaae antiquis phthirophagi diifli 
Si fuaui.FIumecobum ecaacafop fuanos fluens.Dein rhoan.Regio e.crctice:amnes figania:terfos:ateI 
posxhryfonrhoasiges abryteicaftellum febaftopolis. A phafide,c,mil»paf.gens fannigarumioppidum 
cygnus.Flumen Si oppidum penius.Deinde multis nominibus eniochorum gentes. 

Regio colchicaanchati&csereri eodem rraftu. CA, V* 

Vbiicitur ponti regio colchica:in qua iuga caucafi ad rhipheos montes torquentUKUt dichim 
f eft:altero latere in euxinum Si maeotin deuexa.alrero in cafpium’& hircaniummare,Reliqua 

littora fere nationes tenent melancl^cni coraxi urbe colchorum diofcoriade iuxta fluuiu ante/ 
munta.Nuncderertarquondamadeoclara utTimoflhcnes ineam.ccc,nationesquac diiTimilibuslin/ 
guis uterenf defeendere prodiderit.Et poftea a noftis»cxxx.interpretibus negocia ibi gefla.Sunt qui co' 
ditam eam ab Amphifo Si Telchio Caftoris ac Pollucis aurigis putantia quibus ortam eniochorum ge 
tem fera coflat.Ad!fcoriade oppidum heracleumdiftata febaftopoli.lxxx,mil.paf.achaei mardicerce/ 
t^.pofl eos ferri caephalontomi.in intimo eo trajfla pityus oppidum opulentiflimum ab eniochis dire 
ptum efl. A tergo eius epageritx farmata^ populus in caucafi lugis.Pofl que fauromatx. Ad hos cofii/ 
geratMythrydates Claudio principeinarrauirq^ ihalos iis afle cofines q ab oriete cafpii maris fauces ac/ 
tingerent ficcari eas aeflu recedente.in ora autem iuxta cercetas flumen icarufa cum oppido hiero:&: flu 
mine ab heracleo.cxxxvi.miUnde promontorium cronea quo fupercilium arduum tenent torcte, Gi/ 
uitas findica ab hiero»lxvii,mil.d,paf,flumen fceaceriges, 

Bofphorus cimericus-.maeotis. CA. VI» 

Nde ad bofphori cim merii introitum,lxxxviii.mil.d.paf,Sed ipfius peninfulac inter pontu 
j maiotin lacum excurrentis non amplior,lxxxvii,mil,d,paf.longitudo eft.Latitudo nufq intra 
duo iugera eionem uocant . Ora ipfa bofphori utrin^ ex afia argp eu ropa curuatur in moetin» 
Oppida in additu bofphori primo hermonafla.Dein cepee milefiorum,Mox ftratoclia:& phanagoria 
& pene defectum apaturosiultimo^ in boftiocimraeriumiquod antea Cimbricum uocabatur. 

Gentes circa mreotm. CA, VII» 

Nde mxotis lacus in europa didlus . A Cimmerio accolunt majotici : ualli:ferui:arrcchi : zin/ 
i gi pfefii.Dein tanain amnem gemino ore inflactem incolunt iaxamate medorum (ut ferunt) 

foboles. Et ipfi in multa genera diuifi . Primo fauromatae : gyneirgratumenae : undeamazo/ 
num conubia.Dcin euazae;cottaf:cizimeni:mefleniani coftobocciichoatraeicyzoeidandari : tuflagetac; 
turcxiuf^ ad folitudines faxofis conuailibus afperas : ultra quas ariphxos : qui ad harri&os pertmenc 






SEXTVS 

montes Tanain iprum rcyrhac filfn uocantrmacotin remcrindatquod fignificant matfem maris , OppI 
dum in tanais quo^ oftio fuir.Tenuere finitima primi cares.Deinde claromcnii 8C mseones.Poftea pa 
ticapcnfesrSunr qui circa m^eotin ad ceraunicos montes altiorcs has tradunt gentes:a littore napoasdu 
praque eflcdonas colchis iundosrac motium cacuminibus Dein carmacas:or3nos:antacas:m32acas:af 
cantios:acapeatas:agagammatas:plwcaros:rhimofolos:afcommarthos.Etad iuga caucafi icatalasrima 
duchos:ranos:ancIacas:tpdios:cara{tarcos:afuriandas.Lagoum amnem ex montibus carheasnn quem 
defluit opharusiubi gentes caucadasropharitas. Amnem menotharum imituenisex motibus fa&m. 
Inter agdeos:carnapas:gardeos:accifos:gabros:gregaros,C'rcaque fontem imitifli imituos :6i oparrhe 
nos.AIii influxifle eos ciuitas:auchctJc:latarneos:a{anpatas. Ab his tanaitas:& nepheonitas uiritim de-' 
letos. Aliqui flumen ocharium labi per cantecos 8C fapeos tradunt. Tanain uero tranfifle fatareos : her/ 
ticeos:rpondolicos:lynhietas:amaflbs:iflbs:catacetos:tagoroscatonos:nenpos:agandeos:mandareos: 
faturcheos:fpaleos. Armenia: du^. CA. VI1I« 

Eradta eft interior ora:omnefque accolrerNunc reddatur gentes in mediterraneo finuiin quo 
p multo aliter ac ueteres proditurum me no eo inficias anxia pquifita cura rebus nup in eo fitu 

geftis a Domitiocorbulone:regibufque inde miffis fupplicibus:aut regum liberis obfidibus* 
Ordiemur aut a cappadocumgente.Longiffimehafcpontica^oium introrfus recedes minotearme/ 
nia maiore^ 8C coraagenc leuo fuo latere tranfit.Dextra uero oes in afia didtas gentes plurimis Toperfu 
fa populisrmagnoq! ipetu fcandens ad ortum foiis & tauri iuga tranfit lycaonia:pyfidia:ciliciaro.VadiC 
fup antiochia: tradtum uf(j ad cyrefticam eius regionem :parte;fua qua: uocatur cataonia . Contendic 
ita^ibilogitudoafiae.xii.l.M.p.efficitlatitudo»d.c.M.xl.M« Armenia maior. CA. IXt 

Rmenia aut maior incipit a panderis motibusreuphrate amne ut didtu eflraufettur cappado-' 
a cixidC q difcedit euphrates mefopotamia: haud minus clara amne tigri.Vtrumg? fundit ipfa: 

6i initium mefopotara ia: facit inter duos amnes itu rae.Quod interefl ibi tenent arabes o rei. 
Sic fine ufqp in adiabene pratfert. Ab ea tranllierfi iugis inclufa.L.atitudine in leua pandit ad cyru amne 
tranfuerfa in araxem.Longitudinem uero ad minorem uf^ armenia abfaro am ne in pontu defluete 6C 
parfedris montibus qui fundunt abfa^ : difereta ab illacoriis. Oritur in eniochiis montibus : quos alii 
coraxicosuocauere.Araxeseodemontequoeuphrates,vi.mil,par.uerualloadl:uf^amne mufi dC ipfe 
(ut pluresexiftimauere)acyro defertur incafpium mare.Oppida celebranf in minore cafaraaza nico/ 
poIis,ln armenia maiore arfamote euphrati proximu»T igri carcarhiocertarin excelfis au t tigranocerta* 
Et in campisiuxtaaraxemartaxata.Vniuerfa: magnitudinem Aufidus qnquagies centena milia pro-' 
didit. Claudius Csfar longitudine ad facufa ad cofiniil cafpii maris.xiii.miI.paf.Latitudine dimidium 
eius.A tigranocerta adhibenam diuidif(quod certu efl)in praefedurasrquas ii ftrategias uocant.Quaf 
da ex iis uel fingula regna quonda barbaris noibus.cxx.Claudur ea ab oriete montesifed no ftatim ce<' 
rauniirnecadiabene regio.Quod interefl fpatiis fopheni lener.Ab iis iuga ceraunia.VItra diabeni tenet. 
Perconuallesautproximiarmenia:funtmenobardi:8tmofchcni.Adiabenem tigris dimotium finus 
multi cingunt. Ab leua eius regio medorumteft profecflus cafpii maris.Ex occeano hoc ut fuo loco dU 
cemus fundituntotum caucafi is montibusdngif.Hojd incola: p cofmiu armenia: nunc dicentur, 

Albania hyberia» CA, X. 

Lanitiem omnem a cy ro uf^albano^ gens tener.Mox hibe^^ difereta ab iis amne aragone in 
p cyro e caucafis montibus d^uente.Praeualet oppida albaniae cabala.Hiberiae harmaflis lux^ 

ta flumen neoris.Regio thafia::8i triarc ufqp ad partedoros montes.Vltra iunt colthica: foh> 
tudinesiquarum a latere ad ceraunios uerfo armenochalybes habiranr.Et rnofeorum rraeflus ad hibe-' 
rum amnem in ciru defluente:& infra eos facafani:& deinde macrones ad flumen abfarum , Sic plana 
ac deuexaoptinentur.Rurfus ab albaniae confinio tota mentium fronte gentes filuoium fere 8i infra 
lubienorumtmoxdiduri&fodii. Porta: caucafiae. CA. XI. 

B his funt porta: caucafiae magno errorea multis cafpix di(fla::ingcns natura: opus 8C monti 
a bus interruptis repente ubi fores obditae ferratis trabibus fubter medias amne dyriodori flue 
te.Citra^ in rupe caflello quod uocatur cumaniaicomunito ad arcendas tranfitu gentes in^' 
' numetasiubilociterrarumorbeportisdifcluforex aduerfo maxime armaflis oppidihiberumapor-' 
tis caucafiis per montes gordygeos ualluSuani indomitae gentes auri tantu metalla fodiunt* Ab iis ad 
pontu uf(j eniochop: plurima generarmox acheorum.lta fc habet terray: finus e clariflimis. Aliqui in 
ter pontu 8C cafpium mare.ccclxxv.mil.paf,non amplius interefle tradidei ut,Cornelius.Nepos.cl.mil, 
tantis interim angufliis infcftatur afia.Claudius Caefar a Cimmerio bofphoto ad cafpiu mare.cl.mil.^ 
didit eaque perfodere excogitafle Nicanorem Seleucum quo tempore ab Ptolemaeo Ceraunio fit in-' 
terfedlus. A portis caucafiis ad pontura,cc,mil.par*efle conflat fere, 

Infulae in ponto, CA. XIT, 

Nfulae in ponto planet^ fiue cyanea::fiue lymplegades.Deinde apollonia thynias duflatut dP 
i i ! ftinguereturabcaquaeeflineuropa.Diftatacontinentepaflibusmille.Cingitur,iii,mil.&c5 
tra pharnaceam calcitiniquam gracci ariem dixerunt facramque Marti:& in ea uolucres cum 
; aduenispugnafle pennarum uflu. Gentes in fcythico occeano. CA. XIII, 

Vnc omnibus qua: funt interiora afia: didlis rhipheos montes trafccdat animusrdextragi lit/ 
tora occeaqi incedat.Tribus hic e partibus ca:Ii allu» afiam fcy thicus a feptentrionetab ohen'* 



t 




LIBER 

te eousta meridie indicus uocatuhuaric^ per finus 8i incolas in complura nomina diuiditur.Vernm 
afix hacc quoque magna portio appofita feptentrioni iniuria fyderis rigentis uaftas folitudines haber* 
Ab extremo aquilone ad initium orientis aefliui extra eos fcytac funr* Vitra aquilonis initia hyperbore/ 
os aliqui pofuere:pluribus in europa didios.Primu inde nofeitur promontorium celtice lytarmis.Flu^ 
uius carambucis ubi laiTata cu iyderum ui rhipheo^ morium deficiunt iugadbiqi arimpheos quofda 
accepimus haud diffimile Hyperboreis gente . Sedes illi nemora.Alimeta bacccc.Capillus iuxta foemP 
nis uinTij in probo exiftimatur*Ritus claementisJta^ facros haberi narrant inuiolatofgp efle etiam fe 
ris accollarum populis.Nec ipfos modo:fed illos etiam qui ad eos perfugerint. Vitra cos plane iam fcy 
rhae cfmerii:ofianthi:georgi:& amazonu gens.Hscc uf^ ad cafpiu 8C hircaniu mare»N.aq? id erumpit 
fcyth ico occeano in aduerfaafiat pluribus nominibus accolaru appellatu celeberrimis duobus cafpio 
61 hircano.No minus hoc efleq pontum euxinu Clytarchus putat. Era toRhenes ponit dC mefuram ab 
exortu ad meridie p cadufise 3C albanise ora quinquies quadringeta ftadia:inde p aratiaticos. amarbos 
hyrcanosiad oftiu zoni Ruminis quater oflingenta Radia«Ab eo & oftiu laxatifum mille quadraginta. 
Quaefumma efficit quindecies.lxxv.mil.paf, Artemidorus hinc detrahir.xxv.mii.paf. Agrippa cafpiu 
mare gentcfque quae circa funt:& cum iis armeniam difterminans ab oriente occeano ferico:8i ab oc/ 
cidente caucafi iugista meridie tauri a fepiernone occeano fcytico patere qua cognitu eft.ccccxc.M.paf» 
in longitudincm.ccxc.miI.in latitudine prodidit.No defunt uero qui eius maris uniucrfum circuitu a 
frero.xxv.mil.paf.tradunt.Irrupit aute arulis faucibus in longitudine fpatiofis. At ubi coepit in latitudi'* 
nem pandi:lunatisobliquafcornibusuelut:adma:otium lacum aboredifcedesfcythici arcus ut au/ 
dlor eft.M. Varro fimilitudine.Primus finus appellaf fcythicus mtrun^enim accolunt fcy thac : SCper 
anguftias inter fe comeanr.Hinc nomades & fauromatae multis nominibusnllincabzose non pauciori 
bus . Ab introitu dextra mucronem ipfum facium tenent udiniifcythap^ populus.Deidcpcroraalba/ 
ni(ut ferunt) ab lafone orti. Ante quos mare quod eft albanu nominaf.Hxc gens fupe rfufa montibus 
caucafiis ad cyru amnem armeniac confiniu at^ hyberiae defeendit ut didum eft.Super maritima eius 
udinoru^ gente farmatae;uridorfi:arotercs practendunf.Quope a tergo indicateiam amazones fauro 
matides.FIuminap albaniam decurrunt in mare caiTios & albanos . Deindecabyfes in caucafiis ortus 
montibusimox cyrus in coraxicis utdiximus.Oram oem a caucafo praealtis rupibus in acceflb patere» 
ccccxxv.paiTuum audor efl: Agrippa. A cyro cafpiu mare uocari incipit: accollunt cafpii . Corrigendus 
cR error in hoc loco muIto^:6C eojt etia qui in armenia res proxime cum Corbulone geffere « Na$ ii 
cafpias appellauere portas hyberiaeiquascaucafias diximus uoc3ri.Siru% depidi 3C inde milli hoc no-* 
men inferiptum habent.Et Neronis principis cominatio ad cafpias portas tendere dicebaf: cum pete/ 
retillasiquae per Hiberiam in iarmatas tendunt uix ullo propter appofitos montes aditu» Ad cafpiunt 
mare funt ali^ cafpiis gentibus iundeerquod dignofei no potcR nifi in comitatu reru Alexandri magni 
Namque perfarum regna quae nunc parihorum intelligimus inter duo maria perficum 6C hyrcanum 
caucafiis iugiis attolluntur utrin^ per deuexa laterum.Armeni^ maiori a frontis parte quae uergit in 
com magenem fophene ut diximus copulatuneique adiabene affiriorum initium . Cuius pars elt avr 
beliristubi Darium Alexander debellauit ^xima iyriae.Tota eam macedones mygdoniam c ,‘;>nomi/ 
naueruntafimiliiudine.OppidaAlexandria:itemantiochia:quamnyfibim uocanr.Abeflabartaxatis* 
dccl.mil.paf.Fuit 6C ninus impofita tigri ad folis occafum fpedans quondam clariflima. Reliqua uero 
fronte qua tenditad cafpfuni mare atrapatenxrab armenia opene regione difereta araxe.Oppidu eius 
gazae ab arraxatis quadringenta quinquaginta mil.paf.Totidem ab ccbathanis medogerquorum pars 
funtatrapateni. Media cafpiae portae caucafiae. CA. XIIII, 

Cbatana caput mediae eR.Seleucus rex condidit.A feleucia magna.dccl.mil.paf.a portis uero 
e cafpiis.xx.mil.Reliqua mediorum oppida phaufya 6i aganzua:apamea raphane cognomina 

ta.Caufa portarum nominis eadequa:fupra:interruptisanguRotranfituiugis:ita ut uix fin 
gula meent plauRrarlongitudine.viiumil.paf.toto opere manufado.Dextra leuaque ambuRis fimiles 
impendent fcopuli fitientetradu per.xxxviii.mil.paf.AnguRias impedit corriuatus falis e cautibus lU 
quonat^ eadem emiflus.Praeterea ferpentium multitudo nifi hyeme tranfitum non finit» 

Gentes circa hyrcanum mare. CA, XVr 

Diabenis conedunf carduci quonda di(Ri:nunc'gordyaenos praefluente tigriihyfpratitx pare 
a redoni appellati qui tenent cafpias portas.lis a latere occurrunt altero deferta parthix 6C cy/ 
thenis iuga.Mox eiufdem parthia: amoeniflimus fitus qui uocaf choara.Duae urbes ibi par/ 
thorum appofirae quondam medis cauliope:& aha in rupe iRaris quondam.Ipfius uero parthiae caput 
hecatompylos adeR a portis.cxxxiii.mil,paf,Ita parthorum quoque regna foribus difcluduntur.Egref 
fos portis excipit protinus gens cafpica ad littora ufque:quae nomen portis 8C mari dedit.Leua monto 
fa. Ab ea gente retrorfus ad cyrum amnem produntur.ccxx,miI,paf,Ab eode amne fi fubeatur ad por/ 
tas,dcc,mil.paf,Hunc enim deinde cardinem Alexandri Magni itinera fecere. Ab iis portis ad indiae pri 
cipium Radia.xv.dc.lxxx.mil.procedendo ad badfra oppidumiquod appellant zariafpa milies tria mi/ 
lia«dcc.mil,Inde ad iaxartem amnem, y.mil» 

Item gentes» CA, XVI* 

a Cafpiis ad oriente uerfus regio eft zapauortene di<fta & in ea fertilitatis inclytae locus dareium 

monsigetes tapyri:anaciaci:ftauci:hyrQni;a quo|K littoribus ide mace hyceanium uocari in/ 



SEXTVS 

eipif aflumittcfjdcri.Ciffatd amnes maxcrasrftratoroia ex cauca(b.S<quitufftgio margine apricitas 
fis incI}^£e:fola in eo traftu uitifera.Vndi^ infula montibus amoenis:ambitu ftadiorum mille quinge 
torum : difficilis aditu propter harenofas folitudines per«cxx.mil.paf.& ipfa contra parthium tradlunt 
lita.In qua Alexander Alexandriam condiderat:qua diruta a barbaris. Antiochus Seleuci filius eodem 
loco reuituit feleuciam. Nam interfluete margo qui corriuatur in zotale.Is maluerat illam Antiochia 
appellare.Vrbis amplitudo circuitu.lxx.ftadiis,In hanc Orodes Romano craflana clade captos dedu# 
xit. Ab huius exceifi per caucafi protenditur ad badfros ufque gens mardorum fera fui iuris. Ab eo tra/ 
du gentes ochani chom3ri:berdrigei:pharmacotropi:bomarei:coamani:maruca:i:mardrieni:iatii.Fla 
mina mandrurnrcridinum.Vltraque chorafmi:gandari'.arafini:pariCani:farangaf rparrafini : martiani: 
nafotiani aorfi geterquos grseci cadufios appellauere:matiani.Oppidu heraclea ab Alexandro conditu: 
quod deindefubuerfum ac reftitutum Antiochus achaida appellauit.Derbitestquorum medios fines 
fteat OXUS amnis ortus in lacu oaxo.Syrmatac:oxii:t^ae:bateni:faraparsc:badri quorum oppidum 2a^ 
riafperquod poftea badtrum a flumine appellatum elt.Gens haec optinet aduerfa montis propamifi: 
SC aduerfus fontes indi.Includitur flumine ocho. Vitra fogdiani oppidum panda:& in ulrimis eorum 
finibus Alexandria ab Alexandro magno codirum oppidu: Ara: ioi funt ab Hercule 8i Libero patre co 
ftituac.!tem Cyro 6i Semiramide arqi Alexandro.Finis omniu ccp: duftus ab ilia parte terrarum in<' 
eludente flumine iaxart:e:quodfcythce fylin uocant. Alexander militefque eius tanain putauere efle* 
Tranfeendit eii amnem Damonas Seleuci & Antiochi regnu dux:quem maxime fequimur in isiaraC' 
que Appollini dydimeo flatuit. Scyrarum gentes. CA. XVII. 

Ltra funt fcytarum populi.Per^ae illos facas uniuerfos appcllauerc a proxima gente. Antiqui 
U arameos.Scytha:fpfipraschorfaros:5icaucafum monte graucafum:hoceflniue candidum. 

Multitudo populoj: inumera:& quae cu parthis cx^quo degat.Celeberrimi eop: facae: maP' 
fagetae;dahae:elIcdones:ariacac rhimnici:perftithomoti:hifli:edoncs:camac:camacae: eucharae : cotieri: 
antarianitpiala* :arimafpi:antea cacidiri:afa:i:oetci.Ibi napei intenflfe dicuntur & appellaei. Nobili apud 
eos flumina madragreura?^ cafpafum.Nec in alia parte maiore auftorum inconftantiam credo pro^ 
crer innumeras uagaf^gentes.Hauftum ipfius maris dulcem efle:& Alexander magnus prodidit : 
M.Varro talem praelatum Pompeio iuxta res gerenti mithridatico bello magnitudine haud dubie in 
fluetium amnium uiflo fale.Adiicit idem pompei dudu exploratum in ba£Iros.vii.dicbus exidia per^ 
Kcniri ad icarum flumen:qd in oxum influat. Et ex eo per cafpium in cyru fubue<3os.Et qn^ non am/ 
pHus diebus terreno itinere ad phafin in potum indicas pofle deuchi meices.Infulae toto eo mari mul< 
xae.Vulgata una maxime tazata. A cafpio mari fcythico^ occeano in eam curfus infleftif ad oriente cS 
ueria litto^ ff onte.Inhabitabilis eius prima pars a fcy thico promontorio ob niues.Proxima inculta faC' 
uitia genttutantrophagi fcy thae infidet humanis corporibus uefcetes.Ideo^ iuxta uaftae folitudines fc/ 
raru^ multitudo haud difllmile homtnu imanitate obfidens.Itep£ deinde fcythae:iteru^ deferta eunt 
beluis ufm ad iugu incumbes mari quod uocat tabin.Ncc ante dimida ferme logitudinc eius otx quae 
fpedlat a:ftiuu oriente inhabitatur illa regio.Primi funt hominu q nofcamrtferes lanitio filuarum nO'^ 
biles:perfufaui aqua depetentes frondium caniciem.Vnde geminus foeminis noflris labor redordiedi 
filarrurfum^oftendi tam multiplici opere tam longinquo orbe penitus ut in publico matrona traflu 
cear.Seres m ites qdcded 6C ipfis feris periimiles.Coetu reliquo^ morraliu fugiut:cu comertia expetant 
Primueoj: nofdtur flume pfitarastproximu carabi:tertiu lanosta quo promontoriurchiyfc finus cyr 
naba flumetattanos finus.Et^ens hominum attacorum apricis ab omni noxio afflatu frclufa collibus: 
cade qua hypetborei degut:tcperie.De iis priuatim codidit uolumen Amometusdicut Ecateus de hy^ 
perboreis.Ab attocoris gentes unni 6i thocari:& ia indoru cafiri Itrorfus ad fcythas uerfi humanis cor 
potibus uefcunf.Nomades quo^ india: uaganf.Sunt q ab aqlone cotingi ab ipfis 8i cyconas dixere: fiC 
bryfanos.Sed inde(ut plane cofentiut oys)emodi motes aflurgut.lndoruqt gens incipit no eo tantu ma 
xi adiacestuej: & a meridiano qd indiai appellauimus quac^ pars orieti aduerfa reto practedif fpatio 
, ad flexu 8i initiu indicimaris.xviii.lxxv.mil.paf.colligit.Deindequafletif inmeridie.xxiiii.lxxy.miL 
1 paf.ut Eratofthenes tradit ufque ad indum qui efl: ab oeddente finis ineUx • Complures autem totam 
I ipfius longitudinem.xl.dierum notiumque uelifico nauium curfu determinauere.Et a feptentrione 
I ad mendiem.xxviii.l.milia paf.Agrippa longitudinis.xxxiii.milia,latitudinis.xxiii.mil.prodidit.Pofll 
I dbnius ab aefliuo folis ortu ad hybernum exortum metatus efl.Eam aduerfam gallia: ftatuens:quam 
: ab occidente aefliuo ad occidentem hybernum metabatur totam a fauonio.ltaque obuerfam eius uen 
I ti afflatu iuuari indiam falubremque fieri haud dubia ratioe docuit. Alia illius caeli facies. Alii fyderum 
« ortus.Binae mefles in anno.Binae aeflates media inter illas hyeme etefiarum flatu.Nofl:ra uero bruma 
1 li.Lenes ibi aurae.Mare nauigabile.Gentes 6C urbes innumerabiles:fiquis omnes perfequi uelit . Eteni 
« patefata eft non modo Alexandri magni armis regumque qui d fuccdlere:drcumuetit criam in hyt 
i: canum mare cafpium Seleuco & Antiocho : praefetoque claflis eorum Patrocle. Verum aliis 

i autoribusgraecis qui cum regibus indicismoratifunt:ficutMegaflhenes SC Dionyfiusa PhiladeI/ 

: phomiflus efleacaufa uires quoque gentium prodidere* Aon tamen deeflt diligentiae locus: adeo 
: diuerfa & incredibilia traduntur. Alexandri Magni comites in eo tradlu indix quem fubegeranc 
: fcripferunt quinque mil. oppidorum fuille: nullum cominus gentium.ix.Indiamque tertiam par/ 

: : tem efle terrarum omnium*mttItitudiDem gentium innumera probabili fime rationcilndi enim jppe 



LIBER 

gentiu foli nungemigrauere finibus rufs»G)lligunf a Libero patre ad Alexandrum magnum reges eo 
rum.diu.annis,vi.mil.cccai.adiidunt&:mcnfestres.Amniummirauanitas»Prodif Alexadru magnu 
nullo dieminus ftadiafexcentanauigafleinindornecpotuifleantemefes quinque enauigare adicdlis 
paucis diebus:&: tamen minorem gangeefleconftar,Seneca etiam apud nos Megafthenes tetataindiae 
commentationedx.amnes eius prodidit.Getesduodeuiginti cetum^»Par labor fit motes enumerare, 
lunguntur inter fe manus:hemodus:paropamifus.caucafus.p.a.R*3.quibus tota decurrit in planitiem 
immenfam 8C aegypro fimilem. Verum ut terrena demonftrario intelligatur.AIexandri magni uefti> 
giis infiftamus.Diognctus & Beton itinerum eius menfores fcripfcre a portis cafpiis hecatompylo par 
tho^ quot diximus milia efle»lnde Alexandriam arion:qua urbem is rex condidit,d.lxxv.mil.indeacl 
prophrhafiamdragarum.cxcix.mil.ad arachofiorum oppidum.d.xv.mil«inde orthofpanum»ccl. mil,, 
inde Alexandri oppidum.l.mil.in quibufdam exemplaribus diuerfi numeri rcperiutur.Hac urbe fuo 
ipfo caucafo eile pofitam. Ab ea ad flumen chepta 8C oppidu indoru peucolaitin.ccxxvii.mil.inde ad ilu^ 
men indum oppidum taxilla.lx.mil.ad hyfpafin fluuium clarum.cxx.mil.ad hirpafin non ignobilio 
rem.lxix.cccxc.mil.quifuit Alexandri itinerumnerminus exuperato tamen amneariiquein aduerfa ri| 
pa dicatis.Epiffolat quoque regis ipfius confentiunt his.Reliqua inde Seleuco Nicanori peragrata funi^ 
ad heridrum.clxviiumil.dianumeamnem tantudem.Excmplaria aliqua adiiciunt.v.mil.pai^fdead ga. 
gem.cxii.mil.ad rhodapham.clxix,mil»Alii,ccc»miI.xxv.mil.in hocfpatio produnt ad calinipaxa oppi/ 
dum.lxvii.d.alii.cclxv.mil.indead confluentem iomanis amnis 8i gangis,dc.xxv,mil.Plerique adiici/ 
unt.xiii»mi!.ad oppidumque palibotra.ccccxxv. Ad offium gangis.dcxxxviii.mil.d.gentes quas memo 
rare non pigeat a montibus hemodis:quorum promontorium hymaus uocatur:incolarum lingua ni 
uofum fignificante:ifari:cofyri:i2gi:& per iuga chifotofagi:multarum^ gentium cognomen bracma/’ 
nae:quorum macco calingae flumina pumas & cainas:quod in gangem influitambo'nauigabilia»Gen/ 
(es calingat proximx maii:di^ fupra mandei:malli:quorum mons mallus tradufque eius finis ganges 
Fluuiusganges. CA. XVIII* 

Vnc alii incertis fontibus ut nilum:riganremqiuicina eodem mo:alii in fcythids montibus 
h nafei dixerunt.Influere in eu.xix.amnes.Ex iis nauigabiles praeter iam didfos Canucham ua/ 

marerranoboan cofoagu foan,Alii cu magno fragore ipfius ftatim fontis erumpcrerdeiedlu^ 
per fcopulofa 8C abrupta ubi primum molles planities contingat I quodam lacu hofpitari : inde lenem 
fluereiubi minimum.viii.mil*paf.latitudine:ubi modicum fladiorum.c* Altitudine nufq minore pa. 
xx.miI* Gentes indiae. _ CA» XIX, 

OuiiTimae gentes gadaridurcalignaje.Regioptalis uocatur.Regi.Ixx.miI.pcditu:equites mil/ 
n le:elephanti.dcc.in procindlu bello^^ excubant.Nam^ uita mirioribus populis indo^ multi 
partita degif.AIii tellure exercet.militiaalii capefluntimerces alii fuas euehunt : res externas 
inuchut res publicas optimi diriffimi^ teperat.Iudicia reddut.Regibus allident.Quintum genus cele 
bratx illic 8i prope in religione uerfe lapientia: dedituruoluntaria femper morte uitam accefo prius ra 
go finit.unu fuper hoc eft femiferura ac plenum laboris immenfi:a quo fupradidfa continentur uenan 
di elephantes domandi 9 .Iis arant, Iis inuehunt,I-fcec maxime nouere pecuaria.His dimicantrmilitat^t 
pro finibus.Deledfum in belua uires & ceras at^magnitudo faciur,Infula in gange eft magnee amplitu 
dinis gentem continens unam modogalicam noic, vitra fiti funt modubce moIindsc.Vbere cu oppido 
eiufde nois magnifico modroefi;prxti:caIifl£e:faluri:faftulae:colub£e:orcufae:alabi:talu<ftae.Rcx ho^ pc 
ditu.!.mil.equifum,iiii.milia elephantogi.cccc.in armis habet.Validior deinde gens andarac plurimis 
uicis,xxx.oppidis:quae muris turribufe^ muniuntur.Regi praebet peditu,c.milia:equitu duo miliarelc 
phantos .mille.Fertiliffimi funt auritdardx fetae uero argenti.Sed omniu in india prope no mo in hpc 
tradiu potend claritate^ antecedunt prafi ampliftima urbe ditiffimaq! palybotra . Vndequida ipfam 
gente paly botros uocannimo uero tradlum uniuerfum a gange.Regi eorum deditum fexcenta milia; 
equitu.xxx.milia:elephantogi.ix,milia per oes dies ftipendiantur . Vnde coniecftatio ingens opum eft* 
Ab iis in interiore fitu monedes 8C fuari.quoram mons maleusrin quo umbrae ad feptentrione caduc 
hyemeraeftate in auftru per fenos menfes.Septetf iones eo in tradu femcl in anno apparerernec nifi.xv. 
diebus.Betoaudor eft. Hoc idc pluribus locis indis fieri Megafthenes,Auftrinum polum indi drama 
fa uocant, Amnis iomanes per gangem 8i palybothros decurrit.Inter oppida methora cyrifo borea* 
A gange uerfa ad meridiem plaga tinguntur fole populi iam quidem infedi nondum tamen sthiopii 
modo exufti:quanrum ad indum acccdunt:tantum colore prsferunt lydus Jndus ftatim a prafioruni 
gente quogi in motanispygmei traduntur. Artemidorus iter duos amnes.xxi.mil.paf. iterefle tradir* 
Indus fluuius. CA. XX* 

Ndus fandus ab incolis appellatus in iugo caucafi montis quod uocatur paropanyfus aduer/ 
i fus folis ortum effufus :6C ipfe undeuiginti recipit amnes,Sed clariflimos hydafpen quattuo( 

alios afforentemicantabram tres,Per fe uero nauigabiles acefinum 3C hypafin quadam tamen 
aquarum modeftia nufquam latior quinquaginta ftadrisiaut altior.xv.pafl*.ampliftimam infulam effli 
aens:quspra(ianenominatur:d£aliam minorem quspatale.ipfe per.xii,xl.paf.paucifrimis audon> 
bus nauigatus:6^ quodam folis comitatu in occaifum qerfus occeano infunditur.Menfuram in ora ad 
eum ponam ut inuenio generatimtquaq inter fe nulls congruant. Ab oftio gangis ad promontoriu d 
lingon dC oppidum dandagula.dccxx\-. mil.paT.Ad tropina*xu.miliXxy.ad pecimuix promomoriutii 



' sF^rvs 

ubi eftceIeberrfmnmfndt3Bemporfum.dccI,ad oppidum in infula qua fupradiximus patalam»dcx:r« 
miUpanGentesmonranse inter eum &iomanemcefi:cetnbonifjlucftres»Deindcmcgalte quo^ regi 
quingenti elephanti peditum di equitum numerus incertus.Chiyfci:parafangae:afangi:tigrifera fc^te 
tes.Armanr peditum. xxx.miI.cIephantos.ccc*equites«dccc.Hos includit indus montium corona cir/ 
cundatosSi foIitudinibus.dcxxv.miI.InfrafoIitudinesdari:ruraj,Iterumque folitudines per.cixxxvii 
mil paCpIerumq? harenis ambictibus haud alio modo g infulas marinnfra deferta haec maltecoraeifin 
gx marohaetrarung^tmoruntes & mafuae:pangungae:iaIii,Hi montium qui perpetuo tradu occeani 
oram tenent:incote liberi &regnum expertes multis urbibus montanos optinentcolcs.Nareae deinde 
quos claudit mons altiflimus indicorum capitalia.Huius incote alio latere late auri &i argenti metalla 
fodiunt. Ab iis oratu rae»Quorum regi elephanti quidem»x,miIia.Sed ample uires peditum, Varetatse 
qui fab rege elephantos non alunt fiducia equitum peditumque.Odomboeraetfalabaftrae horatje ur/ 
be pulchra foflis paulftribus munitarper quas crocodilli humani corporis auidiflimi aditum nifi pon^ 
te non dant» Et aliud apud illos laudatur oppidu automela impofitu littori quinque amnium i ununt 
confluente concurfu emporio nobiluRegi eorum elephantos mille»dc.peditum,cl.equitum quinque 
Pauperior charmarum rex elephantos.Ix.paruafque reliquas uires habet,Ab iis gens pande fola indo/ 
rum regnata fceminis.Vnam Herculi fexus eius genitam ferunt:obidquegratiorem regno donaram 
pr^cipuo. Ab ea deducentis originem imperitanr.ccc.oppidis:peditum.cl»milia: elephantis quingetis* 
Poft hanc trecentarum urbium lyrienKdcrang^rpoflnga^tbuzae.gogiareiiumbrjeinerexibrancofiino/ 
fcundaexocondxinefeiipedatritsrfalobi iarattoloflraerpatalam infulam attingentesra cuius extremo lic 
toread cafpias portas,xviii.xxv.miI.produntur.Hinc deinde accollunt indum aduerfus eos euidenti de 
mqnftrationeamat3e:boIingar;galIitaluts:dimuri:megari:ordab£e.mefaj:abhifuri:(yleni.Mox defer/ 
ta in,cd.miI»paf.Quibus exuperatis organagajiabaortaeifibaras : fuertae:&ab iis folitudines prioribus 
pares,Dein farpphages;forgae;baragomatae:umbritafq!,quoji.xii.nationes fingulif^ binae urbes.Afe/ 
ni trium urbium incoIae.Capur eopi bucephala Alexandri regis equorcui fuerathoc nomen ibi iepui/ 
to coditum.Murani fuper hos caucafo fubiedi.Soleadaeifondraeitranfgrefllfm indu:& cu eo decurren/ 
tibus famarabixifambraceniibrifabritaerorfiandi.xeni raxilsrcu urbecelebri,Iam in plana demiflb tra/ 
^u cui uniuerfo nomen amandrae.Populi quattuor peucoIairseiarfagalitxrgeretaeiafoi.Etenim pleri^ 
ab occidente non indo amne determinant :(bd adiiciunt quattuor fatrapias gedrofos : arachotas ; arios 
paropamifladaslafdas. Arii&:iund*gcnres. CA. XXl. 

I.timo fine cophete fluuioiquse omnia ariorum efle aliis placet.Necnon 8i nyfiam urbem ple 
u rigp indicealcribuntrmontem^ mep^ Libero patri facru.Vnde origo fabutelouis femine edi/ 

tum.Irem afpigonas gente uitis 8i lauri 6i buxi pomoru^ omnium in grxeia nafcentiu ferti 
fem.QuaememorandaAl prope fabulola de fertilitate terrae ac genere frugum arborum^ aut feraru 
aut uolucrum 6i aliorum animalium traduntunfuis qujc^ locis in reliqua parte operis commemora 
buntur.Quattuor uero fatrapi^e mox paulo ad taprobanam infulam feftinante aio,Sed ante funt aliae 
patalaeq fignificauimus in ipfis faucibus indi triquetra figura,ccxx.miI.paf.latitudinc.Extra oflium in 
di chryfe & argyrae ferttlles metallis ut credo,N’am quod aliqui tradidere aureum argentum^ iis fot 
ium efle haud facile crediderim. Ab iis.xx.mil.paf.crocale. Ab ea,xii,mil,paf«bibaga oftreis & conchiliis 
refert3,DcindctoralIiba.ix.miI,paf.3 fupradidfa multae^ ignobiles. 

Taprobane infula, CA. XXiI, 

Aprobanem alterum orbem terrarum efle diu exiflimatum efi antichthonu appellatioe . Vc 
t liqueret infula efle Alexandri magni xtas refgi praeflitere.Oneficritus claflis eius praefedus clc 

phantos ibi maiores bellicofioreique q in india gigni fcripfir^Megafthenes flumine diuidi: in 
colaf^ paljEogones appellariiauri margaritaruq? grandium fertiliores g indos.Erarhoftenes 6i merifu 
ra prodidit Iongitudinis,vii.mil,fladio 5 e,Latitudinis.v,mil>nec urbes eflerfed uicos feptingentos . Inci/ 
pit ab eoo mari inter ortum occafumqt folis indiae prxtenta:8i quonda credita»xx.die^ nauigationea 
prafiana gente diftarermox quia papyraceis nauibus armamentifj nili peteref ad noftrarum nauium 
curfus.vii.dierum interuallo taxato.Mare intereft uadofumifenis no amplius altitudinis paflibus : fed 
certis canalibus adeo profundum ut uallse anchorae fidant:ob id nauibus utringp proracme per angufli 
as aluei circuagi fit neceffe.Sydeji in riauigando nulla obferuatio.Septetrio non cernitur. Sed uolucres 
fecum uehunt emittentes fepiusimeatu^ earu terras petentium comitanf.NecpIufquam ternis men 
fibus in anno nauigant.Cauent a folftitio maxime,c.dies tucillo mari hyberno» Haflenus a prifeis me 
1 morata.Nobis diligentior notitia,Cladii principatu contingit.Legatis etiam ex infula adueiflis,Id acci/ 

I ftit hoc m odo. Annii Plocamii qui maris rubri uedtigal a fifeo redemerat libertusilibertus circa arabi/ 

! amnauigansaquilonibusraptuspraetercarmaniamguintodecimodie hippuros portum eius inue/ 

: itus hofpirali regis clscmentia fex menfium tempore imbutus alloquio percotanti poftea enarrauit ro 
t manos:& Gefarem mirum inmodum in auditis iuflicianlle fufpexit pares pondere denarii effent in 
; aptiua pecuniaicum diuerfe imagines indicarent a pluribus faftos,Et hoc maxime Ibllicitatus ad ami 
: dtiam legatos quattuor mifit principe eorum Rhachia.Et iis cognitum.d.efle oppidaiportum contra 
meridiem appofitum oppido palefimundo omnium ibi clariflimo ac regia,cc,paf,Lebis ftagnum in/ 
tus megirDa.ccc.lxxu,mil«par,ambitu infulas pabuli tantum fertiles complexum. Et ex eo duo amnes 
c smmpere palefimundum luxra oppidum eiufdem nominis ihfluente in poitum teibus aIueis,y«(laclio 



LIBER 

ru ardliflimoav.3mpljflimo.AIferurn ad feptemone indiamg! ueifus ffdara nomine . Prcximu cfl« 
indise promontoriumtquod uocatur colaicum quatridui nautgarione medio in curfu folis rfula incur 
renre.Marc id colore peruiridirprxterea fruticofum arboribus lubas earum gubernaculis deterrenti^ 
bus»Sepretriones ucrgiliaf^ apud nos ueluti in nouo caelo mirabantur»Lunam quidem apud ipfos no 
nifi ab odtaua ad.xv.fupra terram afpici fatentes.Canopum lucere nodibus (ydus inges & clarum. Sed 
maxime mirum iis erat umbras fuas in noftrum caelum cadere non in fuumdolemque a leua oriri dC 
in dextra occidere potiufq e diuerfo.Idem narrauere larus infulae quod praetenderet idiae.x.miUftadio/' 
rum cfle ab oriente hyberno ultra montes emoros.Serasquogp ab ipfisafpiciinotos etiam commer-^ 
tio patrem mabaciem commeaile eo aduenis ibi feras occurfare.Ipfos ucro excedere hominum magni 
tudinemtrutulis comisiceruleis oculisioris fono truci nulli commertio lingu^.Caetera eadem quae no 
ftri negociatores,Fluminis ulteriore ripa merces pofitas iuxta uenalia tolli ab iis fi placeat permutatio 
no aliter odio triftiorac luxuriae q fi perduda mens illuc ufqi cogitet qd dc quod peraf 8i quare. Sed nC 
laphrone quidem quis extra orbem a natura relegata noftris uitiis caretiaurum argentumque 8C ibi in 
precio.Marmor teuudinis fimile.Gemmae margaritaeque in honore multo praeftantiores.Et totus lu 
xuriaenoftraecumulusipforumopesmaiorese&dicebannfedapudnos opulentiae maiorem ufum. 
S erum nemini,Ne in diem aut interdiu fomnum. Aedificia modice ab humo extantia. Annonam nun 
quam augeri.Non foralites ue efle.Coli Herculem.Eligi regem a populo fenecta claemetiaque liberos 
non habentem:&: fi pofiea gignat abdicariine fiat haereditarium regnum.Redores eia populo.xxx.da-' 
ri:nec nifi plurium fententia quemq capite damnari:fic quoij appellationem eflead populum.Lxx.iu-' 
dices dari:fi liberent ii reum amplius.xxx.iis nullam efle dignationem grauiiTimo probro.Regi cultu 
Liberi patristcaeteris arabum. Regem fiquid delinquat morte muldlari nullo interimenteifed aduerfan 
tibus cundtis dC comertia etiam fermonis negantibus.Fofta uenatione abfumi.Gratiflimam eam tigri 
bus elephantifque conftare, Agros diligenter coli.Pomis abundareiElIe in pifcatu uoluptateitefiudinii 
naaximeiquarum fuperficiefamilias habitantium contegi tanta reperiri magnitudine.Vitam hominii 
centum annis modicam.Fiaec comperta de taprobane.Quattuor fatrapiae quas in hunc locum difiuhv 
mus ita fe habent. Capiflenseidaritircarmania. CA. XXllI. 

Proximis indo gentibus montana capiflenae habet capiflam urbemiquam diruit Cyrus, Ara/" 
a chofia cum oppido flumine eiufdem noieiquod quidam Cophen dixere a Semiramide co/ 
ditum.Amnis hermadus prxfluespabeftenarachofio^,Proximos iisa meridie ad parte ara 
chata^i faciunt gedrofos:8i feptentrione paropamilladas.Cartana oppidu fub caucafb:quod poftea ce/' 
crogonis didu.Haec regio eft ex aduerfo badtr^ano^^♦Deinde eius oppidum Alexandria a conditore di/" 
dlum:Syndraci:daugalae:parapianx:cantaces:magi. Ad caucafum cadrufi oppidum ab Alexandro con 
ditum.lnfra haec oia ora ar bindo.Ariana regio ambufla feruoribusidefertifgi circundata. Multa tame 
interfufa opacitate cultores congregat circa duos maxime fluuos ronderon arofapen « Oppidum ar' 
tacna arius amnisrqui praefluit Alexandriam ab Alexandro condita.Patet oppidu fladia.xxx.multoque 
pulchrius (ficut Atracinus tradit)artacabane.Item ab Antiocho munitum fladia.l.Dcinde dorifeigens. 
Amnes pharnacotis:oppradus:prophthafia.Oppidum zarafparum drang^:argetae:2arangcc:gedrufi. 
Oppida peucolais : lymphorta : methoricum : deferta,Amnis manain. Auguttiri gens. Flumen boru* 
Genfurbi flumen na aigabile ponamus pando^ finibusiitem caberon foraru oftio portuofus, Oppidu 
cudrigrama. Flumen cophes influunt in enm nauigabilia fadarus:parofpus:fodinus.Ariane partem ep 
fedararin aliqui uoluntimenfuramgi produnt utriuf^ longitudine,xix,l.miliu pafluumdatitudine di' 
midio minore q indte. Alii gedrufos 8C fyrios pofuere per,clxxxiiii,mil pafimos ichthiophagos.Oritas 
propria no indo^ lingua loquetes p,cc,mil,paf,inde pofuere arbio^e gente per .cc,mil,paf. Ichthiopha' 
gos omnes Alexader uetuit pifeibus uiuere.Vltra deferta deinde carmaniaiac perfis at^ arabia.Sed pri 
ufquam haec generatim pfequamur:indicare couenit quae prodit Oneficritus clafle Alexandri circuue 
dtus in mediterranea perfidis 8i indise narrata proxime a iuba,Deinde eam nauigationem quse his anis 
coperta feruatur hodie.Oneficriti 8i Nearchi nauigatio nec nola habet manfionu nec fpatia,Primuque 
xylenopolis ab Alexandro condita unde coeperut exordium.Iuxta quod flume aut ubi fuerit non fatis 
explanaf.Haec tamen digna memoratu produnf.Ab iis oppidu a Nearcho conditu in nauigationeea. 
Flumen nabru nauiu capax contra infulam diftans.lxx.ftadiis.Alexadria codita a Leonato iufTu Alexi' 
dri in finibus gentis . Argenuus portu falubris.Flumen tuberum nauigabilcrcirca quod parire.Deindc 
ichthiophagi tam longo tradlu ut,xx,dierum fpatio praenauigauerint infulaiquae folis appellatur:& ea' 
dem cubile nympharum rubensrin qua nullu no animal abfumitur icertis caufis,Origens.Flumen car 
maniae hyranis portuofum 8C auro fertile.Ab co primu fepretrioes apparuifle adnotauere, Ardurum 
nec omnibus cerni nodibus nec totis unq.Achemenide uf^ illo tenuifie. Aeris & ferri metalla 6C orfi' 
nici 8i minii exercere.lnde promontorium Carmaniae eft,Ex quo in aduerfo ora ad gentem arabix ma 
cas traiedus difl:at.l.mil,paf»infulae tresrquarum organa tantum habitatur a cofa a continenti.xxv.mil, 
paf.infulae quattuor intimo in finu ante perfida.Orca has hidri marini uicenum cubitorum adnatan' 
tes terruere claflem:infula acrotadusiitem gaurataeiin quibus chiana gens.Flumen hyperis in medio fi 
nu perfico onerariarum nauiu capax.Flumenfitiogagusiquopafargadasfeptimo dienauigatur.Flu' 
men nauigabile phirftimus.infula fine nomine . Flumen granius modicarum nauium capax per fufia 
uem fluit « Dextera eius accollunt deximontaniiqui bitumen perficiunt, Flumen Oroatis oflio difficili. 



SFXTVS 

nifi pebtisnnfulae duae part« infule uadofa nauigatio paluflri fimilis.Per euripos tamen quofdam pera 
gitur.Oftium euphrans.Lacus quem faciunt culeus & tigris iuxta cariacem:inde tigufuia . Fertos dies 
ibi agentem Alexandrum inuenerunt feptimo menfe portq digreflus ab iis fuerat paialis tertio nauiga 
tionis.Sic Alexandri claflis nauig luit. Portea a fyagro arabire promontorio paralen fauonio quem hyr 
palum ibi uocanr peti certirtimum uidebatur.xiii*mil*xxxii.paf.xrtimarione.Secuta uero aetas propio/ 
rem curfumtutioremqucindicauit fi ab eodem promontorio 2 i 2 erum amnem portum indiae pete/ 
ret.Diuqae ita nauigatum crt:donec compendia inuenit metcatorducroque india admota eft . Quip/ 
pe omnibus annis nauigatur fagittariorum cohortibus impofiris#Etenim pyratac maxiro:E infdfabar. 
Nec pigebit totum curfum ab aegypto exponere nunc prim um certa notitia patefcente,Digna res nui/ 
Io anno minus hic quingentefimis imperii noftri exhauriente india d( merces remittetetqure apud nos 
centuplicato ueniant. Mille millibus pafiab Alexandriaabcrt oppidum Hclipolis rindenauigant nilo 
coptum.ccciiumil.paf.qui curfus ctefiis flantibus peragitur.xv,diebus. A copto camelis iter aquationii 
ratione manfionibus difpofitis.Prima appellatur hydreum.xxxii.Secunda in monte diei itinere.Tertia 
in altero hydrematea co*pto.xcv.Deinde in monte.Mox ad hydreum Appollinis a copto.clxxxiiii.miI« 
paf.Rurfus in monte.Mox ad nouum hydreum a copto,ccxxxiii.paf.Eft 8C aliud hydreu uetus. Troh/ 
lodyticum nominatur : ubi prsefidium excubat diuerticulo duum milium.Diftat a nouo hydremate 
quattuor mil.paf.lnde bcrcnice oppidum ubi portus rubri maris a copto.cclviii.paf. Sed quia maior 
pars itineris conficitur nodibus propter jcftus: Si rtatim die abfumunrur totum a copto berenicen 
iter duodecimo conficiturdie.Nauigareincipiuntceftate media ante canis ortum :aut ab exortu proti/ 
cus.Vcniuntque circiter.xxx.die ocelin arabiac:aut canan thurifcrce regionis.Ert 6i tertius portus : qui 
uocatur muzarquem indica nauigatio non petitmec nifi thuris odoruraquearabicorum mercatores» 
Intus oppida regia eiusmnum appellatur faphanaliud^ faua.Indos aut petentibus utiliflimum eft ab 
oceli egredi, Iniie uento hipalo nauigant diebus.xl.ad primum emporium indiae.Muzirum no expe/ 
tendum propter uicinos pyratas qui optinent locum nomine hydras:ncque eft abundans mercibus» 
Pratterea longe a terra abeft nauium ftatiodintnbufque efferuntur onera que geruntur. Regnabat ibi 
cum proderem haec Celebothras. Alius utilior portus gentis necanidoniqui uocatur becare.lbi regnat 
paridion longe ab emporio mediterraneo diftate oppido quod uocatur modufa.Regio autem ex qua 
piper monoxylis lintribus baraton conuehitur uocatur cottonaratquae omnia gentium portuuue auc 
oppidorum nomina apud neminem priorum inueniuntur.Quo apparet mutari locorum flatus • Ex 
india renauigant menle aegyptio tybi incipite noflro decembriiaut utique mechiris aegypti intra diem 
iextumtquod fit intra idusian.noftras.Itaeuenituteodem anno remecnt.Nauigant aurem ex india ue 
to uulturno 8i curti intrauere rubrum mareafrico uel auflro.Nunc reuertemur ad propofirum . Or/ 
inaniae oram patere duodedes.l.mil<paf.Nearchus fcripfit.Ab initio eius ab flumen fabin.c.mil,paf,ln/ 
de uineas coli dC arua.Flumen andanin.xxv.mil.fpatio,Regio uocatur arminia.Oppida carmaniae zetis 
Alexandria,Irrumpit deinde 6C in hac partae geminum mare i terras:quod rubrum dixere noflri:grac/ 
Cia ery tb reum a rege erythraiaut Ut alii folis repercuflu talem reddi colorem exiflimantes»Alii ab harc 
na terraque. Alii tali aqux ipfius natura* 

SinusperficusSCarabicus. CA. XXIIII, 

Ed in duos diuidif finus.ls qui ab oriente efl perficus appellatur.xxv.mil.paf.circuitu:ut Era/ 
f tofthenes tradit ex aduerfo eft arabia:cuius,xii.mil.paf.eft logitudo.Rurfus altero ambitur fi> 

nuarabico nominatoiocceanum qui influit azanium appellant.Perficum inrroitu.v.mil.paf* 
latitudinisralii quattuor fecerunt. Ab eo ad inf imum linum redlo curfu,xi.mil.xxv.propemodum co^ 
flat efle:8ifitum eius humani capitis effigie.Oneficritus&: Nearchus ab indo amne in finu perficum: 
at^ illinc babylonem ab euphratis paludibus fcripferunt.xxv.mi!.paf»ec,in carmaniae angulo funt che 
lonophagi teuudinum fuperfide cafas tegentes:carne uefeetes. A flumine arbi promontorium ipfum 
inhabitantrpraeter capita toto corpore hirti:coriif^ pifeium ueftiti* 

Cafeandrus infula parthorum regna. CA. XXV. 

B ho 9 i traiflu india uerfus cafeadrus deferta infula in occcano.mil.paf.traditur.iuxta eam fre/ 
a to influente ftoldis quaefluofa margaritis a pmontorio,Carmanis iuguntur armozei.Quida 

interponunt arbios,ccccxii.paf.totc littore.Ibiportus macedonu:&arae Alcxandritin promo 
torio amnes faganos:dcin:daras di falfus,Ab eo promontoriu theraifteas: infula aphrodifias habitaf» 
inde perfidis initiu ad flumen oroatim:quo diuidif ab elimaide.C6tra pfidc infulae philos cafandra ara 
cia cum motecracalto Neptuno facra:ipfa pfis aduerfus occafum fita optinet iittora.d.I.miI.paf. etiam 
in luxum diucs in parthorum iampridem tranflata nomen.Hope de imperio nunc paucis.Regna par/ 
tho^ duodeuiginti funtomnia.ita.n.diuidunt prouincias circa duo ut diximus maria:rubrum a meri 
die:hyrcanu a fepretrione.Ex iis.xii.quae fuperiora dicunf incipiunt a confinio armeniae cafpiiT^ litto/ 
ribus pertinent ad fcy thas:cu qbus ex aequo degunt.Reliqua,vii.regna Iferiora appellantur . Quod ad 
parthos attinetefem per fuit parthia in radicibus montium faepius dnftopeiqui oes eas gentes praetexut 
Habent ab ortu ariosia meridie carmania 8i arrianos ab occaiuihyrpratitas medos a feptentrione hyr/ 
canos.undiqt defertis cinifla.Vlteriores parthi nomades appellant.Citra de(erta»Ab occafu urbes eo^; 
quas diximus iffatis 8C calliope:ab oriente aefliuo Europum:ab hyberno mania:in medio hecatopylos 
Arfacia regio qifea parthienae nobiles : ubi alexandropolis a conditore. 




UBER 

Mcdia:mefopotamia:babylon:feIeuda« CA. XXVI» 

Eccflarium cfl: in hoc loco fignarc & medo^ fitum:tcrraru^ fade drciSagcrc ad perficum ma 
n rerquo facilius deide reliqua nofcanf.Nam^ media ab occafu trafuerfa oblique parthiac oc' 

curres utra^ regna includit.Habet ipfa ab orru cafpios & parthosta meridie fitaccnem 6i fu/ 
fianc Si pcrfidarab occafu adiabenen : a feptetrione armenia:Perfae rubru mare femp accolueretpropter 
quod IS finus piicus uocaf .Regio ibi maritima cyropolis.Quia uero ipfa fubit ad medos elymais me/ 
galla appellatur locus arduo montis afcenfu per gradus introitu angufto ad perfopolin caput regni di/ 
rutam ab Alexandro.Prasterea habet in extremis finibus laodicea ab Antiocho conditam.Inde ad oric 
temagnioptinentpaflargadacaftellutinquoCyrifepulchrue.Ex&hope agbatana oppidu tranllatu 
ab Dario rege ad montes.Inter parthos 8C arrianos excurrut paractacene.His gentibus Si euphrate infe 
riora regna includuntur.Reliqua dicemus a mefopotamia excepto mucrone eius arabumque populis 
in priore didis uolumine.Mefopotamia tota aflyriorum fuit uicatim difperfa:prseter babylona Si ni/ 
num.Macedones eam in urbes cogregauere ppter ubertate foli. Oppida prseter iam dida habet feleur 
ciam:laodiceam:artemitam.Item in arabum gente qui arroei uocantur & mardani : antiochia : qusea 
pratfedo mefopotamiae Nicanore condita nicatoria uel arbelis uocatur.lunguntur iis arabes:introrfus 
eldamariitSuper quos ad pellacontam flumen bura oppidum:falmani Si mafei arabes.Gordysis uero 
iundi alonirper quos serbis fluuius in tigrin cadit:a2ones:filices;montani:Si orontes. Quorii ad occi/ 
dentem oppidum gaue camcla.Item fue in rupibus.Supra ficiclafli.iii,mil.par,p quos lycus ex armenia 
fertur. Abfitris ad hybernum exortum. Azochis oppidum,Mox in campeftribus oppida diofpage:po/ 
lyteIia:ftratonicea:anthemus.In uicina euph ratis niccphoriontquod ut diximus Alexander iuflit con/ 
ai propter loci oportuniratem.Dida eft Si in zeumate apamia:ex qua orientem petentes excipit oppi/ 
dum apprime munitum quondam ftadiorum.lxv» amplitudine:& fatraparum r^gia appellatum :quo 
tributa conferebanturmunc in arcem redadum.Durant ut fuerat hebata:& dudu Pompei magni ter/ 
minus romani imperiioruros»A2eumate*ccl.mil.paf.Sutqui tradut cuphratem Cobaris praefedi ope 
re dedudumrubi eum diximus fiditne praecipiti curfu babyloniam ifeftaret. Ab alariis uero uniuerfis 
appellatum armalchar:quod fignificat regium flume.Qua deriuatus oppidum fuit agrani e maximis 
quod diruere perfe.Babylon chaldiacarum gentium caput diu fummam claritatem optinuit in toto 
orbe:propter quam reliqua pars mefopotamix aflyrixque Babylonia appellata eft.lx.mil.paf.ample/ 
xa:muris ducenos pedes:altis quinquagenos latis Jn fingulos pedes ternis digytis menfura ampliore ^ 
noftrarinterfluo euphrate mirabili opere utroque.Duratadhuc ibi louis beli templum Jnuteor hic fu 
it lyderalis fcientise.Cstero circuitu in folitudinem reddit exhaufla uicinitate feleuciae ob id conditae a 
Nicanore intra nonagefimu lapidem in confluente euphratis fofla perdudi at^ tigrisrquae tamen ba/ 
bylonia cognominatunlibera hodierac fui iuris macedonugp moris.Feruntur ei plebes urbanx fexceta 
elTe.Situm uero moenium aquilae padentis alas» Agru totius orientis fertiliflimu.lnuicem ad hanc ex/ 
hauriendam Si cefiphontem iuxta tertiu ab ca lapide in chalonitide condidere parthi:quod eft nunc ca 
put regni.Et poftq nihil ^ficiebaf nuper Vologefus rex aliud oppidu uelogefocerta in uicino condidit» 
Sunt etia in mefopotamia oppida borfippenos chaldeo^ dodrina cl^.Et hoc ficut Babylon iuxta flu 
men narragamiqui dedit ciuitati nomen.Moros hipparenorum perfe diruere.Orcheni quoque tertia 
chaldeo^ dodrina in eode fitu locanf ad meridie uerfi. Ab iis notitae Si orthophanitae Si grxciochan/ 
thse»Euphratse nauigari Babylonem 6Cperficomari.ccccxxii.mil*paf.tradunt Nearchus Si Oneficrf/ 
tus.Qui uero poftea fcripfere a feleucia.ccccxc«mil.luba a babylone chaTacem,clxcv. mil.d * Fluere ali/ 
qui ultra Babylonem continuo alueo priufq diftrahitur in irrigua.lxxxviumil.Vniuerfo autem curfu 
iti.mil.paf.inconftantia menfurae diuerfitas audoril facitteum perfe quo^ fchoenos& parafangas alia 
menfura detei minent. Vbi definit alueo munire ad confinium carads accedente tradu ftatim infelHc 
attali latronestarabum gens,Vltra quos fcenitae.Ambitu uero euphratis nomades arabiSe uf^ adde/ 
ferta fyriaeiunde in meridiem fledi eum diximus folitudines palmirenas relinquente» Seleucia abeft a 
capite mefopotamiajeuphraten nauigantibus undecies,xxv»mil.paf.Amari rubro fi tigri nauigetur» 
cccxx.mil. A 2 eumate.d.mil.xxvii,Zeuma a feleucia fyrtead noftrum littus»cxxxii.mil.paf»Haec eft ibi 
latitudo terrarum inter duo maria.Parthici uero regni»d.cccc.M*l.xIiiii»par.£ft etianum oppidum me 
fopotamiat in ripa tigris circa confluentes:quod uocant digbani* 

Flumen tigris. CA. XXVII, 

Ed& de tigri ipfodixifleconueniat.Oritur in regione armeniac maioris fonte confpicuoin 
f planitie.Loco nomen elongofine eft,Ipfius qua tardior fuit diglito.Vnde concitaf a celeritate 

tigris incipit uocari,Ita appellant medii fagittam:influit in lacum arethuflam omnia illata po 
dera fuftinente:6d nitrum nebulis exhalantem»Vnum genus ei piTcium eft:8i hic aquae tranfeurrentis 
non mifcetur alueoificut nec e tigri pifces in lacum tranfnatant.Fertur autem Si curfu Si colore diflimi 
lis.Tranfuedufque occurrente tauro monte in fpecu mergitur.Subterm lapfus a latere altero eius erii/ 
pit locus uocatur zoroanda.Eundem efle mani&ftum eft quod demerw perfert.Alterum deinde tran/ 
Iit lacumrqui telbidis appellaturtrurfuf^ in cuniculos mergitur:&poft,xxv.mil,paf, circa nympheum 
redditur tam uicinumarfaniac.Fluere eum in regionem arheni Claudius Caefaraudor eft:ut & cii in 
tumuere confluantmec tame mifceanf.Leuior^ arfanias innatat,iiii.mil.fermefpatio,Mox diuifus in 
euphracemmergitur«Tigrisautexarmemaacceptisfluminibusdaris ptheniagnice phartone arabas 





SEXTVS 

oreos adiabenofg? difterminastSi qua diximus meropotamtam faciens luflratis montibus gordyacoje 
circa apameam mefenes oppidura:citra feleucia babyloniam.cxxv.mil.paf.diuifus in alucos diuos. AP 
tero meridiem ac feleuciam petit mcfenen profundens.AItero ad feptentrione flexus eiufdc gentis ter 
go campos caucas fecar.Vbi remiauere aquae pafitigris appeI!atur,Poftea recipi t ex media choapfen:ac^ 
gi ut diximus inter feleucia 8C dcfifphontem ueeflus in lacus chaldiacos fe funditieofg.lxx.mil.paf.am/ 
plitudine implet.Mox uafto alueo profufus dextra caracis oppidi infertur mari perfico decimo ore. In^ 
ter duorum amnium hoftia.xxv.mil.paf.fucre.Aut ut ahi tradunr.vii.mil.utrog? nauigabili . Sed logo 
tempore euphratem praeclufereorcheni 8i accolae agros rigantesrnec nifi poft ngrin defertur in mari. 
Proxima tigri regio paropotamia appellatur in ea didfum eft de mefene.Oppidu eius dibitach lungun 
tur chalonitis cum defiphonteinon palmetis motucrum 8C olea pomifg aliifq? arbuftis nobilis. Ad ea 
peruenit 2 agrus mons ex armenia inter medos adiabenofg uenies fupra paraetacenem & perfide.Cha/ 
lonifis abeft a perfide.cccclxxx.mil.paf. Tatum a cafpio mari aflyria abelle compendio itinerum aliqui 
tradunr.Inrer has getes atg mefenen fitracene eftieadem arbelitis 8i paleftins dicfta.Oppidum cius fit^ 
tace graecorum ab ortu eft di fabata. Ab occafu autem antiochia inter duo flumina ngrin 8C tornadetu. 
Item apamcac cui nomen Antiochus matris fuae impofuir.rigris circufunditur.Hsec diuiditur archoo. 
Infra eft fufianeiin qua uetus regia perfaje fufa a Dario Hiftapis filio condita. Abeft a feleucia babylonia 
ccccl.mil.paf.Tantundem ab egbatanis medorum per montem charbantum in feptentrionali . Tigris 
alueo oppidum eft babythacc.Abefta fufis.cxxxv.mil.paf.lbi mortalium foli auru in odio contrahunt. 
Id defodiunt ne quo cui fit in ufu.Sufianis ad orientem uerfus iunguntiir coflki latrones 8C mizeorum 
xl.populi liberx feritatis.Supra eos parent parthufi mardi Si. faitaehyi qui prsctendutur fupra helimaP 
darqua perfidi in ora iunximus.Sufa a perfico mari abfunt.ccl.mil.paf.qua fubiir ad eam claflis Alexan 
dri pafitigri intus ad lacum chaldaicum uocatur alphle.unde fufa nauigatiouc.lxv.miI.d.p.abfunt Su^ 
fanis ab oriente funt chofiei.Supra chofieos ad feptentrionem mofobabatene fub monte cambalidoiq 
eft aucafi ramus.Inde molliflimo tranfitu in badlros . Sufianen ab elemaidc difterminatamnis euleus 
ortus in medisimediog fpatio cuniculo conditus:ac rurfus exortus per mefobatenen lapfus Circuit ar/ 
cem fufarum ac Diana: templum auguftiflimum cum illis gentibus Si ipfe in magna cerimonia fit.Si/' 
quidem reges non ex alio bibuntidC ob id in longinqua portant.Recipir amnes edippu prxter aiylum 
a montibus perfarum uenienrem ad unum cxfufianis oppidum riuxta eu magogaa carace.xv.paf.Qui 
dam hoc in extrema fufiane ponunt folitudinibus proximum. Infra euleum elymas eft.in ora iuntfta 
fidi:a flumie oroati ad characcn.ccxl.M.paf.Oppida eius feleucia Si fofirate appofita monti cafyro Ora 
quae prjeiacet minorem lyrtium uice diximus inacceflam cceno plurimum limi deferentibus brixia Si 
orta cea amnibus madenre:& ipfa elymaide in tantum ut nullus fit nifi circuitu eius a perfide aditus Jn 
feftaf a ferpentibus quos flumina deportant:pars eius maxime inuia characene uocaturab oppido ara/ 
bice claudente regna de quo dicemus expofita prius.M. Agrippae fentetia.Namg is mediam Si parthi/ 
am Si perfidem ab oriente indo:ab occidente tigri : a feptentrione tauro caucafo : a meridie rubro mari 
terminatas patere in longitudinem terdecies.xx.mil.paf.in latitudine.d.cccxl.prodidit. Prxterea per fc 
mefopotamiam ab oriente tigri.-aboccafu euphrateia feptentrione taur*:a meridie mari perfico indu/ 
fam longitudine odingentorutn mil.pafilatitudine.ccdx. Charax oppidum perfici finus intimu a quo 
arabia eudemon cognominata excurrinhabitatur in colle manufado inter confluentes dextra tigrinile 
ua euleum.iii.mil.paf.laxitate conditum cft.Primum ab Alexandro magno colonis ex urbe regia duri/ 
nerquae tum intenti dedudisimilitumg inutilibus ibi relidis alexandriam appellari iuflcrat.-pagum^ 
pelleneum a patria fua quem proprie macedonu fccerat.Flumina id oppidum expugnauere. Poftea An 
tiochus reftituit quintus regum Si fuo nomine appellauit.Iterumg infeftatum Palliones Sogdonaci fi 
lius rex finitimorunj arabum quem luba fatrapem Antiochi fuiffe talfo tradit oppofitis molibus refti/ 
tuitinomen fuum dedit emunito fituiuxtain longitudinem.vi.miI.paf.Latitudinepaulominus .Pri/ 
mo fuit a littore ftadiis.x.&: maritimum etiam in pfanda porticus habet iuba uero prodente.l.mil.paii 
Nunc abefle a littore.c.xx.mil.Legati arabum noftrig negociatores qui inde uenere affirmant . Nec in 
ulla parte plus aut celerius profecere terrx fluminibus inued£C.Magis id mirum eft eftu longe ultra id 
accedente non repercufla.Hoc in loco genitum efte Dionyfium terrarum orbis fitus recentiflimum au 
dorem conftatiquem ad commentanda omnia in orientem pramifit Diuus Auguftus ituro in arme/ 
riam ad parthicas arabicafg res maiore filio.Non me praeterittnec fum oblitus fui queg fitus diligen/ 
tiftimum audorem uifum nobis in introitu huius operis.In hac tamen parte arma romana feq placet 
nobistiubagregemadeundem ClaudiuCatfaremfcriptisuoluminibusde eadearabica expeditione. 

Arabia:nomades:nabatei;omani:tilos:&: ogyris infula?. CA. XXVIIII. 

Rabia gentium nullis poftferenda amplitudine logiflima a monte amanp a regione ciliciae co 
a magenif^ defeendit ut diximus multis gentibus eorum dedudis illo a Tigrahe magno:fpon 

te uero ad mare noftrumgp littuf^ acgyptiacum ut docuimus.NecnofiC in media fyriae ad li/ 
banum monte penetratibus nubeis qbus iungunt ramifi.Deide terancirdeide patami. Ipfa uero penin/ 
fula arabia intra duo maria rubru ^ficug peurres quoda naturae artificio ad fimilitudine at® magnitu 
dine tali maris etia circufufa.In eade etia caeli parte nulla differdia fpedat.Haec quog in illo fitu . Foelix 
eius populus. A noftro mari ufg ad palmirenaefolitudines diximus. Reliqua nuc inde peragemus. No 
mades infeftatorefg chaldeorum fcenitae ut diximus claudutidC ipft uagiifed a tabernaculis cognomi/ 

g 



LIBER 

nati:qii2e ciliciis metantur ubi libuit.Deinde nabathei oppidu incolunt petram nomine in coualle pa.vtt 
Iominus.ii.mil.paf.amplitudinis circundatum montibus inacceiTis amne interfluete.Abefl: a gaza op/ 
pido lictoris noftri.d.c.mil.a finu perfico.cxxii.mil,Huc couenit utrung; biuium eorumtqui fyriae pal/ 
miram petiererdC eorum qui ab gaza uenerunr, A petra incoluerunt omani ad characen oppidis quon/" 
dam claris a Semiramide conditis abefamide & foroadlia.Nunc funt folitudines. Deinde eft oppidum 
quod characenorum regi paret in pafitigris ripa forath nomine* In quo a petra conueniunt characeni» 
lnde.xii*miI.paf*fecundo seftu nauiganr.E parthico enim regno nauigantibus uicus.teredon. Infra con 
fluentem euphratis 8C tigris leua fluminis chaldei oprinentidextra nomades fcpitae.Quida 8i alia duo 
oppida longis interuallis tigris pernauiga tradunt barbathiamrmox thumarhaiquod abefl; a petra dece 
diepi nauigatione«NoIlri negociatores dicunt characenorum regi parere:& apamea fitam ubi refiagna 
tio euphratis cum tigri confluat.Ita^ molientes incurfione parthos operibus abie^Iis inundatione arj 
ccruNunc a charace dicemus oram Epiphanio primu exqfitamdocus ubi euphratis odium fuit flume 
falfum promontorium chaldone uoragini fimilius q marirperd.paf.oreiflume achanatdeferra.c.mil.p. 
uf^ ad infula icarian.Sinus capeus que accollunt gaulopes & chatcni.Sinus gerraicus. Oppidum gerra* 
v.mil.padamplitudinc turres habet ex falis quadratis molibus. A littore.l«mil*paf.regio attenae. Ex ad^ 
uerfo tilos Ifula totidem milibus a littore*Plurima margaritis 8C celeberrima cum oppido eiufdem no 
minis.Iuxta (5 altera in ora promontoria eius.xxii.d.paf.Vltra magnas afpici infulas tradunt ad qs non 
fit peruentum.Huius ambitum.cxii*mil.d.paf*a perfide longius abefletadiri uno alueo angudo.ln infu 
Ia afgilia gentes nocheti : zurachi : borgodi:catarrei:nomades.Flumen cynos. Vitra nauigationem in ' 
compertam ab eo latere propter fcopulos tradit iuba,PraEtermifla mentione oppidi omanorum batra 
fa aues di tomamemtquod priores celebrem portum Carmaniae fecere.Item omne & athaneiqux nunc 
oppida maxime celebrari a perfico mari noflri negociatores dicunt a flumie canistut iuba tradit mons 
adulto fimilis*Gentes epimaranitac.Mox ichthiophagi.infula deferta.Gentes bathymi. Eblitei motes* 
infula omocmus*Portus machorbe.infulae etaxalos*Onchobrice ges cadei.infulaj fine nominibus muP 
tae*Celebres uero ifura rhinnea & proxima in qua feriptae funt delae lapideae litteris incognitis.Goboea 
portusibragae infulae defertae*Gens caludeiidabanegoris regio.Mons orfa cum portu .Sinus duatus.in/ 
fulac multae.Mons tricoriphos.Regio cardalena*infiilac folanidae:capina:item ichthiophagorum*Dein 
deglari*Litfus hamaeumrubi auri metalla.Regio canauna*Gentes apitami:gafani;infula deuuade* Fos 
goralus garphetuinfulae alaea 8L amnamethus* Gens clare*infulse chelonitis : ichthiophagon : multhe* 
Eodanda deferta bafag.Multac fabxorum.Flumina tharnar;amnu*infulae doIicae.Fontes daulores do/ 
ra*infula epterosdabanisrcoborisifambracaterS: oppidum eodem nomine incontinenti . A meridie in/ 
fulae multaeimaxima camariiflume myfecrosiportus leupas*Scenitae fabsei.infulae muItse.Emporium 
eorum acilaiex quo in Idiam nauigatur.Regio amithofcuta:damnfa*Mizi maiores 81 minoresrdrima/ 
tiimace.Horum promontorium cotra Carmaniam eft.Diftat*1,mil.paf.Mira resibitraditur.Numcni/ 
um ab Antiocho rege mifenae praepofitum ibi uiciile.Eodem die clafle reltu^ reuerfo.iterum equita' 
tu contra perfas dimicantem 8i gemina trophea eodem in loco ioui ac Neptuno flatui ile.infula in alto 
obiacet ogyrisxlara Erythra regeibi fepulto.Diflat a continente.cxxv*M*paf. Circuitu.cxii.mil.d.Nec 
minus altera clara in azanio mari diofeuriada diflans a fiagro extimo promontorio.ccIxxx*m il.paf.Re 
liqui in continente a noto etianum autaride in montes odio dierum tranfirus*Gentcs larendanircataba 
nirgebanitae pluribus oppidisifed maximis nagia 8C thonna temploru.lxv«Hsec efl amplitudinis figni/ 
ficatio hoc promontorium:a quoad continentem troglodytarum*l.miUpaf.thoani:athchitse:chatra: 
motits:tonabei:antidalei:lexianx:agrei:cerbani:fabaei arabum propter thura clariffimi ad utragt ma/ 
ria porredis gentibus, Oppida eorum in rubro litrore marine:marma:corolia:fabatra:intus oppida na 
fcus:cardaua:carnus:& quo merces odorum deferunt tomala.Pars eorum atramijae quorum caput fo 
botale*lx*mil.templa muris incIudens.Regia tamen omnium mari iaba.Sinum optinet.xciiii.mil.pafi 
refertum infulis odoriferis.Atramitis in mediterraneo iungunf.Minei mareaccolunt:8i elamitaf*Op/ 
pidum eiufdem nominis*Iis iunguntur cagulatae*Oppidum fibi:quod grsci appoten uocant arficoda/ 
ni*Vadei oppido magno:barafei:licheni.fygaros infularqua canes non intrant:expofitiq? circa litrora et 
rando moriutur*Sinus intimus in quo leanite qui nomen ei dederc*Regia eojd laeana:& in finu leanar: 
uel ut alii elana.Na 8C ipfum finu noflri elaniticu fcripfere:alii alaniticu, Artemidorus alaniticu* Iuba Ia/ 
niticu*circuitus prabiae acharace laeana colligere pdit qdragies odties*lxv.paf* Iuba paulo minus.xl*mil, 
putat.Latiflima efla feptentrione inter oppida heroeu 8i characen * Nunc 8C reliqua mediterranea eius 
aicantur*Nabatheis thimaneos iunxerunt ueterestnunc fiint taueni:fuelleni:farraceni*arrareni * Oppi/ 
dum in quo omnis negociatio conuenit:hcmuatae:anaIitae.Oppida domada:egrata:mudei. Oppidum 
badanathaxarrei.Oppidu chariati achoali.Oppidu phodarac minei a rege cretae Minoe(ut exiflimant> 
originem trahentes:quorum charmei oppidum .xiiii*mil.paf,marriba wramalacu:& ipfum non fper/ 
nendum*ltem carnon rhammei:6C horu origo Rhadamanthus putatur frater Minois.Homerite maf 
fala*Oppida hamirei:fannei:chantace:badlias:harma*Oppidugedranite:ampre:ilifanite:bachilitc:fam 
mei:amathei*Cu oppidis nefla 8i cennefferi.Zamareni cum oppidis faiace fcantate:bacafcami*Riphcar 
ma oppidum quo uocabulo appellant ordeum. Aurei 8C rhaui gyrei 8C mathaci.Helmodenestcum op/ 
pido ebode.Agatur in montibus oppido.xxv*miI*paf.in quo fons emifchabales ; quod fignificat came/ 
Iorum oppidum* Amyelomei colonia milefiorum«Adlri^oppidum calingiiiquoji mariba oppidum; 



SEXTVS 

i^nfficat dominos omnium. Oppida pallon murannimal luxta flumen per quod cuphraren emerge-' 
re putanr.Gentes agrei hammonii.Oppidum athenajxaurarani : quod fignificat dinflimos armento, 
Coranirae:cefani:choan!,Fucrunt 8C graeca oppidatarethufa Iarifla:chalcis deleta uanis bellis * Romana 
arma folus in eam terram adhuc itulit Aelius Gallus exequeftri ordine.Nam Caius Csfar Augufti fi' 
lius profpcxit tantum arabiam.Gallus oppida diruit non nominata ab audoribus qui ante fcripferut; 
egran anneftum:clcam:magufum:tammacum:labeci3m:& fupradidam maribam:circuitu,vi.mil.pv 
Item caripeta:quo longiflimc proccfllt.Gcteia explorata rettulit. Nomades lade 8i ferina carne uefei. 
Reliquos uinum ut indos palmis exprimere.Oleum fefam3e.Numerofiflimas efle homeritas minoaes 
fertiles agros palmetis arbuflis Jn pecore diuites cem banos 8i areosrarmis praeftare maxime chatramo 
titas.Carreis latifTimos 8i fertiliflimos agros.Sabxos,ditiflimos filuarum fertilitate odoriferacaun me 
tallis agrorum riguis mellisicaerae^ prouentu.Deinde de odoribus fuo dicemus uoIumine.Arabes nai 
trati degunt:aut intonfo crine:barba abradituripracterq in fuperiore labro.Aliis &: hsec intonfaimiru^ 
didu ex innumeris populis pars coarqua in comraertiis aut latrociniis degitun uniucrfum gentes dinf 
fimsiut apud quas maxime opes romanorum parthorum^ fubfiftant : uendentibus quae e mari aut 
filuiscapiant.nihil inuicem redimentibus.Nuncreliquaoram arabiaecotrariam perfequemur.Timo/ 
fthenes totum finum quatridui nauigatione in logitudinem taxauittbidui latitudinem» Anguftias.iiiii 
mil,d.paf.Eraiofthenes ab oftio.xiii.mil.in quaq? partem, Artemidorus arabiac latere.xiiii.l.mil» 

Sinus maris rubri troglodytici & aethiopici, CA, XXlX. 

Roglodytico uero undecies.lxxxiii.mil.d,pa»ptolemaida uf^ Agrippa.xiiii.paf.xxxii.fine diP 
t ferentia laterum.Plerig? latitudinem»ccccixii.prodiderunt faucis qua' hyberno orienti obuee 

fa.AIiijiii,mil.alii.vii.mil,alii.xii,mil.paf.patere,Situsautem ita fe habet. A finuelantico altet 
finus quem arabes aeant uocant:in quo oroon oppidum eft . Fuit & cambifo inter nelos 8C marchadas 
dedudis eo aegris exercitus,Gens tyra,Daneon portus,Ex quo nauigabilem alueum perducere in nilu 
qua parte ad delta didum decurrit,Ixii.d.paf,interualb.quod inter ftumen 8C rubrum mare iter eft pri 
mus omnium Sefoftris sgypti rex cogitauir.Mox Darius perfarum . Deinde Ptolomaus fequens qui 
eduxit foflam latitudine pedum .c,altitudine.}i xx.in logitudine,xxxvii*d»paf.uf^ ad fontes amaros.VP 
tra deterruit inundationis metus excelfiore tribus cubitis rubro mari comperto q terra aegypti.Aliqui 
eam non auferunt caulam:(ed ne immillb mari corruperetur aqua nilitqusc fola potus praebcnNihilo^ 
minus iter totum terendo frequantatur a mari sgyptioiquod eft triplex . Vnum a peluf o per harenas 
in quo nifi calami defixi regant uia non reperiturdubinde aura ueftigia operiente» Alterum uero duo' 
bus mil»pal>ultracafium montemiquod a.lx.mil.paf.redit in pelufiacam uiam * Accolunt arabes autei» 
Tertium a gerro quod ad ipfum uocant,Per eotdem arabes,Ix,paf.propius afperum montibus 8C inops 
aquarum.Eae uiat omnes arfinoen ducunt conditam fororis noic in finu charandraa Ptolemaeo Phila 
deIpho:qui primus troglodyticen excuffit amnem:qui arfinoen prtefluitiptolemeum appellauit.Mox 
oppidum paruum eft aennum:pro quo alii philoteram fcribunt.Dcide funt aeareiiex troglodytarum 
connubiis arabes feri.infulae fapirene:fcitala:mox deferta admyos herino:ubi fons tadnos:m5s eos:in' 
fula lambe.Portus multi.Bereniceoppidum matris Philadelphi nomieradquod iter a copto diximus. 
Arabes autei 8C gnebadei troglodyrice:quaprifci michoentalii midoen dixere.Mons penteda(ftylos,In/ 
fulacftenedira: aliquot halonnefes non paucioresicardamin.Topazos quae gemae nomen dedit »Sinus 
infulis refertus ex iistquae maren uocaturraquofa qua: eratanosifmenres.Regu ii praeftifti fuere. Intror/ 
fus candenquos opiophagos uocant:ferpctibus uerciaflueti,Ne^ alia regio fertilior earum. luba qui ui 
detur diligentiflime profecutus haec omifit in hoc tta<ftu(nifi fi exemplarium uitium eft)bercnicen al/ 
teram :quacpanchryfos cognominata eft.Tertiam quae epidiresinfignem loco.Eftenim fitain ceruice 
longe procurrentetubi fauces rubri maris.iiii,mil.d.paf,ab arabia diftanr»Infulae ibi cyris topazium fe/ 
rens 8C ipfa ultra filuas ubi ptolemais a Philadelpho condita ad uenatus elephantorum : ob id cpiterias 
cognominata iuxta lacum monoleum.Hacceft regio fecundo uoluminea nobisfignificata.In qua,xlv» 
diebus ante folftitium totidem^ poftea hora»vi»confumuntur umbrae : & in meridiem reliquis horis 
cadunt.Caeteris diebus in fepretrioncm:cum in berenice quam primam pofuimus ipfo die folftitii.vi» 
hora umbrae in totum abfumantunnihil^ adnotatur aliud noui.D»cii,mil.paf.interuaIlo a ptolemai/ 
de res ingentis exemplidocuf^ fubtilitatis im menfac mundo ibi deprehenfo cu indubitata ratione um 
brarum.Eratfthenes menfuram terrae prodere indecoeperir»Hincazanium mare:promontorium qd 
aliqui hiTpalum fcripfere.Lacus mandalum.lnfula cafitis:& in alto multae : in quibus teftudo plurima» 
Oppidum fuchae.Infuladaphnidis,Oppidumaduliton,Aegyptiorum hoc ferui a dominis profugi c5 
didere.Maximum hic emporium troglodytarum etiam £Ethiopum»Abefta ptolcmaide,v,dierum na 
uigatione.Deferunt plurimum ebur.Rhinocerotum cornua.Hippopotamorum coria:celtium:teftu 
dinum fphingiatmancipia.Supra aethiopes arroteras infulae quaealaean uocantur.Item bacchias:& an/ 
tibachias.& ftratioten.Hinc in ora aethiopiae finus incognitus:quod admiremur cum ulteriora mcrca 
tores ferutentur • Promontorium in quo eft fons cutius expetitus nauigantibus . Vitra Ifidis portus.x, 
dierum remigio ab oppido adulitarum diftans.In eum troglodytis myrrha confertu r,lnfulae antepor 
tum duae pfeudopyte uocanturtinteriores totidem pylae.In altera ftellae lapideae litteris incognitis, VI 
tra finus abalitef,lnfula diodori:6d aliae defertae.Oppidum gazaipromontorinm 6C portus moftilicus: 
quo cynnamomum deuchitur.Hucuf^ Sefqftris exercitum duxit. Aliqui unum aethiopix oppidum 

g ii 



UBER 

ultra ponunt in Ifttore baragaza. A mofehte promontorio atlanticum mare incipere uult lubaipraeter 
mauritanias fuastgadis uf^ nauigandum choro.Cuius tota fententia hoc in loco Tubtrahenda non 
A promontorio indorum quod uocarur lepte aera ab aliis drepanum proponit rc(5o curfu pter exufta 
Gi malacho iniulam .xv,mil.paf.enc.lnde ad locum quem uocat fceneos#ccxxv«mil. Inde ad infula fada' 
num.cl.mil.paf.Sic fieri ad apertum marem.xviii.lxxxv.mil.paGReliqui oes propter folis ardore naui-' 
gare pofle non putauerunt.Quin 8C commertia ipfa infeftat ex infulis arabes afeitae appellati : quorum 
bubulos utres binos fternentes ponte pyraticam exercent fagittis uenenatis. Gentes troglodyrarum ia 
ba tradit therothoas a uenatu didios mirre uelocitatis ficut ichthiophagos natates ceu maris aialia>Bar 
genos: 2 ageras:chalybas:faxinas:fyrecas:daremas : domazenes. Quin 6C accolas nili a fyene non tethiO'' 
pum populos:fed arabum eile dicit uf^ meroen» Solis quo^ oppidum qd non procul mephi in agy/ 
pti fitu diximus arabas conditores habere.Sunt & qui ulteriore ripam aethiopiae auferant adnedtant^ 
africas.Ripas autem incolere propter aqua.Nos relidto cui^ arbitrio intelligendi oppida quo tradund 
ordine utrin^ ponemus, A fyene 8C prius arabix latere gens cataduppi.Deide fyenitae . Oppida tacom-' 
pfon:qua quida appellauerut thathicen:araman;fefamon:fandura:nafaudum:anaundoma:cumara:be' 
ta:&: bochiana:leuphitorga:tantarene:meechindita:noa:gophoa:gyftate:megeda:lea;rhennia:nupfi3: 
direa:pataga:bagada:dumana:rhadata:in quo felis aurea^ deo colebatur.Boron in mediterraneo mal 
lorproximum meroe»Sic prodidit Bion.iuba aliter. Oppidum limum in monte megaticos inter xgy/ ; 
ptu 8C sethiopiaiquod arabes myrfon uocauere, Deinde metacompfon:araniu:fefanium:pidne:mamu/ 
daxorambin.Iuxta eam bituminis fontem:hamodata:profda:pareta:mama:teflata:gallas: 2 oton:gau/' 
comene:meupidi:botas:endonda:cametas, Nomadas in tabernaculis uiuentes cyftxrpemani : gadaga/' ! 
leni:paloi:primi:nupfii:defeleni:patini:grambreues:magafne:fegafmala:crada:dena:cadeumna:thena: 
batha:alana:macua:fcamos:gora,in infula ab iis ab Alexandro callimiferenrmallostagocen.Ex afriese la : 
tere tradita funt eodem nomine tacompfos alteraifiue pars prioris mogora:fea:edofa : pelenariarepyn^ 
dis:magufa:bauma:lanitima:fpyntuma:fydopta:genfoa:pindicitora:cugoa:orfima:fuafa:mauma:rhu 
ma:urbuma:mulona:quod oppidum gratei hypatiton uocarunt. Pagoargasizamnes : unde elephanti 
incipiant.Mamblia:berrefa:cetuma,Fuit quondam & epis oppidum contra meroen anteq Bion feribe 
retdeletum.Hrec funt prodita uf^meroentex quibus hoc tempore nullum prope utroqi latere extat. > 
Cseterx folitudines.Nuper renunciauere principiNeronimifliabeomilites praetoriani cum tribuno . 
ad explorandum inter reliqua bella xthiopicum cogitanti.Intrauere aute di eo arma romana Diui Au 
gufti temporibus ducc,P,Petronio 8i ipfo equeftris ordinis prtefc(^o.Aegyptus oppida eorii expugna' 
uit quae fola inuenerat quo dicemus ordine.pfelchin;primin:boccin:furumin:cambufin:attenan;ftadi> 
fin:ubi nilus prscipitans fe fragore auditum accolis aufert.Diripit 8C nepata. Longiffimi autem a fyene 
progreflus,d,ccclxx.mil.paf.Nec tame arma romana folitudinem ibi fecenit, Aegyptiorum bellis attri 
ta eft xthiopia uiciffim imperitando feruiendo^ clara 8C potens etiam uf^ ad troiana bella Menone re,- 
gnante.Et Cyrix imperitaue eam noftrogp littore aetate regis Cephei patet Andromadae fabulis. Simili - 
modo de menfura eius uaria prodidere.Primus Dalion ultra meroen longe fubueflus.Mox Arifto/ 
creon:& Bion:5C Bafilis.Simoides mior etiam quinquenio in meroe moratus cum deaethiopia fcnbe-' 
ret,Nam 3i Thimoflhenes claflium Philadelphi pr^fedus fine mefura dierum.Ix,a fyene meroen iter.. 
prodidit,Eratofthenes.d.c.mil,xxv. Artemidorus,d,c.mil.Sebofus ab aegypti extremis fexdecies.Ixxv. 
mil.pafiproxime didli.lxv.Verum omnis haec finita nuper difputatio efirquonia a fyene,d.cccclxii.mil, 
Neronis exploratores renunciauere his modis, A fyene hieranificamenon.liiii,mil»paf.Inde rania.Ixxv. 
mil.pafiregione enominiton. Aetiopum primi.cxx,mil. Acinam.lxiiii,mil.Pitara.xxv. Tergedu.cvi.M. - 
infula gagauden efle in medio eo tractu,lnde primum uifas aues pfitacos:& alteram quae uocatur am> 
gula:animal:fpingion:a tergedo cynocephalos,Inde nabatha,lxxx.mil,Oppidum id paruum inter prae- 
didia folum.Ab eo ad infulam meroen. ccclx.mil.Hacrbas circa meroen demum uiridiores filuarum^ 
aliquid apparuifle rhynocerotum elephantorum^ ueftigia.Ipfum oppidum meroen ab introitu infu^r 
lae abefle.lxx,mil.paf, luxtaa alia ifula tradiu dextro fubeutibus alueo quae portu faceret. Aedificia oppi 
di pauca,Regnarefoemina Ondaceiquod multis ia annis nomen ad reginas trafiit, Delubru Hamonis 
«fl: ibi reIigiofum:& toto tradiu facella, Cite^ cum potirenf reru aethiopesiinfula ea magnae claritatis 
fuit.Tradut armat 09 t»ccl,mil.dare folita:artincu.iiii,rail,alere. Reges aethiopu,xly,& hodie traduntur* 
Multiformes 6i mirae hominu effigies, CA, XXX. 

Niuerfa uero gens etheria appellata eft:dcinde atlatiaimox a Vulcani filio Aethiope aethiopia,; 
u Animalium hoium^ effigies monft riferas circa extremitates eius gigni minime miru artifi' 

ci ad formanda corpora effigief^ celendas mobilitate ignea»Ferunt certe ab orientis parte inti 
tna getes efle fine naribusraequali totius corporis planitie. Alias fuperiore labro orbas:alias fine linguis. 
Pars etiam ore concreto : 6i naribus carens uno tantum foramine fpirat : potum^ calamis auenae tra^ 
hit 6i grana eiufdem auenae fpote^uenietis ad uefcedu,Quibufda^ fermone nutus motuf^ mebrop 4 
ec.Quibufda ante Ptolemacu laturu rege aegypti ignotus fuit ufus ignium.Quidam 6i pygmeo^i gen^ 
tem prodiderunt ante paludesrex qbus nilus oriretur.In ora enim ubi defiimus continui montes arde^ 
tibus fimiles rubent.Troglodytis & rubro mari a meroe tradius omnis qui fupponitur a napata tridui 
itinere ad rubrum littus aqua pluuia ad ufum compluribus locis feruatunfertiliflima regione qu^ im 
terefi auri,Vlteriora atabuli aethiopum gens tenet«Deinde contra meroen megabarriiquos aliqui adia 





SEXTVS 

baras nommaoercioppidam habent Apollims.Pars eorum nomades quat elephantis uefeif . Et ex ad-» 
uei fo in africie parte naacrobii.Rurfus a megabariis menones:6i daneIli:dieru 9 i.xx.interuaIIo crirenfi. 
Vitra eos dochi.Deinde gymnites femp nuduMox anderaE:mathitoe:mefagebes : hiporex atri coloris 
tota corpora rubrica illinut. At ex africac parte medimni,Deinde nomades cynocephalorum lafte uiuc 
tes:oIabi:forbots:qui odlonu cubito^ elTe dicunf. Ariftocreon libyac latere a meroe oppidu tolen die^ 
rum quin^ itinere tradit.indediepi.xiuefarccgyptiojioppidumiquoplammctichu fugerent ineo 
dunf annis,ccc.habitalle.Cotra in arabico latere diaron oppidum efle eo|t. Bion aut fapen uocat quod 
ille efar:& ipfo noie aduenas ait fignificari.Caput in infula fembobitintdi tertiu in arabia fai . Inter 

montes autem di nilum fymbarri funt phaliges,in ipfis uero montibus afehee multis nationibus • 
efle a mari dicuntur dierum quin^ itinere.Viuunt elephantogi uenatu.infula in illo fambritape regio^ 
ni paret«Ab ea nubei atthiopes diegi odo itinere.Oppidum eopt nilo impofitum tenupfi fam bri:apud 
quos quadrupedes oes fine auribus etia elephanti. At ex africce parte ptoembari tonephoae : qui canem 
pro rege habent motu eius iperia augurates. Arui bi oppido longe a nilo fito * Poftea achifarin:phaliges 
roarigerri cafamarri.Bion di alia oppida in infulis tradit. A fembobiti meroe uerfus dierum toto itine-' 
re»xx.Proxime infulae oppidum febarritape fub regia.Et aliud afara. Alterius oppidum dandem. Terti/ 
am medoen uocant in qua oppidum afel.Quarta eode quo oppidum noie garodennnde paropas oppi 
dum.Nauosmodud£e;madatini:fecaduni:colligati:fecadce:nauedabx:cumi:agrofpi:£egyptani:candro 
gari arabum fummorum.Regio fupra firbitum ubi definunt motes traditura quibufda habere mari/ 
timos xthiopas nificaftesmifitasiqd fignificat ternu di quaternu oculo^ uiros:non quia licfit:fed quia 
fagitris praecipua conremplatioe utuntur. Ab ea uero parte nili quse fupra lyrtes maiores occeanu^ me 
ridianum protenditur dalion uocatos efle dicit pluuia tantu aqua utentes ciloros;logoporos.Ab eocali 
cibus dierum.v.itinere ufibaIcos:ifueIos:perufios:ualios:cifpios.ReIiqua deferta.Deinde fabulofa ad oc 
ciddem uerfus nigroaetquorum rex unum oculii habeat in fronte. Agriophagi pantheraru di leonum 
carnibus maxime uiuentesrpamphagi oia madentes. Antropophagi humana carne uefcctes» Cynamol 
gi caninis capitibus. Arthabathitac quadrupedum ferarum modo uagi.Deinde hel^eria: fperorgi quos 
in mauritaniae confinio diximus.Pars quaedam aethiopum locullis tantu uiuit fumo & fale duratis in 
annua alimenta in quadragefimu uitae annum non excedunt* Aethiopum terram uniuerfam cu mari 
rubro parere in longitudine femel di uities.lxx.miI.paQn latitudine cum fuperioreaegypto duodeaes. 
xcvii.M. Agrippa exiflimauit.Quida longitudinem ita diuiferunt.A meroe firbitum.xv.dieru nauiga/ 
tione. Ab ea.xii.ad dabellos.Ab iis ad occeanum aethiopicum.vi.dieru irer.ln totu enim ab occeano ad 
meroen»d*cc.mil«xxv.miI.par«efle inter audiores fere couenit.Inde iyene quantu diximus.Sita eft acthio 
pia ab oriente hyberno ad occidentem hybernu.Meridiano cardine filux hebeno maxime uirent.mc/ 
ridiana eius parte imminens mari mons excelfus aeternis ardet ignibus xonocauma didlusa quo naui/ 
gatio quatridui ad promontoriu quod hefpenonceras uocatur cofine africac iuxta xthiopas di hefperi/ 
os.Quida & in eo tradlu modicos colles amoena opacitate ueRitos aegypanum fatyrorum^pdunr. 

Infulae aethiopici maris. CA. XXXI. 

Nfulas toto eo mari di Euphorus complures efle tradit di Eudoxus & Thimoflhenes. Clitac 
i chus uero Alexandro regi renuntiaram adeo diuirem:ur equos incolae talentis auri permuta/ 
renr.AIrcrd ubi facer mons opacus filua repertus eflet diftillatibus arboribus odore mirae fua 
uitatis Contra finum perficu cernen nominaf infulaaduerfa xthiopi£c:cuius ne^ magnitudo ne^ Iter 
uallu a continete con flat. Aethiopias ratum populos habere tradit . Euphorus auftor efl a rubro mari 
nauigautes in eam non polle propter ardores ultra quafda colunas(ita appellantur) paru« infulx proue 
hi.Polybius in extrema mauritania cotra monte atlantem a terra ftadia.viii.abefle prodidit cernen. Ne 
pos Cor.ex aduerfo maxime Carthaginis a continete.paf.miI.no ampliore circuitum .ii.mil. Traditur dC 
alia infula contra monte atlantc:d^ ipla atlantis appellata. Ab ea quin^ dierum nauigatione folirudines 
ad acthiopas hefperios:6i promontorium quod uocamus hefperionceras.Inde primu circuagete fe ter/ 
rarum fronte in occafum ac mare atlanticu.Cotra hoc quo^ promontorium gorgones ifulae narranf. 
Gorgonu quonda domus bidui nauigatione diflantes a continente ut tradit Xenophon Lapfacenus*Pe 
netrauitin eas Hanopoeno^ imperator prodidit^ hirta focmina^corporauiros pernicitateeuafifle* 
Duaruq; gorgonu cutes argumenti di miraculi gratia in lunonis teplo pofuit fpeiflatas uf^ ad carthagi 
nem capta. Vitra has etianu dux hefperides infulx narranf .Adeo^ omnia circa hxc Icerta funt:ut Sta/ 
tius Sebofus a gorgonu infulis prxnauigatioe atlantis dieru.xl.ad uefperidu infulas curfum prodiderit: 
ab iis ad hefperionceras unius*Nec mauritanix infularu certior fama ell.Paucas mo coflat efle ex aduee 
fo autologum a luba repertas:in quibus getulicam purpuram tinguere inllituerat* 

De fortunatis infulis. CA. XXXII» 

Vnt qui ultra eas fortunatas putant efle quafda di aliasiquaje numero idc Sebofus etiam fpa/ 
f tia complexus iunoniam abefle a gadibus.d.ccl,mil.paf.tradit. Ab ea tantundem ad occafum 

uerfus pluuialiam caprariam^an pluuialia no efle aqua nifi ex hymbribus. Ab iis.ccl.mil.pal» 
Fortunatas contra leua mauritanix.viii.mil.paf.Ora folis uocari in conualle a conuexiratedC planariam 
a fpecie conualIis:circuitu.ccc.miI.paf. Arbogt ibi proceritatem ad centum quadragintaquattuor pedes 
adolefcere*iuba de fortunatis ita inquifiuinut fub meridiepofitasefle prope occafum apurpurarii$.d» 
axxv«mil.paf.ric ut.ccl.fupra occafum nauigetur»Deinde p.ccdxxy,mil.paf«ortus petaf «Ptimam uoca/ 

g iu 




LIBER 

fi ombrion nullis aedificioru ueRigiisthabere ih montibus ftagnu:arbor« fimiles ferul*:ex gbus aqua 
exprimatur ex nigris amaratex candidioribus potui iucunda. Altera infula iunonia appenari.in ea aedi/ 
culam efl*e tatum lapide extrudtam. Ab ea in uicino eodem noie minore.Deinde apraria lacertis gran/ 
dibus refertam.in confpedu ea^ efle niguariatqux hoc nome accepit a perpetua niue nebuIofam.Pro^ 
ximam ei canaria uocari a multitudinecanum ingentis magnitudinis»Ex qbuspdudii funta iuba duo: 
qui apparent ibi ueftigia atdificio^.Cum autem copia oes pomo^ 8C auium omnis gcnerisabundent: 
hanc 8C palmetis cariotas feretibus ac nuce pinea abundare. Efle copiam quo^ mellis.Papyrum quo^ 
dC filuros in amnibus gigni.infeftari eas beluis quae expellanmr aifidue putrelcentibus. At abunde orbe 
terrarum extra intra indicato colledta in ardum menfura aequior uidetur. 

Terrae per menfuras computatae digeftio. CA. XXXIII, 

Olybius a gaditano freto longitudine diredo curfu ad os maeotis,xxxiiii,xxxvii.mil,d.paf.p<' 
p didit. Ab eodem initio ad oriente redo curfu fteilia duodccies.lx.miUd.paf. Crcta,ccclxxv.paf. 

Rhodum.clxxxvi.d»paf.Chelidonias rantudem.Cypru.cccxxv.paf.Indefyriae feleuciam pieri 
am.cxv,paf.Quae computatio efficit uides ter,xl.mil.paflus, Agrippa hoc idem interuallum a freto ga 
ditano ad finum perficum p logitudinem direda.xxxiiii.xl.mil»pafltaxat,in quo haud fcio an fit error 
numeri:quoniam idem a ficulo freto alexandriam curfus»xii.l.M.p3f,tradidit.Vniuerfus autem circuie 
tus per finus didos ab eodem exordio colligit intra macotin l3Cum,clvi.M,paf» Artemidorus adiicit.d, 
cclvi.mil.Idem cum macotide,dxxiii.xc.pauefle tradit.Hxc eft menfura inermiu 8i pacata audacia for' 
runam prouocantium hominum.Nunc ipfarum partium magnitudo comparatur utai^ difficultate 
afferet audorum diuerfitas, Aptiflime tamen fpedabitur ad longitudinem latitudine addita . Eft ergo 
ad hoc praeferiptum europaj magnitudo,lxxxi,xlviii,mil.paf. Africae ut media ex omni uarietarc^den' 
tium fummatur computatio.Efficit longitudo. xxxni.xlviii.mil,Latitudo qua colitur nufq.ccI.M.pafl^ 
excedif.Sed quoniam a cyrenaica eius parre,d,ccccx,mil.paf.am fecit Agrippa.Deferta eius ad garama 
tasufg?quanofcebanturcompledensuniuerfam menfuram quaeuenirin computationem.xlvi.viii» 
mil.paf.efficit Afiae longitudo in confeflb eft.lxiii.mil.paf,Latifudo fane computetur ab acthiopico ma 
ri alexandriam iuxta nilum fitam-.utper meroen 8C fyenen menfura currat,xviii,lxxv.mil.paf. Apparet 
ergo europam paulominus dimidia afiat parte maiorem efle q afiam.Eandem altero tanto 6C fexta par 
te africae ampliorem q africam.Quod fi mifceatur omnes fummaj liquido patebit europam totius ter 
rac tertiam efle partem 6C odauam paulo amplius. Aliam uero quartam & quartadccimam.Africaaut 
quintam & infuper fexagefimam.His addemus etianum unam graecae inuentionis fententiam uel ex' 
quifitiflimse fubtilitatis ut nihil defit in fpedando terrarum fitu :indicatifgp regioibus nofeatunSi quas 
cui^ earum focietas fitfiue cognitio dierum ac nodiumrquibuf^ iter fe pares umbrae & aequa mundi 
conuexitas.Ergo reddetur hoc etiamiterraqp uniuerfa in membra cxli digeretur . Plura funt aute hxc 
fegmenta mundi:qu* noftri circulos appcllauere;gra:ci pararellos, 

Digeftio terrarum in pararellos 8i umbras pares. C A. XXXlIIIt 

Rincipinm habet indiae pars uerfa ad aufl;rum.Patet uf^ arabiam 8C rubri maris accolas, Co' 
p tinentur gedrofi:perfac:carmani:elimaci:parthienac:aria:fufiane:mefoporamia feleucia cogno 

minara.Babylonia arabia ad petras uf^.§yria cele:pelufium asgypti.Inferior^ ora quae uoca' 
turaIexandriaeafricaemaritima.Cyrenaicaoppidaomnia.Tapfus:hadrumentu:cIupea;carthago,Vtica 
utra^ hippo.Numidia mauritania utragp:atlanticum mareicolumnae Herculis.In hoc cadi circoplexu 
aequinodii die media umbilicus quem cognomen uocant:feptem pedes longustumbram non ampli' 
us quattuor pedes longam reddir,Nodis uero diei^ longiflima fpatia horas.xiiii.aequinodiales habet 
breuiflima e contrario decem,Sequens circulus incipitab india uergentead occafumiuadit per medios 
parrhos:perfepoIin:citima:perlidis:arabiam:circriorem iudaeamilibani motis accolas. Ampleditur ba 
bylonen:ydum3eam:famariam:hiercfolyma:aCcalonem : ioppam:caefaream:phoenice : ptolemaidem, 
Iydonem:tyru:beritu:botrin:tripolin:bybIum:anthiochia:laodicea;feleuciam:ciIiciaemaritima:cypru: 
auftrinam:cretam:lilybeuinficiIia:feptentrionaliaafricjc&numidiae.Viabilicus eqnodio.xxxv.peda 
umbram,xxiiii,pedes longam facit.Dies autem nox^ maxima quattuordecim horarum aequinodia' 
lium efl: accedente iis quinta parte unius horac,Tertius circulus ab indis imauo^ximis orif.Tendit per 
cafpias portas mediaepximas cataonia:cappadocia:tauru;amanu:iflum:cilicias portas : folos:tharfum; 
cypru:pifidia:pamphyIia:lyden:Iyaoniam:lyciam:patharam:xanthu:caunu:rhodu:coum:haIycarna' 
fum:gnidum:doriadum:delum:cycladas medias:cithium:maIean:argos:laconia:eIin:olympia:mefle/ 
niam:peIoponnefi:lyracufas:catina:ficiliamediam:fardiniaeauftrina:carteia:gades,Gnomoniscentum 
unciae umbrarum,lxxvii.uncia 9 i faciunt.Longiflrmus dies eftacquinodialiu horape,xiiiMt^ dimidiae 
cum.xxx.parte unius horac,Quarto fubiacent circulo.quac funt ab altero latere imaui. Cappadociae au' 
ftrinagaIatia:myfia:fardis:fmyrna:fipyIus:tmolus mons:lydia:caria:lonia:traIis:coIophon:cphefus:mi 
letos:famos:chiosIicarium mare:cycladesfeptentrionales:athenac:mcgara:corinthus:ficyon:achaia:py 
tare:ifthmus:cpirus:feptentrionalia ficiliaernarbonenfis gallise exortiuarhifpanix maritima a carthagi' 
tie noua 8C inde ad occafum,Gnomoni.xxi,pedum refpondent umbrae .xvii,pedum. Longiflimus dies 
habet aequinodiales horas quattuordecim 6C duas tertias unius horae. Quinto continentur fegmento 
ab introitu cafpii maris badria:hyberia:armenia:myfia : phrygia:hellefpontus:troas : tencdus:abidos; 

fcepfis:iIium:idamons:cizfcum:lap(acum:flnope:ainifum;hei:acleainpotuo:paphlagQnia;lemnus:ini 



SEXTVS 

bhis:thaflus:carandna:iheflaIia:macedonia:IanTa:amphipoIis:thcflaIiom’ce:peIIa:edefus:b«)rea:phaf/ 
falia : cariftu:cuboea:boeotum ichalcis deIphi:acarnania:aethoIia:apollonia:brundufium:tarctum:thu/ 
rH:Iocri:regium:lucani:neapoIis:putcoIi:thufcunimare:corfica:baleares:hifpaniamedia.Gnomonife'' 
ptem pedes umbris fex.Magnitudo diei fumma horarum afquinodialium quindecim# Sexta compre 
henHo qua continentur urbis roma ampledlif cafpias gentestcaucafum rfeptentrionalia armenfe:apoI^ 
Ioniam fupra rhyndacum:nicomediam:niceam chalcedonem:bi2antium:lyfimachiam:cheronefum; 
melanem finum:abderam:famothraciam:marone3m:oenum:beflicam:thraciam : maedicam tpaeoni^ 
am:illyrios:dyrfachium:canufium:apuliac extima : campaniam:6d ethruriam : Pifas:Lunam:Luccam: 
Genuam:liguriam:antipolin:maflaIiam:narbonem:tarraconem:hifpaniamtarraconenfem mediam: 
SC inde per lufitaniam.Gnomoni pedes nouem um brac ofto.Longiffima diei fpatia horarum acquino/ 
dtialium#xv,addita nona parte unius horaeraut ut Nigidio placuit quinta * Septima diuifio ab altera ca/ 
fpii maris hora incipit.Cadit^ fupra calIatin:bofphorum:boryfthenen:ft6mos:thraciae auerfartribaP 
losiillyrici reliquaiadriaticum mare:aquileiam:altinum:uenetiam:uincentiam : patauiumiVeronam: 
Gremonam:rauennam:anconam:picenum:marios:pelignos;fabinos:umbriam:ariminum:bonomV 
am:pIacentiam:MedioIanum:omniag^abapenino»Tranr^aIpesgalIiam;aquitaniamuiennam;pirene 
um:ceitiberiam.Vmbilico,xxxv#pcdum umbrac.xxxvi . Vt tame in partem uenctiac excquetur umbra 
gnomoni. Ampliflima dies horarum acquino(3ialium.xv.& quintarum partium horarum trium. Ha 
denus antiquorum exada ceIebrauimus.Sequentium diligentiflimi quod fupereft terraru tribus afli/ 
gnauere fegmetis.A tanai per maeotin lacum 6C farmatas ufqt botyRhenentat^ ita per dacos partemqi 
germaniaegallias occeanilittoraamplexi:quod elTet horaru.xvi.Altepeper hyperboreos 6C britaniaho 
rarum.xvii.PoRremo fcythicum a rhipheis iugis in thilem:in quo dies continuaretur(ut diximus)no' 
def(j per uices.Iidem SCante principia quae fecimus pofuere circulos duos.Primum per infulam mero 
en 8C Ptolemaidem in rubro mari ad elephantorum uenatus conditam ubi longidlmus dies.xii.hora/ 
rum effet dimidia hora amplior.Secudum per iyenem atgypti euntem : qui eflet horarum«xiii.ldeni9 
Cngulis dimidia horarum ^atia uf$ ultimum adiecere circulis.Et hadenus de terris. 

CAU PLYNII SECVNDI NATVRAUS HISTORIAE UBER.VII.PROHOEMIVM. 




De Animalibus. 

VNDVS ET IN EO TERRAE GENTES MARIA :INSVLAE: 

I Infignes urbes adhuc modu fe habent.Animantiu in eodem natura nuP 
liusppe partis cotemplatione minor eft.Siquidc cum oia exequi huma/ 
nus nequeat animus.Principiu iure tribuetur hom initcuius caufa uide£ 
eunda alia genuifle naturaimagna 8i faeua mercede contra tanta fua nu/ 
mera:ut non fit fatis seftimate parens melior homini an triftior nouerca 
fuerit. Ante oia unum animantiu eundorum aliena alienis uelat opibus: 
caeteris uarie tegumenta tribuit:teftas:cortices:coria :fpinas:uillos:fetas: 
pilos:pluma : pennas:fquamas:uellera.Truncos etia arborefgp cortice in' 
terdu gemino a frigoribus Si calore tutata eft . Hoiem tatum nudu & in 
nuda humo natalidieabiicit ad uagitus ftatim &ploratum tnulluqp tot 
aialium aliud ad lachymas:& has^ttnus uitat principio. At hercule rifus 
t praecox illi 6L celerrimus ante quadragefimu dic nulli daf . Ab hoc luds 
rudimento qd ne feras quide inter nos genitas uincula excipiutiS: oium membroje nexus at^ infoelici 
ter natum iacet manibuspedibufqp deuindis flens. Aial caeteris impcratugd:&: a fuppliciis uita aufpicaf: 
una tantu ob culpa quia natu eft.Heu demdia ab iis initiis exiftimatiu ad fuperbia fe genitos.Prima ro 
boris fpes primu^ teporis munus qdrupedi fimilc facit. Quado hol inceffusfquando uoxfquado fir/ 
mu cibis os f quadiu palpitans ucrtex.Summae inter cuda aialia ibecillitatis indiciu.lam morbi tot at« 
medicinae tot cotta mala excogitatx:& h:c quo^ fubinde nouitatibus uidje:caetera fentire natura fu^ 
Alia pnicitate ufnrparetalia praepetes uolatusralia uiresalia narej-loiem fdre nihil fine dodrinamo fa/ 
ri no ingredimon uefdibreuitera n6 aliud naturae fponte q flere.Ita^ multi extitere qui no nafd opti' 
mu cenlerent:aut q ociflime aboleri. Vni aiantium ludus eft datus. Vni luxuria:& qdem innumerabP 
libus modisiac per fingula membra uni ambitio.Vni auaritia.Vni immefa uiuendi cupido. Vni fupfti 
tio,Vni fepulturac curaiat^i etia poft fede futuro.Nulli uita fragilior. Nulli rerum oium libido maior« 
Nulli pauor cSfuIior.NulIi rabies acrior.Deni^ caetera aiantia in fuo genere probe degunt. Congrega 
rii uidemus &: ftare cotra dilfimilia.Leonu feritas inter fe no dimicat,Serpentu morfus no petitierpen/ 
tes.Ne maris qde beluae ac pifces nifi in diuerfa genera faeuiunt.At hercule no homini plurima ex hoie 
fune mala. ^ Gentinm mirabiles figurae. CA* I. 

T de uniuerfitate quide generis humani magna ex parte in relatione gentiu diximus. Nem.n. 
e ritus morefqi nunc tradamus.lnnumeri funt totide pene quot funt hoium coctus.Quaeda ta 

men no omittenda ducoimaxime^ logius a mari degentiu.In qbusjpdigiofa aliq & incredibi 
liamultis uifum iri haud dubito.Quisui«xthiopas anieqcernetet crediditfaut cui non miraculo eft ca 

g ilii 



172. A. 



;4-- 



, 7' I < 

V u ^ 






t'<f/y<^. 

'nif. 






LIBER 

primu in noticii ueniti^Qua multa fieri no pofle priulq fint fafla iudicantur-NIaturaj uero reji ufs at^ 
maieftas in oibus mometis fide carer:fi gs mo partes eius ac no tora coplcdaf aio.Ne pauoncs aut tign> 
um pantheraru^ maculas 8C tot aialiu pidturas comemore;paruu didutfed imenfum £Eftimatfone:toC 
gentili fermones; tot lingusc:tata loqucdi uarietasrur externus alieno pene no fit hois uice.Ia in facie uul 
tU(j noftro cu fmr.x.aut paulo plura mebra nullas duas in tot milibus hoium indifcretas effigies exifie 
re.Quod ars nulla in paucis numero pfl:etaffe(Sando,Nec tame ego in plerif^ eo^obftringa fide mea: 
potiuf^ ad audtores reIegabo:qui de dubiis rogenf oibus»Mo ne fit faUidio graecos feg tato maiore eo' 
ru diligetia uel cura uetuftiore. De fcythis&aliaijcdiuerfitate gentium» CA. IL 

Sfe fcythatum genera 8C quidem plura : quae corporibus humanis uefcerctur indicauimusdcj 
e ipfum incredibile fortafle ni cogitemus in medio orbe terrarum ac Sicilia 3i Italia fuifle gcn' 

tes huius monftri cyclopas 8i leftrigonas:6d nuperrime trafalpes hoiem imolari getium cana 
more folitumiquod paulo a' madendo abeft.Sed di iuxta eos qui funt ad feptetrione uerfi haud procul 
ab ipfo aquilonis exortu fpccu® eius didotque locum gefglitron appellant^duntur arimafpuquos di' 
ximus uno oculo in fronte media iflgnestquibus aflidue bellum effe circa metalla cu ^^phis ferarum 
uolucrigenere,qualeuulgotraditur:eruenteexcuniculisaurum mira cupiditate & feris cufiodietibus 
6C arimafpis rapientibusrmulti fed maxime illuflres^Herodotus 81 Arifteas Proconefius fcribut:fuper 
alios aut antropophagos fcythas in quadam coualle magna ti^lui montis regio eft:qu^ uocatur aba' 
rimoniin qua filueftres uiuunt hoics aduerfis poftcrura plantis exmia: uelocitatis:paiIim cu feris uaga 
tes. Hos in alio no fpirare cadondeo^ ad finitimos reges non pertrahi » Ne^ ad alexadrum magnu per 
tracfos Beton itinerum eius mefor prodidit.Priores antropophagos quos ad feptetrione efle diximus, 
x.dier^m itinere fupra boryfthenem amnem offibus humano^ capitii bibere.Cutibuf^ ciI capillo 
l^lffelibus ante pedtora uti^figonus Niceenfis.ldem in albania gigni quofdam glauca oculorum acie 
pueritia ftatim canosrqui nodtu pluf^ interdiu ccrnat.ldem itinere dierum,x.fupra boTyfihenem fau' 
romatas tertio die cibum capere femper.Crates Pergamenus in hcllcfpotu circa parium genus horni' 
num fuifle traditiquos ophiogenes uocatderpentum idtus cotadfu Icuare folitos:6i manu impofita ue' 
nena extrahere corpori.Varro etiam nunc efle paucos ibi : quorum faliuse contra idlus ferpentum me' 
deanmr.Similis 8C in africagens pfyllorum fuit>ut Agatharchides fcribiga Pfyllo rege didta cuius fepui 
chrum in parte fyrtiii maio^ efttHope corpori ingenitu fuit uirus exitiale ferpetibus:ex cuius odore fo 
pirent eas.Hos uero liberos genitos protinus obiiciendi faeuifli mis carum .Eog? genere pudicitiam co' 
iugum experiendi non profugientibus adulterino fanguine natos ferpentibus * H^c gens ipfa quidem 
prope interemptione fublata eft a nafamonibas:qui nunc tenent has fedes. Genus tame hominum ex 
iis qui profugeranaut cu pugnatu eft abfuerant : hodie^ remanet in paucis.Simile 8C in Italia marforu 
gen«8,dutat:quos a Cyrces filio ortos feruntidd ideo inefle iis uim naturale cam.Et tame oibus hoibus 
contra ferpentes ineft uenenum.Feruntcp idtas faliua ut feruetis aquae contadlu fugere .Quod fi in fau' 
ces penetrauerit:etiam mori.Id^ maxime humani ieiuni oris. Supra nafamonas cofinef^ illis maclias 
androgynas efle utriuf^ naturae inter fe uicibus coeuntes Calliphantes tradit. Ariftotclesadiicit dextra 
mamnia iis uirilemdeuam muliebrem efle.ln eade africa familias quafda effafeinantiu ffigonus 6i Me' 
phodorus tradunt.Quarum laudatioeintereanr,pbata:arefcatarbores:emorianf infantes. Efle eiufdc 
generis in triballis 6i illyrVs adiicit ffigonusrqui uifu quo^ effafcinetiinterimat^ quos diutius intuean' 
tur:iratis prxeipue oculis':quod eoje malum facilius fentire puberes . Notabilius efle : ^ pupillas binas 
•jin oculis fingulis habeant. Huius generis fccminas in fcythia quae uocantur ui^ prodit Apollonides, 
j Philarchus 8C in ponto thibiorum genus:multofg! alios eiufdem naturaeiquorum notas tradit in ocu' 
^ lo altero geminam pupillam:in altero equi effigiem.Eofdem praeterea non pofle mergi : nec uefte qui' 
? dem degrauatos.Haud diflimile iis genus pharmacum in aethiopia prodidit Damo.Quope fudor tabS 
' contradlis corporibus afferat.Foeminas quide oes ubi<j uifu nocererquae duplices pupillas habeant Ci' 
cero quo^ apud nos aucftor eft. Adeo naturae cum ferape more uefcedi humanis corporibus in hoiem 
rabiem genuiflengignere in toro corpore 6i quoruda oculis quo^ uenena placuitme quid ufg mali eec 
j quod in homine non eflet.Haud procul urbe roma in falifeope agro familiae funt paucae quae uocantui: 
]hii piaerquae facrificio annuo quod fit ad montem foradte Apollini fuper ambufta ligni ftrue ambulan' 
tes non aduruntur.Et od id ppetuo fenatufconfulto militiae oiumgp aljbp^ munepi uacationem habent, 
Quorundam corpori partes nafcuntur ad aliqua mirabiles.Sicut pyrrho regi pollex in dextro pede cu/ 
ius tradu lycnofis medebatur.Hunc cremari cum reliquo corpore non potuiffe tradunt.Conditum^ 
he- LMut LwiixL- loculo in teplo.Pr;ectpueindiaaethiopum^ tradus miraculisfcatent.Maxima in indiagignunf anima 
^ ^ Iia.Indicio funt canes gradiores cacteris.Arbores quide tatae^ceritatis tradunf :ut fagittis mpari nequac 

Haec facit ubertas folutemperies caeliiaquarum abundantia(fi libeat credere)ut fub una ficu turmae co 
dantur equitu. Arudines uero tantaepeeritatisrut fingula internodia alueo nauigabili ternos interdum 
homines feranuMultos ibi quina cubita coftat longitudine exccdere.No expuere.No capitismS denti' 
, um aut oculope ullo dojpre affici.Raro allape corporis partiumitam moderato folis uapore durari.Pl^ 
I lofophos eop 4 quos gy^ofophiftas uocant ab exortu ad occafum pftare cotuentes fole im mobilibus 
oculis;Feruetibus harenis toto die alternis pedibus infiftere.ln mote cui nome eft milo hoies ee auerfis' 
plantis odonos digytos in fingulis pedibus habentes audor eft Megafthenes • In multis autem monti 
bus genus hominum capitibus caninis feraium.peliibus uelarfipro uoce latratum edere:unguibus ac' 



(^y»yrvofij> i 



I 



SEPTIMVS 

matum uenatu aucupio uefcfiHo^j fupra.cxx.mil.fuiile produntur*Grefias f<Tribit in quadam gente , 

indice foeminas femel in uita parerc;genirofo cofeftim canefccre.Ite hoium genus qui monofceli uoca i « 

renrur fingulis cruribus mirae pernicitatisad raltum.Eofdemiquefciopodas uocari qui in maiore ceftu ! 

humi iacentes refupini umbra fe pedum proteganr.Non longe eos a troglodytis abefle.Rurfuf^ ab iis 

occidentem uerfus quofdam fineceruiceroculosari humeris habentes»Sunt& fatyrifubfolanis indop^ 

montibus cartadulorum dicitur regiorperniciflimum animal tanq quadrupedes tam rede currdes: 

humana effigie utppter uelocitate nifi lenes aut xgri non capiantur»Choromadru gentem uocat Tau 

ron filueftrem fine uoce:ftridoris horredi hirtis corporibus:oculis:glaucis:dentibus caninis . Eudoxus 

in meridianis indiat uiris plantas eflecubitales.Foeminis adeo paruas ut rtrutfiSpodesappcllenf . Me^ 

gafthenes gentem inter nomadas indos narium loco foramina tantum habenteranguiu modo loripe-' 

de:uocari fty ritas. Ad extremos fines idice ab oriete circa fontem gangis xftomoru gete fine ore corpo 

re toto hirtam ueftiri frondium lanugine;halitu tantu uiuenre & odore que naribus trahant.Nullu in 

iliis cibuinullu^ potum.Tantu radicum floru^ nanos odores filueftriuni malorum:quae fecum poc 

tant longiore itinerene defit olfatus;Grauiore paulo odore haud difficulter exanimari. Super hos ex^ 

trema in parte montiu fpithamaei pygmeei narrantur:ternas fpithamas longitudine hoc eft ternos do 

drates non excedentes.Salubri cxloifemperij uernate:motibus ab aquilone oppofitisrquos a gruibus f “ 

infeftari,Homcrus quo^ prodidtt.Fama eft infidentes arietu caprarum!^ dorfis armatos fagiftis ueris 

tempore uniuerfo agmine ad mare delcendere:6C oua pullof^ eage alitu cofumere ternis : eam expedi' 

tionc menfibus confici:aliter futuris gregibus non refifti.Ofas eogd luto pennif^6C ouorum putami' 

nibus conftrui.Ariftoteles in cauernis umere pygmacos tradit.Ccetera de his ut reliqui.Cirnos indoge 

genus Ifigonus tradit annis centenis quadragenis uiuere«ltecethiopas macrobios 6i feras exiftimant:d£ 

qui athon montem incolat.Hosquide quia uiperinis carnibus alanfiita^ nec capiti nec ueftibus eojs; 

Doxia corpori ihelTe animalia.Onefcritus quibus in locis indiat umbrae non fmt.Corpora hoium cubi 
to^ quinnu binorum palmope exiftere:& uiuere annos.cxxx«nec fenefeere fed ut medio ceuo mori. 

Crates Pergamenus indos qui cetenos annos excedat gymneftas appellatmo pauci macrobios*Crefi«! 
gentem ex iis quae appellatur pandorae in conuahbus fira annos ducenos uiuere:in iuuenta candido ca' 
pilloqui in fenedute nigrefcat«Contra alios quadragenos non excedere annos iundos macrobiis:quo' 
tum foemine femel pariant.Idgp 8C Agatharchides tradit.Praeterea locuftis eos ali;& eflepernices.Man 
drorum nomen iis ^dit Clytarchus Megafthenes:tricentofque eorum uicos annumerar.Foeminas 
feptimo aetatis anno pareretfenedam quadragefimoanno accidere • Artemidorus in taprobanam in 
iulalongiffimauitamfineullocorporislangoretraduci.Virosindorum quofdam cu feris coireimix' 
tof^ 8i femiferos efle partusJn calingis eiufde indi* gente quiquenes cocipere fceminas:odauum ui' 
tae annum no excedere.Et alibi cauda uiUofa hoies nafei pernicitatis eximiae. Alios auribus toto cotegi 
Soritasabindisarhisfluuiusdidermioat.iinullumaliumcibum nouereq pifcium:quos unguibus 
difledos fole torreant:at^ ita panem ex iis faciuntmt refert Clitarchus .Troglodytas fuper xthippiain 
uelociores efleequis Pergamenus Crates,Ite aethiopas odona cubita longitudine excedere:fyrbotas uo 
cari gentem eam nomadum aethiopum fecundu flumen aftragu adfeptetrione uergetem.Cens menif 
tninorum appellata abeft ab occeanodie 9 iitinere.xx.Animaliu quae cynocephalos uocamus ladeui/ 
tiunriquo^ armenta pafeit maribus intereptis praeterq Ibbolis caufaiin africae folitudinibus hominii 
fpecies obuiae fubinde fiunnmomento^ euanefcunt.H*c atm talia ex hoium genere ludibria fibi: no' 
bis miracula iugeniofa fecit natura.Et fingula quidem qu* facit indies aut prope horas qui enumera' 
te ualeatc' Ad detegendam cius potentiam fatis fit inter prodigia pofuifle gentes.Hic ad confefla in ho' 
mine pauca, Deprodigiofispartujsus. CA, III, 

Ergeminos nafei certu eft Oratioji Cuwtioru^ exempIo»Supra inter oftenta adducituripr* 
t ' terq in *gypto ubnfoetifer potu nilus.Froxime fupremis Diui Augufti annis Faufta qu*da 

. e plebe oftiae duos mares:totidem foeminas enixa fame qua: fecuta eft portendit haud dubie: 

Reperit 8d in peloponefo binos quater enixaimaioreg^ partem ex omni eius uixifte partu 6C in aegypto 
feptenos utero fimul gigniaudor eft T rogus, Gignuntur utriuf^ fexustquos hermophroditas uoca 
musiolim androgynos uocatos:8C in prodigiis habitosrnunc uero in delitiis.Pompeius magnus in or 
namentis theatri mirabiles fam^ pofuit effigies:ob id diligentius magnorum artificum ingeniis elabp 
ratas.inter quas legitur Eutice a.xx,liberis rogo illata trallis enixa triginta partus. Alcippe elephantum 
qq id inter oftenta eft,Nam 9 ferpentem peperit inter initia marfici belli Ancilla,Multiformcs pluri 
bus modis inter nionftrum partus eduntur.Claudius Cxfar feribit hippocentaurum in thelTalia na' 
tum eodem die interiiffe.Et nos principatu eius allatum illi ex atgypto in meile uidimus.Eft inter exc 
pia in uterum protinus reuerfus infans fagunti quo anno ab Hannabile deleta eft* 

. De mutatione fexusdi geminis partubus, CA, IIII, 

Xfoeminismutariinmaresnoneftfabulofum.Inuenimusin annalibus Licinio CrafIo.Q 
e Caffio Longino conf.Cafini puerii fadum ex uirgine fub parentibusnufliim arulpicu depor 

i tatu in infula deferta.Licinius Mutianus prodidit uifum afeargis Ariftonte cui nomen Arc' 

ftuf* fuiflet.Nupfifle etia.Mox barba BC uirilitate proueniffemxorccj duxifle,Eiufdc fortis 8i fmyrnac 
puerum a fe uifum,Ipfe in africa uidi mutatu in mare nuptiaru dic,L.Cofliciu ciue tifdriranum . Edi' 
iif germinis ta§c effe aut puerpec* aut puerperio praeter^ alteri uitanitSi uero utriuf$ fexus editi fint 



i- S M 



UBER 

gcminf rariore utr/^ falure.Foeminas gigni celerius q marestficuti celerius rcnercere,Sacpius uero mo 
ueri mares in urcro:& in dextra fere parre:in leua fcem inas condar. 

D^,hoiegenerado:&: paricdi tepore piUudriaexepla a mefibus.vii.ad.xf. CA, V» 

Aeteris amantibus ftatutum 8C pariendi 8C partus egerendi tempus eft.Homo tanto anno^fid 
C incerto gignitur fpatio. Alius feptimo mefe:alius o61auo:&: uf^ ad initia decimi undecimi'^. 

Ante feptimummenfem haud ut]gju,iDlised.Septimo non nili pridie poderoue plenilunii 
dic aut interlunio concepti nafeuntur Traflatitiu in regypto eft 8i odlauo gigni.Iam quidem 6c in iralia 
tales partus efle uitales.Contra prifeo^ opiniones uariant hxc pluribus medis • Veftilia.C.Herdicii ac 
poftea Pomponii atgp Orfiti clariflimopi ciuium coniunx ex iis quattuor partus enixa femper IVprimo 
mefe^enuit Suillum Rulfum undecimo.ConjibuIone feptimo utrum^ confulem.Et poftea Cefonia 
Cau^incipis coniugem odfauodn quo mefium numero genitis intra quadragefimnm die maximus 
labor grauidis,Quarto aute 8i odlauo menfc loetales in iis abortus.Mafi^i^^ au^^ cd. L. Papyrium 
praetorem fecundo haerede lege agente bonorum podedionem contra eum ^railfe cum mater parui 
xiiii.menfibus diceret tulide.quoniam nullum certum tempus pariendi darutum uideretur. 

De conceptibus &figna fexus in grauidis pertinentia antepartum. CA. Vl. 

' Conceptu decimo die dolores capitisioculorum uertigines tenebraegi:fadidium I cibis redu-' 

a datio domachi indices funt hois inchoati.MeIior color mare ferenti dC tkilior partus.Motus 

in utero quadragedmo die.Contraria oia in altero fexu.Ingedabile onus. Cruru &. inguium 
leuis tumor.Primus aut nonagefimo die motus.Sed plurimu lagoris in utro® fexuicapillum germina 
te partu & in plenilunio.Quod tepus editos quo^ infantes piarcipuc ifedar.Adeoqi icedlis at^ omne 
gcquid dici pot in grauida refertiur falfioribus cibis ufat carente unguiculis partum edanr.Et fi reipira 
uereidifficilius enitantur.Ofcitatio quidem in enixu loetalis edificut dernuide a coitu abortiuum. 

De conceptu hominum degeneratione. CA. VII, 

j Iferetatqi etia pudet aedimantem qftt friuola animaliu fuperbidlmi origo. Cu pleru^ abor/' 

/m tus caufa fiat odora lucernari extindu.His principiis nafcunf ryranni.Carnifex his animus* 

i Tu qui corporis uinbus fidis.Tu qui furtunae munera am.plexaris:6i te ne alumnu quideni 

[ eius exidimas:fed par tum.Tu cuius femper in uidloria mens.Tu qui te deum credis aliquo fucccdii tu 
/mensitanti tamen perire potuidi. Atqui etiam hodie minoris potes:quantulo ferpentis iidus dete.Auc 
; etiam ut anacreon poeta acino uuse padac.V t Fabius fenator praetor in laedis haultu uno pilo tranfgula 
tus.Is demum profeedo uita aequa lance penfitabinqui femper fragilitatis humanae memor fuerit. 

Deagrippis. CA. VJII* 

N pedes procedere nafeentem contra natura ed.E quo argumento eos appellauere agrippas 
j ut aegre partos.Qualiter.M. Agrippa ferunt genitum unico prope foelicitatfs exemplo in ora 

nibus ad hunc modu gtnitis.Quaq is quo^ aduerfa pedum ualitudine.Mifera iuuenra exer/ 
cito xao inter arma hodef® 6C ad morte obnoxio accedu:infocIici terris dirpe omni : fed perutrafque 
Agrippinas maximeiqua: Caium & Domitium Nerone principes genuere totide faces generis huma 
ni.Pr^ererea breuitate aeui quinquagefimouno raptus anno in tormentis adulterio^ coniugis.-foceri^ 
praegraui feruitio luide praepoderi ortus auguriu exidimarui .Neronem quog? pauloante principe 
toto principatu fuo hodem generis humani pedibus genitum parens eius fcnbit Agrippina. Ritu na/ 
lurae capite hominem gigni mos edipedibus efferri. 

Mondruofi partus excifi utero. ^ CA. IX. 

Vfpicatius enedla parente gignuntur.5icut Scipio AfricanuspriornarusiPrimufque C^far 
a a cjefo matris utero didus.Qua de caufa di Caefones appellati, Simili modo natus di Malius 

qui Carthaginem cum exercitu mtrauit 

Qui fint uopifei. CA. 

u Opifeum appellant unum e geminis : qui recenti utero nafceretur alio interempto abortu. 
Namque maxima di fi rara circa hoc miracula exidunu 

Exempla numerofarfobolis. CA» Xf, 

Raeter muliere pauca animalia coitu nouere grauida.Vnu quidf omnino aut alteru fuperfoe/ 
p tat.Extatin monumentis etiam mcdicoru:& quibus talia confeftari curae fuit : uno abortui 

duo puerperia egeda.Sed ubi paululu temporis inter duos conceptus intercedi tmtcrgp e per/ 
fedius ut in Hercule di Iphiclo fratre eius apparuit.Et in ea quae gemino partu alteje marito fimile alte 
ru adultero genuiulte Proconefia ancilla quae eiulde diei coitu alteje domino fimile altei ii procurato/ 
ri eius .Et in alia quae unu ludo partu:quin^ menfium alteru edidit Rurfus in alia quae feptem mefiii 
edito puerperio in fecuis menfibus geminos enixa ed.lam illa uulgata e5iari*.Ex integris truncos gi 
gni:exWncisin^ggroseadem'^partetruncos,Signa quaedam neuof^ ^cicatrices etiam regenerari* 
Quarto partu nttrorum originis nota in brachio redditur. 

Exempla fimilitudinum. CA. XII* 

N Lepidorum gente tres intermifib ordine obdudio membrana oculo genitos accepimus.Si 
i miles quidem alios auo.Et ex geminis quo^ alteru patriialteru matri.Annc^ pod genitum 

maiori fimilem fuifle ut gemmii.Quafdam fibi fimiles femper pareretquafda uiroiquafdam 
nulli:quardamfaeminampatii:macemfibi.lndubitatum exeplumed Nicei nobilis poetae bizantii 



4 



SEPTIMVS 

genitftqu! adulrerio *thiopis mta matre nil a exteris colore differcntenpfe i auu degenerauit aethiope* 
Similitudinum quide in mente reputatio eft:& in qua credantur multa fortuita pollcreiuifusiauduus: 
memoriaque:hauftx imagines fub ipfo conceptu.Cogitatiocriam utriuflibetanimo fubito tranfuo/ 
lans effingere fimilitudine aut mifcere cxiftimatur.Idco^ plures in homine q in exteris omnibus ani^ 
malibus differentixrquoniam uelocirascogitationu animiq; celeritas 6C ingenii uarietas multiformes 
notas imprimitteura exteris animantibus immobiles fint animi:& (imiles omnibus fingulifq? in fuo 
cui^ genere. Antiocho regi fyrix e plebe nomine Arteon in tantum fimilis fuitiut Laodice coniunx re 
gia necato iam Antiocho munus per eu comendationis regniqi fucceflionis peregerit.Magno Pompe-' 
loVibius quidam e plebe 8C Publitius etia feruiture liberatus indifcreta ppe fpetie fuere limiles : illud 
os probum reddentestipfum^ honorem eximix frontis.Qualis caufa patri quo^ eius Menogenis co 
ci fui cognomen fpofuit Strabonis a fpecie oculo^ nome habens uitiu imitata.Et Scipioni i feruo Sera 
pione uidtimarii negociatoris uili macipio.Eiufde fimilix Scipioni poft Gneum cognome falutio mi^ 
nus dedinSicur Spinter Secudanus.Retiariuf^ Paphylius collegio Letuli & Metelli cofuludn quo per-' 
q infortune fortuitu hoc quo^fuit.Duoru fimul coiulu in feoena imagines cerni.E diuerfo,L.Plancus 
orator hyftrioni Rubrio cognome impofuit.Rurfus Curioni patri Burbuleius.Ite^ Meflalx ceforio 
Menogenes perinde hyftriones.Surx quide procofulis etia ridu in loquendo cotrrdionem lingux 8C 
fermonis tumultum no imaginemo pifcator quida in Sicilia reddidittCaiTio Seucro celebri oratori ar 
mentarii Mirmillonis obieda fimilitudo efi.Toranius.M.Antonio lam miiuiro eximios forma pue>' 
SOS alterum in afia genitu:alte^ trlfalpes ut geminos uendidit:tanra unitas erat«Ponq deinde fermone 
puerum deteda fraude a furente increpitus Antonio eft inter alia magnitudinem precii requirente(ni 
duedis erat mercatus feftertiis) refpondit uerfutus ingenii magno ob id ipfum fe tanti uendidifle quo 
niam non eflet mira fimilitudo in ullis eodem utero ed.tis.Diuerfarum quidem gentium natales tanx 
concordi figura reperiri:fuper omnem efle taxationemradeoque tempeftiuam admirationem intulit: 
ut ille profcriptor alus mero 8C contumelia furens non aliud in cenfu magis di in fortuna fua duceret* 
Qux fit generandi ratio* CA, XIII, 

Stquxdam priuarimdiflbciatiocorporur&interfefierilis.Atubicumaliis iuxere gignunt* 
t Sicut Augultus 6i Liuia,lrem alii alix^ fbcminas tanru generantiaut mares.Pleiuw alternat* 

SicutGraccho^materduodecies:&:AgrippinaGermanicinouies,Aliis tterilis eft inuenta* 
Aliis femel in uita datur gignere»Quxdam non perferunt partus.Quales fiquando medicina &cura 
uicere:foeminamferegignunt.DiuusAuguftusin reliqua exemplorum raritate neptis fux nepotem 
uidit genitum quo excellit anno.M.Syllanus;qui cum afiam optineret poft confulatum Neronis prin 
cipisfucceflione ueneno eius interem ptus eft.Q.Metelius Macedonicus cum fex liberos reliqueret un 
decim nepotes reliquit. Nurus uero genflrofque 6C omnes qui fe parris appellatione falutarent.xxvii. 
In adis Diui augufti temporum inuenitur.xii.confulam eius quem.LrtSylla collega ad.ii!. idus aprilis 
gelTitCtifpinum Hylarium ex ingenua plebe fefulana cum libens noucmiin quo numero filix dux 
fuerunt:nepotibustxxviupronepotibus>xxix.neptibus.ix.prxaltapompa cum omnibus his in capito/ 
boimmolafie. Item de eodem multiplicius* CA* XIIII* 

Vlierpoftquinquagefimum annum poftg;gnir:maiorqt pars quadragefimoprefluuium ge 
m nitakfiftit.NainuirisMafiniflam regem poft odogintafex annos generaflefiliumiquc Me 
tymathnuappellaueritclagieft.Otonemfenforiumodogefimoexado e filia Salonii clietis 
lui.Qua de caufa alioru eius liberop^ propago Liciniani funt ccgnom inatiihi Salonianiiex quibus Vti/ 
cenfisfuit.Nuperetiam.L.Volufio Saturnino in urbis prxfeduraextindo notum eft Cornelia e Sci/ 
pronum gente Volufium Saturnium qui fuit confui poft.lxii.annu genuifie.Et uf^ ad.Ixxv*apud igno 
biles uulgaris repetitur generatio. Demenftruismuliepe. CA. XV. 

Olum aut animal menftruale mulier eft.ln unius utero quas appellirunt molas . Ea eft caro 
f ' informis inanima ferri idum 8C aciem refpuens mouetunfiftitque menfes 6i ut partus; alias 

loetalisialias una fenefcens:aliquando aluo citatior excidens.Simile quidam 6C uiris in uentre 
gignitur quod uocant fcj^on.Sicut Oppido Capitoni prxtorio uiro.Sed nihil facile repetitur muliepe 
prcflduio magis moftrificu. Acefeunt fuperuentu mufta.Srcrilefcunt.Tadx fruges.Moriuntur infita. 
Exdruntur horto^germina:& frudus arborum quibus infidere decidunt» Speculoj; fulgor afpcdu 
iplb hebetatur. Acies ferri prxftringiturteborif^ nitor.Aluei apum emoriunf.Acs etiam ac ferni rubi 
go protinus corrupit:odor^ dirus acra.Et in rabieagunf guftaro eo canes:at^ infanabili ueneno mor 
fus infigitur.Quin 8i butuminu fequax alioquin 6C lenta natura in lacu iudxx qui uocatur afphaltites 
certo tempore anni fupernatans nequit fibi auellirad omnem contadum adhxrens prxtcrq filo quod 
tale uirus infecerir.Etiam formicisanimali minimo ineflefenfum eius ferunt:abiici^ guftatas fruges: 
nec poftea repeti»Er hoc tale rantu^ omnibus tricenis diebus malu in muliere exiftit:& ti imeftri (pa/ 
tio largius.Quibufdam uero fxpius menfeificut aliquibus nunq,Sed tales non gignunt.Quando hxc 
eft generando homini materia germinis e maribus coaguli modo hoc in fefe glomcranre.Quod dein 
de tepore ipfo animatur:corporatur^.Ergo cu grauidis fluxit.iualidi aut no uitales partus edutur:aut 
faniofiutaudor eft Nigidius. Item de ratione partuu. CA. XVI. 

i Dem lac foeminx no corrumpi alenti partu:fi ex eodeuirorurfus conceperit arbitratur,Inci/ 
piente aut hoc ftatu aut definate coceptus facillime traduntur.Foecunditatis in focminis prx/ 






LIBER 

rogatiuam accepimus inudlis medicamine oculis faliua infici»Caetcrum editis primores lc[ ^-imo 
fe gigni dentestpriufq in fupera fere parte haud dubium eft.Septimo eofde decidere anno alioi^ fuffi/ 
ci.Quofda & cum dentibus nafci:ficut«M.Curriu qui ob id dentatus cognominatus efl.Et Cn» Papyri 
um Carbone praeclaros uirosjn fceminis ea res in aufpicati fuit exempli regum temporibus : cum ira 
nata eflet Valeria exitio ciuitati in qua deleta eflet futurum refponfo arufpicum uaticinante.Seil^pia et 
illa tempeftatcflorentiffimam deportata eflueridico exitio confecuto.Quafda cocrero genitali gigni 
infaufto omine Cornelia Gracchoje mater indicio eft. Aliqui uice dentiu continuo ofle gignunf.Sicu/ 
ti Prufiae regis bithynio^ filius fuperna parte oris,Dentes aut tantu inuidli funt ignibusmec crematur 
cum reliquo corpore.Idem flamis indomiti tabe cauatur pituita ue.Candore trahut quoda medicami 
ne.Vfu atterutur:multoq? primu in aliquibus deficiunt*Nec cibo tantu 8i alimetis neceflarii « Quippe 
uocis fermonif^ regime primores tenent concentu quoda excipientes iftum linguae:firiem^ ftrudu/ 
rseiatq! magnitudine mutilantes molietes ueaut hebetantes uerba» Et cu defluxere explanatione oera 
adimentes.Quin 8C auguriu in hac elTe creditUr parte.Triceni bini uiris attribuunf :excepta turdulo 55 
gente. Quibus plures fuere Ipngiora promitti uite putat fpatia.Foeminis minor nu merus. Quibus m 
dextra parte gemini fuperne a canibus cognominati:fortunae blandimenta pollicenCSicut in Agrippi/ 
na Domitii Neronis matre:contra in leua.Homine priufq genito dente cremari mos getium non eft. 
Sed toox plura de hocteum mebratim hyftoria decurret.Rifille eode die quo genitus eflet unum acce 
pimus hofem Zoroaftren.Eide cerebrum ita palpitafle ut impofita repelleret manum : futurje prtefa'' 
gio fcientie»In trimatu fuo cui^ dimidiam efle menfuram flaturae certu efl.In plenu autc cuniflo mor 
talium generi minore indies fieri propemodu obferuaf.Rarof^ patribus ^ceriores columete uberta 
tem feminu exuflione:in cuius uices nunc uergataeuumrin creta terrae motu rupto monte inuentu eft 
corpus flans.xlvi.cubitorum:quodalii Orionis:alii Etionis fuifle tradur.Horefliscorpus oraculi iuilU 
refoflum fepte cubitoje fuifle monumentis tradif.Iam uero ante annos ,ppe milleuates ille Homerus 
non ceflauit minora corpora mortaliu q prifea coqueruNeuii Pollionis amplitudine annales no traduc 
Sed quia populi concurfu pene intereptus efle .pdigii uice habitu.Proceriflimu hoiem jetas noflra di-' 
uo Claudio principe Gabbara nomine ex arabia aduecflu noue pedum & totidem uncia^ uidit « Fuere 
fub Diuo Auguflo femipedeadditoiquojecorpora eius miraculi gratia in conditorio Saluflianope aP 
feruabanf hortope,Pufioni 81 Secudilte erant noia.Eodc prxfide minimus ho duos pedes 8C palmum 
Conopas noiein delitiis iuliac neptis eius fuit.Et mulier Andromeda liberta iuliac Augiiftae Manium 
maximu 6 i.M;Tulliu equites romanos binu cubito^ fuifle aueflor eft Varro. Er ipfi uidimus in locu^ 
Iis afleruatos. Sexqpedales gigni quofda longiores i trimatu iplcntes uirxcurfum haud ignotu eftrin^ 
uenimus in monumentis falaminx Eutimenis filiu in tria cubita trienio adoleuifle:inceflu tardu:fen/ 
fa hebete:& iam pubere fadba uoce robnftatabfumptu contradtioe mebroru fubita triennio circuatflo. 
Ipfi nos pridem uidimus eadem ferme omnia praeter pubertatem in filio Cornelii Taciti equitis Ro.: 
belgicae gallix rationes procurantis.Edlapelos graeci uocani eos.In latino non habent nomen. 

Infignfa corporum. CA. XVII» 

Vod fit holum Ipatiu a ueftigio ad uerticemrid eflefparfis manibus inter logiflimos dygitos 
q obferuaru efl.ficuti uires quibufda dextra parte maforestquibuida aequas urra^:aliquibus le 
ua manu pcipuas.Necid unq in fcEminis.Mares pracftarepodere.Erdefundla uiuentibus coc 
pora oium animaliu.Er dormietia uigilatibus. Virori cadauera fpina fluitare.Foeminape ^naruelut pu 
dori defundiape parcente natura. Exempla uariarum figurarum, CA, XVIII. 

Oneretis quofda oflibus ac fine medullis uiucreaccepimus.Signueo 5 e efle nec fitim fentire; 
c nec fudorem emitrererquaq 8i uoluntate fciamus fitim uidta.Equite^ Ro.Iulium Viatorem 

euocotiope gente foederata i pupillaribus annis aquae fubter cute fufae morbo ^hibitu humo 
re a medicis natura fecifle cofuetudinerat^ fenedla caruifle potu,Necnon 8i alii multa fibi impauere, 
Diuerforum morum exempla, , CA. XIX. 

Erunt craflum auii Crafli in parthis interempti nunq rififle.Ob id Ageiaftu uocatum. Sicuti 
f nec flefle multos.Socrate clage fapietia eodem femper uifum uultumec aut hylari magis auc 

turbato.Exit hic animi tenor aliquado in rigore queda toruitate^ naturae dura & inflexibi/ 
leiafleifluf^ humanos adimittquales apatbes graeci uocat»Multos eius generis expertirquod^ mirunx 
fit audlores maximae fapietie.Diogenem cynicum.Pyrrhone.Heraclitum.Timonem,Huc quidc etia 
in totius odium generis humani euedIum.Sed hxc parua naturae infignia in multis uaria cognofcun<^ 
tur.Vt in Antonia Dtufi nunq expuille.In pomponio confulari poeta nunq niiflafle*Quibus natu con 
creta funt ofla:qui funt rari admodumreornei uocanturi, 

De fortitudine fiCuelocitate. CA, XX. 

Orpore uefco ee:fed eximiis uiribus«Tritanum in gladiatorio ludo fannitium armatura cele/ 
c brem,filium<^ eius milite magni Popeii: 6 i redios & trafuerfos cacellati toto corpore habuiP 

fe neruos in braebiis etia manibuf^ aueflor eft VarroJ^digiofa uiriu elatione, At$ etiam ho/ 
fte abeo ex ^uocatione dimicantem inermj dejiara uno digyto fuperatu:& poftremo correptu i caftra 
tranilatum.Alunius Valens meruit in praetorio Diui Augufti centurio uehicula cum culeis onufta do 
nec exinanirentur fuftinere folitus.Carpenta comprehenfa una manu retinere obnoxius contra nitent 
tibus iumemis.Et alia mitifica &cere:quae infculpta monumento eius fpedlantuid(ko.M«Vaito Ru/ 




SEPTIMVS 

ticdius ifiqnitHercuIes appcTTatasrmuIum fuum toIlebat.Fufius Salaius duo centenaria pondera pe/ 
dibusuorr-ie manibus:8d ducenaria duobus humeris contra fcalas fercbar.Nos quo^ uidimus Atha/ 
narum nominc:prodigiofaeoftentanonisqumquagenariothoracepIumbcoindutu.Coturnirq^ quin 
genrorum pondo calciatum perfcoena igreduGMiIone athleta cutdftinlTet nemo ueftigio educebar. 
Malu tenenti nemodigyru corrigebat.Cucurrifle mille centum.Ix.ftadiarabathems lacedemonem bi/ 
duo Philippide magnum crandonec Caniftius curfor lacedemonius Philonides Alexandri magni a 

fytione helyn uno die.mil.cccti.n:adia cucurrerunt.Nunc quide in circo quofdam.cIx.paf. tolerare non 
ignoramus.Nuperm Fonteio 8C Vipfano cof.anos.ix,genitum pue^ a meridie ad uerlpe 5 c.Ixx.M.p.cu/ 
curri ile.Cuins rei admiratio ita demum folida pcruenietifi quis cogitet nodte ac die longiiTimum iter 
uehiculis tribus Tyberium Neronem emenfum fePinantem ad drufum fratrem aegrotantem in ger/ 
mania in ea fuerunt ducenta mil.paf. Deuiiu, CA. XXI* 

Culo^ acies uel maxime fide excedentia inuenit exepla.in nuce inclufam iliada Homeri car/ 
o men in mebrana fcriptum tradidit Cicero.Ide fuifle qui puidereuc.xxxv.mil.paf.Huic 8i no/ 

men.M.Varro reddidit Strabone uocatum Solitum autejpunico bello a lilybeo ficiliae pro/ 
motorio exeute clafle Carthaginis portu et nume^ nauium dicere.Callicrates ex ebore formicas 8c alia 
tam parua fecit animaliarut partes eapi a cseteris cerni no poflent,Mermecides quidam in eodem gene 
le inclaruir.a quo quadrigam ex eadem materia qua mufca integeret aliis fabricatam nauem quam 
apicula pennisabfconderet. De auditu» CA. XXII. 

Vditus unu exeplum habet mirabile.Prcdiu quo fybaris deleta eft:eo die quo geftum eratan 
a tum olympiae.Na cymbricac uiilorise Caftorefgj romani q perfica uidoria ipld die quo coti/ 

git nuciauere uifus di auditus di numinu fuere prxfagia* 

Exepla patietiae CA. XXIII» 

Atietia corporis ut efl: crebra fors calamiratu innumera documeta peperit.Clariflimu in foe/ 
p minis leaenae meretricis exepluiqus torta no indicauit Harmodium Ariftogitone tyrenici 

das.In uiris Anaxarchides q fimili de cauia cu torqueref praecifam e dentibus linguam unagp 
l^em indicii in tyrannos expuir. Memoriae exempla. CA. XXllll* 

Emona neceflariu maxime uitae bonu cui praecipua fuerit haud facile didlu eft.ta m ultis glo' 
m nam eius adeptis.Cyrus rex oibus i exercitu iho militibus noia i eddidit.UScipio populo ro. 

Cyneas Pyrrhi regis legatus fenatui di arqueftri ordini romae poftt ro die q aduencrat,Mithri 
dates duau &.xx.gentiu rex tonde linguis lura dixitipro contione fingulas fine interprete affacus.Car/ 
madas qda in graecia quae qs exegerit uolumina in bibliothecis legentis mo repraefentauir. Ars poftre/ 
mo cius reifafta di inuenta eft a Simonide melito confumata a Metrodoro Sceptioiut nihil no lifdetn 
ncrbtsredderef auditu.Nec aliud efl aeque fragile in ho^emorbop^ 6: cafus iniurias at^ etiam metus 
fentiens alias particulatiialias uniuerfa.idus lapide oblitus efl litteras tantum.Ex praealto tedlo lapfus 
matris di affiniu ,ppinquo^ coepit obliuione. Alius aegrotus feruopi etia.Sui uero nois oblitus Mella/ 
la Coruinus orator.ita^ faepe deficere tentat di meditaf uel quieto corpore Si ualido.Sono quo^ fer/ 
pente computatiut inanis mens quaerat ubi fit loci. 

, Laus.CIulii Caelaris, CA. XXV* 

Nimi uigore pr^tlanllimu arbitror,C.C3elarem didlatore,Nec uirtute conflantia^ nunc co 
a memorornec fublimitate omniu capace quae caelocontinent :fed jiprium uigore celeritate^ 

quoda igne uolucre.Scribere di legere fimul didlare di audire folitii accepimus » Epiflolas ue/ 
to tantarum rege quaternas pariter librariis duflareiaut fi nihil aliud agerenfeptcnis.ldem lignis colla/ 
tis quinquagies dimicauit,SoIus,M.Marcellum trafgreflus q unde quadragies dimicauerat.Nam prae, 
icrciuilesuidloriasundeciescentumSinonagintaduorailiahominumoccilapracliis abeo noqde in 
gloria pofuprim .Tantam ctia coada humani genens iniu riaiquod ita efl^confelTus efl ipfeibelloge ci/; 
uilium flrai^em no prodedo.Vt iuftius Pompeio magno tribuatunodingentas quadragintafex naues 
piratis adstoiflf .Cifari propriu di peculiare fuit praeter lam fupradida cliemetiae ifigneiquaufque ad 
poenitetia oes fuperauit.Ide magnanimitatis perhibuit exeplum ;cui compari no poilit aliud.Spcdaca 
la enim edita effufafq? opes aut operu magnificentia in hac parte enumerare iuxurix fauentis efUlla fn 
it uera di incomparabilis inuidi animi fublimitas.Qptis apud phaifaliam Pompeii magni fainiis epi/ 
ilolarum iterumgi apud tapfum Scipionis ea optima concremafle fideiat^ non Icgillc. 

Laus Pompeii magni. CA. XXVI* 

Eru ad decus imperii Ro.non folum ad uiri unius pertinet uidoriam « Popeii magni mulos 
ti oes triuphof^ hoc in loco nucupareiaequato no mo Alexadri Magni rei u fulgoreifed etiam 

Herculis ^pe ac Liberi patris.Igiturficiliarecuper^a unde primum Syllanusi reipublicac ca 
exoriens aufpicatus efl. Africa uero tota fubada di in ditionem redada.Magni^ nole fpolio inde capto 
eques romanus id quod antea nemo curru triuphali reuedus efl:& flatis ad Iblis occafum tranfgrdTus 
excitatis in pyreneo tropheis oppida odingenta»lxxvi.ab alpibus ad fines hifpaniae ulterioris in ditio/ 
rem redada uidoriae fuae afcnpfit;&: maiore animo Sertonii domuitibello^ ciuili qdola cocutiebat 
externa extindo itegi triuphales currus equts Ro.induxit.Toties imperator anteq miles*Poftea ad to/ 
ta maria dideinde folis ortus milTus hos rettulit patriae titulos more facris certaminibus uincentium. 
Ne$ eni ipfi coronanf :fed patrias fuas coronant«Ho& ergo honores urbi tribuit in delubro Mineruae 



LIBER 

quod cx manubifs dicabat.Co.Pompeius magnus imperator beIIo.xxx.annopi confcflo fufis fugatis 
occifis in dedirioneacceptis hoium centies uicies femel oduaginratribus mjlibu$*Depreflis aut capris 
H 3 uibus.d.cccxIvi.Oppidis caftellis mille quingentis.xxxviii.in fidem receptis.Terris a msotis lacu ad 
rubrum mare fubadlis uotum merito Mineru2c,Hoc eft breuiariu eius ao oriente, Triuphi uero que 
duxit ad,iii.KaIen.o(3oB,M.Meflala,M.Pifone conf»pr£efatio hsc fuir.Cum ora maritimam a prardo 
nibus Iiberaflet:& imperium maris popuIo,Ro.reftituiflet:ex afia:ponto:armenia'.paphIagonia:cappa 
doci3:cilicia:fyria:fcythis:iudaEis:albanis Hiberia infula:creta:bafternis:& fuper haec de regibus Mithri 
dareat^ Tigrane triuphauit.Summa fummarum in illo gloria fuirrut ipfein contione dixit ; cum de 
rebus fuis difTereret.Afiam ultimam prouincia^ accepille:eadc^ mediam patriae reddidifle . Si quis e 
cotrario fimili modo uelit percenfere Caefaris res qui maior illo apparuititotu profcdio terrarum orbe 
cnumeret:quodinfinitueflecoueniet, Laus Catonis primi, CA. XXVII. 

Aetcris uirtutum generibus uarie 8C multi fuere praeftantes.Qto primus portiae gentis tres 
c fummas in homine res pracftitifle exiftimatus eft:optimus eratorroptimus imperator : optP 

mus fenator.Quae mihi oia et fi no prius attamen clarius fuifle in Scipione Aemiliano uiden 
tur.Dempto praeterea plurimorum odio:quo Cato laborauit.Ita^ fit propriu Catonis quater & qua/ 
dragies caufam dixilTemec queq faepius poltulatumid^ femper abfolutum* 

Item de fortitudine» CA. XXVIII* 

Ortitudo in quo maxime extiterit imenfae quaeftionis efl.Vti^ fi redpiaf poetica fabulofitas* 
f Q*Ennius.T»CeciIiu Teucrum fratre^ eius praecipue miratus propter eos fextum annalem 
adiecit.L,Sicinius Dentatusrqui tribunus plebis fuit.Sp.Tarpeio. A. Thermo conf.haud mul 
to poft exadios reges innumerofiflima fuffragia habet centies uicies prtrliatus : ocier ex prouocatione 
uiaor.xIv,cicarricibus aduerfo corpore infignis nulla i tergo,Item fpolia ccepir,xxxiiii. Donatus baflis 
puris duodeuiginti.Phaleris.xxv.Torqbus tribus &,lxxx,ArmilIis.c.Ix,Coronis.xxxvi.Ciuicis.xiiii, Au 
reis odlo.Muralibus tribus.Obfidionali una,Fircojeris,x.Captiuis.xx. milibus iperatores noue ipfius 
maxime opera triumphantes fecutus.Praeterea qd optimum in operibus eius reor uno ex ducibus.T, 
Romulo ex confulatu ad populu couido male adi iperii rei militaris.Haud minora foret Malii Capr 
tolini decorami pdidiflet illa exitu uitaj ante.xxii,annos bina coepat rpoIia,Prtmus ofum eques corona 
murale acceperat. vi,ciuicas.xxxvii,dona,xxxiii.cicatrices aduerfo corpore exceperat, P.SeruiIiu magi/ 
ftrum eqtu feruauerat:ipfe uulneratus humerum ac femur.Super oia capitoliu fummaq? rem in eo fo/ 
lusa gallis feruaueratrfi no regno fuo feruaflet,Vegd funt in his quide uirtutis opera magna fed maiora 
fortunae.M,Sergio ut eqde arbitrior nemo quemq hoium iure prcetulerinlicet ^nepos Catilina grati/ 
am noi derogarit,Secudo ftipendio dextra manu perdidit,Stipediis duobus ter 3i uicies uulneratus eft 
ob id neutra manu neutro pede fatis utilis. Vno tantu feruo plurimis poftea ftipediis debilis miles, Bis 
ab Hannibale captus,Ne <5 cmbi cu quolibet hofte res fuir.Bis uinculoru eius profugus*xx. menfibus 
nullo non die in cathenis aut copedibus cuftoditus.Siniftra manu fo.a quater pugnauitrduobus equis 
infidente eo fufFoflis,Dextra fibi fecit ferreaiea^ religata proeliatus.Cremona obfidione exemit,Place' 
tiam rutatus efI,Duodena caftra hoftium in gallia coepir.Quae oia ex oratide eius apparet habita cum 
in prstorio facris arceretur a collegiis ut debilis.Quos hic coronarum aceruos cofirudurus hofle mu 
tato ('Etenim plurimu refert in quae cuiuf^ uirtus tepora inciderit.Quas trebia ticinufg^ aut trafime/ 
nus ciuicas coronas dedere('Quae canis corona meritaj' unde fugifle uirtutis fummu opus fuit. Oeteri 
^fedouidores hoium fuere. Sergius uiciteriafortuna.lngenioje gloriae qspoflit agere deledu p tot 
difciplinaru genera & tanta repi operu^ uarictate;' nifi forte Homero uate graeco nullum fceliciore ex 
titiflecoucninfiueoperisfortunafiaematcriaaeftimef. Diuerfac laudes plurimopi. Ca. XXIX» 
Ta^ Alexander magnus(etcni infignibus iudiciis optime citraque inuidia ta iuperba cenfura 
i peragetur)inter fpolia Darii perfapi regiis unguetope ferinio capto quod erat au: o gemif^ ac 

margaritis praeciofum uarios eius ufus amicis demonftrantibus:quado tedebat unguen bel/ 
latore 8C militia fordiduiimo Hercule inquit librop: Homeri cuftodiae detunut praeciofilTmiu huma 
ni animi opus q maxime diuiti opere feruaretur,Idem Pindari uatis familiae penatibu% iuITit parcircii 
thebas raperer, Ariftotelis philofophi patriam condidititantac^ rerum claritati ta benignu teftimonni 
mifcuit, Archilochi poetae interfedores Apollo arguit delphis.Sophocle tragici cothurni pricipem de/ 
fundum fepelire Uber pater iulfit obfidentibus moenia lacedsemoniis.Lyfandro eope rege inquiete fe 
pius admonito ut pateref humari delicias fuas,Requifiuit rex qui fupremum die athenis obifiet : nec 
difficulter ex iis quae deus fignificaflet intellexitipacem^ funeri dedit. 

Deplatone:Ennio:Virgilio.M,Varrone&,M.Ciceronc, CA. XXX. 

Latoni fapientiaeantiftiti Dionyfius tyranus alias faeuitiae fupbiaeqp natus uittata nauem mi/ 
p fit obuia.ipfe quadrigis albis egrediente in littore excepit.Viginti taldis una oratione Ifocra/ 
tes uendidit. Aefeines athenienfes fumus oratorcu accufatione qua fuerat ufus rhodi legiflet: 
legit Si defenfione Demofthenis:ob qua in illud depulfus fuerat exiliu.Mirantibuf^ tum magis fuifle 
miraturos dixittfi ipfum orante audiuiflentiin calamitate teftis inges fadus inimici,Tucydide impato 
re atheniefes in exiliu egere repe coditore reuocauere:eloquentia mirati cuius uirtutem danauerat Ma/ 
gnu Si Menadro in comico focco teftimoniu regu atgypti Si macedoniae cotingit clafle Si p legatos pe/ 
tito»Maius ex ipfo regiae fortunae praelata litterape cofaentia»Perhibuere Si romani jpeeres etiam exte/ 



SEPTrMVS 

ris teftimoma.Cn.Pompcfus cofe£lo mithridanco bello intraturusPofidonn fapieria; proFeflione clari 
domu fores percuti de more a littore ueruit 8i fafces liflorios ianuac fubmifitns cui fe ories occidenf^ 
fubmiferar»Cato ceforius in illa nobili triu fapientiaj procerum ab athenis legatioe audiro Carneade: g 
primu legaros cos cefuic dimitrendostquonia illo uiro argumetante quid ucri eflet haud facile diicerni 
pofler.Quanta mop 4 Comutatio:'lllefempalioquin exitialiappellans noieuniuerfos ex italia peliedos 
ccnfuit graneos .At ^nepos eius uticenfis caton unu ex tribunatu militii philofophu:alrerum ex cypria 
legatione deportauit.Eade^ lingua ex duobus Catonibus in illo abiecifle:in hoc iportafTe memorabi-' 
le eft.Sed & noftro^ gloria pcefeamus.Prior Africanus.Q.Enni ftatuam fepulchro fuo imponi iuflit: 
'clarumque illud nome Imo uero fpoliu ex tertia orbis parte raptu in cinere fupremo cu poerce titulo le 
gi.Diuus Auguftus carmina Virgilii cremari cotra teftameti eius uerecudia uctuit . Maiuf^ ita uati te 
nimoniu cotigit:q fi ipfe (ua carmina ^bauiflet«M.Varronis in bibliotheca quae prima in orbe zh ACv 
nio Pollione de manubiispublicata Romae & unius uiucntis pofita imago eftihaud minore(ut equidc 
reor gloria principe oratore & ciue ex illa ingenioge quae tuc fuit multitudine uni hanc corona danteiq 
cu eide magnus Popeiuspyraticocxbellonaualededit.Innumerabiliadeindefunt exempla Romana 
fi pfequi libeaticum plures una gens in quocumqi genere eximios tulerit.q exterae certx.Sed quo & te 
M»Tulli piaculo tacea i quo ue maxime excellente infigni prxdiceiquo potius q uniuerfi populi & illi> 
us gentis ampliflimo teflimonio:& tota uita tua ad confulatu ratum opibus eledlisfTe dicente legem 
agraria hoc eft alimenta fua abdicauerunt tribus.Te fuadente Rofeio theatralis feditionis audfori leges 
ignouerunt:notataf(j Icdes ignominix diferimine xquo alo tulerunr.Te orante pferipto^ liberos ho 
nores petere puduit.Tuu Catilina fuit ingeniu.Tu.M. Anroniu ^fcripfifti.Salue primus olum parens 
patrixappellatc.Primus Itoga triumphuilingux^ laurea meriteiSi facundx litterarum latinarum pa 
rens xque ut dufiator Cxfar hoftis quondam tuus de tefcripfit olum triupho^e laurea adepte maiore* 
Quanto plus eft ingenii romani terminos in tantum promouifle q imperii. 

De moru honePate. CA. XXXI* 

Eliquis animi boni prxftitere & apud exteros mortales fapietia:ob id Cati Corculi apud Ro 
t manos cognominati. Apud grxeos Socrates oraculo Apollinis Pbytii prxlatus eundis. 

Deaudoritate. CA, XXXII* 

Vrfus mortales oraculojifocietate dedere Chiloni lacedxmonio tria prxeepta eius delphis 
t cofecrando aureis litteris qux funt hxc.Noire fe queq:& nihil nimiu cupere ♦ Comitegp xris 

alieni at^ litis efle miferiam.Quin 8L funus eius cum uidore filio olympix expiraflet gaudio 
tota grxciaprofecuta eft, _ Dediuinitate. CA, XXXIII. 

d luinitas QL quxda exiitu focietas nobiliflima ex fbeminis in fybilla fuit,Ex uiris in Melampo^ 

de apud grxeos apud Romanos in Martio» DeNafica. CA, XXXIIII* 

u Ir optimus femel a codito xuo iudicatus eft Scipio Nafica a iurato fenatu,Ide in toga candida 
bis repulfa notatus a populo.In fumma ei i patria mori no Iicuit.N6 hercule magis q extra ui 
cula illi fapietiflimo ab Apolline iudicato Socrati. De pudicitia. CA. XXXV, 

Vdiciflima fecmina femel matrona^ fentetia iudicata eft Sulpitia Paterculi filiaiuxor Fuluii 
p Flacci eleda ex centu prxcipuisrqux fimulacru Veneris ex lybillinis libris dcdicaret,IteK re^ 
ligionisexpimentocIaudialdudaRomadeo^matre. De pietate. CA, XXXVI. 
letatis exepla infinita qde toto orbeextitereifed Romx unuicui compari eunda non poftinr* 
p Humilis in plebe & ideo ignobilis puerpera fupplicii caufa carcere Iclufam matre cum Ipetraf 

fet aditum a ianitore femp excufla ne quid inferret cibirdeprehenfa eft uberibus fuis alens ea. 
Quo miraculo matri falus donata filix pietate eft. Ambe^ perpetuis aIimdis,Et locus ille eide confe/ 
cratus eft dex.C.Quntio,M. Attilio conf.templo pietatis extrudo in illiuscarceris fedeiubi nunc Mar/ 
celli theatrum eft,Gracchorum pater anguibus appreheniis in domo cum refponderetur ipfum uidu 
rum alterius fexus interempto:immo uero inqt meum necate.Cornelia,n.iuuenis eft:5i parere adhuc 
poteftihocerat uxori parcere:& reipublicx confulereiidque mox confecutum eft.M.Lepidus Apuleix 
uxoris caritate poft repudium obit,P.Rutilius morbo leui impeditus nuntiata fratris repulfa in confa 
latus petitione ilicoexpirauit.Publius Catienus Philotimus patronum adeo dilexit ut hxres omnibus 
bonis inftitutus in rogum eius fe iaceret. 

Dearciu plurimage excelletia:aftrologia:gramatica.geometria, CA. XXXVII* 
Ariaru artiu fcietia innumerabiles enituere:quos tamen attingi par fit florem holum libanti 
u bus, Aftrologia Berofus cui ob diuinas prxdidiones athenienfes publico ingymnafio ftatua 

in aurata llgua ftatuere.Gramaticha Apollodorustcui amphydioes grxcix honore habuere. 
Hippocrates medicina polIens:qui ueniente ab illyriis peftilentia prxdixit:& difcipulos ad auxilianda 
circa urbes dimifit.Cui ob meritu honores illos quos Herculi decreuitgrxcia . Eandem fcientiam in 
Teobroto Ptolemxus rex megalenfibus facris donauit centu talentis feruato Antiocho rege , Magna 
& Critobulo fama eft extrada Philippi regis oculo fagitta:& citra deformitate oris curata orbitate lu/ 
miiais.Summa aut Afclepiades prufienfis condita noua feda fpretis legatis dC pollicitationibus Mithri 
datis regisireperta ratione qua uinu egris medef:relato e funere hole & coferuatorfed maxime fponfio 
ne fada cum fortuna ne medicus crederetunfi unq inualidus ullo modo fuiflet ipfe:& uidor fuprema 
in feneda lapfu fcalaru examinatus eft,Gradefi£ Archimedi geometricae ac machinalis fcietix teftimo 






LIBER 

nifl.M.Marcclii contingit interdicito eu fyracufe capcrenfrne uiolaref unus:nifi fefelliflet iperium mi' 
litaris imprudetia.Laudatus Ctefiphon Gnofius aede cphefix Dianae admirabiliter fabricata : Philon 
athenis armamentario mille nauiu«Ctenbius pneumatica ratioe & hydraulicis organis repertis.Dino 
crates metatus Alexandro codente in aegypto AlexandnaJdem hic iperator edixit ne quis ipfum alius 
q Apelles pingerenqPyrgotelesfculperet.-qLifippus ex aere duceret. Quae artes pluribus inclaruere 
exemplis* Item mira opera artificis CA* XXXVIII. 

Riflidis thebani piciloris una tabula centum talentis rex Attalus licitatus eft.Ocflingenta emit 
a duas Caefar dicSIator.Media & Aiacem Timomachi in tcplo Veneris genetricis dicaturus. Ca 

daules rex Bularchi pieSura magnetu exitii haud mediocris pari repedit auro. Rhodum non 
incendit rex demetrius expugnator cognominatus ne tabula Protogenis cremaret a parte ca muri lo'' 
cata.Praxitelis marmore nobilitatus emgnidiaqp Venere prrecipue:ucfano amore cuiufdam iuuenis in 
figni:& Nicomedis atftimatioe regis grandi gnidio^ aere alieno pmutare eam conati . Phidiae lupiter 
Olympius quotidie tellimonium perhibet.Mentori Capitolinus dC Diana ephefiaiquibus fuere confc'' 
creta artis eius uafa. Deferuitiis. ^ CA. XXXIX. 

Raecium hois in feruitio geniti maximu ad hanc die quod cquide coperierim fuit gramatirae 
p artis Daphnidis Cn.Pifaurenfe uendente;&.M.Scauro principe auiraris.iii.mil.d.cc,fe(tertiis 
licente.Exceflere hocin noftro aeuo nec modice hiftrioesifcd libertate fua mercati.Quippe cu 
iam apud maiores Rofeius hiftrio.iii.mild.annia mercafle prodaf:n:fi fi quis in hoc loco defiderat ar^ 
meniaci belli pauloante J>pter Tyridate gefti dilpefarore que Ncro,iii.cxxx,manumifir.Scd hoc preci> 
um belli no hois fuir.Ta hercule q libidinis no formsc Paronete mi fpadois Seiano.iii.mil.d. mercate a 
Sutorio prifco.Quam quidem iniuriam lucrifecit ille mercatus i luftu ciuitatis quoniam arguere nuP 
liuacabat. De praedantia gentium. CA. XL. 

( Entium in toto orbe praeftantiiTima una oi uirtute haud dubie romana extitit * Fcdicitas cui 

j g przecipua fiierit hoi no eft humani iudicii:cu profpcritatem ipfam alius alio mo 6c fuopte in' 

/ genio quif^ terminet.Si ueru facere iudiciu uolumus ac repudiata omni fortunae ambitione 

^ decernere:mortaliu nemo eft foelix. Abunde igif atq? indulgenter fortuna deciditur cu eo qui iure dici 
mon infelix pot.quippe ut alia no (incerte ne lacefcat fortuna metus eft. Quo femel recepto folida feli 
^ Iciras non eft.Quid g> nemo mortalium omnibus horis fapitrutinamque falfum hoc 8i non a uate di' 
/ Idiu q plurimi iudicent.Vana mortalitas:&: ad circuferibeda feipfam igeniofateoputat more thraciae gc 
^ ^tisiquae calculos colore diftindos pro experimento cuiuf^ diei in urnam condit:ac fupremo die fepara 
tos dinumeratiat^ ita de unoquo^ pronuntia t.Quid q> ifte calculi candore illo laudatus dies origine 
mali habuitj’Quammultos accepta afflixere imperiac’ Quamulros bona perdidere:& ultimis merferc 
fupplicnYlfta nimipe bona:fi cui inter illa hora in gaudio fuinlta eft profedto alius de alio ludicat dies:& 
tamen fupremus de oibus.ldeo^ nullis crededu eft.Quid ^ bona malis paria no funt etia pari nume' 
ro;’Nec laetitia ullo minimo moerore penfanda.Heu uana dc iprudes diligetia.Numerus dieru compu 
tatur ubi quxritur pondus. De felicitate feminae. CA. XLI. 

Na feminant in omni acuo Lampido lacedxmonia referturrquse regis filiatregis uxor ; regis 
u mater fuit.Vna E^reniceiquac filia foror mater Olympionicarum. vna familia Curionum: 
in qua tres continua ferie oratores extiterunr.VnaFabiorum:in qua tres continui principes 
fenatus.M.Fabius Ambuftus.Fabius Rutilanus filius.Q.Fabius Gurges nepos. 

Varia exempla fortunae. CA. XLII. 

c Aetcra exempla fortunae uariatis innumera funt.Etenim quae facit magna gaudia nifi ex ma 

lisi'aut quae mala immenfa nifi ex ingentibus gaudiis. 

De bis profcriptis.L.Sylla,Q.Metello. CA XLIII» 

Eruauit^fcriptuaSylla.M.Fiduftiufenatoreannis.xxxvi.Scditepe ^ifcriptus fupftes Syllae 
f uixituf^adAntonium.Conftatnullaaliadecaabeoprofcriptumqquia ^fcriptus fuifler* 
Triupharc.P.Ventidiu de parthis uoluit quide folu:fed eunde in triupho afculano.Cn. pom/ 
peii Strabonis duxit pue 9 t.Quaq Maflurius audior eft bis in triuphodudlum.Cicero mulione caftren 
fem fuffaraneu fuiffe. Plurimi iuueta inope in caliga militari tolerafle.Fuit dC Balbus Cornelius maior 
confuhfed accufatus at^ de iure uirgarum in cu iudice in exiliu miflus.Primus externoi^ atque etiam 
in occeano genito^ ufus illo honore que maiores latio quo^ negauerunt.Eft &.L.Fuluius inter inlV 
gnia excpla tufculano^ rebellantium cofuheode quo^ honore cu tranfilTet exornatus confeftim a po' 
pulo ro.q folus eode anno quo fuerat hqftis romae triuphauit ex iisiquop: coful fucrat.Vnus hominu 
ad hoc aeui felicis fibi cognomen afle^u^uit.L.Sylla:ciuili nepe fanguine ac patriae oppugnatione ado' 
ptatus:8d qbuf|a felicitatis induflus argumentis:'q>^fcribere tot milia ciuiu ac trucidare potuiflet »0 
p’arua interpretatio & futuro tpe infelix.Non melioris fortis tuc fuere peuntes:quope miferemur ho 
dic:cu Sylla nemo no oderitdAge no exitus uitx eius oiurn ^feriptorum ab illo calamitate ci udelior 
fuit erodetefeipib corpore 5ifuppliciafibigignente:qd ut di(rimulauerii8d fupremo fomno eius cui 
imortuus quodamodo eft:credamus ab uno illo inuidia gloria ui(fta.Hoc tame nepe felicitati fuae de 
fuifle cofeflus eft ^ capitoliu non dcdicauiflet.Q.Metellus in ea oratione qua habuit in fupremis lau' 
dibus patris (bi.L^tfelli pont.bis cofulis:di(ftatoris magiftri equitum, Quindecim uiri agris dadisrg 
primus elephantos primo punico bello duxit in triupho feriptu reliquit,Dece maximas res optimafgp 




»«+■ 



SEPTIMVS . . . 

iin quibuf^ quaerendis fapicntes aetate exigercntrcofuraafle eu.VoIuiflc.n.primanu bellatore efle. Opti 
ttium oratore.Fortiflimum imperaroic.Aufpicio fuo maximas res geri .Maximo honore utiifumma 
iapieri.1 e(Te»fummu fcnarore haberuPecuma magna bono modo muenire.MuIros liberos relinquere: 

& clariflimu in ciuiratc eflc.Haec corigifTe ei:nec ulli alii poft romam coditam.Longum eft refellere 8C 
fupuacuumiabunde uno cafu refurante.Siquide is Metellus orbam luminibus exegit fcncdlam amiffs 
incendio cum palladium raperet ex xdeuefte memorabili caufaifcdeucnru mifero.Quofirutinfoelix 
quidc dici no debeatifoelix tame efle non poflic.Tribuit ei po.Ro.quod nunq ulli alii ab codito acuo ut 
quotiens in fenatum irencurru uehcretur ad curiam .magnum 8i fubhme fed pto oculis darum. 

De altero Metello. CA. XUIII. 

Vius quoqi.Q.Metelli q illa de patre dixerat filius inter rara foclicitatis humanae exempla nu/* 
h . meratur.Nam praeter honores ampliflimos cognomenqs macedoniae a quattuor filiis illatus 
eftrogo:unoptore:rribuscofularibus:duobustriuphalibus:unocenforio«quaefingulaquo^ 
paucis contigere.In ipfo rame flore dignitatis fuae ab Otinio Labeone cui cognome fuit Macerionntri^ 
buno plebisique e fenatu cenfor eiecerat reaertes e capo meridiano tem pore uacuo foro 6C Capitolio ad 
tarpeiu raptus ut pcipit .retur conualente quida tam numerofa illa cohorte quae patre eum appellabat. 

Sed ut necefle erat in fubito tarde & tanq in exequias cu refiftendi facro^ fadum repellendi ius no eet; 
uirtutis luae opera 8C cenfura periturus : aegre tribuno qui intercederet reperto a limine ipfo mortis re-' 
uocatus alieno bcnefici<^oftea uixir.Bonis inde etiam cofecratis a damnatu luo tanq paru eet faucium 
certe intortarum texprefficp p aures languinis poena exadta ee.Eqmde bi Africani Aemiliani inimicum 
fuifle iter calamitate duxerim ipfo tefle Macedonico.Siquidem libens dixit. Ite filii celebrate exequias: . 
nunq ciuis maioris funus uidebitis. Et hoc dicebat ia balearicis creticis diadematis ia Macedonicus wg' 

ipfe. Verum ut illa fola iniuria acftimefiquis hunc lure fodicem dixerit periclitatu ad libidinem innimi ^ 
aYnec Africano laltem perire.quos hofles uicifle tanti fuit:'aut quos non honores curruf^ illafua uio-' ^ 
lentia fortuna retroegit per rnedia urbem cenfore rradlo,Etenim fola hacc moriendi ratio fuerat trado »»i*r 

incapiroliuilloinqdtriuphasipfedcopcexuuiisnecaptiuosqdefictraxerat.Maiushocfcelus fodicita' ^ Jvvuc^»- 

te cofecuta fidu e periclitato maccdonico uel funus ratu ac talepdere:i quo a triuphalibus liberis porta 
retur in rogu uelut exequiis quo^ triumphas.Nulla eft^fedo folida fodicitas.qua cotumelia ulla uitac 
rupirrnedu tata.Quod luperefl nelcio maior gloriae an indignatioi dolor accedattiier totMetellos tam 
IcderataCitiniiaudaciafempfuifleinulta» DeDiuo Augufto. CA, XLV. 

N Diuo quoq? Augufto que uniueria mortalitas in hac cefura nucupat:fi diligeter acftimenf 
f eunda magna fortis humanx reperient uolumina,Repulfa in magifterio equitu apud auun^ 

culum:& contra uoluntatem eius prxiatus Lcpidus»Profcnpt!onis inuidia in collegam. Coi 
legium in triumuiratu peflimorum ciuiuminec ecqua falre portione;fed praegraui Antonio.Philippen 
fi proelio morbo;fuga;& triduo in palude latebrae aegroti.Et ut fatetur Agrippa & Moecenas aqua fub>' 
ter cutem fufa»Turgida latera.Nau fragia ficuIa,EraIia ibi quogj in fpdunca occultatio.Iam in nauali fu 
ga urgenre hoftium manu pces Proculeio mortis admotx.Cura perufinae cotentiois.Sollicitudo mar^ 
tis adnciipannonicim belluRuinae potis.Tot feditiones m ilitu.Tot ancipites morbi corporis, Sufpeda 
Marcelli uota.Pudefla Agrippa: ablegario,Ton« petita infidiis uitadncufatae libero^ mortes:luduf^ 
non tantu orbitate triftes,Adulrcrium fili^.Et cofilia patricidae pala fada , Cotumeliofus priuigni Ne/ 
ronis fcceflus. Aliud neptis adulterium,lunda deinde tot maLulnopia ftipendii,Rebdlio illyrici.Serui/ 
tiorum deledus,Iuuentutis penuna,Peftildia urbis. Fames litifq! ualix.Deftinatio expirandi . Et qua/ 
tridui inedia maior pars mortis in corpus recepta.iuxra hxc uariana clades:& maieftatis eius foeda fugil 
iatio, Abdicatio poftumi Agrippae poft adoptione.Dcfidenum poft relegationem.Inde fufpitio in Fabi 
umrarchanorumq? proditionem.Hihc uxoris 8C Tyberii cogitationes fuprema eius cura.ln fumma de 
us ille cdum^ nefeio adeptus magis an meritus hsrede hoftis fui filio excelfir. 

Quos beatiflimos dii ludicauerunr, CA. XLVI. 

Vbeunt in hac reputatione delphjca oracula uelut ad caftigadam hominum uanitatem a deo 
f emifla.Duolunthaec.Phedium fodicilfimumqui pro patria proximo occubuifler. Iterum a 
Gige rege tunc ampliflimo terrarum confultum Aglauu Prophodiu efle fodiciorem . Senior 
hic in anguftifllmoarchadice paruu fed annuis uidibus large fufFiciespdium colebatinunqexeoegref/ 
ius. At^ ut e uitae genere manifeftum eft:minima cupidine minimum in uita mali expertus. 

Quem umentem ut deum coli luflerunr, CA. XLVIL 

Onfecratus eft uiuus fentienfqi oraculi eiufdem iuflu 8C iouis deopi fummi aftipulatu Euthy 
C mus poeta femper olympiseaudor & femel uidus,Pattiaei locri inirialia:ibi imagine eius ee: 

8C olympi5c altera eaae die tada fulmine.Callimachu ut nihil aliud miratu uideo:ad eu^ iuP 
fille facrificarnquod 8C uiuo fadiratum & mortuoinihil^ adeo mi§t aliud q hocplacuiilc' diis. 

De fpatiis uitac longiftimis. CA, XLVIIl» 

E fpatio at^ longinquitate uitac hoium no locopc modo firus:ueKexepla ac fua cui^ fors na/ 
d fcendi icertu fecerG,Hefiodus qui primus de hocaliqua ^didir fa^lofe(ut reor)multa de ho/ 
minu acuo referes cornici noue noftras attribuit actates,Quadruplu eius ceruis,id triplicatum 
coruis,Et reliqua fabulofius in phoenice ac nymphis. Anacreon poeta Argantonio tartefioK regi.cl.trt/ 
buit annos.Cynirac cyprio^«x,annos amplius,Aegimio ducdos.Theopopus Epimenidi Gnofio.clyiu 

h 



LIBER 

Hellanicus quofda in aetholia cpioji gentis ducetos explere.CuiaRipulaf Damiates memorans Pi&Q' 
reu ex lis praecipuu corpore uiribuf^ etia trecetis uixiife.Ephodorus arcadii reges trecetis annis, Alexa-' 
der 8i Cornelius Dandone quseda in illyrico quingetis uixifle» Xenophon Imperrim puluiinioru infu^ 
Ise rege odlingetisiat^ ut parce meritus eft filiu eius fexcetis.Quae oia infcicia teporum acciderunt. An)' 
num»n,alii seftate unu determinabant:& altep^ hyeme. Alii quadripartitis teporibus ficut arcades:quo^ 
rum anni trimeftres fuere.Quida lunae fenio utsegyptii . Ita^ apud eos aliqui di fingula milia annoru 
uixifle produnf.Sed ut ad cofefla trafcamus.Argatoniu gaditanum odoginta annis regnafle prope cer 
tum eft,Putantquadragefimocoepifle.Maxinifram,lx,annis regnafle indubitatu eft,Gorgiam ficulum 
centum odo uixifle.Q.Fabius Maximus fexagintatribus annis augur fuit,M.Perpenna & nuper,L.Vo 
lufius Saturninus omnium quos in confulatu fententia rogauerat fuperftites fucre.Perpena feptem re-' 
liquit ex iis quos cefor legerat. Vixit annos nonagintaodo.Qua in redi illud adnotare fuccurritiunun» 
omnino quinquenium &flepuofenator nullus moriref,Cu Flaccus 6i Albinus cenfores luftrum co'' 
didere uf^ ad J>ximos cenfores ab anno urbis qngentefimo feptuagefimonono.M.Valerius Coruinus 
cetum annos impleuit.Cuius inter primu 8i fextum cofulatu,xlvi.anni fuere.ldem fella curuli fcmel ac 
uicies:fedit:quotiens nemo alius,Aequauit eius uitse fpatiu Metellus Pontifex.Et ex foeminis Liuia Ru 
tilii nonaginta feptem anitos exceflit.Statilia Claudio principe ex nobili domo nonagintanouem.Tere^ 
tia Ciceronis,cvii.Clodia Ofeli.cxv»Hxc quidem etiam enixa quindecies. Luceia mima cetum annis in 
fesena pronuciauit.Valeria Copiola Emboliariaredudaeftinfcatnam Gn.Pompeio.Q,Sulpitio conii 
ludis pro falute Diui Augufti uotiuis annum cetefimum quartum agens . Quae produda fuerat tyro/ 
cinio a.M Pompeio aedili plebis,C.Mario.Cn,Carbone conflante annos nonagintaunum.Et a magno 
Pompeio magni theatri dedicationeanus promiraculo reduda. Sammulam quo^ cetum decem an^ 
nis uixifle audor eft Afeonius Pedianus,Minus miror Stephanione qui primus togatus faltare inftitu/ 
it utriuf^ fecularibus ludis faltaffe;6C Diui Augufti 8i quos Claudius Cxfar cofulatu fuo quarto fecit: 
quando fexagintatres non amplius anni interfuereiqq & poftea diu uixerit. In tmoli montis cacumine 
quod uocat tempfln.cflannis uiuere Mutianus audor eft.Totide annos item cefum Claudii Oefaris ce 
fura.T.FulIonium bononienfemnd^ collatis cdibus quos ante detuleratiuitx^ argumdis(etenim id 
curjE principi erat) uepi apparuit, Deuarictatenafeendi, CA, XUX, 

Ofeere uidetur locus ipfe lyderalis fcientiae fententiam.Epigenes.cxxiuannos impleri negauic 
p pofle.Berofus excedi centum feptemdecim.Durat 8i ea ro qua Petolyris ac Necepfos tradide 

runt:6i trimorion appellat a triu fignorum portioneiqua pofle in italiae tradu,cxxvi.annos ui 
tac contingere apparer. Negauere illi queq nonaginta partium exortiuam menfuram quod anaphoras 
uocant tranrgredi:6C has ipfas incidi occurfu maleficiorum lyderum:aut etia radiis eorum foiifgi.Rur/ 
fus Aefculapii fententiam fecutiiqui ftatuta uitx fpatia a ftellis accepi dicir.Sed quatu primu tribuat in/ 
certu eft.Rara autem efle dicunt longiora tepora;quandoquidem mometis hora^ ifignibus lunae die/ 
rum ue feptem at^«xxiiii.quae node ac die obferuatur ingens turba nafcaturifcanfili annorum lege oc/ 
cidua:qua climadaras appellant:non fere ita genitis qnquagefimuquartum annu excedentibus, Primii 
ergo arris ipfius incoftantia declarat q incerta res fit. Accedur experimenta 8i exepla recdiflimi cenfus: 
quem intra quadriennium impatores Caefares Vefpefiani pater filiuf^ cenfores egerunt , Nec funt oia 
uafaria excutienda.Mediac tantu partis inter apeninu monte paduqp ponemus exc^a,Centu uiginti na 
tos annos parmje tres edidere,BrixelIi unu.cxxv.Parmac duos,cxxx. Placdiae unti.cxxxi. Fauenri;e una 
mulierem.cxxxii,Bononiae.L,Teretium Marci fiIiu,Arimini uero,M,Apomu,C.&,L.Tertula.cxxxvii. 
Citra placeriam in collibus oppidum eft uclleiaciuiin quo,cx.natos annos fex detulere. Quattuor cete/ 
nos uicenos.Vnu,cl.M,Mutius.M.fiIius Galerius foelixac ne pluribus moremur in re cofefla in regio/ 
ne italiae odaua centenum anno^ cenfi funt hoies.liiii,Cenrenu denu hoies,lvii, Centenu uicenu quinti 
hoies duo.Centenum tricenu hoies quattuor,centenu tricenum quinti aut feptenu totide.centenu qua 
dragenum hoies tres, Alia mortalitatis conftantia.Homerus eadem node natos Hedore 8i Polydama 
ta tradit tam diuerfa: fortisqiros,C.Mario.C.Carbone,iii,conflad.v,Kalen,iunias,M,Celius Ruffus 8C 
Cornelius Lucinius OIuus eadem die geniti funtioratores quide ambotfed tamen difpari eudu . Hoc 
etiam iifdem horis naicentibus in toto mundo quotidie euenit:pariter^ domini ac ferui gignuntunre 
ges£^ inopes. In moribus uana exempla. CA, L. 

' Vblius Cornelius Ruffus qui coful ciI Manio Curio fuit dormies oculoje uifum amifirictl id 
p fibi accidere fomniaret,E diuerfo Phalereus ia tum deploratus a medicis uomica; morbo : cu 

mortem in acie qu^reretuulnerato pedore medicina inuenit exhofte.Q.Fabius Maximus 
conflapud flumen ifaram proelio commifloaduerfusallobrogu regem aruernorug! gentes ad.vi,idus 
auguftas.cxxx,perduellium caefis febri quartana liberatUs eft in acie. Incertum ac fragile nimi|i eft hoc 
munus natura: quicquid datur nobis,MaIignum uero di breue in iis etia qbus largilfime cotingit:uni/ 
uerfum uti^ a:ui tempus intuetibus.Quid q> aeftiraatione nodurnae quietis dimidio quif^ fpatio ui/ 
tx fua: uiuitj’Pars aequa morti fimilis exigitunaut poena: nifi cotingit quies . Nec reputantur infantiae 
anni qui fenfu caretmec fenedaein poenam uiuacis,Tot periculog: generattot m.orbi:tot metus:totcu/ 
ra: totiens inuocata morte ut nullum frequentius fit uotum , Natura uero nihil hoibus breuitate uitae 
prxftitit melius,Hebefcunt fenfus.Membra torquentur,Promorif uifus:auditus:incefllis : dentes etia 
ac dborum inftrumeta : di tamen uitae hoc tempus annumeratur, Ergo pro miraculo dC id folitarium 



SEPTIMVS 

reperitur exempIum.Xenophilum muficum cetum 8C quin^ annis uixiiTe fine ullo corporis incomo>' 
do. At hercule reliquis olbus per fingulas membropi partes qualiter nullis aliis aialibus : certis peftifec 
calor remeat horisiaut rigonnegj horis mo:fed 8i diebus nodiibufg? trinis qdrinis ue etiam toro anno# 
Atetia morbus eft aliquis per fapientia mori.Morbis.n.quo^ quafda leges natura impofuir. Quadri/ 
ni circuitus febrem nunq bruma nunq hybernis menfibus incipere.Quofda poft fexagefimu uir^e fpa/ 
cium no accedere.Alios pubertate deponira foeminis priccipu3e.Senes minimefenrire peftdentia . Na(j 
uniuerfis gentibus ingruuc morbi:& generarim mo feruitiisrmo proceni ordini aliolg? p gradus.Qua 
in re obferuatu in meridianis partibus ad occafum folis peftiletiam femp ire.Nec unq ferealitcr fieri ni 
fi hyemeinec ut ternos excedat menfes. De fignis mortis. CA. Ll. 

Am figna loetaliain furoris morbo riTum.Sapientiat ueroirgritudinefimbriapicuram 6i ftra 
i gulae ueflis plicaturas,A fomno mouetium negledtu profundi humoris e corpore efHuuiuiin 

oculope quidem 8C narium afpedlu indubitata maximeietia fupino afliduo cubitu. Venarum 
inaequali aut formicante percuflu.Et alia quo^ Hippocrati principi medicinae obferuata funt.Et cum 
innumerabilia fint mortis fignarfaluris fecuritatif^ nulla funt.Quippe cum cenforius Cato ad filiu de 
ualitudinis quo^ obferuatione ut ex oraculo aliquo prodiderit fenile iuuenta prsemarurae mortis efle 
fignum.Morbopi uero tam infinita eft multitudo ut Pherecides Syrus copia ferpentiu ex corpore eius 
erupente expirauerit.Quibufda ppetua febris eft ut.GMoecenati.Eide trienio fupmo nullo horae mo/ 
meto contigit fomnus.Antipater fydonius poeta oibus annis uno die natali tantu corripiebaf febre.dd 
eo cofumptus eft fatis longa feneda. De his qui elati reuixerunt. CA, LII. 

Viola confularis in rogo reuixit.Et quonia fubueniri no potuerat pracualente flamma uiuus 
a crematus eft. Similis caufa in.L.Lamia praetorio uiro traditur.Na Celium Tuberone pr^tu/ 
ra fundum a rogo relatum Meflala Rulfus 8C plerigp tradunt.Haec eft conditio mortaliu. Ad 
has 8C huiufmodi occafiones fortunae gignimunuti de hoie ne forte morti quide debeat credi.Reperi/ 
mus inter exepla Hermotinii Clazomeniaiam relido corpore errare folitaiuagamgi e longinquo mul 
eaannuntiareiquae nifia pfenti nofci non poflenticorporeinterim femianimiidoneccremato eo inimi 
ci qui Cataridae uocabatur remeanti animae uelut uaginam ademerint, Ariftei etia uifam euolatem ex 
ore in pconnefo corui effigie magna quae fequif fabulofitateiqua equide 8C in gnofio Epimenide fimi' 

Ii mo accipio.Pueru aftu & itinere feffum in fpecu fepte 8C gnquaginta dormiffe annisire^e facie m uta/ 
tione^ mirante uelut poftero experredu die.Hinc pari numero diepe fenio ingrueterut tamen in fepti/ 
mu & qnquagefimu at^ cetefimil uitae duraret annu.Fcemina^e fexus huic malo uidef maxime opor/ 
tunus couerfione uuluaerquae fi corrigaf fpiritus reftituif.Huc pertinet nobile illud apud grxcos uolu 
men Heraclidis fepte diebus foemina exanimis ad uita reuocatae * Varro quo^ audor eft uiginti uiris 
agros diuidetibus capu^ quenda qui efferref feretrodomu remeaffe pedibus.Hoc ide aquini accidifte, 
Romae quo(j Corfidium materterae fuac maritu funere locato reuixifleiSi locatorem funeris ab eo eia 
tum.Adiecit miracula quae totaindicafle conueniat.E duobus fratribus equeftris ordinis Corfidio ma 
ioriaccidiffe ut uideref expirafleiaperto^ teftameto recitatu haerede minore funeri inftituiffe.Interim 
eum qui uidebaf extindus plaudendo cocinuifle m yfteriaiS^ narrafle a fratre fe ueniffe. Comendatam 
fibi filiam ab eo.Demonftratum praeterea quo in loco defodiflet au^e nullo confcio:& rogafle ut iis fu/ 
neribus quae comparaffet efferretur.Hoc eo narrate fratris domeftici prope annuciauere exanimatu iP 
Ium :8C au ru ubi dixerat repertum eft.Plena prxrerea uita eft his uaticiniisifed no coferenda : cu facpius 
falfa finr»Sicut ingenti exeplo docebimus,Bello ficulo Gabienus Cacfaris claffium fortiflimus captus a 
Sex, Pompeio iuffu eius incifa ceruice & uix cohaerente iacuit in littore tota die.Deinde cum aduefperat 
uiffeticum gemitu precibuf^ congregata mul titudine petiit uti Popeius ad fe ueniretiaut alique ex ca/ 
ris mitteret.Se au t ab inferis remiffumihabere^ quod nuntiaret.Mifit plures Popeius ex amicis : gbus 
Gabienus dixit. Inferis diis placere Popeii caufas & partes pias.Proinde euetum fiituji que optarenhoc 
fe nuntiare iuflum.Argumentu fore ueritatis g, peradis mandatis^tinus expiraturus eflet, Id^ ita eue 
nit,Poft fepultura quoqj uiforum exempla funtinifi g, naturx opera non prodigiofa confedamur. 

De mortibus repentinis. CA. LlII. 

N primis autem miraculo funt at<j frequenter mortes repentinar.Haec eft fumma uirse foeli 
I citasrqua effe naturalem docebimus.Plurimas pdidit Verrius.Nos cu deledu modii feruabi/ 

mus,Gaudio obiere praeter Chilonem de quo diximus Sophocles SC Dionyfius ficiliac tyran/ 
nus uterg? accepto tragicae uidoriae nuntio.Mater pugna illa cannenfi filio incolumi uifo cotra falfum 
nuntium.Pudore Diodorus fapientije dialeticse profeflbr luforia.quxftione no protinus ad interroga 
tiones Stilbonis diflbluta.Nullis euidetbus caufis obiere dum calcianf matutino duo Caefares Praetor 
dC praetura populi ro.fundus didatoris Oefaris pater.Hicpifis exanimatusiille romae.Q.Fabius maxi 
mis in cofulatu fuo pridie.Kalen,ianua,lncuius locum.M.Orellius paucifllmarum horaium confula/ 
tum petiit.ltcm,C,Vulcatius Gurges fenatonOes adeo fani at^ tepeftiui ut de,pgrediendo cogitarent; 
Q, Aemilius Lepidus iam egrediens incuffo pollice liminicubiculi,GAufidius cum egreffus in fenatu 
iret offenfo pede in comitio.Legatus quo^ qui rhodio^e cam in fenatu magna cu admiratioeoraucrat: 
in limine curiae protinus expirauit progredi uolens.Cn.Bebius Pamphilus praefedura ipfe fundus 
cum a puero quaefiflet horas. A.Pompeius in capitolio cu deos falutaffet.M.luuentius Thalna c6f,cuna 
&ctificacet,GSetuilius Pania cum ftatecin foco ad taberna hora diei fecunda:in.P.Panfam frattem in/ 

h ii 



LIBER 

nijfus.Bebius ludex dum uadimonfu differri mber.M.Terentius Corax du tabellas fcribit in Foro. Ncc 
non 8C proximo anno du confulari uiro in aurem dicit eques romanus ante Apolline eboreu qui eft in 
foro Augufti.Superoes.CJulius medicus dum inungit fpecilluperoculu trah&.A.Manlius Torqua^ 
tus confularis cum in coena placetam appcteret.L.Dutius medicus Valla dum mulfi potionem haurir» 
Ap»Saufeius cum a balneo reuerfus mulfum bibiflet:ouumgi forberet.P.Quintius Scapula cum apud 
Aq lilium Gallu coenaret.Decimus Saufeius Scriba cum domi fuaepraderet.Cornelius Gallus ptorius 
&,Q.Heterius eques ro.in Venere obiere.Et quos noftraadnotauircetas duoaequeftris ordinis in tcd£ 
Pantomimo Mythico tum forma praecellentc.Operofiflima tamc fecuritas mortis in.M.O filio Hyla 
ro ab antiquis tradif comoedia^ hiftrione:cum populo admodum placuiflet natali die fuo : couiuiu^ 
haberet edita coena calida potionem in pultario popofcit:fimul^ perfona eius diei accepta intues coro/ 
na e capite fuo in ea rranftulitrtaii habitu rigens nullo fentientetdonec accubantiu ^ximus tepefcere po 
tione ammoneret.Haec foelicia exepb, At cotra miferia^ innumera.L«Domirius clariflimae getis apud 
maiTiliam ui£fus:corfini captus ab eodem Csfare ueneno poto propter tediu uitae:poftq biberat:om/ ' 
ni opere ut uiucrer anixus eu.Inuenif in adfis Foelicis Ruflati aurigae ia igne illato in rogum eius unum " 
e fauentibus iecifle refe,Friuolum didfu ne hoc gloriae artificis dareturraduerfis (ludiis copia odoru cor 
ruptum criminantibus,Cum ante no multo.M.Lepidus nobiliffimac ftirpis que eucnti anxietate dixi/ 
mus murtum flammae ui e rogo eiedlus recondi propter ardore non potuifleniuxta farmentis aliis nii 
dus crematus eft. Defepultura, CA, LIIII. 

Pfum cremare apud romanos no fuit ucteris inftituti.Terra condebanf. At poflq logings bel/ 
i lis obrutos erui cognouere:tunc inftitutum.Et tame multifarie prifcos feruauere ritus. Sicut 

in Cornelia domo nemo ante Sylia didlatorc tradif ee crematus.Idgi eu uoluifle ueritu talione 
eruto.GMarii cadauere.Sepultus intelligifquoquo mo coditus:humatus uero humo contedfus. 

De ala uel de manibus uel de refurredfione uerba gentiliu inania» CA. LV« 

Ofl fepulturam alix at^ ahx manium ambagcs.Omnibus a fuprema die eade qute ante pri/ 
p mum.Nec magis a morte fenfus ullus aut corpori aut alae q ante naralc«Eade.n»uanitas in fu/ 

turum etia fe^pagat:& in mortis quocp tepora ipfa fibi uita mentif. Alias immortalitate alae: 
alias trarfigurarionem:alias fenfum inferis dando;& manes coledo:deuq? faciedotqui la etia homo cfle 
defierit.Ceu ullo mo fpiradi ratio hol a creteris alalibus diftet.Aut no diuturniora in uita multa reperi/ 
anrunqbus nemo fimile diuinat immortalitatem.Quod aut corpus alae profequif m 3 teria»Vbi cogita 
rio illifquomo uifusfauditusfautqui tangitfqui ufus eiusfautquod fine his bonum f Qua: deinde fe'' 
desfquanta ue multitudo tot faeculis anima^ uelutumbra^cfPueriliu ifta deliramcntorum.Auidac^ 
nunq definere mortalitatis commeta funt . Similis dL de afleruandis corporibus holum ac reuiuifccn/ 
dis promifla a Democrito uanitas:qui no reuixit ipfe.Quae malum ifta demetia eft iterari uitam mor/ 
te.Quac genitis quies unqfi m fublimi fenfus animae manete’ inter inferos umbraef Perdit profedo ifta 
dulcedo credulitaf^ praecipuum naturae bonum morte:ac duplicat obitustfi dolere etiam poft futuri 
acftimatione euenit.Erenim fi dulce uiuereicui poteft efle uixmef At quato facilius certiuf^ fibi quenq 
credere:ac fpecimen fecuntatis antegenitali fumere experimento» 

Qux quis inueneritin uita. ^ CA. LVI. 

Onfentaneu uidef priufq digrediamur a natura holum indicare quae cuiufqi feientia a quoq^ 
c inuentafunt.EmereacucdereinftituitLiberpater.ldediademareguinfigne fiCtriumphuna 
inuenit.Ceres frumenta cu antea glande uefcerenf»Eade molere di conficere in attica italia 8C 
ficiliatobid dea ludicata.Eade prima leges dedit.Vt alii putauereRhadamanthus»Littcrasfemperarbi 
tfor aftyrias fuifte.Sed alii apud cegyptos a Mercurio ut Gellius. Alii apud fyros repertas uolunt. Vti^ 
in graeciam attulifle e phoenice Cadmum fexdecim numero.A,B.C.D.E.G.l.L.M.N.O»P.R.S.T.V. 
Quibus troiano bello Pallamedemadiecifle quattuor hac figura e ^9 xtotidem pofteii Simonidem 
melirum x h k o .Quarum omniu uis in noftris recognofcitur.Anitoteles decem di odo prifeas fuil> 
fe» a (b y 2i E y A aJ- m o it p cr 7 x Et duas ab Epicharmo additas 0 x q a Palamede mauult. Anticlides i 
xgypro inuenille queda nomine Menona tradit qndecim annis ante Phoroneum antiquiflimum grae 
Ciae regem.ld monumentis approbare conatur.EdiuerfoEpigenes apud babylonios feptingentorunx 
uiginti annorum obferuationes lyderum codilibus laterculis mfcriptas docet:grauis audor in primis. 

Qui minimum Berofus di Critodemus quadringentorum odoginta annorum.Ex quo apparet aeter 
nus litterarum ufus.In latium eas attulerunt pelalgi.Laterarias domos coftituerunt primi Euryalos 8C 
Hyperbios fratres athenistantea fpecus erant^ domibus.Gelio Doxius Celii filius lutei aedificii inuen/ 
tor placetiexemplo fumpto ab hirundintl nidis.Oppidu Cecrops a le appellauit cecropia : quae nunc eft 
arx athenis.Aliquiargos a Phoroneo rege ante coditumuolunr.Quida Sificyonem. Aegyptii multo 
ante apud ipfos diofpolin.Tegulas iuenit Cinyra Agriopac filius:& metalla £cris,utru^ in infula cypro» 

Irem forcipe:marculu:ucde:incudc.Puteos Danaus exaegypto aduedus in graecia qua uocabaf aigosdtftfim 
Lapidicinas Cadmus thebis.aur ut theophraftus in phoenice.Trafon muros.Turres ut Ariftoteles Cy/ ^ 
clopes.Phoeniccs ut Theophraftus.Aegyptii tcxtilia.lnfecere lanas fardibus Lydi.Fu(os in lanificio Cio 
fte' filius Arachnae.Linum di retia arachnae.Fullonia arte Nitias megarenfis.Sutrina Boetius.Medici/ 
nam aegyptii apud ipfos uolut repertam, Alii per Arabum babylonis di Apollinis filium. Haerbaria dC 
medicamentaria a Chirone Saturni 8i Phillirae filio. Aes conflare Qi ceperare Ariftoteles Lydu fcytem 



SEPTIMVS 

fnonftfafle.Theophraftus Dela Phryge putat. Aeraria fabrica alii Chalybastalii CycIopas.Ferrum Hefi 

diodus in creta eos qui uocati funt Dadyli Idati.Argentum inuenit Eridhonius athenienfismt alii cea/ 

cus. Auri metalla di conflaturam cadmus phoenix ad pangeum motem»VraIii Thoas 8C Eaclis in pan-' 

chaia aut Sol Occeani filius:cui Gellius medicinx quo^ inuentionem ex meile aflignat . Plumbum ek 

cafliteride infula primus apportauit Midacritus.Fabricam ferream inuenere cyclopes,Figulinas chore-' 

bus athenienfis,ln iis orbem anacharlis fcythes:ut alii Hyperbcos Corinthius. Fabricam materia^ De-' 

dalus:& in ea ferram:arciam:perpendiculum:tercbra:glutinum:ichthyocollam:Norma:fornice aut&: 

libellam 8C tornum 8C clauem Theodorus famius.Menfuras 8i poderS Phidon argmusraur Palemedes 

ut maluit Gellius.Ignem e filice pyrodestcilicis filius.Ateundem afferuarein ferula promethcus. Vehi 

culum cum quattuor rotis phryges.Mercaturas poeni.culturas uitium 8C arborum Eumolphus athe/ 

nienfis.Vinum aqua milceri Staphilus Sitheni filius.Oleum 6C trapetas Arifteus athenienfis. Idem mei 

Ia.Bouem 6i aratru Briges athenienfismt alii Triptolemus.Regia ciuitate segyptii:populare atticirpoft 

Thefeum tyramnu primus fuitphalaris agrigdi.Seruitiu inuenere lacedjemonii.ludiciu capitis in ario 

pago primum adum eft.proelium afri cotra jegyptios primi fecere fuftibus quos uocant phalangastcli 

peos inuenerunt proetus 8i Acrirus inter fe bellantestfiue chalchus Athamatis filius . Loricam Mydias 

meflenius.Galeam:gladium:haftam lacedjemonii. Ocreas 8i crifias Cares .Arcu 8C fagitram Scythem 

louis filium. Alii fagittas Perfen Perfei filium inueniile.Lanceascetolas.Laculu cu amento ferut inuenif/ 

fe Aetolum Martis filiu.Hafias uelitares Tyrrhenu pilumqp.Penthefilea amazone fecurim.Pifeum ue^ 

nabula.Et in tormetis fcorpione Cretas, Catapulta fyros.Pnoenicas baliftam 6i funda, Aenea tubam Pi , 

feum Tyrrhenum»Teftudines Artemone clazomenu.Equu qui nunc aries appeUaf in muralibus ma' 

chinis epeum ad troia,Equo uehi Bellorophonte.Frtcnos & ftrata equop^ Peletroniu, Pugnare ex quo 

theflalbs:qui centauri appellati funtihabitantes fecundu pelium monte.Bigas primu iunxit phrygum 

natio.Quadrigas Erichtonius.Ordinem exercitusifigni dationem:theflaras:uigilias luenit Palamedes 

troiano bello,Specularem fignificationem eode bello Sinon.Inducias Lycaon.Fcedcra Thefeus.Augu'' 

ria ex auibus Car:a quo caria appellata. Adiecit ex caeteris aialibus Orpheus, Arufpicium Delphus, Igni 

fpicia Amphiaraus. Aufpicia auium lyrefias thebanus.Interprsetationeoftento^ 8C fom morum Am^ 

phydyon.Aftrologiam Atlas Libyat filiusmt alii aegyptiiiut alii aflyrii.Sphera in ea milefius Anaxima 

dcr.Ventorum ratione Aeolus Hellenis filius.Mufica Amphion.Fiftula Pan,Monaulu Mercurius.Ob 

liqua tibia Mydas in phrygia.Geminas tibias Marfias.In eade gente lydios modulos Amphion. DorV 

os Thamyras thrax,Shrygios Marfias phryx.Citharam Amphion:utaIiiOrpheus:utalii Linus,Septc 

cordis additis Tcrpander.Odaua Simonides addidit.Nona Timotheus.Cithara fine uoce cecinit Tha' 

myras prius.Cum cantu Amphiomutalii Linus.Cithara edita carmina compofuit Terpader.Cum tV 

biis canere uoce Troezenus Dardanus inftituir.SaItatione armatam Curetes docuere,Pyrrhycem Pyr/ 

rhustutran^ in creta.Verfum heroicu py thio oraculo debemus. De poematii origine magna quxltio 

eft. Ante troianum bellii probanf fuifle.profaicam oratione condere pherecides Syrius inuituit tepore 

Cyri regis.Hyftoria cadmus milefius.Ludos gymnicos in arcadia Lycaon.Funebrcs Acafius in iolcho 

pofleii Thefeus in ifthmo.HercuIes olympfe athleticam.Pythus pila luforia. Gyges lydius pidura irt 

aegypto.In gr;rcia uero pyrrhus Dedali cognatus aut Ariftoteli placettut Theophrafto polignotus athe 

nienfis.Nauem primus in gi acciam ex aegypto Danaus aduexir,Ante ratibus nauigabatur inuentus in 

mari rubro inter infulas a rege Erythra.Reperiutur qui myfos 8i troianos priores excogitalTe in helle/ 

fponto putent cum tranfirent aduerfus thracas.Etiam nuc in britanico occeano uitiles corio circufutac 

hunt.In nilo ex papyro di fcirpo di arundine.Longa naue lafonem primii nauigafle philofiephanus au 

dor eft.Egefias parrhaIum,Ctefias Samyram.Saphanus Semiramin.Arthimachus Aegoeonem Bire-' 

men Damafthcnes erythreos fccifle.Trireme Thucydides Amoclen corinthiu.Quadrireme Arifiote/ 

les carthaginenfes.Quinquereme inftituit Nefichtnon falaminius. Sex ordinum Zenazoras lyracufP 

us.Ab ea ad deciremc Nefigito. Alexandru magnii ferunt inflituifle ad duodecim ordines, Philoftepha 

nus Ptotemeum Soterem ad quindccim.Demetrium Antigoni ad,xxx.ptolemacu philadelphu ad.xl, 

Ptolemaeum philopatorem qui Triphon cognominatus eft ad.KOneraria Hippus tyrius inuenit.lem^ 
bum cyrcnenfes.Cymba phoenices.Celocem rhodi.Cercjcam cyprii.Syderum obferuationem in naui 
gando pboenices.Rhcmum topae.latitudinem eius plate^.Vela lcarus,MaIu di antenam Dedalus, HP 
pagum falaminiitaut pericles athenienfes.Tedas longas tafiiianteaex prora tantum di puppi pugnaba-' 
tur.Roftra addidit pifeus.Tyrrheni anchoram. Eupalamius eandem bidente : anacharfis harpagonas. 

Et manus picles athenienfis : amminicula gubernandi Typhis.Clafleprinceps depugnauit.Minos anV 
mal occidit primus Hipeibis Martis filius.Prometheus bouem. 

In quo primus gentium confenfus» CA. LVII« 

g Entium confenfus tacitus primus omnium confpirauitutionum littcrisuterentur. 

De litteris antiquis. CA: LVlIf* 

EteresgraecasfuifTeealdempenequaenuncIatinseinditioeritdelphicatabuIaantiqserisrquae '■ ' v 

a eft hodie in palatio dono.principum Mineruae djcata in bibliotheca cum inferiptione tali, 

Quando primum tonfores romae. CA. LIX. 

f Equens gentiu cofenfus in tonforibus fuit:fed romanis tradior , In Italia ex ficilia uenere pofl 

torna codicam anno quadringentefimo quinquagefirnoquattoiadducete p,Ticinio Mena ut 

h iii 



f 



LIBER 

auSor efl: Varro.afife mtonfi fucrc.primus oium radi quotidie inftituit afncanus»Seques Diuus Augti 
ftus cultris fempufus. Quado primum horologia# CA. LX. 

Erf ius confenfus fuit in horarum obferuatioe iam hac rone acced& . Quado 8C a quo in grae^ 
t cia reperta diximus in fecundo uolumine.Serius etiam hoc romx cotigit. Duodecim tabulis 

ortus tantum dC occafus nominatur:poft aliquot annos adiedius eft & meridies accefo cofuld 
id.pnuntiate cu curio inter roftra 8C graecoftafin profpexifTet talem fole. A coluna aenea ad carcere inchv 
nato fyderefuprema pronuntiauit#Sed hoc ferenis tantum diebus uf^ ad primum punicu bellu,prin/ 
ceps romanis folarium horologwm ftatuifle ante.xii.annos q cum pyrrho bellatum eft ad acdem#Qui 
rini.L.Papyrius Curfor cum eande dedicaret a patre fuo uotam a Fabio Veftali proditur. Sed ne^ faifti 
horologii ratione uel artificis fignificatmec unde trailatum eft:aut apud quem fcriptu id inuenerit.M* 
Varro primu ftatutum in publico fecudii roftra in coluna tradit bello punico primo a.M.Valerio MeP 
fala colule catina capta in ficilia.Deportatu inde poft.xxx#annos q de papyriano horologio traditur an-' 
no urbis quadringentefimo feptuageiimofeptimo.Nec cogruebant ad horas eius line^eiparuerunt ta/ 
men ei annis undecim :donec.Q,MartiusphiIippus qui cu#L.Paulo fuit cenfor diligentius ordinatum 
iuxta pofuit.Id^ munus inter cenforia opera gratiflime eftacceptu.Etianum tame nubilo incertae fue^ 
re horae uf^ ad proximum luftrum.Tunc Scfpio Nafica collega lenati primus aqua diuifit horas aeque 
nodlium ac dierum.Id^ horologia fub tedto dicauit anno urbis.d.lxxxxv. Tam diu po.Ro.indifcreta 
lux fuit.Nunc reueriamur ad reliqua animaliaiprimumg; terreftria# 



CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE, LIBER OCTAVVS. 
De animalibus terreftribus.Elephantorum comendatio:8i de fenfu eope. 



CA, I, 




,DRELIQVA TRANSEAMVS ANIMALIA ETPRIMVM TER 
3, reftria.Maximu eft elephastproximucp humanis fenfibus.Quippe intcP 
ledus illis fermonis patrii.Et in primis obedientia:officiorugp quae didi> 
I cere memoria, Amoris 8i glorix uolupras : im mo uero quae etia in hoie, 
I rara,pbitas:prudctia:aequitas.Religio quo^ lydege folif^ ac lunae uene^ 
! ratio. Audiores funt in mauritaniae faitibus ad queda amne cui nome eft 
anulo nitefccte luna noua greges eope defcederenbiqp fe purificatcs folen» 
I ter aqua circufpergiratg? ita falutato fydere in filuas reuerri:uituloge fan> 
igatos prae fe ferentes, Alienae quo(j regionis intelledlu credunf maria tra 
I uturi no ante naues c6fcendere:q inuitati redioris iureiurando de reditu. 

* Vifi^ funt fefli aegritudine:quado 8C illas moles infeftat morbi:per hrer/ 
j bas fupini in caelu iacentesiueluti tellu re pcibus alligata.Na quod ad doci 

_ _ j litatem attinet.Regem adorant, Genua fubmittunt,Coronas porrigunt. 

Indicis arabici minoresrquos appellant nothos. 

Quando primum iundli. CA, II, 

Omx iundh primum fubiere curru Pompeii magni africo triumpho . Quod prius idia uidia 
r triumphante Libero patre memoraf.Procilius negat potuifle Popeii triumpho iundios ingre 

di porta.Germanici Caefaris munere gladiatorio quofda incoditos motus edidere faltatium 
mo.Vulgare erat per auras arma iacere no auferentibus uentis : inter l'e gladiatorios cogreflus ede' 

re:aut lafciuiente pnicitate colludere,Poftea 3C per funes inceflere.Ledlicas etiam ferentes qterni fingu/ 
lasrpuerperas imitates:pleni% hominum tricliniis accubitu:ierc per Icdlos ita libratis ueftigiisme quis 
potantiutpattingeretur. De docilitate eorum, CA. III, 

Ectum eft unum tardioris ingenii in accipiendis quse tradebanfrfaepius caftigatu uerberibus 
c eadem illa meditante nodiu repertu. Migi maxime fi^aduerfis qdem funibus fubire,Sed rcgre 

di magis utri^ pronis . Mutianus ter coful audior eft alique ex iis d£ litterarii dudius gr^cage 
didicifleifolitumgj prsdcribereeius lingure uerbis.Ipfe Ego haec fcripfi:&: fpolia celtica dicaui.ltcmij fe 
uidente puteolis cum adueifti de naue egredi cogerenturiterritos fpatio procul poiftis a cotincnte porre 
<fti:ut fefe longinquitatis aftimatione fallerentiauerfos retrorfus ifle.Praeda ipfi in fe expedianda fciunc 
folam e& in armis fuis:qux luba cornua appellar. Herodotus tanto antiquior di cofuetudo melius dc 
tes,Qua ob re deciduos cafu aliquo uel fenedia defodiunt.Hoc folu ebur eft , Qeteru 6C in iis quo^ q3 
corpus intexit uilitas oilea.Quaq nuper ofla etia in laminas fecari ccepere penuria . Etenim rara amph> 
tudo iam dentium praeterq ex india reperitur.Cacteru in noftro orbe ceflere luxuriae,Dentium cando-' 
re intelligitur iuuenra,Circa hos belli cura fumma.Alterius mucroni parcuntme fit poeliis hebes.alteri 
us operario ufu fodiunt radices,Impellunt moles,Circuuenti^ a uenantibus primos conftituunt:quV 
bus funt miunimiine tanti prcelium putcdipoftea feffi impadios arbori franguntipdagg fe redimunt. 

De claimentia corum:& pericula fua intelligant:6i de tigridis truculentia. CA, IIIL 

Iru in plerif^ animaliu fcire quare petand.Sed 3i p cundla qd caueant , Etohas hoie obuio for 
m tein folirudineSifimpIiciteroberrantectemensplacidufqpetiamdemoftrareuiam traditur* 
Ide ueftigio hois aiaduetfo priufq hoie itremifcere inlidiagc metu.Subriftere ab olfatu«Circu<' 



OCTAWS 

fpedl3re:Iraspflare.NfeccaIcare:red crutu^ximo tradere.lllum fequcnri nuntio fimili uf^ ad extrcmu 
tunc agmen circumagi:& reuertiiaciem^ dirigi.Adco omniu odori durare uirus illud marorc ex par/ 
te ne nudorum quide pedu.Sic & tigris etia feris exteris truculentarat^ ipia elephati quo^ fpernes ue 
ftigia.Hoie uifo tranfferre dicitur protinus catulos.Quo nam modo agniroc'ubi antecofpedto illo que 
timetfEtenim tales filuas minime frequentari certum eft»Sane mirant ipfam ueftigii rantate.Sed un^ 
de fetunt timendos eflec’ im mo uero cur uel fxpius confpcdlum paueantitato uiribus magnitudine ue/ 
locitate prxftantiores;'Nimirum hxceft natura rerum:hxc poietia eiusfeuiflimas ferarii maximaf^ 
qua: nunqiiidiflentiquod debeant timere:& ftatim intelligerecurfit timendum. 

De intellectu & memoria eorum. CA, V. 

Lephanti gregarim femp ingrediuntur.Ducitagmen maximus natu»Cogitxtate proximus 
e amne tranfiruri minimos prxmittuntme maio^ ingreflli attci ente alueu crefeat gurgitis al/ 

titudo. Antipater andtor eft duos Antiocho regi in bellicis ufibus celebres etil co^ominibus 
fuifle.Etenim nouere ea.Certe Oto cu im peratog: noia annalibus defcriberetieu qui fortiflime praelia 
tus ect in punica acie Sutru tradidit uocatu altero dere mutilato. Antiocho uadu fluminis experieti re/ 
ruit Aiaxralioqn dux agminis femp.Td pronuntiatu eius fore principatum qui tranfiflctiaufumqp Pa/ 
troclu.Ob fd pnaleris argeteis quo maxime gaudent:&: reliquo oi primatu donauit.llle qui notabatur 
inedia morte ignominix ptulit.Mirus n% pudor efl.Vidtuf^ uoce fugit uidoris»Terram ac uerbenas 
porrigit.Pudore nunq nifi in abdito coeunt.Mas qnquenistfcemina dccenis.Inif aute bienio : qnis ut fe 
runt cuiuf^ anni diebusmec amplius»Sexto pfundunf amne no ante reduces ad agmen . Nec adulteria 
nouere.Nulla ucpp fceminas inter fe proeliaicxteris afalibus pernicialia. Nec quia defit illii amoris uis. 
Na^ traditur unus amaflequanda in xgypto corollas uendente.Ac ne quis uulgariter eledla putetimi 
retur grata Ariftophani celeberrimo in arte gramaticaialius Menandru (yracufanu incipientis iuuenra: 
in exercitu Ptolcmxi defiderifi eius quoties no uideret inedia teflatus.Er unguentaria quada deledlam 
iuba tradit.Ofum amoris fuere argumeta gaudiu a cofpedluiblanditixqi incoditx:ftipes quas populus 
dediflet feruatx:& infinum eftufx.Necmiruefleamorequibus fit memoria. Idem na^ tradit a^itu 
in feneda multos poftannos qui rcdlor in luucnta fuiflet.ldem diuinatione quanda iufticix. Cu Boc/ 
chus rex.xxx>elephltis totidem in quos fxuire inflituerat ftipitibus alligatos obiecifletiprocurfantibus 
inter eos qui laceflerentinon potuiile eflici ut crudelitalis alienx miniflerio fungeretur. 

Quando primum in Italia, CA, VI. 

Lephantes italia primum uidit pyrihi regis bello:8i boues lucas appellauit in lucanis uifos an 
e no urbis quadringentefimo feptuagefimofecundo, Roma aute in triupho feptem annis ad fu 

periorem numerum additis,Eadem plurimos anno quingetefimofecudo uidloria.L.Metelli 
pontificis in ficilia de poenis capros.cxliufuere trauedi ratibusiquas doliorum confertis ordinibus im/ 
pofuerant.Veri is eos ptignaflc in cy rcoiinterfedof^ iaculis tradit penuria confiliuQuonia ne^ ali pia/ 
cuiiletineqi donari regibus,L.Pifo indudos duntaxat in cyrcum :at^ ut contem ptus eorum increfcerec 
ab operariis haflas prxpilatas habentibusiper cyrcum totum ados , Nec quiddein de iis fadum fit au/ 
doresexplicantiquinonputantinterfedos. Pugnx eorum. CA. VII. 

Lara eft unius e romanis dimicatio aduerfus elephantu.Cu Hannibal captiuos noftros dimi/ 
C care inter fe coegiflet.Namgp unu qui fuperat obiecit elephato ; 8C iilu dimitti padus fi intere/ 

miflet.Solus ergo in harena cogreflus magno poeno^ dolore cofecit, Hanjbal cum fama eius 
dimicationis conteptu allatura beluis intelligeretiequites mifit qui abeunte interficeret. Promufeidenx 
eop: facillimearoputari Pyrrhi proelio^e experimentis patuit, Romxpugnafte Feneftella tradit prirnu 
oium in cyrco Claudii Pulchri xdilitate curuli.M. Antonio. A.Pofthumo cofianno urbis fexedefimo 
qnquagefimo quinto,Ite poft annos,xx,Lucullo^ xdilitate curul i aduerfus tauros,Popeii quo^ altero 
cofulatu dedicatione tcpli Veneris uidncis pugnauere in cyrco,xx,aut ut quida tradunnxvii.Getulis ex 
aduerfo iaculatibus mirabili unius dimicatioeiqui pedibus confofiis repfit genibus in cateruasiarrepta 
fcuta iaciens in fubJimetqux decidentia uolubilitate fpedantibus uoluptati erant in orbe circilada : ue/ 
lut arte no furore belux iacerenf’,Magnu dC in altero miraculu fuit uno idu occifo . Pilu fub oculo ada/ 
dum in uitalia capitis uenerat.Vniuerfi eruptione tentauere non fine uexatiSe populi circudantis clau/ 
ftris ferreis,Qua de caufa Cxfar didator poftea fimilefpcdacalu editurus euripis harenam circudediR 
quos Nero princeps fuftulit equiti loca addens.Sed Popeiani amifla fuge fpe mifericordia uulgi inenar/ 
rabili habitu quxfentes fupplicauere quada fefe lametatione coplorantesitato populi doloreiut oblitus 
imperatoris ac munificentix honorifue exquifitx flens uniuei fus confurgeret:dira% Popeio quas ille 
mox luit poenas imprccaref,Pugnauere & Oefari didatori tertio confulatu eius.xx.contra pedites qn/ 
gentos,Itcru totide turriti cu fexagenis^pugnatoribus eode que priores numero pednu:&: pari equitia 
e diuerib dimicate,Poftea 'angulis principibus Claudio & Neroni in cofumationegladiato^. Ipfius ani 
malis tanta narratur clxmentia contra minus ualida ut in grege pecudum concurrdia manu dimoue/ 
at:ne quid obterat imprudens.Nec nifi laceffitinocear.ideoq! gregarim femper ambulent, Minimeex 
omnibusfoliuagi,Equitatucircuued( infirmosautfefibs uulneratofuein medium agmen recipiunt; 
ac uelut imperio aut ratione per uices fubeunt,Capri celerrime mitificantur hordei fucco. 

Quomodo capiantur, CA. VIII. 

Apiunf ailt in india unum ex domins agente redore:qui depreherum folitarium abadumue 

h iui 



c 



LIBER 

a grege uerbcrac Ferum.Quo fatigato tranfcedtt in ei3:nec fecus ac priorem rcgir. Africa foueis capit : in 
quas deerrante aliquo.ptinus caeteri cogerunt ramos:moles deuoluunt:aggeres conftruuntromni^ ul 
conanf extrahere. Antea domitadf gratia gregis equitatu cogebat in conualle manufadla:& longo tra>' 
du fallace.Cuius inclufos ripis foffii^ fame domabat. Argumentu erat ramus hoie porrigente dxmc^ 
ter acceptus, Nunc dentium ca.Pedes eo^c iaculatur alioqn moIliffimos.Troglodytae cotermini athio>' 
piae qui hoc folo uenatu altinf arbores propinquas itineri eo^e cofccndunt. Inde totius agminis nouifli 
mum fpeculati extremas inclunes defiliunt.Leuaapprehendif cauda»Pedes ftipanf in finiftro faemore» 
Ita pendw alrepd poplitem dextra caedit:ac praeacuta bipenni hoc crure tardato profugiens alterius po^ 
plitis neruos ferirrcunda praeceleri pernicitate peragens. Alii tutiore genere:fed magis fallaci intctos in/ 
gentes arcus defigunt humi longius.Hos praecipui uiribus iuuenes continent. Alii connixi pari conatu 
tendunrrac ptereuntibus fagitta^ uenabula infigunt:mox (anguinis ueftigiis fequuntur . Elephantope 
generis foemine multo pauidiorcs. Quomodo domantur. CA. IX* 

Ornatur aute rabidi fame 8C ucrberibustelephantis aliis admotis qui tumultuantem cathenis 
d coerceant. Alias circa coitus maxime efferant : & (tabula indo^ detibus fternut.Quapropter ' 

arcent eos coituifoeminaruqi penuria feparantiqux haud alio modo q armentop^ habent.Do 
miti militant:8C turres armato^ in hoites ferunt:magnagi ex parte oridis bella coficiunr. Profternunt 
aciesiproterunt armatos.Iidem minimo fuis (tridore terrenf ruulneraticp 8C territi retro femp cedunt, 
haud minore partium fuarum pernicie.Indicum afri paucnt:nec contueri audet.nam dC maior indicis 
magnitudoeft. De partu eorum & reliqua natura. CA. X. 

Ece annis geftare in utero uulgus exiftimar, Ariftoteles bienniomec amplius q fingulos femel 
d gigneretpluref^ uiuere ducentis annis:& quofdam trecentis.luuenra eorum fexagefimo inci/ 

pit.Gaudentamnibus maxime.Et circa fluuios uagantur cum alioquin nare propter magnP 
tudincm corporis non poflint.Iidem frigoris impatientes»Maximurn hoc malum:inflationemqi dC p/ 
fluuiu aluhnec alia morbopi genera fenniint . Olei potu taela qua: corpori eope inhaeferant decidere in/ 
uenio.A fudore autem facilius adhrerefcere.Et terra edille iis rabificii e(l:nifi fepius madant.Deuorant 
alit & lapides.T runcos quide gratiffimo in cibatu habenuPalmas excelfiorcs fronte profternunt.Ac ita 
iacentiumanumuntfrudum.Manduntore.Spirant&bibuntrodoraturgphaudimproprie appellata 
manu. Animalium maxime odere muremidc fi pabulum in prrefepio pofitum attigi ab eo uidcrerfafti 
diunr.Cruciatum in potu maximu fentiunt haufta hirundineiqua fanguifuga uulgo coepi(Te appellari 
aduerto.Hrec ubi in ipfo anime canali fe fixit:intolerando afficit dolore.Duriffimum dorfo tergus. Ve/ 
tres moiles.Serap^ nuilu tegumentum.ne in cauda quide praefidiu abigendo tedio mufcarum. Nam^ 
id 6i tanta uaftitas fentir.Sed cancellata cutis 8C inuitas id genus animaliu odore.Ergo cum extenti rece 
pere examina arftatis in rugas repente cancellis coprehenfts enecat.Hoc iis pro caudatpro iuba:pro uil/ 
lo eft.Dentibus ingens preciumidc deorum fimulacris laudatidima ex iis materia.Inuenit luxuria com 
mcdationem :5C aliam expetit in callo manus uim faporis haud alia de caufa credo q quia ipfum ebur li 
bi mandere uidetur. Magnitudo dentium uidetur quidem in templis mpua. Sed tarnen in extremis 
africre qua cori.finis a:thiopi$ eft.poftium uicem in domiciliis pra:bere.Sepe% ea iis 6C pecorum ftabu/ 
Iis palos elephantorum dentibus fieri Polybius tradit audtore Gaulufa Regulo. 

Vbi nafcantur:&: de difcordia eorum & draconum. CA. 'XI. 

Lephates fert africa ultra fy rticas folitudines:&:‘ih mauritania.Feruntaethiopes 8C trbglodytac 
c ut dictu eft.Sed maximos india bellantef^ cu iis perpema difcordia dracones tata: magnitudi 

his ut 8C ipfos circuflexu facili ambiatmexu^ nodi pftringat. Comohtura dimicatio uidlu% 
corrucnscomplexumeliditpondere. De folertia animalium, CA. Xll, 

Ira animalium pro fe cui^ praecipua folertia elt ut iis una fcandedi in tanta altitudine difficul/ 
m tas.Draco ita$ iter ad pabula fpeculatur. Ab excelfa fe arbore iniicit. Scit ille impare fibi ludia * 

tum contra nexus.Ita^ arbogi aut rupiu attritu quaerit. Cauent hoc draconesiob id^ greffus 
primu alligant cauda.Rei‘oluunt illi nodos manu.At hi in ipfa nare caput coduntipariter^ fpintum pf 
cludunt:5C molliffimas lancinat partes.Iidemobuiideprehenfi in aduerfoserigutfeioculofm maxime 
petunt.Ita fit ut plerun^ caeci ac fame 6C mceroris tabe confedli reperianf.Qua quis aliam t^ae difcor/ 
dire caufam attuleririnili natura fpedlaculum fibi ac paria componenris.Eft dC alia dimicationis huius . 
fama.EIephantis frigidilTimum efle fanguinemipb id acftii torrente pcipu* a draconibus expeti. Qu|/ 
obrem in amnes merfos infidiari bibetibus:ardlatif<^ illigata manu in aurem roorfum defigere.Quo/ 
niam is tantum locus defendi non po(Titmanu.Dracones elle tantos ut totum fanguinem capiat«lta^ 
elephantos ab iis ebibirficcatof^ conciderciSi dracones inebriatos opprimi cohamorigp. 

De draconibus, CA, XIII, 

Enerat dracones aethiopia indicis pares uicenum cubitorum.Id modo mirum unde criftatos 
g luba crediderit, Afachaci uocantur xthiopesrapud quos maxime nafcantur,Narfatur in mari ' 

timis eo^quaternos quinof^ inter fe cratium^modo implexos eredlis capitibus uilificates(ad 
meliora pabula arabte)uehi fludtibus. 

De ferpentibus maximis & bois, CA. XIIII. 

m Egaflhenes fcribit in india ferpentis in tantam magnitudinem adolefccreiut folidos hauriant 

ccruos taurofg!,Menodorus cira rhindacu amne m ponto ut fuguolatcs guis alte pniciter^ 



OCTAWS 

ahres hauRu faptas abforbcant.Nota efl in punicis bellis ad flumen bagradam a regulo imperatore ba 
liftfs tormentif^ ut oppidum aliquot expugnata ferpes.cxx.pedu logitudinis.Pellis eius maxillae uf^ 
ad bellum numatinu*durauere romac in tcplo.Faciunt his fide in italia appellatae boae in tanta magniru 
dinc exeutes ut Diuo Claudio principe occifae in uaticano folidus in aluo fpedatus fit infans. Alunf pri 
mo bubuli ladis fucco.Vnde nomen traxere.Caetert^ animalium quae modo conuedla undigp italiae 
contingere fepiusdormas nihil attinet fcropulofe referre. 

De fcythicis animalibus &feptentrionaljbus« CA. XV« 

Auciflima fcythia dignit iopia fru<ftuu.Pauca cStermina illi gcrmaniatlnlignia tame bouum 
p generatiubatos bifontesiexcclletigp 6C ui 8i uelocitate urostquibus fperitu uulgus buba 

lofhm nome imponiticu id gignat africa uituli potius ceruiue quada fimilitud ine , Septetrio 



fert & equo^ greges feroru:ficut afino^ afia 8C africa.Praeterea alcen ni^ceritatis aurium 6C ceruicis dt 
llinguatiiumcto limilem.Item natam in fcardinauia infularnec unq uifam in hoc orbe : multis tamen 
, rarrata alcen haud diflimilem illis 8C nullo fuffraginum flexu.Ideo^ no cubatem 6i accliuem arbori i 
* fomnoteaqi incifa ad infidias capi, Alias uelocitatis memoratar.Labiii ei fuperius praegrande : ob id rc^ 
frograditur in pafcendoine in priora tendens inuoluatur.Tradut in pjconia feram quae bonafus uocef 
equina mbaicaetera tauro fimilemicornibus ita in fe inflexis ut non fint utilia pugnae. Quapropter fu/ 
ga fibiauxiliaireddentem ea fiumum interdu 8C triii iuge^ longitudinccuius contadfus fequentes ut 
ignis aliquis comburat.Miru pardos patheras leones & fimilia codito in corporis uaginas unguiu mil' 
erone ne refiingantur hebetentur® ingrediiauerfif® faculis currereincc nili appetedo praetendere. 

De Iconibus. CA. XVI» 

Eoni praeripua generofitasttuc cum colla armof^ ueftiunt iubae.Id enim aetate cotingit e leo 
1 ne c6ce*ptis.Quos uero pardi generauere fempinfigni hoccarent.Simili modo focmina&Ma/ 

gna iis libido coitus;6i ob hoc maribus ira. Africa haec maxime fpedfat iopia aquarum ad pau 
cos amnes congregatibus fe feris.ldeo multiformes ibi animalium partusiuariae foeminis^cuiufque ge 
neris mares aut ui aut uoluptate mifccntc.Vnde etiam uulgare graeciac d idlu femp aliquid noui africa 
affere.Odore pardi coitum fentit in adultera leoitota^ ui confurgit in pocna,Idciico aut culpa flumine 
abluitunaut longius comitatur:Semel aut edi partu lacerato unguium acic utero in enixu uulgum cre 
didilfe uidco.Ariftotiles diuerfa traditiuir quem in iis magna tecuturus in parte praefandu reor. Alexa/ 
dro magno rege itiflamraato cupidine animalium naturas nofcenciiidelegataqi comentatione Arifto/ 
li fummo in oi fcientia uiroialiquot milia hofum in totius afix griciae^ tradfu parere iufla; omnium 
quos uenatus aucupia pifeatuf^ alebant.Quibufque uiuaria armenta:aluearia:pifcinix:auiavia in cura 
erantine qd ufq gentiu ignoraretur ab eo,Quos percontando, Uferme uolumina illa praeclara deaiali/ 
bus condidit.Quae a me colledfa in ardfu cu iis quae ignoraueratiquaefo ut legentes boni cofulant i uni 
nerfis reje naturae opcribusimedio^ clariflimi regum oium defiderio cura noftra breuiter peregrina' 
tcs.Is ergo tradit leaena primo fbetu parere quin^ catulosiac per annos fingulos uno minus:ab uno ftc 
rilrfcere.lnformfs minimaf^ carnes magnitudine muftellaru efle initio.Semeftres uix ingredi polle; 
nec nifi bimcftres moueri.In europa aut inter achelbu tantu 8C neftum ammes leones efleifed longe ui' 
ribus praeflanriorcsiisi o. i 

aubis.Hos pauidores cli 

fublato reddere ut canes.Graue odoreinec minus haiitu.Karos in potu, 
tate interim tnduos cibis carere.Quae poflint in mandendo folida deuorareinec capiente aluo coieiRis 
in fauces unguibus extrahererut fi fugiendu fit non in fatietate abcar.Vita iis longam docet argumento 
^ plerigi dentibus defedh repetiantur.Polybius Aemiliani comes in fenedfa hoiem appeti ab iis refert. 
Quoniam ad perlequedas feras uires n5 fuppetant.Tunc obfidere africae urbesica^ de ca crucifixos uit 
■difle fe cum Scipioneiqa cacteri metu poenae fimilis abfterrerentur eadem noxa,Leoni tatii ex feris clx" 
mentia in fiappliccs pftratis parcit:8£ ubi faeuit in uicos prius q in foeminas fremit:infantcs n5 nifi ma/ 
gna famc.Credit libya intelledfu puenire ad eos prccu.Captiua certe getuliae reduce audiui multoji in 
nluis impetu a fe mitigatu alloquioaufae fediccre fciemina .pfuga infirma fupplice aialis oium genero/ 
fiUlmiicaererif^ imperatisiindignaeius gloria praeda.Varia circa h£cc opinio ex ingenio cuiufgt uel cafu 
mulceri alloquiis feras,Quippe ia ferpentes extrahi catuxogi^ i poena,Ve 9 i falfumue fit uita dccreue' 
nt.Leonu animi idex caudaificut & cquo^ aures,Na 5 & has notas generofiflimo cura natura tribuit» 
Immota ergo placido claemens bladieti^ fimilisiquod rapt eft.Crebrior enim iracunma eius.In princi 
pio terra ucrbcratur.lncrcmeto terga ceu quoda icitameto flagellatur.Vis fumma i pciRore.Ex oi uul' 
nere fiue ungue imprefio fiue dente ater ^fluit fanguis,lide fatiati inoxii funt,Generofitas maxime in 
periculis deprehenditur:non in illo tantumniodo fpernens tatla diu fe terrore folo tuetur : aut uelut 
'cogi teftatur.Cogiturqi no tanq periculo coadfusifed tanq ametia iratus.llla nobilior animi fignificatio 
qualibet magna canum & uenantium urgente ui contemprim reftitanf^ cedit in campis:6C ubi uideri 
potefl.Idem ubiuirgultafiluaf^penctraueritacerrimocurfu fertur :uelut deputans abfeonfione tur' 
pitudinc.Dum fequifiinfilit faltuiquo in fuga no utif.Vulnerams obferuatione mira percuflbrem no 
uit:6C in quatalibet multitudine appetit.Eum uero qui taela quide miferinfed tame non uulnerauerit 
correptum raptatu^ fternit: nec uulnerat.Qi pro catulis foeta dimicat: oculorum acie tradif defigere 
in terra ne uenabula expauefcauQeteruna dolis cacent 6C rufpmone.Nec limis intuetur oculis: afpici^ 




UBER 

fimili modo noIut.Crcditu efta m oriente humu mordernlachrymam^ loeto dari-At^ hoc tale ranq^ 
feuu animal rota 5 ^ orbes circuadlircurrufgj inanes:& gallinaceog 4 criflae cantuf^ etiam magis tenf t: 
fed maxime ignes.Acgritudinem faftidii tantum fentit:in qua medetur ei contumclia:in rabiem agere 
annexa^ lafciuia fimiarum.Guftatus deinde fanguis in remedio eft.Leonu limul pugnam pluriu ro/ 
tnx princeps dedit«Q.Sceuola.P.filii in curuli edilirate.Centum aut iubato^ prirnus omniu *L«SyIIa 
qui poftea didlator fuit in prxtura»Pofl eum Pompeius magnus in cyrco dc.ac i iis iubatop^.cccxv.Ca: 
far didator quadringentos.Capere eos ardui erat quondam operisifoueifgp maxime,Principatu Clau/ 
dii cafijs rationem-docuit pudenda pene talis fere noieipaftoris getuli fago contra ingruetis impetum 
obiedlo.Quod fpedlaculu in harena protinus tranflatu eftiuix credibili modo torpelcente tanta illa fe/ 
ritateiquis leui inieftu opto capiteiita ut deuinciaf no repugnans. Videlicet ois uis coftat in oculis.Quo 
minus mirum fita Lyfimacho Alexandri iuflu fimul inclufo ftangulatum leonem.lugo fubdidit cos. 
Primuf^ Romae ad currum iunxir,M«Antonius 6C quidem ciurli belloicu dimicatu effet in pharfalicis 
campis non fine oftento quoda tepore illo generofos fpiritus iugum fubire prodigio fignificante Nam 
^ ita uedlus efl: cu Mima cytheride fupra monftra eria illape calamitatu fuit.Primus aut hominum leo * 
nem manu tradlare aufus : 8i oftendere manfuefadlu Hano e clariflimis poenope tradif.Danatuf^ illo 
argumentotqutmia nihil nSperfuafurusuirta artificis ingenii uidebaf:& male credi libertas eiicuiin 
tantu cefliflet etiam feritas.Sunt uero & fortuita eope quo^ clemetiae exempla.Mcntor Syracufanus i 
^ria leone obuio fuppliciter uolutante attonitus pauoreteu refugienti undi^ ferra opponeret fefc:&: ue 
nigia lamberetradulanti fimilis animaduertit in pede eius tumore uulnuf^:5i extrado furculo libera 
uir cruciatu.Pidura cafum hunc reflatur fyracufis.Simili mo Helpis famius natione in africam delatus 
naueiiuxta littus confpedu leone hiadu minaci arborem fuga petit Libero patre inuacuato: quoniam 
tum praecipuus uotorum locus eflicum fpei nullus efl»Sed ne^ pfugidi cum potuifletifera infliterat: 
& pcilbens ad arborem hiatu quo terruerat miferatione quaerebat, Os morfu ualidiore adhaeferat den 
tibusrcruciabatque inedia»Tum pene in ipfis eius txlis fufpedantem ac uelut mutis precibus orantem 
dum fortuitu fidens non efl c6'tra feram.Multo^ diutius miraculo q metu ceflatu efl,DigrelTus randS 
euellitprarbentii&qmaximeopuseflaccomodanti.Tradunttjqdiunauiseain littore ftetit retulifle 
^ gratia uenatus aggerendo.Qua de ca Lybero patri templu in farno Helpis facrauitiqdab eo fadW gracci 

. crw-THgof v<u<l>v 2^tovJavv. ideflfaluatoristemplumDionyfiiappellauerc»Mircmurpofleauefligia holum in/ 
telligi a ferisrcu etia auxilia ab uno animalium fperenr.Cur enim no ad alia ierefaut unde medicas mi/ 
nus hominis feiuntfnifi fofte uis malorum etiam feras omnia experiri cogitf 

De pantheris. ^ CA. XVII. 

Eque memorandu 8C de panthera tradit Demetrius phyficus.Iacetem in media uia hominis 
a deuderio repente apparuifle patri cuiufda Philinis afledatoris fapientfe:illum pauore coepif/ 

fecgredi,Feram uerocircuuolutari no dubie blandientem fefeconflidantem maerore: q etia 
in pathera Itelligi poflet.Foeta erat:catulis ^cul in foueam delapfis.Primum ergo mirationi fuit no ex/ 
pauefcere.Proximu ei curam intedere.fecutufgi qua trahebat ueflem unguium leni inieduiut caufam 
doloris intellexitifimul^ falutis fuac mercedemiexemit catulostea^ cum iis ^fcquente ufque extra fo 
litudines dedudus larta at® geflicnterut facile appareret gratiam referre;&: nihil inuicem imputareiqd 
etiam in homine rarum efl.Haec fidem etiam Democrito afferunnqui Thoantem in achaia feruarum 
a dracone narrat.Eum nutrierat puer diledum admodum rpaudgj ferpentis naturam dC magnitudi/ 
nem metuens in folitudines tulerat.In quibus circumuento latronum infidiis agnitoij uoce fubuenit. 
Na quae de infantibus ferarum lade nutricis cum eflent expofiti produnf :ficut de coditoribus noflris 
a Iupa:magnitudini fatorum acceptare ferri aequius q feraru naturae arbitror.Panthera 8i tigris macu/ 
larum uarietate prope folac beflia^ fpcdanf.Caeteris unus ac fuus cuiu% generis color efl,Leonu tan/ 
tum in fyria niger.Patheris in candido breues maculatu oculi.Ferut colore earum mire follicitari qua/ 
drupedes cundasifed capitis toiruitate terreri, Quaobrem occultato eo reliquas dulcedine luitatas cor/ 
ripiunt»Suntquitradantinarmoiisfimilemlunaeeflemaculacrercentein orbes:6i cauante pari mo 
cornua,Nunc uarias 8i pardos qui mares funt appellant in eo ol genere creberrimo in africa fyriaque. 
Quidam ab iis patheras folo candoredifcernunt:necadhucaliadifferentia inueni.Senatufc6fultu fuit 
uetusrne liceret africanas in italia aduehere . Cotra hsec tulit ad populum »Cn, Aufidius tribunus plebis 
permifit^ circenfium gratia importarc.Primus aute Scaurus aedilitate fua.cl.uniuerfas mifit . Deinde 
Pompeius magnus quadringentas decem.Diuus Auguflus quadringentas uiginti.ldem.Q.Tubero/ 
ne Fabio Maximo conf.iiii.nonas maii theatri Marcelli dediatione tigrin primus olum roraae oftedic 
in cauea manfuefada,Diuus uero claudius fimul quattuor. 

De tigridis natura:8i camelis:& camelopardali:& quo primu uifa Romae. CA. XVIII, 

Igrin hyreani 8i indi ferunt animal uelgcitatis tremedae : di maxime cognitx dil capif.Totus 
t eius foetus qui femper numerofus efl ab infidiante rapif equo q maximepernici:atq! in rece/ 

tem fubide tranfferf. At ubi uacuum cubile repperit foeta (maribus enim cura no efl fobolis) 
fertur praeceps odore ucftigans.Raptor appropinquante fremitu abiicit unu ex catulis.Tollit illa mor/ 
fti:& pondere etiam ocior aifla remeat:itcpi confequif 6i fubinde donec:! nauem regreflb irrita feritas 
facciit in litrore.Camcllos inter armeta pafeit oriens:quo 5 e duo genera badfrix 8C arabiae differuntrg» il 
li bina habent tubera in dorfo:hi fingulaidC in pecflore alte^:cui incubant.Dentium fupiore ordine uc 



OCTAWS 

boues carent in atro^ genere.Ocs aut fumeto^ in iis terris dorfo fungunf’:at(5 etia equitatu i proeliis. 
Velociras inter equos.Sed fua cui^ menfura:ficuti uires.Nec ulrra aflueru procedit fpatium : nec plus 
indituro onere recipir.Odium aduerfus equos gerunt naturaIe.Sitim 8i quatriduo tolerant . Implen£ 
cum bibendi occafio eft;& in praeteritum 6C in futurumtobturbata conculcatione prius aquaiahrer po 
tu non gaudent.Viuunt quinquagenis annisrquidam & cenrenis.Vtcungp rabiem 8i ipfi fentiunr.O/' 
drandi genus etiam fbeminas quae bello praeparentur inuentu eft.Fortiores ita fiut coitu negato.Hope 
aliqua fimilitudo in duo tranlFertur aialia.Nabim acthiopes uocatrcollo fimilem equotpedibus & cru»' 
ribus boui : camelo capiteralbis maculis rutilum colorem diftinguetibus.Vnde appellata cameloparda 
lis.Didatoris Oefaris circefibus ludis primii uifa tomx.Ex eo fubide cernifafpedlu magis q feritate co 
Ipicua.Quareetiaouisferacnomeinuenit. Dechao&cepho. CA. XIX» 

Ompeii magni primu ludi oftenderunt chaumrque galli Rhaphiu uocabantrefFigie lupi:pac 
p dopi maculis.lidem ex xthiopia quas uocant cephosiquaru pedes pofteriores pedibus huma 

nis & cruribus.priores manibus fuere fimiles:hoc animal podea Roma non uidir» 

De rhinocerote. CA. XX^ 

Ifdem ludis rhinoceros unius in nare cornu qualis fsepeuifus. Alter hic genitus hodis ele^ 
t phantoxornu ad faxa limato prcCparat fe pugnx.ln dimicatione aluum maxime petens:qua 

fcit ede molliorem. Longitudo ei par.Crura multo breuiora.Color buxeus. 

De Iyncibus:& fpingibus:8i crocutis»cercopithecis:indicis bubusdeucrocutis eale:tauris teihiopiaerma 
ticora:monocerote:catoblepa.bafilifco, CA» XXI» 

Yncas uulgo frequentes di fpingas fufeo pilo:mammis in pedlore geminis tethiopia generat; 
1 ttiulra^ alia mondro fimilia,Pennaros equos 6C cornibus armatos:quos pegafos uocat.Cro/ 

cutas uelu t ex cane lupo$ concitos ola dentibus fragentes: ^rinufj deuorata coficictes uen 
tre.Cercopithecos nigris capitibus:piloannino:6C diflimiles emeteris uoce.Indicos boues unicornes tri/ 
cornef^.L,eucrocutam perniciofiflimam feramafini fere magnitudinexruribus ceruinisrcollo cauda 
pediore leonisxapitc meliuibifulca ungulatore ad nares uf^ refeiflbidentiu locis ofle ppetuo • Hac fera 
humanas uoces tradunt imirari.Apud eos 8i quae uocaf eale magnitudine eq fluuialis:cauda elephati: 
colore nigra uel fulua«Maxillas apri:maiora cubitalibus cornua habens mobiliaiquae alterna in pugna 
fidit:uariat(^ ifeda aut obliquaiutcu^ ro modrauir.Sed atrociflimos habet rauros filuedres maiores 
agredibusiuelocitate ante oes:colore:fuluos:oculis ceruleisipilo in contrariu uerfoiridlu ad aures dehi> 
Icenteduxra cornua mobilia»Tergoris duricia filicisioc refpues uuInus.Feras oes uenanf.Ipfi non alirec 
qfoueis capiti fetitate femp itereur»Apud eofde nafci.Ctefias feribit qua maricora appellat triplici denti 
um ordine petdinarim coeunti.Facie 6i auriculis hoisioculis glaucisxolore fanguineoxorpore leonis: 
cauda fcorpionis mo fpicula infigentc.Vocis ut fi mifceaf fidula Si tubae cocctus.Velocitatis magnae; 
humani corporis uel praecipue appetente.In india 8i boues folidis unguiis:unicornes:& feram nomi'^ 
neaxinehinnuli pelleipluribus candidioribuf^ maculis facram Liberi patris.Orfei indi fimias candent 
ces toto corpore uenanf. Afperrima aut fera monoceroteireliquo corpore equo fimilerapite ceruorpe^’ 
dibus ekphantoxauda aproimugitu grauiiunocornu nigro media fronte cubito^ duu eminete . rac 
feram uiua negant capi. Apud herperios ^thiopas fons ed nigris ut pleriij exidimauere nili capunut ac 

f umenta quae diximus pfuadet Juxta huc fera appellatur catoblepas modica alioquinxaeterif^ metn 
ris inersxaputtantu praegraue aegre ferenstid deiedlu femp in terra. Alias internecio humani generis 
oibusiqui oculos eius uiderexonfedim expirantibus.Eade di bafilifci ferpentis ed uis»Cyrenaica hunc 
generat puinci3,xii,no amplius digytope magnitudine.Cadida i capite macula ut quoda diademate in 
ligni.Sibilo oes fugat ferpetes. Neciiexu multipliciinec ut reliquae corpus impcllit:fed celfus di eredlus 
in medio incedens.Necat frutices no cotaedas modorue^ di afflatas exurit hxrbas: rumpit faxa . Talis 
uis malo ed.Creditu quondaexequo occifo hada:& per eam fubeunte ui non equitem mo fed quo^ 
abfumptum.Huic tali modro<faepe.n.enc(du edeupiuere reges uiderelmudellage uirus exitio ediadeo 
naturae nihil placuit efle fine parijnterficiut eos cauernis facile cognitus fola tabe.Necant illi fimul odo 
K:moriutur^& naturae pugna coficiur» De lupis. CA. XXII» 

Ed in italia quo^ crediflupope uifus ed noxius. Voce^ hoi que priores coteplentur adimere 
f ad praefens.Inertes hos paruofqi africa di xgyptus gignut:afpos ti ucefq; frigidior piaga.Ho^ 

mines in lupos uertixurfumcp reditui fibi falfum ede confidenter exidimare debemus : aut 
credere oia quae fabulofa tot feculis comperimus.V nde tamen ida uulgo infixa fit fama in rantu ut in 
maledicdis uerfipelles habeantiindicabif.Euates inter audfores graeciae non fpretus tradit arcadas feri-' 
bere ex gente Antaei cuiufda forte fam ilia eleidu ad dagnu quoddam regioniseiusducituedituquein 
quercu lufpcnfo tranare:?, t^ abire in delerra tranffigurariq) in lupu:& cu caeteris eiufde generis congre 
gari per annos nouem.Quo in tpe,fi hole fe abdinuerit:reuerti ad ide dagnum:& cu tranauerit effigie 
recipe ad pi idinum habitum addito nouem anno^ fenio. Addidit quo^ Fabius eade recipere uedem. 
Mi^ ed q pcedat graeca credulitas«Nuliu tam impudes mendaciu ed ut tede careat.Itaque Copas qui 
Olympionica fcriplit narrat Demarchum Parrhafiu in facrificio quod arcadesioui Lyceo humana etia 
cum hodia faciebantiimmolati pueri exta degudafle:& in lupum fecouertide.Eunde decimo anno re 
ditutii athleticx redirifle in pugilatuiuudore^ uitdoria olypia reuerfum.Quin di caudae huius alalis 
aeditue uulgo inede amatoiiu uirus exiguo in uillo:eu$ qui capiaf abiicei;e«Nec idem poUae: nifi ui/ 



LIBER 

aenti direptam.Dies quibus coeant totoanno non amplius»xii.Eunde in fame uefiri terra.Inter augu/ 
ria ad dexteram commeantium prateifo itinere fi pleno id orefecerirmullum omnium pra?ftatius.&t 
in eo genere qui ceruarii uocanturtqualem e gallia in Pompei magni harena fpedatum diximus,Huic 
quis in fame madenti fi refpcxit obliuioncm cibi furrepere aiunedigreflum® quaerere aliud. 

Deftrpenribus. CA. XXIII. 

Vod ad ferpentes attinet uulgatu eft colores eaje plerafq! terras habere in quas occultentur.ln 
q numera efle genera.Ceraftis corpore eminere cornicula fepe quadrigemina:quo^ motu reli 
quo corpore occultato follicitent ad fe aues,Geminu caput amphefibenae:hoc eft & ad caput 
6C ad caudam tanq paje eflet uno ore fundi uenenu. Aliis fquamam efle.aliis pifturas.Om nibus exitia/ 
le uirusJaculu ex arbope ramis uibrari.Nec pedibus pauedas tantum ferpetes :fed & miffili uolare top 
meto.ColIa afpidum intumefeere nullo idus remedio:praeterq fi cofeftim ptes contadtx amputentur. 
Vnus huic tam peltifero aiali fenfus uel potius affedlus elt.Coiuga ferm e uagatunnec nifi cum compa/ 
re uitaeftjta^ alterutra interepta incredibilisalteri ultionis cura.Perfequitur interfedorem unum® 
cum in quatolibet populi agmine notitia quada infefiat, Perrupit oes difficultates. Permeat fpatiarnec 
nifi amnibus arcetur aut praeceleri fuga«Non eft fateri re^t natura largius mala an remedia genuerit.Ia 
primu hebetes oculos huic malo deditieof® non in fronte aut ex aduerfo cernere:fed in teporibus . Ira 
exdtatunfedfaepiusaudituquifu. De ichneumone. CA. XXIIII* 

Abet deinde interneciuu bellu cu ichneumone.Notu eft aial hac gloria maxime i eade natum 
b acgypto.Mergit fe limo faepius:ficcat® foIe.Mox ubi pluribus eode mo fe coriis loricauit in 

dimicationem pcrgit.In ea cauda attollens idtus irritos aucrfus excipit: donec obliquo capite 
fpeculatus inuadat in fauces*Nec hoc contentus aliud haud mitius debellat animal. 

De crocodilo & hippopotamo. CA>_ XXV» 

'* Rocodilum habet nilus quadrupes malum:& terra pariter ac flumine infeftum.Vnu hoc ani 
c mal terreftrem linguae ufu carer.Vnu fupiore mobilli maxilla imprimit morfumtalias terri/ 

bile pedlinatim ftipate fe dentiu ferie.Magnitudine excedit plaeru® duodeuiginti cubita.Paric 
oua quata anferes:ea® extra eum locum trafferens femp incubat:praediuinatione quada ad que fumo 
audlu eo anno egreflurus eft niIus.NecaIiud aial ex minori origine in maiore crefeit magnitudinem. 
Et unguibus hic armatus eft cotra oes iitus cute inuidla.Dies in terra agitinodtes aqua teporis utruque 
ratione.Huc fatu^ cibo pifcium:& femp efculento ore in littore fomno datu parua auis quae trochilos 
ibi uoeStur rex auiu in italiaiinuitatad hiadum pabuli fuigratia os primurn eius adfultim repurgans: 
mox dentes & intus fauces quo® ad hanc fcabendi dulcedine q maxime hiates,In qua uoluptate fom/ 
no preflum confpicatus ichneumon p eafde fauces ut rxlu aliquod imilTum erodit aluu.Smiilis croco 
diIo:fed minor etia ichneumone eft in nilo natus fcincos:contra uenena praecipuu antidotu.Item ad m 
flammanda uirogi uenerem.Ve^e in crocodilo maior erat peftis q ut uno eflet eius hofte natura conte/ 
ta.Ita® 8C delphini imeantes nilo quo^ dorfo tanq ad hunc ufum cultellata ineft penna abigentes eos 
prxda:ac uelut in fuo tantu amne regnates alioquin impares uiribus ipfi adtu interimunt.Callent.n.in 
hoc cundta afaliaifciut® no modo fua c6moda:ue^ dC hoftiu aduerfa.Norutfua taelatnorunt occafio/ 
nesrpartef® diflidentiu in bellis.In uentre mollis efl:tenuif® cutis crocodiloiideo fe ut territi immer/ 
gunt delphinirfubeuntef® aluu illa fecant fpina.Quin 8i gens hoium eft huic beluae aduerfa in ipfo ni/ 
Io.Tentyritae ab infula in qua habitat appclIata.lVlenfura eo^ paruaifed praefentia animi in hoc tatunt 
uifu mira, Terribilis haec contra fugaces belua eflifugax contra infequentes.Sed aduerfum foli hi audet 
Quinetiam flumini innatant.DorToqae equitantium modo impouti hiatibus refupino capite ad mor 
fum addita in os claua dextra ac leua tenentes extrema eius utrin® ut frenis in terra agunt captiuosrac 
uoce etiam fbla territos cogunt euomere recentia corpora ad fepulturam . Ita® ei uni infula crocodili 
ron adnatant.Olfatu® eius generis hoium ut pfyllo^ ferpentes fugantur. Hebetes oculos hoc animal 
dicitur habere in aquaiextra acerrimi uifus.Quattuor® mefes hyemis inedia femp tranfmittere in fpe 
cu.Quidam hoc unum qdiu uiuat crefeere arbitranf.Viuit aut longo teporc,Maior altitudine in code 
nilobelua hippopotamus editur.VnguIis binis quales bubus:dorfo equi:& iuba:& hinnituiroflrore/ 
(imo:cauda torta:& dentibus aproj: aduncisifed minus noxiis.Tergoris ad fcuta galeafque impeftetra 
bilisipraterq fi humore madeat.Depafcitur fegetestdeftinatione ante ut ferunt determinatas in diem 
& ex agro ferentibus ueftigiis ne qua reuertenti infidia comparentur. 

Quiprimus r oma hippopotamu dC crocodilos oftedit:& medicina ab aialibus repta. CA .XXVI» 
Rimus eum dC quin® crocodilos romaadilitatis fua ludis,M,Scaurus temporario euripo 
p oftendit.Hippopotamus in quada medendi parte etiam magifler exiflit:affidua nam® fatie/ 

tate obefus exit in littus:recentes arundinu cafuras perfpeculatusiat® ubi acutifllmum uidec 
ftipitemimprimenscorpusuenamquandamincrureuulnerat:atqueita profluuio fanguinis morbi, 
dum alias corpus exonerat:6£ plagam limo rurfus obducit. 

Qua afalia qs harbas oftederut cerui:lacerti:hirudines:tefludines:muftelIa:ciconia:ap:anguis:dra/ 
co:pathera:elcphas:urfi cerui:palubes:coluba:grues:coruus. CA. XXVII. 

Ira ile quidam 8C uolucris in eade agypto moftrauittqua uocatur ibi roftri aduncitate p eam 
f partem fe perluens qua reddi cibo^ onera maxime falubre eft.Nec hac fola multis animali' 

bus reperta funtufuifutuca’dChoi.Oi6Iamuhaibamextrahedis faginis cerui monflrauere 



OCTAWS 

pcrcufli co taelo pana(j eius haerbie eied:o,lide percuni a phalagio quo Jeff aranei genusraut aliquo fi/ 
mili cancros edendo fibi medenf.Eft Bi ad ferpenriu idus prarc ipua:qua fe lacerti quotiens cu his tofec 
uere pugna uulnerati refouent.Chelidoma uiiui faluberrima hirudines niofirauere uexatis pullorum 
oculis illa medeotes.Tcftudo cunila? qua bubula uocanr pafiu uii es contra ferpentes refouef*Muftel!a 
ruta in muriu uenatu cu iis dimicarioneconferta.Ciconia origano.Edera apri in morbis fibi medetur; 
& cancros uefccndo maxime mari eiedlos . Anguis hyberno utu mebrana corporis obdura fcenicult 
fucco impedimentum illud exuit:nitidufqi uernar.Exuit aut a capite primummec celerius q uno die ac 
node replicansrut extra fiat mebranx quod fuerat intus.Idem hyberna latebra uifu obfcuiaro mara-' 
thro hacrba? fcfe affricans oculos iungit ac refouet.Si uero fquamac obtorpucretfpinis luniperi fe fcabic 
Draco uernam naufeam filueftris laducac fucco reftringTt.Pantheras per carnes fricatas aconito uenan 
tur barbari.Occupat ilico fauces eajf angor.Quare pardalianches id uenenum appdlauere qda.An fe/ 
ra contra bxc excrementis hois fibi medetur:& alias tam auida eo^:ut a paftoribus eft induftria i ali'/ 
quo uafe fufpenfa altius q ut queat falru contingerenai ulando ea petendoqt defatigata & poftremo ex 
pirari dicatur alioquin uiuacitatis adeo lentaeiut eiedis interaneis diu pugnet.Elephas cameleonte co/ 
colori fronde deuorato occurrit oleaftro huic ueneno fuo.Vrfi cu mandragorae mala dcgufiauere:for/ 
micas lambut.Ceruus haerbacynare ucnenatis pabulis refifiit.Palumbes:gracuIae:merul£e:pdices:lau/ 
ri folio annuum faftidium purgant«Columbae:turtures:& gallinacei hterba quae uocatur helxine.Ana 
tes:anfcres:caeteraeque aquaticae hjcrba fiderire.Grues 6i finnles iuncopaluftruCoruus occifo camele/ 
onte qui etiam uidori nocet lauro infertum uirus extinguit. 

Prognorticaanirnahum. CA. XXVIII» 

Ilia praeterea urpote cum plurimis aialibus eadc natura rege cxli quo^ obferuanone & uen/ 
m toru & hymbriu & tepertatum praefagia aliis alia dederitrquod pfequilmenfum ert:acque fci 

licetq reliqua cum fingulishoium focietJte.SiquideS: pericula praemonet non fibris modo 
cxtiT^ circa quod magna mortaliu portio haeretiled alia quadam fignificatione. Ruinis immindibus 
mufculi praemigrant. Aranei cu relis pnmi cadunr.Auguria quidem arte periculis fecere. Apud roma/ 
nos facerdotum collegium uel roaximefolemneertJn thracia locis rigentibus Si uulpes animal alioqn 
folerti audituiamnes gelatos laculqi non ntfi ad partus iturae reditura'^ tranfemit «Obferuatum eam 
auread glaciem appofita coniedare craflitudinem gelu. 

Ciuitates&genresaminutisanimalibusdeletae* CA. XXIX 

Ec minus clara exitii documenta funt ena ex contenedis aialibus.M. Varro audor ert a cuni/ 
O culis fuffoTum in hifpania oppidumia talpis m thertaliaiab ranis ciuitatem in gallia pullam: 

ab locurtis in africa*Ex gyaro cycladii infula incolas a m uribus fugatos.Iri italia amyclas a fer/ 
penribus deletas.Citra cynamulgos aethiopas lare deferta regio eft a fcorpioibus & folpugis gente fub/ 
lata 8C a fcolopedris abadros otrerietes audor eft Theophrartus.Scd ad reliq fe^ag^ genera tranieamus 

De hyena 6i crocuta 3C manticura & fibris 6i lutris» CA. XXX» 

Yenis utranqi cfle naturaiSi alternis annis efle mareialternis foeminam ficri.Parere fine mare 
h uulgus crcdit.Arirtoteles negat.ColIu Si mba cdtinuirate fpina? porrigitur fledi^ nifi circua 

du totius corporis nequit.Mulra prxrerea mira tradunf.Sed maxime fermonem humanil 
inter partogt rtabui » affimularemomen^ alicuius adilcereiquccuocatu foras lacerer.lte uomitiene ho 
minis imitari ad follicitandos canes:quos inuadan Ab uno aiah fepulchra erui inqfitione coi poru.Fce/ 
mina rarocapi.Oculis mille cfle uanetates:oculoru^ mutatioes. Prseterea umbiae eius cotradu canes 
obtumefcere.Etqbufda magicisartibus omne animal qd ter luftraueritin uefligio haerere.Huius ge/ 
nens coitu lea?na acthiopica paritcrocutaifimiliter uoces imitante holum pccoruqi. Acies ei peipetua 
in utra^ parte orismullis gingiuis dente cotinuoiqui ne cotrano occurfu habcrcficapfagi modo indu 
dif.Hoium fermones imitari Si maticoram in aethiopia audor eft luba.Hyena? plurima gignutur m 
africaiqua? Si afmoKfilucftriu multitudine fundit,Marcs in eo genere Ungulis foeminagi gregibus im 
peritar.Timet libidinis aemulos:Si ideo grauidas cuftodiunr.Mo . fuqi natos mares caftrant.Corra gra 
uids latebras petur:Si parere furto cupiutigauder^ copia libidinis.Eafdem partes fibiipfi pontici am/ 
puranrfibri periculo urgeteiob hoc fepeti gnan.Caftoreu id uocar medici.Alias animal horredi mor/ 
fus. Arbores iuxta flumina ut ferro credit . Hois pte coprehefa no anteq frada cocrepuerint ofla mor/ 
fu refoIuir.Cauda pifciu iisicaetera fpes lutrae. Vti liq? aquaticu.Vtri^ mollior pluma pilus. 

De ranis Si uitulis mannis Si Itellionibus. CA» XXXI. 

Anae quo^ rubetae quage Si in terra Si in humore eft uira:p'urimis refertae medic-imibus de 
t ponere ea quotidie ac refumere a partu dicunf:uenena tantu fibi referuantes.Similis Si uirulo 

marino uidus in mari ac terra»Simile fibro Si ingcniu.Euorait fel fuu ad multa medicamen/ 
ta ntile.Ite coagulum ad comitiales morbos.Ob ea fe peti prudcs.Theophraftus audor eft : angues eo' 
modo Si ftelliones fenedutem exuerereamqg protinus deuorareipraecipientes comitiali morbo reme/ 
dia»Eofdem peftiferos ferunt in graeciaiinnocuos efle in ficilia. 

Decernis, CA. XXXIF; 

Eruis quo^ eft fua tnaligniras quaq placidiflimo animaliuiurge nte ui canu ultro confugiunt 
C ad hoIcmiEt in pariedo femitas minus cauenhumanis ueftigiis ti itasiq quae fecrerae ac fetis 

opportunae.Conceptus eaium poft arduti lydu;*Odonis mefibus ferut paitusjSi interdum 




. LIBER 

geminos. A coceptu Tepant fe.At mares relidi rabie libidinis feUiur.Fodiur fcrobcs.Tunc rodra ni 

grefcut:donccaliqui abluat hymbres.poeminaj aut ante partum purganf h^rba quada qux fcfelis du 
cif :faciliore ira utetes utero»A partu duas habet haerbas quae aros 8C fefelis appellatur.Paua; redeut ad 
fcEtum.IlIos imbui ladis primo nolut fucco quacu^ de ca.Editos partus exercent curfu:&: fugam me 
ditari docent.Ad praerupta ducunlaltu^ demonftrat.Iam mares foluti defiderio libidinis auide petuc 
pabula.Vbi fe praepingues fenfere latebras quaerut:fitentes incomodu pondusiS: alias femper in fuga 
acquiefcunt:flantcf^ refpiciunt.Cu ppe uetu eft;rurfus fugae prarfidia rcpetdes.Hoc fit inteftini dolo ' 
re ta infirmi:ut idu leui rupatur intus.Fugiunt aut latratu canu audito aura femper fecudaiut ueftigia 
cum ipfis abeant.Mulcenf fiftula paftorali 5C cantu.Cu erexere aurestaccerrimi audirus:cum remiferer 
furdi.CxteriI animal fimplex:& oium repe miraculo ftupesrin tatu ut equo aut bucula accedere ^pius 
hoiem iuxta uenatem nocernant:autficernunt:arcuipfum fagittafqp mirenf.Maria tranat gregarim 
nates porredo ordine:& capita imponeres praecedentium clunibus : uidbufq! ad terga redeuntes.Hoc 
maxime notatur a cilicia cyprum traiicientibus.Nec uident terras fed in odore eaje natant.Cornua ma 
res habct:foIi <5 aialium oibus annis ftatuo ueris tempore amittunt.ldeo fub ipfa die q maxime inuia 
petunr.Latet amiflis uelut inermes.Sed 8C ipfi bono fuo inuidentes. Dextrum cornu negant inueniri: 
ceu medicamento aliquo predirum.Id^ mirabilius fatedum eft:& cum 6C in uiuariis mutet oibus an 
nis.Defodi ab iis putant. Accefis autem utriflibet odore ferpentes fugantunSi comitfales morbi depre 
hendunf.Indicia quo^ seratis in illis gerunt fingulis annis adiicietibus ramos uf^ ad fexcnes.Ab eo te 
pore fimilia reuiuifcunt.Nec potefl: aetas difeerni . Sed dentibus feneda declaratur ♦ Aut enim paucos 
aut nullos habentmec in cornibus imis ramos:alioquin ante frotem pminere folitos iunioribus. Non 
decidunt caftratis cornuamec nafcunrur.Erupunt aut renafeentibus tuberibus primo aridae cutis filia. 
Eadem teneris increfeunt ferulis arudineas in paniculas molli plumaw lanugine.Quadiu caret iis no/ 
dibus procedunt ad pabula.Increfcentia folis uapore durat:ad arbore fubinde experientes»Vbi placue 
rit robur.un aperta ^pdeunt.Capiti iam funt edera in cornibus uiridante ex attritu arboru : ut in aliquo 
ligno teneris dum experiuntur innata.Fiuntaliquando ex candido calore quale fuifle traditur.Q.Ser/ 
torii cerua:qua efle fatidica hifpaniae gentibus pfuaferat.Et iis eft cu ferpente pugna.Inucftigant cauer/ 
nasmariu^ fpiritu extrahuntur renitenres.Ideo fingulare abigedis ferpetibus odor adufto cornu cerui 
no.Cotra morfus uero prxcipuu remediu ex coagulo hinnuli in utero occifi.Vitaceruis in cofeflb Ion/ 
gaipoft centu annos aliquibus captis cu torquibus aureis quos Alexander magnus addideratradopertis 
lam cute in magna obefitate.Febriu morbos non fentit hoc anfmal,Quin 8C medef huic timori.Quaf 
dam nos pricipes foeminas fcimus oibus diebus mututinis carnem eam deguftare folitas:6i logo xuo 
caruiflefebribus.Quod ita demum exiftimant ratum fi uulnere uno interierit» 

DetrageIapho:&f chameleonte:8i reliquis colore mutantibus. CA. XXXIII» 

St eade fpecie barba tatu 3i armo^ uillo diftasrque tragelaphon uocantrnon alibi q iuxta pha 
e fin amne nafccns»Ceruosafricapropemodufola non gigriit»Atchameleontem& ipfaiquaq 

frequentiorem india.Figura 6C magnitudo erat lacertimifi crura eflent reda 8C excelfiora. La/ 
tera uentri iunguntur ut pifeibus & fpina fimili modo.Eminet roftru ut in paruo fit haud abfimile fuil 
lo.Cauda prrelonga in tenuitate definens:& iplicans fe uiperinis orbibus, Vngues aduncuMotus tardi/ 
or ut tefludini.Corpus afperum ut crocodilo.OcuIi in receflu cauoitenui difcriminepraegrades:S: cor 
pori concolores.Nunq eos operirirnec pupillae motu : fed totius oculi uerfatione circuafpicir.Ipfe celfus 
hianti femper ore.Solus animaliu nec cibo nec potu femper alit ;nec alio q aeris alimento,Circa caprifi/ 
cos ferus:innoxius alioquin.Et coloris natura mirabilior.Mutat nangp eum fubinde 8C oculis & cauda 
& toto corpore.Redditqp femper queeun^ pxime attingit prreter rubrum cadidum^. Defundo pal/ 
ior eft. Caro in capite 8i maxillis dC ad commifFaram caudae admodum exigua.Nec alicubi toto corpo 
re.Sanguis in corde 8C circa oculos tantu.Vifcera fine fpIene.Hybernis mcfibus latet ut lacerta. 

Detarando&lycaone&thoe. CA. XXXIIII. 

Vtat colores fcytharum taradusmec aliud ex iis quae pilo ueftiunf :nifi in indis lycaon:cui ia' 
m bata traditur ceruix.Na thoes luporum id genus eft pcerius logitudineibreuitate cruru difli 

mileruelox faltu.Venatu uiues.lnnocuu hoi .Habitum no colorem mutat.Per hyemes hirti, 
acftatc nudi.Tarando magnitudo quaeboui eft.Caput maius ceruinornecabfimile.Cornua ramofaiun 
gula bifidaiuillus magnitudine urfo^.Sed cu libuit fui coloris eflcrafino fimilis eft,Tergori tanta duri 
tia:ut thoraces ex eo faciant.Colore oium arborum fruricu florum locorum^ redit metuens in qbus 
Iatet«Ideo£B raro capitur.Mirum eflet habitum corpore tam multiplicem dari mirabilius &. uillo. 

Dehyftrice, CA. XXXV* 

Yftrices generat india & africa fpina cotedasrac erinaceorum genereifed hyftnci logiores acu 
h Iei:& cum intendit cutem mifliles.Ora urgentium figit canu:&: paulo longius iaculatur. Hy 

bernis autem fe menfibus condit.Qux natura multis 6C ante omnia urfis. 

" i De urfis &foetibus eorum. ^ _ CA. XXXVf, 

Oru coitus hyemis initiomec uulgari quadrupedu more:fed ambobus cubatibus coplexif^. 
t- Deinde fecenUs in fpecusfcpatimnn quibus pariuttriccfimodie:ac plurimum qnos.Hi funt 

1 , candida informif^carp:paulo muribus maior:fineoculis:fine:pilo.Vnguestatum pminenc 

i^clambedopaulatiinfigurat«Necqcqrariushoiesq panentem uidere urfam.ldeo maies quadra/ 



pCTAWS 

genis diebus latent.Foemin* quaternis mefibus.Specus fi no habuere ramosi fruticu^ cogerie * difi^' 

cat im penetralibus hymbribus molligj frode coftratos»Prim is diebus bis feprenis ta graui fomno prz 

munfrut ne uulneribus quidem excitari quear.Tucmi 9 ^^modumuternop^nguefcunt.llIifunt adipes »< < > > , / 

medicaminibus aptiicotracj defluuiu capilli tenaces. Ab iis diebus refidutrac prioru pedu fudlu uiuut. 

Foetus rigentes apprimendo pedori fouentinon alio incubitu q oua uoIucrcs,M)p^ didu credit Theo'' X» ^ ' 

phrafius per id tempus codas quoa urforum carnes fi aiTeruenf increftere.Cibi tunc nulla argumen/' i‘7"^ - 

ta,nec nifi humoris minimum in aluo inueniri.Sanguinis exiguas circa corda tantum guttas : reliquo ' 

corpori nihil ef?e.Proceduntuere:fed mares prjcpigues.Cuiusi ei caufa non promptaefi. Quippe nec ' / 
fomno quide faginatis pratter quattuordeci dies ut diximus.Exeutes haerba quadam aron noie iaxan yior.it- 

dis intefiinis alioqn cocretis deuorat:circa^ fulculos dentium prardomantes ora, Oculi eo^ hebetanf “"f 's’'X 

crebro,Qua maxime fauos ca expetutmt conuulneratil ab apibus os leuet fanguine grauedine illam. '.a. 

Inualidiflimum urfo caputrqd leoni fortiflimu,Ideo urgde ui praecipitaturi le ex aliq rupe manibus ^ 

eo operto iaciunf:acfacpein harena colaphis infidis exanimant, Cerebro ueneficiii eue hifpaniae ere/ 
dut occiforu^ in fpedaculis capita cremate teftato quonia potu in urfinam rabie agat , Ingrediuntur 
6i bipedes,Arbore auerfi diripiut. Tauros ex ore cornibuf^ eope pedibus oibus fufpefi podere fatigar. 

Nec alteri aialiu in maleficia ftultitia folertior. Annalibus notatu efl:.M,Pifone,M. Mefiala c6f,ad.xiiii« 
Kalen.odoB.Domitiu Aenobarbu xdile curule urfos numidicos,c,& totidem uenatores aethiopas in 
cyrco dedifle,Miror adiedum numidicos fuifleteum in africa urfos non gigni confler. 

De muribus ponticis&alpinisS: herinaceis, CA. XXXVII» 

Ondunf* hyeme 8C pontici mures dutaxat albi.Quo^ palatu I guflu fagaciflimum audores 
c quo na modo intellexerint miror,Condiinf’ & alpinnquibus magnitudo media eft,Sed hi pa 

bulo ante in fpecus couedoicu qdam narret alternos marem ac foeminam fupra fe complexo 
fafce hxrbae fupinos cauda mordicus apprehenfa inuice detrahere ad fpecum .Ideoqp illo tepore detri' 
to elle dorfo.Sunt his partes & in 2 egypto,SimiIirer refident in clunes:& in binis pedibus gradiuntur: 
prioribuf^ ut manibus utunf.Prscparant hyemi di herinacei cibostac uolutati fupra iacetia poma afFi 
xa fpinis unu no amplius tenentes ore portant in cauas arbores.lide mutatione aquilonis in auflrunt 
codentes fe in cubile pratfagiunt.Vbi uero fenfere uenante corrado ore pedibufqi ac parte omni inferio 
re qua rara Si innocua habent lanugine couoluutur in forma pilaeme quid cdprchedi poflit praeter acu 
leos.In defperatione uero urina ex le reddunt rabifificam tergori fuo fpinif^ noxiamt^pter hoc fe rapi 
gnari,Quaobrem exinanita prius urina uenari ars eft,Et tum praecipua dos tergoris , Alias corrupta 
fragilis putribus fpinis at^ deciduisretiam fi uiuat fubtradus fuga.Ob id non nifi i nouiflima fpe ma/ 
leficio illo pfundit .Quippe 6C ipli odere infirum ueneficiu ita parcentes fibi:rerminumqi fupremu ope 
rientesiutfermeantecaptiuitasoccupet.CalidaepofleaaquxalperfurefoIuif' pila apprehenfufq; pede 
altero c pofterioribus fufpendio ac fame necatur .Aliter non eft occidere 8i tergori parcere.Iplum anit 
wia! non uerenf pleri^ dicerae uitac hoium fuperuacuu cfle.Si non fint illi aculeirfruflra uelleni molli/ 
cies in pecude mortalibus data.Haccute expoIiunf uefles.Magnum fraus 6C ibi lucrum monopolium 
inuenif,De nulla re crebritoribus fenatufconfultis nullo^ non principe adito querimoniis prouinciall 
bus,Vrina 8C duobus aliis animalibus ratione m ira efl, 

DeIcontc^ono:lynce:meIibus:&fciuris. CA. XXXVIII. 

Eontophonon accepimus uocari paruummec aliubi nalcens q ubi leo gignitur,Quo gullato -m ■*’ 

I tanta illa uis eft ut eseterisquadrupedu imperitans ilico expiret.Ergo corpus eius aduftum af ^ 

pergunt aliis carnibus polde mo infidiates feraernecat^ etiam cinere tam contraria eft peftis. 

Haud immerito igif odit leo:uifum^ frangit:& circa morfum exanimat.IIIe cotra urina fpergis pru/ 
des:hac quo^ koni exitialeXyncum humor ita redditus ubi gignutur glaciaf rarefeitue in gemas car/ 
buculis fimiles:&: igneo colore fulgeresdyncurium uocatas:atqp ob id fucino a plerifqi ita generari pro 
dito,Nouere hoc feiut^ lynces:& inuidentes urinam terra operiutieo^ celerius folidaf.llla alia folertia 
in metu melibus fuIBata cute diftentat idus holum & morfus canum arcenr:Pr£euident tempeftatem 
6C fcyuriiobturatif^ qua fpiratucus eft uentus cauernisiexalia parte aperiunt fores decretos,Ipfis uillo 
fior cauda pro tegumento eft.Ergo in hyemes aliis prouifum pabulum aliis pro cibo fomnus. 

De uipera cocleis & lacertis, CA. XXXIX, 

Erpentium uipera fola terra dicitur codi.Caeterse arbopi aut faxopi cauis , Et alias uel annua 
f fame edurant algore mo dempto.OIa fecefllis tepore ueneno orba dormiut.Simili mo 6i co 

clee.llla quide itepi&eftatibus adheretes maxime faxis:ut etia iniur ia refupinatae auulfae^ 
fion tame exear.In balearibus uero infulis cauaticac appellarae non prorepunt e cauis terrxme^ herba 
uiuuntifed uua: mo inter fecoherenr,Eft& aliud genus minus uulgare. Adhaerent operculo eiufde te 
llae fe operientesiobrutae terra femp.He 8C circa maritimas tantum alpes quodam effofae coepere iain 
erui 6i in uelirerno,Omniu tame laudatiflimae in aftypalea infula.Lacertae inimiciffimum genus cocle 
is.Negantur femeftrem uiram excedere.Lacerti arabiac cubitales,In india uero in nila monte, xxiiii,in 
longitudine pedumicolore fului aut punicei aut ceiulei. 

De canibus, ^ ^ CA, XL, 

e X iis quo^ animalibus quae nobifeu degut multa funt cognitu digna,FidcIiflimi ante omnia 

homini canes atque equi, Et pugnalTe aduerfus latrones canem pro domino accepimus; cofe 



UBER 

itumque plagis a corpore non receffilTeruoIucres 6C feras abigentem .Ab alio in epiro agnitum in con^ 
uentu percuflorem domini laniatu & latratu adadtum:ut cogeretur feteri fcelus.Garamantum regem 
canes ducenti ab exilio reduxere prccliantes contra refiftemes.Propter bella colophonii:itemque cafta^ 
balenfcs cohortes canu m habucre.Ese primae dimicabant in acie nung detredtantes. Haec erant fidiiR ' 
ma auxiliamec ftipendiorum indiga.Canes defendere cimbros caifis dominis eorum plauftris impoii 
tis.Canis lafone Lycio interfedo cibum capere noluit inediaqueeonfumptus eftjs cui uero nome hyr 
cani reddidit.Durides accenfo regisiLyiimachi rogo iniecit fe flamm£e.Similiterqp Hieronis regis.Me 
morat & Pyrrhum Gelonis tyrani cane Philiftus,Mcmoraf& Nicomedis birhyniie regis uxore eius 
Confynge lacerata ^pter lalciuiorc cum marito iocu.Apud nos Volcatium nobile qui Cefeliu ius ciui/ 
le docuit afturcone e fuburbano redeunte cfi aduefperauiflet canis a craflatoredefendit.Ite Ccliii fena^" 
torem aegru placenti* ab armatis opprelTum,Nec prius ille uulneratus eft g cane interepto . Sed fuper 
oia in noftro aeuo adtis populi ro,teuatu Appio lunio &,P»Silio cof,cu aiaduerteretur ex caufa Neronis 
Gram matici filii.in.T.Sabinu 8l feruitia eiusiunius ex iis canem nec a carcere abigi potuifle : nec a cor/ 
pore recefnflciabicdto in gradibus gemoniis moeftos edentem ululatus magna populi ro.corona circii 
ftanterex qua cu quida ei cibu obieciflettad os defundti tuliflcjnnatauit idem in tyberim cadauere abie 
flo fuftentare conatus:effufa multitudine ad fpeflandam aialis fide.Soli dominum nouere.Et ignotu 
quo(j fi repente ueniat intelligunr.Soli noia fuaifoli uocem domefticam agnofcunt.Itinera quis longa 
meminere.Nec ulli praeter hoiem memoria maior.Impetus eo^ & feuitia mitigaf ab hoie confidente 
humi.Plnrimi alia in his quotidie uita inuenit.Sed in uenatu folertia & fagacitas praecipua eft . Scruta 
tur ueftigia at^ perfequif.Com itante ad fera inquifitore loro retrahens:quis aqua tranfiliens fe occul 
taftccrqua fignificans demoftratio eft cauda primu:deinde roftro.Ergo etia fenefla feflbs caccofg! ac de 
biles finu feruntiuentos & odore captantes:^dentefgi roftro cubilia.E tignbus eos indi uolunt concie 
pi.Et ob id in filuis coitus tempore alligant feminas.Primo 8i fecundo foetu nimis feroces putant gU 
gnirtertio demii educant.Hoc ide e lupis galliiquoje greges fuum quifi^ duflore e canibus 8C duce ha^ 
bent.Illum in uenatu comitanfiilli parent.Na^ inter fe exercent etia magifteria.Certu eft iuxta nilum 
I amne currente lambereine crocodilorum auiditati occafione pr*bcat«lndia petenti Alexandro magno 

albani* dono dederat inufitatae magnitudinis tinum cuius fpecie deleflarus iuflit urfos mox apros 
&deindedamasemirticontemptu imobiliiacente.Eagjfegnicietanticorporisoffenfusiperator gene 
rofi fpiritus eum interimi iuiht.Nunciauit hoc fama regi.Itaquealte^ mittens addidit mandatatne in 
paruis experiri uelletifed in leone clehantone.Duosfibifuiftc.Hoc interempto praeterea nullum fore. 
Nec diftulit Alexandenleonem ^ fraflii protinus uidit.Poftea clephantu iuflit induci haud alio magis 
(peflaculo laetatus»Horrentibus gppe p totum corpus uillis ingenti primu latratu itonuir»Mox in cer 
uicem aflliltans cotrag^ beluam exurges hinc & illinc artifici dimicationeiqua maxime opus eflet infe/'- 
ftans at^ euitansidonec aifidua rotatu uertigine afflixitiad cafum eius tellure concufla.Canum generi 
bus annui partus.Iuxta ad pariedum annua setas.Gerunt in utero lexagenis diebus.Gignunt caecos:& 
quo largiore aluntur lafleieo tardiore uifum accipiunNo tame unq ultra uicefimuprimum diem : nec 
ante feptimu.Quida tradiit fi unus gignaf nono die cernereile gemini decimo.Idem^ i fingulos adii^ 
ci totidem qi efle tarditatis ad luce dies.Etab ea quae fbemina firex primipara genita citius cerni . Opti> 

, mus in fcetu qui nouiflimus cernere incipitiaut quem primum fert in cubile fcet3,Rabies canum ly/ 

•; ^ rioardentehominipeftiferautdiximusritamoriisloetalisaquacmetus.Qua^ptcr obuia iturp.xxx» 

eos dies gallinaceo maxime fimo mixto canum cibisiaut fi praeuenerit morbus ueratro. 

Ad canis rabidi morfum. CA. XLI. 

D morfum uero unicum remedium oraculo quodam nuper repertum. Radixfilueftris rofac 
a qu* cynorhoda appellatur Columella auflor eft fi quadragefimo die g fit natus caftref moc 

fu caudarfumufg» eius articulus auferatu rifequenti neruo exeptoinec cauda crefeeremee canes 
rabidos fieri.Cane locutum in prodigiis quod egde annotauerim accepimus:& ferpente latrafle cuna 
pullus eft regno Tarquinus. De natura equorum, ^ CA, XLIL 

^ ^ . Idem AlexadroS: equi magna raritas cotingit.Bucephaji^umuocarunfiue ab afpedutor/ 

(yfiLc?, 1 ) g uoifiue ab infigni taurini capitis armo iprefli,Sexdccitaletisferut ex Philonicopharfali grege 

« ftf- T eaJttt' mSdu. emptu etiam tu puero capto cius decoic,Nemine hic aliu q Alexadru regio inftratus ornatu 

recepit in ledemialios polTim reiiciens.ldem in prodiismemorat* cuiufda phibetur opera: , Thebani 
oppiignarioneuulneratusinaliutranfircAlexandrun6paflus,Multapraeterca eiufdem modi. Pro-' 
pter qii* rex defundo ci duxit exequias.Vrbem tumulo circudedit nomine eius.Nec Caefaris diflato 
ris:quemq aliu recepifle dorfo equus tradif ridegi hois fimiles pedes priores habuifle.Hac effigie loca 
tus anteVenerisgcnitricisa:dem.Fecit&:Diuus Auguftusequotumulum.De quoGermanici C*fa 
ris carme cft.Agrigeticoplurium cquop: tumulipyramydes habfl.EquiI adamatu a Semiramide uP 
9 ad coitum luba auflor eft.Scyth* quide equitatus 8C equorum gloria ftrepunt.Occifo denique ipfo 
ru regulo ex prouocatione dimicante hoftem cum uiflor ad fpoliandum ueniflet ab equo eius iflibus 
morfu 9 cofeflum. Alium detraflo oculo^ operimeto & cognito cu matre coitu petifle praerupta at^ 
exanimatum.Equa eade ex ca in reatino agro laceratu^ pariter aurigam inuenimus.Na^ dc cognatio 
num intellcflus in iis eft.itaq? in grege prioris anni forore libentius etiam g matre equa comitatur, Do 
cilitas tanta eft ut uniueifus fybaritani aeratus equitatus ad fymphoniae cantu faltatione quada 




OCTAWS 

ueri folitus muenfaf.Iidem p^'^e^agiunt pugna Si amiflbs lugent dominosrlachtymaf^ mterdu dcfide/ 
rio fundunt.Interfedto Nicomede rege equus eius in edia uira finiunr » Philarchus refert Cenraretrium 
c galatis in proelio occiTo Antiocho potitum equo eius cofcendifle ouatem.At illu indignatione accen^' 
fum domitis frenis ne regi poflet praecipite in abrupta ifle:exanimatum^ una.Philiflusa Dionyfio reli 
dium in coeno haerente ut fefe euellifTetifecutu ucftigfa domini examine apu iuba inhaerete. Eoq^ ofte/ 
to tyranidem a Dionyfio occupatam, Ingenia eope inenarrabilia laculantes obfequio cxperiuntur.diffiv 
ciles conatus corpore ipfomixu^ inuitantiumtlam tarla humi colledla eqti porrigunnNam in cyrco ad 
currus iundli no dubie intelledlu abhortationis Si gloritc fatenf.Claudii Gefaris feculariu ludo^e cyrce 
fibus excullb in carccribus auriga albati equi palma occupauereiprimatu optinuereioppofita effunden'' 
tes oiarqux cotra aemulos debuiflent peritiffimo auriga infiftete facientes . Cu puderet holum artes ah 
equis uincirpadto legitimo curfu ad mera ftetere.Maius auguriu circa prifcos piebeiis cyrcefibus excuP 
fo auriganta ut fi flaret in capitoliu cucurrifTe equosifedcgp ter luflrafTe,Maximu uero eode peruenifle 
a ueiis cu palma Si corona effufo Ratumenaiqui ibi uicerat.Vnde poflea nomen portae efl. Sarmatae 15 
ginqua itinera aftun in edia pridie praeparat eos exiguu tantum potum impartientesiat^ ita per cente/ 
na milia Si quinquaginta continuo curfu euntibus infident.Viuuntannis quidem quinquagenis . Foe^ 
mine minore fpatio*Eaedem quinquennio finem crefcendi capiunt.Mares anno addito . Forma equo-' 
ru m quales maxime legi oportcat,Pulcherrime quidem Virgilio uate abfoluta efl» Sed Si nos diximus 
in libro de iaculatione equeflri condito:6i fere inter omnes conflare uideo»Diuerfa aut cyrco ratio quae 
ritur.Itagp cum bimi in alio fubigantur imperiomon ante quinquenes ibi certamen accipiunt.Partutn 
in eo genere undenis mefibus feruntrduodecimo gignunt.Coitus uerno equinodlio bimo utringg uul-' 
garis.Sed a trimatu firmior partus»Generat mas ad annos trigintatres.Vtpote cum a cyrco poft uicefi'' 
mum annum mittantur ad fobole reparandam.Et ad quadraginta duralTe tradunt : aditum modo in 
attollenda priore parte corporis.Sed ad generandum paucis alalium minor fertilitas.Qua de caufa pcc 
interualla admifluredantunnec tamen quindecim initus eiufdem anni ualet tollerare» Equarum libi/ 
do extinguitur iuba tonfa. Gignunt annis omnibus ad quadragefimu . Vixiffe equii feptuaginraquin^ 
annis proditur,in hoc genere grauida flans paritipraeter^ caeteras foetum diligit • Et fane equis amoris 
innafei ueneficium hippomones appellatum in fronteicaricae magnitudineicolore nigro.Quod flatiin 
edito partu deuorat foetaraut partum ad ubera non admittit fi quis prxreptum habeat. Olfatu in rabie 
id genus agitur. Amifla parente in grege a rmenti reliqux foetie educant orbum . Terram attingere ore 
triduo proximo q fit genitus negat pofle.Quo quis acrionin bibedo profundius nares mergit. Scytha: 
per bella foeminis uti maluntiquoniam urinam curfu non im pedito reddant. Conflant in lufitania cir/ 
ca ulyxipponem oppidum Si tagum amnem equas fauonio flante obuisrfas animalem concipere fpiri/ 
tumud^ partum fieri, 8£ gigni pernicifllmum ita:fed triennium uita: non excedere. In eadem hifpania 
galleca gena Si afluria efl eqni generis,Hi fut quos tiheldones uocamus»Minoti forma appellatos aflue 
concsgignunt.Quibusnouulgaris in curfu gradusifed mollis alterno crurum explicatu glomeratio. 
Vnde equis tollutim carpere in curfus traditur arte.Equo fere qui homini morbi prxtgrg ueficac con/ 
uerfiorficut omnibus in genere ucterino» 

Deafinis. CA. XLIlf., 

Sinum quadringentis nummis emptum, Q, Afio fenatori audior efl.M. Varro : haud fcio an 
a olum praecio alalium uidlo:^era fine dubio geruli mirifica arando quo^. Sed mulaj: maxi/ 

mep generatione patria etia fpedlatur in iis arcadibus in achaia,In italia reatinis.Ipfum alal fri 
goris maxime impatiensiideo non generatur in pontome in equinodlio uerno ut extera pauca admic/ 
titunfed folflitio.Mares in remiflioc operis deteriores.Partus,xxx,mefe ociffimus:fed a trimatu Icgitti 
mus.Totidem quotequx Si eifdem menQbus& fimili modo,Sed incontines uterus urinam genitalfi 
redditmi cogatur in curfum uerberibus a coitu.Raro geminos parit.Paritura lucem fugit : Si tenebras 
quxritme cofpiciatur ab homine.Gignit tota uiraiqux efl ei ad,xxx,annum.Partus caritas fum ma:fed 
aquarum tedium magis.Per ignes ad foetus tendunt.Eae item fi riuus minimus interfitihor rent ita ut 
pedes omnia caueant tingere.Nec nifi affuetos potat fontesiqui funt in pecuariis,Atg^ ita ut ficco trami 
te ad potum eant.Nec pontes tranfeant per raritatem plantarum tranflucentibus fluuiis . Mirumg? di/ 
ftu fitiunt:&: fi immutentur aqux ut bibanticogendx exonerandxue funt , Nec nifi fpatiofe incubant 
alias atteruntur,Varia nam ^ fomnio uifa codpiunt idlu pedum crebroiqui nifi per inane emicuerit re/ 
pulfu durioris marerix clauditatem ilico affert. Quxflus ex iis opima prxdia exuperat . Notum efl iti 
Celtiberia fingulas quadragenis milibus numoru emi. At mularum maxime partus aurium referre in 
his Si palpebrarum pilos aiunt . Quauis enim unicolor toto reliquo corpore:totidc rame colores quot 
ibi fuere reddit.Pullos earum epulari Moecenas Iflituitrmultum eo tepore prxlatos onagris.Pofleum 
interiit audloritas faporis.Sed afino morienx uifo celerrime id genus defidt* 

De mulis. CA. XLIIII. 

X afino Si equa mulus gignitur mcfe.xii. Animal uiribus in labore eximium . Ad tales partus 
e equas ne^ quadrimis minoresme^ decenibus maiores leguntiarceri^ utru^ genus ab alte/ 

ro narrantmifi infantia eius generis qd ineant ladle hauflo. Quapropter fubreptis flarim pul/ 
lisin tenebris equarum uberi afinarum equuleos admouet.Gignif aut mula ex equo Si afinaifed aiFre/ 
nis Si tardatis indomitx.Leta ola efle uetulis.Coceptu ex equo fecutus afini coitus abortu perimit « No 



LIBER 

ftcm ex afino eqauFoeminas a partu optime.vii.die impleri obreruatum eflrmares fatigatos melius im 
piere.Qux non priufg dentes quos pullinos appellant iaciat conceperitifterilis intelligirur.Et qu^e non 
primo initu generare coeperir.Equo 8C afina genitos mares hinulos antiqui uocabant:contra^ mulos: 
quos afini 6i equ^ generarent.Obferuatum e duobus diucrfis generibus nata tertii generis fieri:6i neu 
tri parentum elTe fimilia.Eaq? ipfa qux ita nara funt non gignere in omni aialium genere : idcirco mu/ 
las no parere.Eft in annalibus noftris peperifle faeperuerum prodigii loco habitum.Theophraftus uuE 
go parere in cappadocia tradir.Sed ee id animal ibi fui generis.Mulsc calcitrarus inhibetur uini crebrio^ 
re potu.In plurium graecorum cft monumentis cum equa muli coitu natum quem uocaueruthinum 
idell paruum mulum.Generantur ex equa dC onagris manfuefadtis mulae ueloces in curfutduricia exi' 
mia pedum:ueru rugofo corporeiin domito animoifed generofo . Onagro ex afina genitus omnes an/ 
tecellit.Onagri in phtygia 8C lycaonia praecipuuPullis eorum ceu praeftantibus fapore africa gloriatur: 
quos lalifiones appellant.Mulum.lxxx,annis uixiffe athenienfium monumetis apparer.Eo gauifi cum 
templum in arce facerentiquod derelidtus fcnedla cadentia iumenta comitatu nifugp exhortaref decre/ 
tum fecere:quo caueretu r ne frumentarii negociatores ab incerniculis cum arcerent. 

De bubus. _ ^ CA. XLV« 

Vbus indicis camelorum altitudo tradituncomua in latitudinem qttuor pedu.ln noftroor/ 
b be epiroticis laus magna a Pyrrhi(ut ferunt)ia inde regis cura • Id confecutus eR non ante qua 

drimatum ad partus uocandos.Pracgrandes ira^ fuereihodiecg reliquiae flirpium durant, Ac 
nunc aniculae ad foecundiratem pofcuntur.Tolerantius tame bimae.Tauri generationem quadrini im 
plent,8£ fingulis denae eodem anno traduntur.Si autem poft coitum ad dexteram partem habeant tau 
riigeneratos mares elTe:fi in leuam foeminas,Coceptio uno initu peragituriquod fi forte pererrauit.xx. 
pofl die marem foemina repetit,Pariunt menle.x.quicquid ante genitum inutile efl.Suntaudlores ipfa 
complente,x,menfe duos parcre:nunc raro geminos.Coitus a delphini exortu ad pridie nonas ianuarii 
diebus,xxx.aliquibus & autumno:gentibus quidem quae lade uiuunt ita foetus difpenfantibusiut om 
ni tempore anni fuperfit id alimentum.Tauri non farpius q bis die ineunr.Boues animalium foli 8C re/ 
ero ambulantes pafcuntur. Apud garamantas quidem haud aliter . Vita foeminis,xv,annis longiRIma. 
IVl3ribus,xx.Robur in quimaru.Lauatione calidae aquae traduntur pinguefccre:6i fi quis incifa cute fpi 
ritum in uifcera harundineadiganNon degeneres exiRimari etiam minus laudatoafpedluiplurimum 
lacRis alpinisiquibus minimum corporis plurimum' laboris capite non cemice iundl:is«Syriacis no funt 
paleariaifed gibber in dorfo»Carici quo^ in parte Afiae foedi uilu tubere fuper armos a ceruicibus emi/ 
nentedaxatis cornibus excellentes in opere narran tu r.Caeteri nigri coloris candidiuead laborem dam/ 
nantur.Tauris minora q bubus cornua tenuioraque.Domitura boum in trimatuipoftea ferarante prae 
matura. Optime cum domito iuuencus imbuitur. Socium enim laboris agrique culturae habemus. 
Hoc animal tatx apud priores curaetut fit inter exempla damnatus a populo Romano die diftaiqui co 
cubino procaci rure omafum edille fe neganti occiderit bouemiadlufque in exilium tanqua colono fuo 
interempto, Tauris in afpeitu generofitas torua fronte:auribus fctofis : cornibus in procindu dimica' 
tionem pofcentibus.Sed tota comminatio prioribus in pedibus Ranira glifeente alteros replicans;fpar/‘ 
genfque in altum harenam:5C folus animalium eo flimulo ardefcens.Vidimus de imperio dimicantes: 
SC ideo fe demonflratos rotari cornibus cadentes excipiiiterumque refurgereimodo iacentes ex humo 
tollirbigarumqueetiam curru citato uelut aurigas infiflere.Theflalorum gentis inuetum eRequo iux> 
ta quadrupedante cornu intorta ceruice tauros necare,Primus id fpedaculum dedit romz Caefar dida 
tor.Hinc uidimae optimx & laiitiflima deorum placatio.Hoic tantum animali omnium quibus pro/ 
cerior cauda non flatim nato confumatae ut ceteris menfurae crefeit uni donec ad ueRigia ima perueni 
at.Quam ob rem uidimarum probatio in uitulo utarticulum fulfragfnis contingar : breuiore non Ii/ 
tant,Hoc quoque notatum ultulos ad aras humeris hominis allatos non fere litarerficut nec claudicati 
temmec aliena hoRia deos placarimec trahente fe ab aris ERfrequens fn prodigiis prifeorum bouem Io 
cutum .Quo nuntiato fenarum fub diuo haberi folitum. 

Deapiboue, CA. XLVL 

Os in acgpto etiam numinis uice colitur, Apim uocanlnfigne ei in dextro latere candicans ma 
b cula cornibus lunae crefeere incipientis.Nodus fub linguarquem cantarum appellanuNon eft 

fas eum certos uirae excedere annosimerufuraque in facerdomm fonte enecant qnaefituri lu/ 
du alium :queuj fubRituantrdonec inueniant moerent , Derafis etiam capitibus : nec tamen ufquediu 
quaeritur.Inuetus deducitur a facerdotibus memphim,Sunt delubra ei geminaiquae uocant thalamos 
auguria populorum. Alterum intraRe Ixtum cR:in altero dira portendir.Refoonla priuaris dat : e ma/ 
nu confulentium cibum capiendo. Germanici Cacfaris mannm auerfatus eft haud multo poRextiti'* 
di.Caetero fecretius cum fc prorupit in coetus incedit:fummoto Rrepitu lidorumigrexque puerorun» 
comitatur carmen honori eius cancntiumiinrelligere uidetunfiC adorari uelle.Hi greges repente lym/ 
phati futura praecinunt. Foemina bos femel ei anno oRenditur fuis 8C ipfa infignibus quaqaliisifemper 
que eodem die 6C inucniri eam extinguique tradunr.Memphi eR locus in nilo:que a figura uocat phia/ 
lam .Omnibus annis ibi auream pateram argenteamque mergentes diebus quos habent natales opus 
apis,Septem hi funt, Mirum que neminem per eos a crocodilis attingi,Odauo poft horam diei.yiitedi/ 
te belux feritatem. - 



OCTAWS ■ 

'De natura pecudum & pecorum. CA. XLVIF. 

Agna di pecori gratia ucl in placamentis deorum:ueI in uTuucIIerum.Vt boues fumptum ho 
m minem excolut:ira corporum tutela pecori debetur.Generatio bimis utrin^ ad nouenos an' 
nos:quibufdam & ad.x.primiparac minores foctus,Coitus omnibus ad ardturi occafum ideft 
a tertio idus maiis ad aquilar occafum idcft,xiii.Kalen,augufti.Gerunt partum dicbus.cI,poftea conce' 
pti inualidi Cordos uocabant antiqui poft id tempus natos.MuIti hybernos agnos pferunt uernisrquo 
niam magis interfit ante folftitium q ante bruma firmos efle:foIum^ hoc animal utiliter bruma nafei» 
Arieti naturale agnas faftidiredenedtam ouium confedtari:& ipfe fenedta melior:illis quogp utilior. Fe' 
rocia eius cohibetur cornu iuxta aure terebrato.Dcxtro tefte pligato foeminas generatdeuo mares. To' 
nirrus folitariis ouibus abortus infcrunr.Remedium eft congregare eas Ut coetu iuuenf .Aquilonis fla/ 
tu mares concipi dicuntrauftri foeminas, At^ in eo genere arietum maxime fpedantur ora.Quia cuius 
coloris fub lingua habuere uenas eius:& lanitium efl in foetuiuariumqi fi plures fuere:& mutatio aqua 
rura potu% uariat.Ouium fumm a genera duo tedlum 6C colonicum.IlIud mollius, hoc in pafcuo ele' 
gantius.Quippe cum tedlum rubis uekatur.Operimenta eis exarabicis prarcipua.Lana autem laudatif 
fima apula:& quae in italiagrxci pecoris appellaturralibi italica.Tertium locum milefiae oues obtinent. 
Apute breues uillomec nifi penulis celebres.Circa tarentum canufiumcp fummam nobilitatem habet. 
In afia uero eodem genere laodieex. Alba circupadanis nulla pfertur : nec libra centenos numos ad hoc 
aeui excefllt ulfa.Oues non ubi^ tondetur.Durat quibufdam in locis mos uellcndi» Colorum plura ge 
nera.Quippe cum defint etiam nomina eisiquas natiuas appellant aliquot modis. 

Degeneribus lanarum &ueftium. CA. XLVIII. 

Ifpanfa nigri uelleris praecipuas habet:polIentia iuxta alpestcanufia rutilitquas erythras uocar, 
h Item betica ut canufium.Fuluas tarentum ac pulliginis fue:& fuccidis omnibus ufus medica/ 
tus.Hyftriac liburmjcq^ pilo^priorq lanx pexis aliena ueftibus:6CquafoIaars fcutulatotex' 
tu commendat,ln lufitania fimilis circa pifeinas prouincix narbonenfis.Similis & in xgypro ex qua ue 
ftis detrita ufu tingitunrurfufm xuo durat.Eft & hirtx filo craflb in tapetis antiquiflima gratia,la cer/ 
te prifcos iis ufos Homerus auaor efl, Aliter haec galli tinguntraliter parthorum gentes.Lanx & per fe 
coadfx ueftem faciunt:&: fi addatur acetum etiam ferro refiftutrimmo uero etiam ignibu$,Nouiffimo 
fui purgamento quippe ahenis coquentium extradx indumentis ufu ueniunt galliarum (ut arbitror) 
inucntum.Certe gallicis hodie nominibus difcernuntunnec facile dixerim qua id xtate coeperit. Anti/ 
quis enim torus e ftramento eratrqualiter nunc etia in caftris gaufapej^atris mei memoria coepere am/ 
phiala nofti aificut uiliofa & etiam uentralia.Nam tunica lati claui in modum gaufape texi nunc prirau 
inccEpit.Lanarum nigrx nullum colorem bibunt,De reliquarum infedtu fuis locis dicemus.In cochy/ 
Ilis marinis aut herbarum naruraiianam colo dc fufo Tanaquilis qux eadem Caia Cecilia uocata eft:in 
tcmplo.M.Anci duraffe pt odete feaudor e{t,M,Varro:fadlamg! ab ea cogam regiam ungulata in xde 
fcrtunxiqua Seruius Tullius fueiat ufus,Indcfadum ut nubentes uiigines comitaretur colus compta 
& fufus cum flamine.Ea prima texuit redam tunicamiqua fimu! cum roga pura tyrones induunf no 
ux^ nuptx.Vngulara utftis primo lautiflimis fuittide furiculara defluxit « Togas rafas phrygianafque 
Diui Augufli nouiflimis temporibus coepifle fcribir Fencflella,Crebrx papaueratx antiquiore habent 
originenulam fub Lucilio poeta in Torquato notatx.Prxtextx apud hetrufeos originem ibenere, 1 ra 
beis ufos accipio reges.Pidas ueftes lam apud Homerum fuiflciu nde triuphales natx . Acu facere idxl 
phryges inueneruntudeoqt phrygiones appellati funt. Auru intexere in eadem afia inuenit Attalus rex: 
unde nomen attalicis.Colores diuerfos pidurx intexere Babylon maxime celebrauit:& nomen impo 
fuifPlurimis uero liciis texere qux polymita appellant:alexadriainftituit.Scutulis diuideregallia. Me/ 
tellus Scipioni triclinaria babyloora feflerrium odingentis milibus uenifle iam tunc pofuit in capitali 
bus criminibusiqux Neroni principi quadringentis milibus feflertium nuper fletere.Serui Tullii prx 
textx quibus fignum fortunx ab eo dicatx coortum erat duraue^ead Seianiexitum * Mitum^ fuit 
nec denuxifie easinec teredonum iniurias fenfifle annis.d.lx, Vidimus iam dC bidentium uellera purpu 
ra:cocco*:conchylio fexquipedalibus libris infedaiuelut illa fic nafd cogente luxuria.ln ipfa oue fatis ge' 
nerofitatis oflenditur breuitate crurum uentris ueflituiquibus nudus eifet apicas uocabant danabar^. 
Syrix cubitales ouium caudx:plurimutn$ in ea pacte lanicii.Caflraci agnos nifi quinquemeflres prx 
maturum exiflimant. 

De mufimonio. CA. XLlX. 

St di in hifpania di maxime corfica non maxime abfimile pecori genus mufimonum caprino 
e uillo q pecoris uelleri propius.Quorum e, genere di ouibus natos prifci umbros uocauerunt. 

Infirmiflimu pecori caput.Quaobrc auei Ium a folepafei cogedum. Qua ftultiffima aialium 
lanata,Qua timuere ingredi unu cornu rapto fequunf .Vita longiffima annis.x.in xthiopia.xiii.Oprls 
eodem loco.xi.ln reliquo orbe plurimum odo.Veru^ genus intra quartum coitum impletur. 

De capris degeneratione earum. CA. L. 

Aprx pariunt di quaternosifed raro admodum. Ferunt qnm mefibus ut oues. Caprx pingue 
C dine Iterilcfcunt.Trimx minus utiliter generant di in fenedamec ultra quadrieniu. Indpiunt 

vii.menfe di adhuc ladates.MutiIum in utro<^ fexu utilius.Primus in die coitus non fplettfe' 
quens efficatiociac deinde cocipiunt nouembri mefeiut mattio pariant turgefedibus uirgultis. Aliqua 

i ii 



LIBER 

do aniculaeifemp bimastiti trimatu inutiles pariut oflonis annis. Abortus frigori obnoxius. Oculos ca-' 
pra fuflofos iuncf punftofanguineexoncrat.Capcr rubri.Solertiam cius animalisMutianus Utfam fibi 
prodidir in ponte praerenui duabus obuiis e diuerfo cum circumadtum anguftiae non capcrent:nec rCci 
procationem iogitudo in exilirarc,cacca torrente rapido minaciter fubteifluente alrera decubuiffe : at<j 
Ita alteram proculcate fupergreiTam. Mares q maxime fimos longis auriculis infradbfgt armisquilif/ 
fimos probant.Foeminarum generofitas infigne laciniaecorpibus 8i ceruice bin* dependenres.No om 
nibus cornuatfed quibus funnin his & indicia annorum per incremeta nodorum.Mutilis ladtis maior 
ubertas. Auribus eas fpirare no naribusmec unq febri carere Archelaus audior eiUdeo^ fortaffis q» ani 
ma his q ouibus ardcntiorrcalidioref^ concubitus.T radunt 8C nodlu non minus cernere q interdiu.Et 
ideo caprinum iccur fi uefcatunreftituit ucfpcrtinam acie hisrquos mydtilopas uocant. In cilicia circagp 
fyrias uillo tonfili ueftiuntur.Capras in occafum decliui folc in pafcuis negat cotueri inter fefc:fed auer/ 
135 iacerc*fteliquis autem horis inter fc aduerfas 8C cognitiores.Dependet omnium meto uillusiquem 
aruncum uocant.Hocfiquis apprehcnfam ex grege unam trahatrcaeterat ftupentesfpedlant. Id etiam 
eenire cum quadam hxrbam aliqua ex eis momorderit.Morfus earum arbori exiiialis*01iua lamben^^ 
do quo Herilem faciunt*Eam ex caufa Minerux immolatur* 

De fuibusfiC natura carum. CA, LI« 

Villi pecoris admifllira a fauonio ad aequinodiium uernum a*tatis.vni.merife,Quibufdam iit 
f locis etiam a.iiuuf^ ad.vii.annum.Partus bis in anno.Tempus utero.iii.menfium. Numerus 

foecunditatis ad uicenos.Sed educare tam multos nequeunt, Diebus.x.circa brumam ftatim! 
dentes hafci Nigidius traditjmplentur uno coiru:qui geminatus propter facilitate abortiendi reme 
dium ne prima fubadlionerne^ ante flacidas aures coitus fiat.Mares non ultra trimatum generanr*Foc 
minse fenedtute fefle cubantes cocunt.Comefle foetus his non eft ^digiu.Suis foetus facrificio dic.v.p® 
rus eft.Pecoris die.vii*Bubus»xxx.Corucanius ruminalis hoftias donec bidentes fierent puras negauir. 
Suem oculo amiflb putant cito extingui:alioqn uita ad.xv»annos:quibufda uicenos.Verum efferantur; 
8i alias obnoxiu genus morbis angina: maxime & ftrumardndex fuis lualida: eruor in radice feta: dor/" 
fo euulfercaput obliquu in inceflii.Penuriam latHis ppingues fentiut;& primo foetu minus funt nume 
rofe.In luto uolutatio generi gratajn torta cauda.ld etiam notatum facilius facere in dextcp^ q leuum 
detorram,Pinguercunr.Ix,diebus:fed magis tridui inedia ante faginationc orfa, Animaliu hoc maxime 
brutumialamq^ ei^ fale data non illepide exiflimabaf.Copertu agnita uocefuarii furto abadlos raerfb 
nauigio inclinatione lateris unius rem eafle.Quin 8i duces m urbe foji nudinarium domof^ petere di 
fcunt:& fieri fapiunt ueftigia palude cofundereturina fuga leuare.Oftratur foemina: Cc quo^ uti came 
Ii pofl: bidui inediam fufpenfae pernis prioribus uulua recifa celerius» Ita pinguefcunr . Et adhibetur ars! 
iccori foemina^ ficut anferum*inucntum,M, Apicii fico carica faginatis a facietate necatis repente muP 
fi potu dato,Ne(j alio ex animali numerofior materia ganeaciquinquagintappe fapores cu cacris fingii 
li.HinccenforiaBilegumpaginaciinterdidla^coenis abdominaiglandiaitedficulituuluaefincipitauerri''’ 
na:ur iam publii minorum poersc coena poftq feruitute cxueratrnulla memoref fine abdoraineietia ud 
cabulo fuminis ab eo impofito.Placuere autem 6^ fieri uefcicae.Catonis ceforis orones caprinum expro 
brant callum.in tres tamen partes diuifo apro media ponebant lumbos aprunos appellata. Solidu apru 
romano^ primus in epulis appofuit»P.Semilius Rullus pater eius Rulliiqui Ciceronis in cofulatu lege 
agrariam j>mulgauir.Ta,ppinqua origo nuc quotidiana: rei efl.Et hoc annales notarut horu.fiad emc' 
datione morumrqbus notata quide eflet coena.fed in principio bini terniqp pariter madebanf apri. 

Deuiuariisbeftiarum, Ca. LII* 

luaria eorum exterorumgp filueftrium primus togati generis inuenit Fuluius Hirpinus q ini 
a tarquinenfi feras pafcere inftituit.Ncc diu imitatores defuerc,L,Lucullus &.Q.Hortefius. Stl 

es fera: femel anno gignunt.Maribus in coitu plurima afperitas.Tunc inter fe dimicant indu^ 
rantes attritu arborum coftasduto^ fe tergorates.Foeminae in partu afperioresrS: fere fimiliter in om> 
ni genere beftiarum. Apris maribus non nifi anniculis generatiojn india cubitales dentium Hexus ge^ 
miniex roftro.Totidem a fronte ceu uituli cornua exeunt»Pilus aereo fimilis agreftibus : cacteris niger* 
At in arabia fuillum genus non uiuit in ullo genere* 

i Defemiferisaniraalibus, CA. LIIL 

Eque facilis mixtura cum fero:quaIiter natos antiqui hibridas fues uocabat femiferostad ho5' 
a mines quo^ ut in Oium Antonium Ciceronis in confulatu collegam appellatione tranflata 

non in fuibus rantum:fed in omnibus quom aialium cuiufcun^ generis ullum eft placidum* 
Eiufde inuenif 8C feruiutpote cum hoium etia filudtriu tot genera pracdufta fint.Caprae tame in pluri/ 
mas fimilitudines tranffiguratur.Sut capreaetfunt rupicapreaeifunt ibices pernicitatis mirandae:qq one 
irato capite uaftis cornibus gladiorum uaginisihaec fe librant ut tormeto aliquo rotati in petris potifli> 
mum e monte aliquo in alium tranfilirecupientesiat^ recurfu pernici quo libueritexultant,Sut 81 ori 
ges foli a quibufdam didli contrario pilo ueftiti:6d ad caput uerfo.Sunt & dam$;& pigardi:& ftcrpfice/ 
rotes multa^ alia haud diflimilia.Sed illa alpesihaec tranfraarini fitus mittunt* 

Defimiis* CA. LIlII. 

f Imiaru quogp genera hojs figurs^xima caudis inter fe diftingunf .Mira folertia uifco iungue 

laqueosicalcearicg imicaiione uenatium tradunf*Mun'anus 6C latruculis lufiflcfidSis caeratiiti 



OCTAVVS 

cfs uifu diftinguere.Cornelius luna caua triffcs cfle:quibu5 m eo genere eauda fit , Nona exultationcni 
adoriruNamop defedlum fydcrum 8i carferiepauentquadrupedes.Siraiarum gcnen praecipua crgafoe 
tum affcftio.Geftantcarulos quos mafuefadae intra domos pepcicrcromnibus demoftrantrtradari^ 
gaudct:tradatu gratulationem intelligetcs.Ita^ magna ex parte compledtedo nccant.Efferatior cyno^ 
cephalis naturamcut mitiffima fatyris.Callitriches toto peneafpedlu differunt, Barba efl: in facieicauda 
late difi^ila priori parte .Hoc animal negatur uiuere in alio nifi in aethiopiae quo gignitur caelo. 

De leporibus» CA, LV. 

Eporum plura funt gencraiinalpibus cadidiiquibus hybernis mefibus pro cibatu niuem cre/ 
1 dunt efie, Certe liquefeente ea rutilcfcunt annis omnibus.Et eft aliquod animal intoleradi rU 

goris alumnum leporum generis,Sunt 8( quos hifpania cuniculos appellat fcecuditatis innu-' 
meraraeifamemcj balearibus infulis populatis meffibus affcrens.Foetus uetre exa(ftos,uel uberibus ab/ 
latos non repurgatis inrerraneis gratifllmo in cibatu habermlauriccs uocant,Ccrtum eft balcaricos ad/ 
uerfus prouentum eorum auxilium militare a Diuo Augufto petiftc,Magna propter uenatum eorum 
uiuerris gratia cftJniiciunteas in fpecus : qui funt multifores in terris:unde& nomen animali at(^ ita 
ciedfos fu pernecapiunt. Archelaus audfor eft quot fint corporis cauernac ad cxcremeta lepori totidem 
annos efle letatis.Varius certe numerus reperitur.Idem utranqi uim fingulis incffeiac fine mare aeque 
gignere. Benigna circa hoc naturainnocua 8i cfculenta animalia fbccunda generauit.Lepus omniu prjc 
dae nafcens,folus praeter dafipodem fuperfoetat.aliud cducasialiud in utero pilis ueftitumialiud implu/ 
meialiud inchoata gerens parrem.Necnon 8C ueftes leporino pilo facere tentarum eft,ta<ftu no perinde 
molli ut in cutcipropter breuitatem pili labili. 

De damis. CA. LVI, 

Amae manfuefeunt rarotcum ferae iure dici no poflint.CompIura nam^ funtrnec placidanec 
d feraifed mediae inter utrunqt naturaciut in uolucribus hirundinesiapes in campo in mari deh 
phini,Quo in genere multi & hos incolas domus impofuere» 

De muribus & gliribus, CA. LVII. 

Vres haud fpernendum in oftetis etiam publicis aial.Arrofis lauini clypeis argenteis marficii 
m portedere bellum.Carboni imperatoriapud claufium fafciis quibus in calciatu utebatur exi/ 

tium.PIura eo ^ genera in cyrenaica regioneialii lata fronteialii acutaialii herinaceorum gene/ 
repungetibus pilis,Theephraftusau<ftor eft innaro infula cum incolas fugaflentiferru quo^ rofifle. 
Coftat id quod iadluram quida 6£ ad chalybas ^ere in ferrariis officinis. Aurariis qdem in metallis ob 
hoc aluos eorum excidiifemperm id furtu deprehediitatam effe dulcedinem furandi. Veniffe mur^cc, 
nummis cafilinum obfidente Hanibaleieu^ q uendiderat fame interiffeiemptorem uixiffe annales tra 
diit.Cum cadidi prouenererlaetum faciunt oftetum,Nam foricum occentu dirimi aufpicia annales re/ 
fertos habemus.Soriccs 6C ipfos hyeme codi audior eft Nigidiusificut gliresiquos cenforiae legis princi 
pes,Q.Scaurus &.M.in confulatu non alio modo coenis ademere q cochylia : aut ex alio orbe cdueifta» 
aues.Semiferum 3C ipfum animaliori uiuaria in dobis idem qui apris inftituit.Qua in re notatum non 
congregari nifi populares eiufdem CilaxiSi fi mifceanrur alienigenaEinifi amne uel monte difereti inte/ 
rire dimicando.Genirores fuos feflbs fenecfta alunt infigni pietate fenium finitur hyberna quiete,Con/ 
diti enim dC hi cubantirurfus aeftate iuuenefcuntifimili 8C muftellis quiete, 

Qu;e animalia quibus locis non fint, CA. LVIII. 

Ic mirum rerum naturam non folum alia aliis dedifle terris animaliaifed in eodem quo^ fi/ 
f tu quaedam aliquibus locis negaffeJn mefia filua italiae non nifi in parte reperiuntur hi glires. 

In licia dorcades non tranfeunt montes fyris uidnos. Onagri montem qui Cappadociam a ly/ 
aa diuidit.In hcllcfponto in alienos fines non commeant cerui : di circa argninuffam elatum montem 
non excedunt auribus etiam in monte fiflls.In pordofolene infula uiciniam muftellac non trafeunt , In 
boeotia lebadia illatae folum ipfum fugiuntiquaeiuxta in orchomeno tota fubruuntarua talpceiquaru 
e pellibus cubicularia uidimus ftragula. Adeo ne religio quidem a portentis fummouet delitias.In itha 
ca lepores illati moriuntur extremis quidem in littoribus.in ebulo cuniculi non funt : fcatent in hifpa/ 
nia balearibufq! Cyrenis mutae fuere ranaeiillatis ecotinente uocalibus duratgenus earum.Mutx funt 
etiam nunc in feripho infula.Etedem alio tranflatae canunt. Quod accidere 3C in lacu theflaliae fciendo 
tradunt in italia muribus araneis uenenatus eft morfus.Eofdc ulterior apennina regio non habet. Iid5 
ubicunqi fint orbitam fi tranfiere moriunturiin olympo maccdoniae monte non funt Iupi,Nec increta 
infulaiibi quidem non uulpes urfiue aut omnino ullum maleficum aiai praeter phalagium : Aranei id 
genus de quo dicemus fuo loco.Mirabilius in eadem infula ceruos praeterq in cidoneatarum regionem 
non effe,item apros 8C attagenasiherinaceos.in africa autem nec apros nec ceruos nec apreas nec urfos, 
Quseaduenis noceant. CA, LIX, 

Am quaedam animalia innoxia indigenis aduenas interimunt ficut ferpentes.Parcunt in my/ 
i rinthe quos terra nafei proditur.item in fyria angues circa euphrates maxime ripas dormien 

tes fyros non attingunt. Aut etiam fi calcati momordere non fentiunt maleficia : alios cuiuf^ 
gentis infefti auide 8i cum cruciatu exanimantes.Quamobrem 8i fyri non necant eos.Contra in alete/ 
Ilio cariac monte Anftoteles tradita fcorpionibus hofpites non laedirindigenas interimi,Sed reliquoje 
quo^ animalium 3i praeterea terreftrium dicemus genera, 

i iif 




LIBER. " 

CAn PLYRH SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER NONVS. 

Dc Aquatilium Natura» 



CA. r. 




NIMALIVM QVAE TERRESTIA APPELLAVIMVS HOMI/ 
num qiiadam contortione degentia indicata natura eft.Ex reliquis mini 
mas eile uolucres conuenit.Quamobrem prius aequorum amnium fta/ 
gnorumque dicentur. 

Quai in mari maxima animalia. CA. 11«! 

Vnt autem compluria in his maiora etiam terreflribus . Cauta 
f euidens humoris luxuria alia fors alitum. Quibus uira penden 

tibus.in mari autem tam late fupino mollicp ac fertili accremen 
i to accipiente caufas genitales fublimi fempcrqi pariente natura pleraque 
I etiam monftrifica reperiuntur perplexis 5i in femet aliter at® aliter nunc 
1 . flatu nunc fluctu couolutis feminibus atg} pricipiis.Vt uera nat uulgi opi 
i' nio qcqd nafcaf in parte naturae ul a 6^ in mari eerprerq? m ulta quae nutq 
^alibi repe quide non folu aialium fimulacra inefTe licet irelligere intuentK 
bus uuamtgladium ferras.Cucumim uero 5i in colore dC in odore fimile.Quo minus miremur equo/ 
rum capita in tam paruis eminere cocleis» 

De indici maris beluis» CA. III, 

Lurima aute 8i maxima in indico mari animaliaie quibus balenae quaternij iugcrumrpriftes 
p ducenum cubitope. Quippe ubi locutlx quaterna cubita impleant . Anguillae quo^ in gange 

amne tricenos pedes.Sed in mari belux circa folflina maxime uifunrur. Tunc illic ruunt tucA 
binesituc imbresttuc deiectae motium iugis ^cellae ab imo uertunt mariaipulfatafq? ex,pfundo beluas 
cum fludtibus uoIuunt;& alias tanta tynnorum multitudineiut magni Alexandri claflis haud alio mo 
q hoftium acie obuia contrarium agmen aduerfa fronte direxerit. Aliter fparfis no erat euadereiqui no 
uocemon fonirurno idtuifed fragore terrenturmec nifi ruina turbanf.Cadara appellatur rubri maris pe ■ 
ninfula.Haius obiedtu uaftus efficitur finus.xii,dierum & nodtiu remigio enauigatus Prolomaeo regi; 

2 uado nullius auriE recipit afflatu.Huius loci qete peipua ad immobile magnitudine beluae adolelcut, 
ledrofi qui arbim amne accolunt Alexadri magni claffium pfeifto prodidere in domibus fores maxil/ 
lisbeluap; facereoffibus tedtacStignare.Exqbus multa quadragenu cubitopelogitudinis repeita,Exe/ 
unt dc pecori fimiles belu* ibi in terram ipaUaeq» radices fruticum remeat:& quaedam equopciafinopi: 
lauropc capitibusiquae depaicuntur fata. Maximii animal in indico mari priftis 8i balena eft. 

Quae in quoijocceano maxima. CA. Illf» 

N gallico occeano phyfeter ingentiscolumnae modo fe attoII« : altiorq? nauium uelis diluute 
ii quan dam eruilans.In gaditano occeano arbor in rantum uaftis difpenfi ramis : ut ex ea cau/ 

fa fretum nunq intrafle credatur» Apparent SC rotae appellatre a fimilitudine quaternis diflin/ 
£Iae radiis modiolos earum oculis duobus utringp claudentibus. 

De tritonumSCuereidum se eiephantopemaritimoru figuris» CA. V, 

Iberio principi nunciauitolifiponcfium legatio ob id miiia uifum audituqi in quodam fpecu 
t concha canentem Tritone qua noicif forma.Et Nereidu falfa opinio no eft fquamis'modo hi 

fpido corpore etia in quo humana effigie habet.Nagi hrec in eodem fpedfata littore eft. Cuius 
itioricris etiam ganitum triftem accolae audiuere longe.Et Diuo Augufto legatus galliae coplures in lic 
core apparere exanimes Nereidas fcripfit. Audfores habeo in equeftri ordine fpledentes uifum ab his in 
gaditano occeano marinum hoiem toto corporcabfolata fimilitudine afeendere nauigia notfturnis tc/ 
poribusiftatimtj degrauari quas infederit partes:8C fi diutius permaneat etiam mergi.T iberio principe 
contra lugdunenfis prouicia? littus infula 5 ^ treceras amplius beluas reciprocas deftituit occeanus mirae 
uarietaris 8C magnitudinis.Nec pauciores in fantonum litrore.Inter^ reliquas elephantos 6C arietes ca/ 
dore tatum cornibus affirnilatis.Nereidas uero multas.Turanius ueropdiditexpulfam beluam in ga/ 
ditana littoraicuius inter pinnas duas ultimae caud^cubita.xvufuiftentidentes eiufde.cxx. Maximi do/ 
drantium menfuraiminimi femipedu.Bcluae cui dicebaf expofita fuifte Andromada ofla romac appoc 
tata ex oppido iudeeae iope oftendit inter reliqua miracula cedilirate fua.M.Sc3urus:1ogitudinepedurn 
xl.altirudine coftarum indicos elephantos excedente Spin^ craflitudine fexquipedali» 

De balenis & orcis» CA. VI» 

Alens in noftra maria penetrant.In gaditano occeano no ante brumam confpici eas tradunt, 
fa Codi aute xftatis teporibus in quoda finu placido 8C capaci mire gaudetes ibi parere. Hoc Ici'' 

re orcas infeftam his beluam. Et cuius imago nulla repraefentatioe exprimi poftit aliarq carnis 
immenfae dctibus truculetae.Irrumpunt ergo in fecreta ac uitulos ca^ §c foetas uel etia in annum graui 
das lacerat morfutincurfu^ ceu liburnicapiroftrisfodiunt.Illae ad flexu immobilesiad repugnandum 
inertes:8C pondere fuo oneratae.Tuc quidem 8C utero grauesipariendiue poenis inualida; folu auxilium 
npuere in altum pfugere:& fe toto defendere occeano.Contra orcae occurrere laboratilefeqi opponere; 
& cautium anguftiis trucrdare:in uada urgereifaxis ilIidece*Spe(ftatur eo proelia ceu mari ipfo (ibi irato 



/ 



NONVS 

nullis in finu uentis.Hudlibos aero ad anhelitus idluf^ quatos nulli turbines uoluant.Orca 8i in portu 
haftienfi uita cft oppugnata a Claudio prindpc.Vcnerat tunc exxdificante eo portum inuirata naufra^ 
glis tergorum euedlop^ e gallia : fatianf^ fe per complures dies alueum in uado fulcauerat accumulata 
fludibus in tatum:ut circuagi nullo modo poflet.Et dum faginam perrequif in littus fludibus propul 
fk eminente dorfo multum fuper aquas carinx uice inuerfx.Protedi iuflit Cacfar plagas multiplices in-' 
ter ora portustprofedlufq! ipfe cum praetorianis cohortibus populo Romano ipedlaculum pbuirdance 
as congerente milite e nauigiis afiultantibus : quorum unum mergi uidimus reflatu beluae oppletum 
unda.Ora balenae habet in frontibus Jdeoqi fumma aqua annatantes in fublime nimbos eflant. 

An fpirentpifces an dormiant. CA, VII» 

Pirant aut cofeflione oium 6C pauciflima alia in mari:qu£e intcrnope uifcepe pulmone habent, 
f Quonia fine eo nullu aial putatur fpirarernec pifciu brachias habentes anhelitu reddererac per 

uices recipere exiftimatiquoae haec opinio efl.Nec multa alia genera etia branchiis carentia.ln 
qua fnia fuiile Anftorele uideo:& multis pfuafifle dodfnnae indaginibus.Ncc-mej)tinus huic opinioni 
eo^ accedere haud diifimulo:quonia SC pulmonu uice aliis poflunt alia fpirabilia inefle uifcera ita uole/ 
te natura:ficut 6C pro fanguine multus alius humor « In aquas quide penetrare huc uitale halitum quis 
miref i'qui etia reddi ab his eu cernat:& in terras taro quoqs fpiffiorem naturae parte penetrare argumc 
. to aialium:qu 2 c iemp defofla uiuut ceu talpae. Accedit apud me certae efFicacfe utcreda oia in aquis fpi/ 
rare naturae fax forte:primu faepe annotata pifciu xftiuo calore quaedam anheIatio:&: alia traquillo uc 
(ut ofcitatio.Ip^bp^ quogj qui funt in aduerfa opinione de fomno pifeium c6feflio.Quis,n.fine refpira'' 
tione fomno locus fPraeterea bullatium aquaje fufflatio lunae^ enedhi conchale quo^ corpora auge/ 
fcenria:fup omnia eft:a efle auditum & odoratu piicibus no erit dubiu ex aeris utruqi materia. Odore 
quide non aliud q infeSu aera intelligi pofle.Quaobre de his opinetur ut cuigi libitu erit.Branchiae n5 
funt balenis nec delphinis.Hsec duo genera fiftulis fpirat:quae ad pulmone perrinet.Balenis a frotetdei 
phinis a dorfo:6^ uimli marini quos uocat phocas fpirant dc dormiunt in terra.ltem tefludines de qui/ 
ous mox plura. De delphinis. CA. VJII. 

ElociUimu oium aialium non folu marinope delphinus : fed ocior uoIucre:acrior taelotac nifi 
u multum infra roftrum os illi foret medio pene in uentre:nullus pifeium celeritate eius euade 

ret.Sed affert naorempuidentia natura : qa nifi refupini at^ couerfi no corripiunt quaj cauia 
praecipue uelocitatem eorum oftendit.Nam cum rame concitati fugietem in uada ima pfecuti pifcem 
diutius fpiritum cotinuere:ut arcu emifli ad refpirandum emicant.Tanta ui exiliut t ut pleru^ uela na/ 
uium tranfuolcnt uento.Agunt uereconiugia:pariuntcatuIos.x.mcnfe aeftiuo tempore .Interdum 8C 
binos nutriunt uberius ficut balena. At^ etia geftant foetus in infantia infirmos . Quinena adultos diu 
comitatur magna erga partum caritate.Adolefcunt celeriter.X.annis putatur ad fumma magnitudine 
peruenire.Viuunt etia tricenis.Quod cognitu prsefcifia cauda in experimentu. Abdunf tricenis diebus 
circa canis ortuioccultantur^ incognito modo.Quod eo magis mirum eft:fi fpirare in aqua nequeut. 
Solet in terram erupere incerta de caufa.Et ftatim tellure tacfla moriutur:multo^ ocius fiftula obtura/ 
ta.Lingua cft his contra naturam aquatiliii mobiIis:breuis:at^ latarhaud differens fuillar. Pro uoce gc/ 
mitus humano fimilisrdorfum repandurroftrum fimu . Qua de caufa nome Simonis oes miro modo 
agnofcutimalutij ita appellari.Delphinus no tantu hois amicu aiahueru Si mufica arte mulcetur |Vm/ 
phoniac cantu:& praecipue hydrauli fono.Hofem no pauefeit ut alienu.Obuiam nauigiis euenit. Allu/ 
dit exultans:certat etia:& quauis plena praeteriit ueIa.Diuo aut Augufto principe lucrinum lacum inue 
fius pauperis cuiufdam puepe ex baiano puteolos in ludu littera^ itatem :cum meridiano immoras ap 
pellatum eum Simonis nofe faepius fragmetis panis que ob id ferebat allexifletimiro amore dilexit.Pi/ 
geret referre:ni res Moecenatis 6C Flauiani Si Flauii Alfii multorumgt eflet litteris mandata.Quocunq^ 
diei tempore inclamatus a puero quis occultus at^ abditus ex imo aduolabat:paftuf^ e manu prxbe/ 
bat afcenfuro dorfum pinnae aculeos uelut uagina codensireceptum^ puteolos p magnu aequor in lu/ 
dum ferebat.SimiIi modo reuehw pluribus annisdonecmorboextinfto puero fubinde ad cofuemm 
locum uentitas tnftis Si mereti Hmilis ipfe quo^fquod nemo dubitaret)defiderio expirauit.Alius iter 
hos annos in africo littorehipponis diarrhyti fimili modo ex hominu manibus uefces:feie% fe trafta 
du:8i alludes natatibus:impofitof^ portas ungueto perundius a Flauiano proconfule africae:& fopitus 
ut apparuit odoris nouitate fluduatuf^ fimilis exanim i caruit hofum couerfationeiut iniuria fugatus 
per aliquot mefesimox reuerfus in eode miraculo fuit.lniuriae poteflatu inhofpitales ad uifcendum uc 
nientiu hypponefes in necem eius compulerunt. Ante haec fimilia de puero in ialTo urbe memorantur. 
Cuius amore fpedatus logo tempore dum abeutem in littus auide fequitur:in harenam inuedfus expi 
rauit.Puerum Alexader magnus babylone Neptuni facerdotio praefecit:amore illum numinis propitii 
fuifle interpretatus.Tn eade urbe ialifo Egefidemus feribit Si aliu puerum Hermia noie fimiliter maria 
perequitarem cum repetinje procellx fludibus exanimatus eflet relatuidelphinu^ caufam locti faten/ 
temnoreuerfuminmariaiat^inficcoexpirafle.Hocidem &naupadfiaccidifle Theophraftus tradit. 
Nec modus exeplo 9 e«Eade amphilochii & taretini de pueris delphim% narrat* Quae faciunt ut credaf 
Arionem quo^ citharcdicae artis interficere nautis in mari parantibus ad intercipiendos eius quseftus 
ebladitum:ut prius caneret cithararcogregatis catu delphinis cum fe ieciflet in mareiexceptu ab uno te' 
narum in littus puedu.Efl prouinciae narbonefis di in nemaufienfi agro ftagnu laterna appellatu : ubi 

i iiit 



LIBER 

cu holes delphini focicMte pifcaturnhnumcra uis mugilu flatuto tepore anguRis faucibus Ragni in ma 
re erupit obferuata acftus reciprocatione.Qua de caufa praetedi no queut retiatqux mole poderis nullo 
mo ro!eret:etia fi no folerria infidietur rempori fimili rone in alturn protinus tenduttquod uicino gur 
gite efficere.locug? folum padendis retibus flabilem effugere feftinat.Quod ubi animaduertere pifcan>' 
testcocurrit aut multitudo teporis gnara:6C magis etia uoluptatis huibs' auidartotuf^ populus e litto'' 
re quato poteft clamore cocict Simonem ad fpedaculi euetum.Celeriter delphini exaudiunt defideria 
aquilonum flatu uocem profequeteiauftro uero tardius ex aduerfo referete » Sed tunc quo^ improui/ 
fo in auxilium aduolauPropere apparet aciesrquae protinus difponitur in loco : ubi coniedia cft pugna. 
Opponunt fefe ab altoitrepidof^ in uada urgent.Tunc pifeatores circudant retiaifurcifg; fubleuant.At 
mugilum nihilominus uelocitas tranfilit. At illos excipiunt delphini:&: occidifle ad praefens cotenti ci> 
bos in uidoriam differut.Operae proelium feruettincludi^ retibus fe fortiflime urgetes gaudet • Aque 
id ipfum fugam hoftium ftimulet rinter nauigia & retia natatefue homines ita fenum elabuturrut exP 
tus non appareat.Saltu quod efl: alias blandiffimum his nullus conatur cuadere.ni fumitatur fibi retia. 
Egrefli protinus ante uallum proeliatur.Ita peradia captura quos interemere dmpiut.Sed enixioris ope 
XX q in unius diei pratmium ut cofeii fibi operiutur in pofterummec pifeibus tatum : fed interiedlu pa' 
nis ac uino fatiamr.Quat de eodem genere pifcandi in iallio finu coful Mutianus traditihoc differunt: 
^ ultro ne^ inclinati pra?fto fintipartefi^ e manibus accipiant:& fuum que^ cubantes cum delphinis 
fotium habeanf.quis noflu dC ad faces.lpfis quo^ inter fe efl publica focictas.Capto a rege cariac alliga 
to^ in portu delphino ingens reliquorum conucnit multitudo moeflitia quadam qute pollet intelligi 
miferationem pctenstdonec dimitti rex eum iulIir.Quin 6C paruos femper aliquis grandior comitatur 
ut cuftos»Confpedti 9 funt iam defundtum portantesme laceretur a beluis. 

De torfionibus aquatilibus. CA. IX, 

Elphinorum fimilitudinem habent qui uocantur torfiones,Diftant 8C triftitia quidem afpe/ 
d dius. Abeft enim illa lafciuia maximeitamen roftris canicularum maleficetia affimulati. 

De telludinibus quomodo capiantur. CA. X. 

Eftudines tantae magnitudinis indicum mare emittit ut fingula^ fupficics habitabiles cafas 
t in tegat. At^ inter infulas rubri pra^ipue maris his nauigentcymbis.Opiutur multis quidc 

raodisifed maxime euedlx in fummii pelagi aut meridiano tepore bladito eminete toto dor/ 
fo per traquilla fluitates.Qute uoluptas libere fpiradi in tantum fallit oblitas fui:ut folis uapore ficcato 
cortice no queant mergi.inuitae$ fluitet opportunx uenatium praedte.Ferunt 8C paftu egrellas nodtu: 
auideg? faturatas laxari, At^ ut remearint matutino fumma in aqua obdormifcerend ^ diftertetiumt 
fonitu.Tun^ leuiter capti. Annatare.n.fingulis ternosia duobus in dorfum uertiia tertio laqueu iniici 
fupinseiat^ ita ad terram a pluribus trahi.In phoenicio mari haud ulla difficultate capiutunultroqp ue 
niunt tempore flatuto anni in amnem eleuthe^ effufa multitudine.Detes no funt tefludini : fed roftri 
margines acuti fuperna parte inferiore claudente pixidu mo.ln mari uiuunt conchyliis tanta oris duri 
tiaiut lapides cominuat.ln terram egrefise in haerbis pariut oua auium ouis fimilia ad cetena numero. 
Eacp defoffa extra aquas 81 cooperta terra ac pauita pedlore 6C coplanata incubat nodlibus : educant foe/ 
tus anno fpatio.Quidam oculis fpedlado quo^ oua foueri ab iis putat, Foemina coitum fugere : donec 
mas feftucam aliqua imponat aduerfe.Troglodytaj cornigeras habetiut in lyra annexis cornibus latis: 
fed mobilibus:quorum in natado remigio fe adiuuat.Celtinum genus id uocaf eximiae tefludinisifed 
rarae.Naqp quafi fcopuli praeacuti chelonophagos terrent.T roglodytae aute ad quos adnatant ut facras 
adorant,Sunt & terreftresiquac ob id in operibus cherfinac uocanf in afric^ defertis:qua parte maxime j 
fitientibus harenis fqualent rofido(ut creditur)humore uiuetes,Ne^ ibi aliud animal peruenit. 

Quis primus teftudines fccare inflituit. CA, XI.; 

Efludinum putamina fecare in laminasiledlof^ 8C repofitoria his ueflire Carbilius Pollio in/ 
t ftituit prodigi Sifagacis ad luxuriae inflrumenta ingenii. ' 

Tegmenta aquatilium. CA, XIL 

Quatilium tegmenta plura funt. Alia corio & pilis tegut ut uituli:hippopotami. Alia corio ta ' 
a tum ut delphini.Cortice ut tefludines.Silicum duricia ut oftreae 8C conchae . Cruftis ut locu/ 

flae.Cruftis 8C fpinis ut echini.Squamis ut pifcis,Afpera cute ut fquatina:qua lignum 8i ebora 
poliuntur.Molliutmurenre.Alianullautpolypus. De uitulo marino, CA, XIII, 

Vx pilo uefliunf animal pariut ut priflis:balena:uitulis,Hic parit in terra pecudum more.Se/ 
q Y eundo partus reddit initu.Canum modo cohaeret:& parit nunq geminis plures, Educat mat 

mis foetum.Non ante,xii.diem deducit in mareiex eo fubinde affucf 3 ciens,Interficiuntur dif/ 
ficulter nifi capite elifo,Ipfis in fomno mugitus.Vnde nomen uituli accipiunt.Tenent difciplinaiuoce^ 
pariter 8C uifu populum falutant.Condito fremitu nomine uocati refpondent. Nullum animal grauio 
re fomno premitur.Pinnis quibus in mari utuntur humi quo^ uice pedum Ibrpunr.Pelles eoru etianx 
detradas corpori fenfum sequorum retinere traduntifempergi aeftu maris recedente inhorrefcere.Prac 
terea dextrae pennae uim fopotiferam inefle fomnofj allicere fubditam capiti. 

De pifeibus pilo carentibus:6i quomodo pariant:6i quot eoji genera. CA. XIIII. 

p Ilo carentium duo olno aialia pariut:delphinus ac uipera.Pifciu fpes funt.Ixxiiii,praeter cruRis 

inteda quae funt, xxx,Defingulis alias dieemus,Nunc,n. naturae tjilantur infignium. 







NONVS 

De notwmibusS^ naturis multoj^pifcium. CA XV« 

Raecipua magnitudine tynm.lnuenimus talenta.xv.pepedifTe.Eiufdem cauds latitudinctn 
p duo cunita 8i palmum.Sunt 6C in quibufdam amnibus haud minores . Sylurus in nilotefos i 

rheno ratcilus in pado inertia pinguefces ad mille aliquado libras cathenato captus hamo:ncc 
nifi boum lugis extradlus.Atqui’hunc minimus appellatus clupea uena quadam eius in faucibus mira 
cupidineappetens morfu exanimar.Sylurus graflatus ubicugi eft omne animal appetes :equos innata-' 
tes fcepe demergesipraccipuein meno germaniafamne^pter lifbou.Et in danubio mari extrahif por^ 
culo marino fimillimus,Et in borifihene memoratur preeeipua magnitudo nullis oflibus fpinifue ftec 
fitisicarne pratdulcuin gange indias plataniflas uocanr roftro delphini 6C caudaimagnitudine autc.xv. 
cubitop^Jn eodem efle Statius Sebofus haud modico miraculo affert uermes brachiis binis.lx.cubito 
rum ceruleos:qui nome a facie traxciunr.His tantas efle uiresiur elephantos ad potu uenientes mordi 
cus coprehenfa manu eope abftrahanr.Tynni mares fub uentre no habent pinna.Intrant magno mari 
pontu uerno tempore gregatimtnec alibi foetificant.Cordilla appellaf partus qui foetas redeutes in ma 
ce autuno comitaf.Limofac uero a luto pelamedes incipiilt uocari:& cu annuum exceflere tempus ryn 
ni.Hi membratim exfi ceruice 6C abdomine commendanfrarqi edulio rcceti duraxat:&^ tu queqj gra' 
ui rudluicxtera parte plenis pulpametis fale alIeruatur:Meladria uocaf caefis quernis afliilis fimillima. 
Viliflima ex his quae caudae jixima quia pingui caretrprobatiflima ea quae faucibustAt in alio pifcc cir^ 
ca caudam exercitatiHima.Pelamides in alica codae particulatimi^ confedae in genera cibcpe difpartiu 
tur.Pifciumgenusomnepraecipuaceleiitate adolefcitrmaximcin ponto. Caufa multitudo amnium 
dulces inferentium aquas:amia uocatxuius incremdu fingulis diebus intelligif.Cu tynnis haec dc pela 
mides in pontum ad dulciora pabula intrat gregarim cum fuis quae^ ducibus:& primi omnium fco'' 
bri.Quibus & in aquis fulphureus color: extra q caeteris,Hifpaniae caerarias hi replei tynnis non come 
antibus»Sed in potum nulla intrat beflia pifcibus ma!eficia:praeter uitulos 6C paruos dclphinos.Tynni 
dextera ripa intrannexeunt leua.Id accidere exiflimatur quia dextro oculo plus cernunt utro^ hebere 
natura. Ed in euripo thracii bofphori:quo propontis euxino lungitur in ipfs europam afiamqi iepan/ 
ris freti anguftiis faxum miri candoris a uado ad fumma pluces iuxta calcedonem i latere afiae . Huius 
afpedu repente territi femper aduerfum bizatii jjmontqjtu ex ea caufa appellatu auricornu preeeipiti 
petunt agminc.lta^ ois captura bizatii eft magna calcedonis penuria.M.P.medie intei fluentis euripi* 
Opperiuntur aute aquilonis fiarum:utfecudofluduexeantexponto:necnifi intrantes pontu bizantii 
capiuntur.Bruma non uagatur.Vbicu^ deprehefi uf^ ad a-qnodium ibi hybernat.lide fa’pc nauigia 
uelis euntia comitantes mira quadadulcedinep aliquot hora^ fpatia & pafluum milia a gubernaculis 
no fepanf :ne tridete quide i eos (kpius iado rerriti.Quida eos q hoc e tynnis faciat popilos uocat.MuI 
tiin propontideaefluantipotum nointrant.Ire foleceicum rombi intrent.Necfa pia eu cum loligo re/ 
periatur.SaxatiIium turdus merula defunnficut cochyIia:cum oftreae abundct.Oia aut hybernant 
in aegeo.Intrantiu pontu foli no remeat tnchice.Grxcis.n.i plscrif^ noibus uti par erit:quado aliis atgp 
aliis eofdem diuerfi appellauere tradus.Sed hi foli hiflrum amnem fubeunt ex eo fubterraneis eius ue 
nis in adriaticu mare defluunrjtag? & illic defeendentes nec unq fubeuntes e mari uifunf.Tynnorum 
captura eft a uergilia^ exortu arduri occarum.Reliquo tepore hyberno latet in gurgitibus imis:ni/ 
fi tempore aliquo euocati:aut pleniluniis.Pinguefcunt & in tantu ut dehifcanr.Vita longifllma his bie/ 
nio.Animal eft paruumrfcorpionis effigietaranei magnitudine.Hoc fe & tynno & ei qui gladius uoca/ 
turterebro Delphini magnitudine excedenti fub pina affigit aculeo:tanto^ infeftat doloreiut in naues 
fepenumero exiliant.Quod &: alias faciunt alio^ uim timentes mugiles maxime tam prxeipue ueloci 
tatis:ut tranfuerfa nauigia interim fuperiadent. 

De auguriis &diuerlitatepifcium* CA. XVI. 

Vnt pifcibus prxfcita in hac parte auguria.Siculo bello ambulate in littore Augufto pifcis 
f c mari ad pedes eius exiliit.Quo argumento uates refpondere Neptunum patie adoptatem 

eum fibi Sexto Popeio repudiato.Tata eramaualis rei gloria : fub pedibus Ocfaris futuros g 
maria tempore illo teneret.Pifcium foemine maiores q mares.In quoda genere oino no funt maresifi/ 
cut in erythinis & chromibus.Oes enim ouis grauidae capiunf.Vaganf gregatim fere cuiufm generis 
fquamofi.Capiuntur ante folis ortu, Tum maxime pifciu fallitur uifus,Nodibus qde illuftribus equae 
g> die cernunt. Aiunt & fi iteretur gurges intereflccapturff.ltagiplures fecundo tradu trahi q primo: 
guftu olei maxime.Dein modicis imbribus gaudet alunturg?.Quippc & harundines quis in palude 
gnatac:no tamen fine imbre adolefcur.Et alias ubicuqj pifces in eade aqua aflidui fi no affluat exanima 
cur.Pr^gelida hyemem oes fentiunt:fed maxime q lapidem habere in capite cxiftimantur ut lupueora 
cini:lciena:p3gri.Cum afperae hyeraes fuere multi caeci capiuntur.Itagi his menfibus lacd in fpc luncis 
conditi : ficut in terreftrium genere rcttulimus.Maxime hippurus & coracinus hyemc no capi:pi a;tec 
gacftatis diebus paucis iifdem femper.Irem murena & orphus:c6ger:perc^:&; faxatiles omnes.Ter/ 
ra quide hoceft uado maris excauato codi per hyemes torpedinem piftam foleamgi tradunt . Quida 
rurfus aeftus impatietia mediis feruoribus fexagenis diebus latent ut glaucus:afelli:auraty. Fluuiatiliu 
fylurus caniculae exortu fydcraf :& alias fulgore fopitur.Hoc in mari accidere cyprio putat:& alioquin 
totum mare fentit exortum eius fyderis,Quod maxime in bofphoro apparet, Alg«e enini QC pifces fu/ 
perferunturtab imo uerfa omnia:. 



UBER 

Dcmugilti fi: alnspifdbus::&:g. non iidemubi^ placeant. CA« XVU. 

Vgilom natura ndeturun metu capite abfcodito toro fe occultari credentiu.Iifdem tamen ta 
m ta facilitastut in phoenice 8C narbonefi puintia coitus tempore e uiuariis mare linee loginquar 

per os ad brachias religata em iflu m in mare:eadcgi linea rerraftu foeminae fequanf ad littus: 
rurfufgp foemina mares ptus tpe.Apud antiquos pifeiu nobililTimus habitus accipi enfer ; unus oium 
fquamis ad os uerfis cotra aqua nado meat:nullo nuc in honore eft.Quod quidem mironcu fit rarus. 
inuetu.Quidam eu elope uocat.Poftea praecipua audoritate fuifle luppo 8i afellis Cornelius Nepos 8C: 
Laberius poeta mimopi rradidere.Lupope laudatiflimi qui appellantur lanati a candore mollitia^ car 
nis.Afellorum duo genera collyri minores 8C rhachirqui non nifi in alto capiutur. Ideo^ praelati prio/ 
ribus.At irrlupisin amne capti prxferuntur.Nunc farco datur prlcfpatusrqui folus pifeium dicitur ru/ 
minarerhxrbif^ uefei non aliis pifeibustmari carpachio maxime frequens.Promontorium troadis le 
dum fponte nunq tranfir.Inde aduedos Tiberio Claudio principe Optatus Elipertius praefedus claf' 
fis inter hoftienfem 8C Campaniae horam fparfos diflcminauit.Quinquenio fere cura eft adhibitaiut ca 
pti redderentur mari.Poftea frequentes inueniuntur italiac littorae no ante ibi capti. Admouit^p fibi gu 
Ia fapores pifcibus fatisifi: nouum incolam mari deditrne qs peregrinas aues romx parere miref.Pro/’ 
xima eft his mefa generis diltaxat muftella|te:quas miru didu iter alpes lacuf^ rctix bigratinus aemu»' 
las marinis generar.Ex reliqua nobilitate fi: gratia maxima efl 6i copia mullisrficut magnitudo modi 
caibinaf^ libras ponderis raro admodum exupcrantinec in uiuariis pifeinif^ crelcunt.Septentrionalis 
tantum hos 8C proxima occidentis parte gignit occeanus.Cactera eoje genera plura.Nam fi: alga uefeu 
tur 6C oltreis & limo 8C aliope pifciumicarnefiC barba gemina infigniuntur inferiori labro • Alutarium 
ex his uililTimi generis appellant.Hunc femp comitatur fargus nomine alius pifeis 8C coenum fodiente 
co excitatu deuorat pabuluinec littoralibus gratia.Laudatilfimi conchiliu fapiunt.Nome his FenefteP 
Ia a colore mulleop^ calciamentorum datum putant.Pariut ter anno.His certe totiens foetura apparer» 
Mullum expirante uerficolori quada & numerofa uarietatefpedari ^ceres gute narrant rubetiu fqua 
maji multiplici mutatione pallefcetemiuti^ fi uitro fpedetur inclufus.M. Apitius ad oem luxum fge 
niu maius in fotiop: garo(na ea quo^ res cognome inuenit)necari eos praecellens putauitiat^ e iecore 
co^ alece excogitare ^uocauit.ld.n,efl: facilius dixifleiq quis uicerit» Afinius Celer e confularibus hoc 
pifce ^digus Claudio principe unu mercatus odo milibus numu.Nullus aeque reputatione aufert traf 
uerfum animu ad coteplatione eo^:q in coquaeftioe luxus cocos emi fingulospluris g equos quereba^' 
tur. Adhuc coci triupho^ preciis paranf :& equo^ pifces.Nulluf^ ppe ia mortalis aeflimaf plurisiq q 
peritiflimecefumdominimergit. _ _Demullo:fa^^ GA. XVIIl. 

Vllum.lxxx.libra^ in mari rubro'captu Ucinius Mutianus j)didit.Quanta mercatura cum 
m luxuria fuburbanis littoribus inuentu.Et hxc natura ut alii alibi pifces principatu optineant. 

Coracinus in aegypto.Zeus ide faber appellatur gadibus.Circa ebufum falpa.Obfenus alibi: 
& qui nufq pcoqui poflitinifi ferula uerberatus.In aquitania falmo fluuiatilis marinis oibus praefertur. 
Pifeium alii brachias multiplices habet«alii fimplicestalii duplices.His aquam acceptam ore remittutv 
Senedutis indicium fquamarum duritiaiqux no funt oibus fimiles.Duo lacus italiae in radicibus alpj 
um larius dC uerbanus appellanf:in qbus pifces oibus annis uergiliap^ ortu exiifunt fquamis conlpicui 
crebris at^ praeacutis clauo^ caligariu effigieinecamplius q circa eum menfem uiTuntur. 

Deexocoero. CA. XIX. 

Iratur arcadia fuum exocoetu appellatu ab eo quod in ficcu fomni caufa exeat.Grca Clitorium 
m uocalis hic traditur 8C fine branchiis.Idem aliquibus adonis didus.Exeut in terra 6i qui ma-' 

rini mures uocanfipolypi dimurenae.Quin 6C in indiae fluminibus certum genus pifciumiac 
deinde rcfilit.Narn ftagna & amnes tranfeuntrplerif^ dC euidens ratio efl:ut mto foetus edantiquia no 
fint ibi qui deuoret foetustfluduf^ minus feuiant.Has itelligi ab his caufas feruari^ tepope uices ma<' 
gis miretunfi quis reputet quoto cuiqp hominum nofei uberrimam efle capturam fole tranfeunte pp 
fciumfignum. Digeftiopifcium infigurascorpo^. CA. Xx. 

Arinoji alii funt plani ut rubi:foIeae:ac pafceresiqui a rubis fitu tantu corpojt differut.Dexter 
m refupinatus eft illistpafceri leuus.Alii longi ut murena:coger,Ideo pennarum quo^ fiunt dif 

criminarquae pedum uice datae funt pircibus»NulIis fuper qnas«Quibufda binae : quibufdam 
trinac:aliquibus nullae.In fucino tantum lacu pifeis eftiqui odonis penis natat.binae oio longis :ut lom 
bricis 6C anguillis 6C congris.NuIlac ut murenisiqbus nec branchiaeiHaec oia flexuofo corporum ipuP 
fu ita mari utuntur:ut ferpentes terrae in ficco quo^ repunt.Ideo etia uiuaciora talia.Et e planis aliqua 
no habent penas:ut peflinacae.lpra.n.Iatitudine natant.Et quae mollia appellantur ut polypi quoniam 
pedes uicem pennarum illis praeflat. De anguillis. CA. XXI, 

Nguillae odonis uiuunt anni«Durant 8C line aqua fenis diebus aquilone fpirateiauflro paucio 
a ribus.At hyemc eaede in exigua aqua non toleratmec in turbida,Ideogp circa uerailias maxi/ 

mecapiuntur.fluminibus tum praecipue turbidis.PaG:unturnodibus exanimes pifeium io'^ 
lae non fluitant. Delacubenacu. CA. XXII« 

Acus eft italix benacus in ueronenfi agro'minciu amne trifmittenstad cuius emerfus annuo 
I tempore odobrj fere menfe autunali lydere u t pala eft hyemato lacu fludibus glomeratae uo 

luuntur in tantd mirabili multitudine:ut in excipulis das fluminis ob hoc iplum fabricatis 





NONVS' ! 

0nguIo5fttiiIwtTig?obireperiantar. ' De murena. ’ - _ CA, XXlIfi 

V rena quocu^ tepore parit:cum ceteris piTce flato parfant.Oua eius citiflime crefefit m ficco 
m littore:eIapfas uulgus cortu ferpentiu impleri putat, Ariflotiles myrinii uocat mare qui gene/ 
rat.Difcrimen efle q» murena uaria infirma fit:myrinus unicolor 5C robuflustdentefquc ex 
tra os habeatjn gallia fcptetrionali murenis omnibus dextera in maxilla fcprenae macute ad formam: 
feptetrionis aureo colore fulgent dutaxat uiuentibusiparitcrq? cum anima exringunrur Jnuenit in hoc 
animali documenta faeuitijc Vedius Pollio eques Ro.ex am icis Diui Augufti uiuariis ea^ imerges da-', 
nata mancipia:no tanq ad hoc feris, terrae no fufffcietibus:fed qa i alio genere totum pariter hoiem di 
flrahi fpeflare no poterar.Fcrut aceti guftu prajcipue eas in rabiem agi.Tenuifli mu his tergus.Contra 
anguillis crafliusieo^ uerberari foliros tradit Verius praetextatos,Et ob id mnldla his dicit no iftituta. 

De planis pifeibus. CA. XXIIII, 

Lanoje piTciu altegc efl genusiqnod pro fpina carthilaginem habetiut rapce:paflinacaj:fquan> 
p nae:torpedo:& quos bouis:lamiae:aquilje ranae nomibusgraecia appellat.Quo numero funt 

fquali quoqi quis non plani.Hatc gratee in uniuerfum felache appellauir Arifloteles primus. 
Hoc noie eis ipofito nos diflinguere no pollumusini carthilaginata appellare libeat.Ofa autem carno' 
fiora funt talia:& fpina uefcunciut in delphinis diximus.Et cu csctcri pifccs oua pariantihoc genus folii 
ut ea quae cete appellat afalparit excepta qua fana uocant. De echeneide. CA. XXV. 

St paruus admodum pifeis afluetus petris echeneis appellatus.Hoc carinis adhaerente naues i 
e tardius ire creduntuc.Inde noie ipofito.Qua ob caulam amatoriis quog? ueneficiis infamis e: 

6C iudiciope ac litium mora.Quje crimina una laude penfat.Fluxiis grauidarum utero fiftens:: 
partufq? continens puerperiu.Taman in cibos no admittif.Pedcs cum habere arbitraf Arifloteles : ita 
pofita penape fimilitudine.Mutianus murice efle latiore purpuratne^ afpeto neq? rotundo ore : neque 
in angulos ,^pdeunte roflroifed fimplice cocha utro^ latere fele colligente.Quibus inhaerentibus plena 
uentis ftetifle naue portante nuntiosa Periandro ut caftrarctur nobiles pueriicochafqi quae id praeflire 
runt apud gnidioji Venere coli.Trebius niger fexqpedale cne:& craflitudineqn^ dygitojemaues mo 
rari,Praeterea hanc efle uim eius afleruati in falerut aurum quod deciderit in altiilimos puteos admo/ 
Ius extrahar. De uarietate natur* pifeium. CA. XXVI. 

V tat pifces coIorc.Cadidae hyeme menae:& fiu t seflate nigriores. Motet phycis reliquo tpe 
m : cadidaruere uaria.Eade pifciu fola nidificat ex alga.-atq? in nido parit.Volat hirundo fane per g 
fimilis uolucri hirudini» De railuopifceS: dracone marino. CA. XXVII.- 

Tem miluus fubir in fumma maria piTcis ex argumento appellatus lucerna rlingua^ ignea p 
i os exerta tranquillis noiflibus relucet. Attolit cornua e mari fexquipiedalia fere cornua : qu* 
ab his nomen traxit.Rurfus draco marinus captus atg» imiflus i harena cauernam fibi roflro 
mira celeritate excauat. De pifeibus fanguine carentibus. CA. XXVIII» 

Ifdum qdam fanguine carenttde quibus dicemus.Sunt aut tria genera.In prim is qu* mollia 
p appellantur.Deinde cotedla cruflis tenuibus.Poflremo teflis codufa duris.Mollia funt loligo 

(*pia;polypus:5C caetera eius generis.His caput inter pedes 8C in uentre Pediculi cifloni ofbus 
Sscpie& loligini pedes duo,Ex his longiflimi 6C afpeti quibus ad ora admouent cibosifii in fludfibus fe 
«elut anchoris:ftabiliunr:cacteri cirri cum quibus uenantur. 

De loligine &:rafpiis& polypis & naupliis» CA. XXIX, 

Oligo etia uolitat extra aqua fe efferensrquod & peduculi faciunt fagkt* mo Saepiaji generis 
I mares uarii 8C nigriorcs:conflanti*qi maioris.Percuflse tridente foeminat auxiliantur.At faj/ 

m ina ido mare fugit. Ambo aut obi fenfere fe apprehedi reffufo attrameto quod pro fangui/' 
ne his efl infufeata aqua abfconduntur.Polypopc multa genera.Terrcni maiores pelagici : 8i oes bra 
Aiis ut pedibus ac manibus utuntur.Cauda uero qu* efl bifulca & acuta in coitu.Efl polypis fiftula in 
dorforqua rranfmittunt marcicam^ mo in dexteram partem mo in finiflram traflfcrunt.Natant obii 
qui in caputiquod pratdugi efl fuflfocatiqne qiuentibus.Caeteji p brachia uelut acceptabilis difparfis eo; 
haufto quodamodo cui adhaerefciit tenet fpiniiut auelli no queant, Vada n5 ^prehedut;& grandibus 
minor tenaciras.Soli mollium in ficcu exeunt dutaxat afperum.Leuitatem odore. Vefcuntur conchy^ 
IiQ 5 ^ carneiquoK cochas coplexu crinium frangunt.Itacj pr*iacentibus teflis cubile eo^ deprehendif. 
Et cualioquinorutu habeatur animahut quod ad manu hominis adnatat in requodamm5 familiari 
callet.Omnia in domum comportatrdein putamina rofa carne egeritrannatarfeq? pificulos ad ea uena 
tur.CoIorem mutat ad fimilitudinem loci:& maxime in metu,lpfum brachia fua rodere falfa opinio 
cfl,Id.n,a cogris euenit ei.Sed renafei ficut coloris 8C lacertis cauda haud falfumiinter prarcipua autem 
miracula eflqui nocaturnaupilostab aliis popilos.Supinus in fumma *quo^ puenit : ita fe paulatim 
fubrigensrut emifla omni per fiflulam aqua uelut exoneratus fentina faciIe,nauiget.Poflea duo prima 
brachia retorquens membranam inter illa mir* tenuitatis extendit . Qua uelificante in auras cacteris 
fubremigans tirachiis media cauda ut gubernaculo dirigit.lta uadit alto liburnicarum gaudens ima/ 
gine.Siquid pauoris interueniat haufla fe mergens aqua. 

De onigena:locuflis:&cancris:cocleis:& conchis. CA. XXX. 

p Olypoji generi onigena diifla graui capitis odore.Ob hex maxime murenis eam confeflanti 

bus, Polypi binis menfibus conduntur.VItca bimatum no uiuunt.Pereunt aut tabe femperti 



LIBER 

Fceminae celerius 81 fere a pattu.Noo funt praetereunda &.L.LucuIIo procof.betica: comperta de poly 
pis quae Trebius Niger ccomitibus eius prodidit.Auidiirimos efle cocha^.IIIas ad tadlum comprimi 
praecidentes brachia eorum:ultro(j efcam ex praedante caperc.Carent conchae uifu omni^ fenfu alio q 
cibi 8C periculi.lnfidiantur ergo poIybi apertis.Impofiroque lapillo extra corpus ne palpitatu eiiciatur: 
ita fecuri granantur:extrahuntque carnes.lllae fe conr rahunr:fed fruftra difcuneate.Tanta folertia aiali 
um hebetilTimus quoque eft*Praeterea negat ullum efle attrocius aial ad conficiedum hoiem in aqua. 
Lu(flatur.n«coplexu:8i forbet acceptabulis:ac numerofo fudlu detrahit eu.In naufragos urinantisue im 
petum capit.Sed fi inuerraturtelanguefcit uis.Exporrigunt enim fe refupinati.Mire omnibus marinis 
expetentibus odore quo^ eo^.Qua de caufa 8i naflis illinunf.Caetera quae idc retulit monftro j)pio 
ra poflunt uideri.Cartei£e in cetariis alTuetus quida polypus exire e mari i lacus eope apcrtosiat^ ibi fal 
famenta populari.Conuertit in fecuilodu indignatione afliduirate furti imodici.Saepes erant his oblc' 
«flae.Sed has tranfeendebat per arboreinec deprehendi potuit nifi canu fagacirate.Hi redeunte circuua/ 
fere nodiu concitiij cuftodes expauere nouitate. Primu oium magnitudo inaudita erat. Deinde color 
muria obliti odore diri»Quis ibipolypu expedlafletfaut ita cognofcerctfCu monftro dimicarefibi ui' 
debanf.N% Si afflatu terribili canes agebatrnueextrem is crinibus flagellatosinuc robuftioribus bra-' 
chiis clauarum modoincuflbsicegrae^ multis tridetibus confici potuit.Oftendere Lucullo caput eius 
dolii magnitudine amphorape.xv*capax:atg;(ut ipfius Trebii uerbis utar)brachias quas nix utro^ bra 
chio copledti eflcticlauaje modo torofasdongas pedum.xxx.acccptabulis flue calliculis urnalibus pelui 
um modo.Dentes magnitudini refpondentes.Reliquiaeafieruatx miraculo perpederepodo feptinge'' 
tOK,S^pias quogj Si loligines eiufde magnitudinis expulfas in littus illud ide audior eft.In noftro ma 
ri loligines quinu cubito^ capiuntunfaepiae binu.Ne^ his bimatu longior uita.Nauigera fimilitudinc 
& alia in ppontideuifamfib/ ^diditMutianusconchaeflieachantimodocatinataiflexapuppe prora 
roftra.In hanc codi nauplium animal fepise fimile ludendi focietate fola,Duobus hoc fieri generibus. 
Tranquillo.n,uedIore demifTis palmulis ferre ut rcmis.Si uero flatus inuitentieafdc in ufu gubernacu^ 
li porrigi pandi$ concharum finus aura.Huius uoluprate effe ut feratrillius ut regat, Simulq? eandem 
defeendere inclufo finu:fludtu haufto:tertia uifu,ld.n»ut conftat rumore nauigantiu humana calanai/ 
tas in caufa eft.Locuft^e crufta fragili muniunf in eo genere quod caret fanguine.Latent menfibus qui 
nis,Similiter cancri qui eodem tempore occultanrur:& ambo ueris pricipio fenedlutem anguium mo 
re exeunt reuocatione tergorum. Cartera in aquis natant.Locuftac reptantium modo fluitant , Si nui-' 
Ius ingruar metusiredo meatu cornibus quje funt rotunditate praepilata ad latera porrediis.lifdem ere 
«ftis in pauore obliquae in lateee procedunr,Cornibus inter fe dimicant.Vnum hoc animaliu nifi uniu 
feruenti aqua incoquaf:fluida carne no habet callu. Decaneris. CA, XXXI* 

luunt petrofis locis cancri mollibus.Hyeme aprica loca fedIantur.Aeftate in opaca gurgitum 
u recedunt. Omnia eius generis hyeme leduntur:autuno Si uere pinguefcunt:6C plenilunio ma 
gis:qa noifte lydus tepido fulgore mitificat.Cancrope genera carabi:aftaci:tacinex:paguri he/ 
racleotici:Ieones;& alia ignobiliora.Orabi a exteris cancris cauda diftant.In phoenice hippoe uocatur: 
tantx uelocitatis utconfequi no fit.Cancris uita longa.Pedes odloni omnibus i obliquum flexi, Foemf 
nx primus pes dupleximari fimplex,Prxterca bina brachia denticulatis forcipibus.Superior pars i pri 
moribus his mouetur inferiore imroobili.Dextru brachium omnibus maius.Vniuerfi ubi aliquandq 
congregantur os ponti euincere no ualent.Quaobre egreflijpircueunt,apparet^ tritum iter . Pinnote^ 
ras uocatur minimus ex omni genere.Ideo opportunus iniurix.Huic folertia eft inaniu oftreaji teftis 
fe condere:6i cu accreuerit migrare in cappaciores.Oncri in pauore etiam retrorfum pari uelocitate re 
deunt.Dimicant inter fe ut arietes diuerfis cornibus incurfantes.Contra ferpentium idius medenf.So 
le cancri fignum tranfeunte Si ipforum cu exanimati fint corpus tranftigurari in fcorpiones narratur i 
ficco,Ex eodem genere funt echini:quibus fpinx pro pedibus.lngredi eft hic in orbem uolui.lta^ de^ 
tritis fxpe aculeis inueniuntur.Ex his echinometrx appellatur quo^ fpinx logiffimxxalices minimi» 
Nec oibus ide uitreus color .Circa turonem candidi nafcunf :fpina parua.Oua omniil amaraiquina nu 
mero.Ora in medio corpore in terram uerfa,Tradut fxuitia maris prxfagire eos:correpti% operiri la 
pillisimobilitatemqp pondere ftabilientes nolunt uolutatione fpinas atterere.Quod ubi uidere nautid 
ftatim pluribus anchorisnauigia infrenant. De cocleis. CA, XXXII. 

N eodem genere funt codex aquatiles terreftrefqpexerentesfedomicilioibina^ ceu cornua 
i protendentes contrahentefatoculis carentudeo^ corniculis prxtentant iter. 

Depedlinibus. CA, XXXIII, 

Edines irr mari ex eodem genere habentur.Reconditi 8C ipfi in magnis frigoribus ac magnis 
p xftibusiunguefqi uelut igne lucentes in tenebris etiam uelut in ore mandentium . Firmioris 

iam teftx muricesidC concharum generaiin quibus magnaludentis naturx uarietas : tot co/ 
lorum dilferentix tot figurx:planis:3d conchauisilongisrlunatisnn orbem circumadlisidimidio orbe 
cxfis in dorfum el3ris:!xuibus:rugatis:denticulatis:ftnatis:uertice mutricatim itorto margine in mu' 
erone emiflbiforis effufo intus replicatoiia diftindiione uirgulata:crinita:crifpa:cuniculati pedinatim 
imbricatim undataicancellatim reticulataiin obliquurin redum expanfa: predenfata:porreda:finuata: 
breui nodo ligatis toto latere connexisiad plaufum apertis;ad buccinam recuruis,Nauigant ex his neri 
txiprxbentefque concauam fibi partemidc alteram aurx opponentes per fumma xquorum uelificar* 






NONVS 

Saliunt pcdinesSi extra uoIitant:re^&ipfi carinant* * 

De diuitiis marinis. CA» XXXIIH, 

Ed quid harc tam parua comcmoro^cu populatio mo|i at^ luxuria non aliunde maior q e 
f conchali genere prouematc'Iam quidem ex tota regi natura danofiflimum ucntri mare eft 

tot modis;tot menfis:tot pifcium faporibus:quibus precia capientium periculo fiunt. 

Quomodo nafcanf:&ubi:& quo inuemunf’ margaritae. - CA» XXXV* 
Ed quota haec portio eft reputantibus purpuras;'c6cbyliai'margarirasj’Paru falicet fuerat in 
f gulas codi’maria:nifi manibus:auribus:capite:toto corpore a feminis iuxta uirifq? geftarenf^ 
Quid mari cum ueftibusi'Quid undis fludfibus cum ueIlerej’Non refle recipit hsec nos rc^ 
natura nifi nudos.Efto:fi tanta uentri cum eo focietas,Quid tergori i'Parum fit nifi quid ueftimur: pe/ 
ficulis etiam ueftiamur. Adeo per totu corpus animae hois periculo quaefita maxime pIacer.Pricipiunt 
ergo culmen^ oium repepraecii margaritae tenent»Indicus maxime has mittit occeanus. Inter illas be 
luas tales tantaf^ quas diximus p tot maria uenietes tam longo terrape tradlnx tantis folis ardoribus: 
at^ indiciis quo^ ifulis petunf dC admodum paucis.Fertiliflima eft taprobane 8i torois ut diximus in 
circuitu mundi.ltem perimula pmontoriu indix.Praecipue aut laudanf circa arabia f perfico finu ma/ 
ris rubri.Origo aut atq* genitura conchx eft haud multum oftreape conchis differens, Has ubi genita/ 
iis anni ftimulauerit hora padentes fefe quada obfeitatione ipleri rofcido edeeptu tradut : grauidas po/ 
ftea eniti:partu^ conchape efle margaritas pro qualitate roris accepti.Si purus influxeritreandore con/ 
fpici.Si ucro turbidus:8i foetu fordefcere.Eunde pallere coelo minante coceptu.Ex eo quippe conftare: 
caeli^eis maiore focietate efle q marisiinde nubilu trahit colorem :aut jp claritate matutina ferenum* 
Si tepeftiuefatienfigrandefcere 8C partus.Si fulgeretrcoprimi c6chas:ac pro ieiunii modo minui,Si ue/ 
fo 6C tonuerit:pauidas ac repente c6preflas:qux uocat phyfemata efficere fpecicruerum inani inflatam 
fine corpore.Hos efle conchaK abortus»Sani quide partus multiplici coftant cute:non improprie callu 
tit exiftimari corporis poflit.ftaqp 8i purgantur a peritis,Miror ipfo tantum eas cado gaudere : fole ru/ 
befceretcadoremqi perdere ut corpus humanum. Quare praccipuu cuftodiur pelago altius merfe:q ut 
penetrent radii.Flauefcunt tame ^ illx feneiftarrugif^ torpefeutmee nifi in iuuenta coftat ille qui quee/ 
ti{ uigor.Craflefcunt etiam in fenedtatconchifque adhaereicuntmcc iis auelli queunt:nifi lima.Quibus 
ona tantum eft facies 6C ab ea rotunditasrauerfis planiciestob id tympania nominantur.Coharrentes ui 
demus in conchis hac dote ungueta circufcrentibus,Caetero in aqua mollis unioxxeptus protinus du/ 
fefcit.Cocha ipfacum manu uidet c6primit:fefe:operitqi opes gnara ppter illas fc peti manu^ & pra: 
ueniat acie fua ablciditmulla iuftiore paena:8C aliis munita fuppliciis.Quippe inter fcopulos pars maior 
«nuenitunfed in alto quoqi comitantur marinis canibus.Nec tamen aures foemlnaJ^ arcentur.Quida 
tradunt ficut apibus ita concharu examinibus fingulas magnitudine 8i uetuftate praecipuas efle ueluti 
duces:mirae ad cauendum folertiae.Has urinatium cura peti. Illis captis facile exteras palantes retibus 
includi.Multodeinde obrutas fale in uafis fidlilibus erofa carne oi nucleos quolda corpo^ hoc eft unio 
nes decidere! ima.Vfu atteri no dubiu eftxolorc^ idiligetia mutari. Dos ois in cadore : magnitudine: 
orbc:leuorc:pondere:haud ^mptis rebus in tantu:ut nulli duo reperianf indifereti. Vnde nomen unio 
nu romanx fcilicet ipofuere delicix.Na apud grxeos no eftmec apud barbaros inuentores eius aliud g 
margaritx.Et in candore ipfo magna differetia» Clarior in rubro mari repertus.lndicus fpeculariu lapi 
du fquamas affimilatialias magnitudine prxcelles.Suraa laus coloris eft exaluminatos uocari:& proce 
xioribus fua gratia eft, Elenchos appellant faftigiata logitudine.Alabaftroru figura in pleniore orbe de 
linetes.Hos digytis fufpendere:& binos aeternos au ribus.Fcemina^ gloria eft.Subeunt luxurix eius 
nomina tedia exqfita pditione portatu.Siquide cu id fecere crotalia appellatxeu fono quo^ gaude/ 
ant:8C collifu ipfo margarita^. Affcdlantgi ia 8C pauperes lidorem fbeminx in publico unionem efle di' 
‘flantes.Quin 8C pedibusmec crepida 9 ^ tantu obftragulisifed totis focculis addunt. Ne^,n,geftare iam 
margaritasmifi calcct:ac p uniones etia ambulent fatis eft.In noftro mari reperiri folebant.Crebius cir/ 
■ca bofphorum thraciumtruffi ac parui in c6chis:quas myas appellat.At i carnania qux uocaf pinna gi 
gnir.Quo apparet no uno cochx genere nafci.Nam 8C luba tra^tarabicis concham ee fimilem pedlini 
infedo.hirfutam echinorum modo,Ipfum unionem in carne ipfa efle grandini fimilem.Coche no ta/ 
les ad nos afferuntur.Ncc in acarnania ante laudati reperiuntur : enormes 8i feri i colonf^ marmorei* 
Meliores circa acftiumffed 6C ii parui.Et in mauritanix maritimis, Alexader Polyhiftor & Sudines fene 
fcere eos putantxolorem^ expirare,Eorum corpus folidum efle manifeftura eft:^ nullo lapfu fragun 
tur.Non autem femper in media carne reperiunfifed aliis at^ aliis locis.Vidimulqi ia extremis etiam 
marginibus uelut e concha exeuntes.Et in quibufda quaternos qnof^.Podus ad hoc xui femucix pau 
a fingulis fcrupulis exceflere.In britannia paruos atqp decolores nafei certu eft.Quoniam Diuus lulius 
thorace que Veneri genetrici in templo eius dicauitiex britanicis margaritis fadlu uoluerit inteIIigi,LoI 
lia Paulinam qux fuit Caii principis matrona nec ferio quide aut foleni cerimoniap: aliquo apparatu; 
led mcdiocriu etiam fponfaliu caena uidi fmaragdis margaritif^ opertaialterno textu fulgetibus toto 
capite criminibusrfpiris auribusxollo monilibus digin%»Qux fumma quadringenties feftertiu colli 
gebat.Ipfam confeftim parata nuncupatione tabulis ^bate.Nec dona ^digi principis fuerant : fed aui/ 
tx opes puintia^ fcilicet fpoliis partx,Hic eft rapin^ exitus«Hoc fuit quare,M,Lollius infamatus re 
gu m uneribus jn toto oriete interditfta amicitia aCaio Caelare augufti fiuo uenenum biberem neptis 



UBER • ■ 

eius quadringenties feflertiu opta fpedaref ad lucernas.Coputet nuc aligs ex alia parte quafitum. Cuti 
us aut Fabritius in triuphis rulerint:&: imaginef eo^ fercula:& ex altera parte Lollia una imperii mu/ 
Iicrcu(aaccubante:non illos curru detradlos q in hoc uiciflemalit.Nec haec fumma luxuriae exempla 
funr.Duo|ucre maximi uniones p oem aeuum ,Vtru^ pofTedit Cleopatra aegypti rcginaiji nouifTima 
p manus orientis regu fibi traditos.Ha’C cu exqfitis quotidie Antonius faginaref epulisduperbo fimul 
ac pcaci fauftu ut regina meretrix lautitiam eius oem apparatuq? detredasrquaerete eo qd aftrui ma/ 
gnificentte pofllt refpondit.Vna fc ccena centies feflertiu abfumptura.Cupiebat difeere Antonius : fed 
fieri pofle no arbitrabaf.Ergo fponfionibus fadis poflero die quo iudiciu agebafiraagnificam alias cos 
nam ne dies periret:fed quotidiana Antonio appofuit irridentucoputatione^ expoftuIanti.At illa co/ 
rallarium id efle:cofumpturam^ fe ea in coena taxatione confirmansifolam 5 fe centies feflertiu mj^oe/ 
naturam .Inferri mefam fecudam iulIir.Ex pi jecepto miniflri unu tantum uas ante eam pofuere aceti: 
cuius afperitas uifqj in tabem magaritas rcfoIuit.GcrcbaT^ auribus tum maxime fingulare illud & ue 
re unicum naturae opus ita^ fpedante Antonio quid nam eflet adtura detradu alteri merfitrac lique/ 
fadu abforbuit.Iniecit alteri manu.UPlaucus iudex fponfionis eius eu quoque paranti fimili modo ab 
fumere.Vidu^Antoniupnuntiauithoieirato.Comiteffamaunioniseiuspare fadailla tant^ quas 
ftionis uidrice regina dilledu:ut eflet i utrif^ Veneris auribus roma: in pantheo dimidia eoru coena» 
Non ferent tamen hac palmamrfpoliabunturque etiam luxuria gloria.Prior id fecerat romx in unio/ 
nibus magnje taxationis Clodius tragoedi Aefopi filius relidus ab eo in amplis opibus haeres: ne triu/ 
phatu fuo nimis fuperbiat Antonius pene hiftrioni comparatus.Et quidem nulla fponfione ad hoc ^/ 
dudus:quo id magis regium eratrfed ut experiretur in gloria palari quid faperent margarifac:atque ut 
mire placuere : ne folus hocfciretfingulos uniones conuiuis ad fbrbendum dedit«Romae in ^mifcuu 
ac frequente ufum uenifle Alexandria in ditione redada.Primu aut coepifle circa fyllana tepora minu/ 
tas 8C uiles Fencftella tradit manifeflo erroreteum Elius Stilo iugurthino bello unionu nomen impoO 
tu maximegrandibus margaritis prodat.Et hoc tame aeternae ^pc pofleflionis efl:fequitur haeredem» 
In mancipans uenit ut prxdiu aliquod.Cochylia & purpuras ois oraatteritrqbus eadem mater luxuria 
paria pene etia margaritis praecia fecit» De natura purpurae &: muricis. _ CA, XXXVI. 

Vrpurae uiuunt annis plurimu feptenis.Latent ficut murices circa canis ortu tricenis diebus» 
p Cogreganf uerno tempore:mutuoqj attritu lentore cuiufda Caere faliuat.Simili modo & mu 

rices.Scd purpurae florem illu tingendis expetitum ueftibus i mediis habent faucibus. Liquo 
ris hic efl minimi in candida uena.Vnde preciofus ille bibif nigraris rofae colore fublucens. Reliquum 
corpus flerile.Viuas capere c 6 tendunt:quia cu uita fua fuccil illum euomut.Et maioribus quidem put 
puris detrada concha auferunttminorcs cu trapetis frangunt.Ita demum rorem cum excipientes tyrii. 
Prrecipuus hicafiac.In cningeafricae:&: getulo littore occeanirin laconica europae.Hicfafccs fecurcique 
romanae uiam faciur.ldcgp pro maieflate in pueritia efl.Diflinguit ab eqte curiam»Diis aduocatur pia/ 
candfs:oem^ uefte illuminat.In triumphali mifcef auro.Quapropter excufata & purpurae fit infania. 
Sed unde cochyliis praecia:' Quis uirus graue in fucotcolor auflerus in glauco & irafccnti fimilis mari. 
Lingua purpurte logitudine digytali:qua pafeitur pforando reliqua conchyliattanta duricia aculeo efl» 
Aqua dulci enecantur:& ficubi flumini imerguntur alioquin captae diebus quinquagenis uiuunt fali/ 
ua fua.Cochac oes celerimecrefcunt praecipue purourae. Anno magnitudine impIet.Quod fi hadenus 
tranfeurrat expofitio:fraudatam fe protinus luxuria credat.Nos indiligetiae danet.Quamobre ^feque 
mur etia officinas:ut tanq inuidu frugu nofeitur ratio.Sic oes q iflis gaudet praemio uitae fuac calleant» 
Conchape ad purpuras 8i cochylia cade qdem efl materiatfed diflat tcmperamento.Duo funt genera» 
Buccinu minor concha ad fimilitudinem eius bucini:quo fonus edinar.Vnde 6C ca nomini rotuditate 
oris in margine incifa. Alteru purpura uocatur calliculatim procurrere roflro:& calliculi latere intror/ 
fus tabulato qua pferaf lingua«Praeterea cauatu e ad turbine uf^taculeis in orbe feptenis fere:qui non 
funt bucinno:fed utrifi^ orbes totidem quot habent annos«Bucinnum non nifi petris adhaereticirca^ 
fcopulos legitur. Quot funt genera. CA, XXXVJl» 

Vrpurae nofe alio pelagiae uocant.Earum genera |^ura:pabuIo &foIo difcreta.Lutenfe putri/ 
p Iimo:& algenfe enutritu algala uilifTimum.Vtrifqp melius teniefe in teneiam maris ora colle/ 

dum .Hoc quo 9 tamen etianum leuius atm dilutius.CalcuIofae appellantur a calculo maris 
mire apto cochy liis:& longe optimo purpuris,Dialuritcfe idefl uario foli genere paflum :capiu tur autc 
purpurae paruulis rari% cochis textu ueluti naflis in alto iadis.Inefl iis efca clufiles mordacef^ concha 
rumiquales uidemus has femineces:fed redditas mariauido hiatu reuiuifcentes.Appetunt eas purpu/ 
rae:porredifqj liguis infeflant«At illae aculeio extimulatae claudunt fefeicomptimuntque merdetia:ita 
penderes auiditate fua purpurae tolluntur. Quo capiutur tepore. CA, XXXVIII» 

Api eas pofl canis ortum aut ante uernu tepus utiIiflimu:quoniam cum fbetificauere fluxos, 
c habet fuccos.Sed id tingentu officinae ignoratteum fumma uertaf in co, Eximitur poflea ue/ 

na qua diximus.Cui addi falem neceflariu:fextarios ferme in libras cetenos,Macerari triduo 
iuflu.Quippe maior uis tanto quanto recentior,Feruere in plubo:finguIif$ aquae amphoris centenas 
ar^ quinquagenas medicaminis I ibras acquarirac modico uapore torreri: 6 d ideo longinquae fornacis 
cunicuIo.Itadefpumatisfubindecarnibusquasi;iaefifreuenisneceflee:decimoferme die liquatis cor/ 
tina uellus elutriatu mergif in experimentu«£t donec fpei fariiliac uritur liquor.Rubens color nigrate' ' 



NONVS' 

dcterior*Quiinis lana potat horis. Rurfuf^ mergif carrmatardohcc oem ebibat ranicm.BacciniI per fe 
damnanf rquonta fucum remittit.Pelagio admodu alligaf tnimixqi eius nigritiae dat aufteritatc illam 
nitore^ q quaerif cocci.Ita pmixtis uiribus alteji altero excitatunautaftringif.Suma medicaminu i Ii 
bras. Vellej buccino ducentx.PeIagio.cxi.lta fit amethyfti color eximius ille» At tyrius pelagio primu 
fariat imatura uiridi^ corrinatmox permutaf in buccino.Laus eifumma in colore fanguinis concreti 
nigricans afpedundei^ fufpedtu refulgens.Vnde Si Homero purpureus dicif (anguis. 

Komx quando ufuspurpurx. CA. XXXIX. 

Vrpurx ufum Romx femper fuilTe uideo.Sed Romulo in trabea,Na toga prsetexta latio-' 
p re clauo Tullum Hoftiliu e regibus primu ufum hetrufcis dcuidis fatis conflat. Nepos Cor-' 

nelius qui Diui Augufli principatu obiit.Me inquit iuuerte uiolacea purpura uigebaf.cuius it 
bra denariis centum ueniebaf.nec multo pofl rubra tarentina.Huic fuccelTit dibapha tyna : quae in hv 
bras denariis mille non poterat emi.Hac Lentulus Spinter xdilis curulis primus in prxtexra ufus im-' 
probabatur.Qua purpura quis non iam inquit triclinaria fadifSpinteraedilis fuit urbis codifac anno^ 
dcc.Cicerone conf.Dibapha tunc dicebaturrquae bis tintfla cfTet ueluti magnifico impendio • Qualiter 
nunc oes pene commodiores purpurx tingunf .In cochyliata uefle extera eade fine buccino : prxtcr^ 
ius temperaturx. Aeque p indiuiio humani potus excremeto dimidia & medicamina addunf.Sic gi-' 
gnitu r laudatus ille pallor faturitate fraudata tantog^ dilucidior quato magis uellera efuriunr. 

De prxdo earum. CA. XXXX. 

Raeda medicamento funt qdem pro fertilitate littoje uiliora.No tamc ufq pelagii libras qui/ 
p quenos numos excedererS: buccini centenos fdant:qui ifla mercanf imenfo.Sed alia funttnec 

habent fine uitia.Iuuatqi ludere ipendio:& lufus geminare mifcendo itcrum:& ipfa adultera 
re adulteria naturxtficut tefludines tingere:argcntum auro confundere ut eledlra fiantiaddere iis xra: 
utcorinthia. De tingendo amethyflino& cocco bylTino CA. XXXXl» 

On efl fatis abflulifle gemmx nome tamehyflu.Rurfum abfolutus inebriatur tyriorut fit a 
n utro^ nome improbu tyriamcthyflus:fimul^ luxuria duplex.Et cu confecere cochyliartra/ 
fire melius in miuputant«Pocnitentiahocpnmudebetinuenifleartifice mutante quod da/ 
nabat.Inde rd efl nata. Votum quogp faeflu e uitio portetofis ingeniisrSi gemina demonflratauia luxu/ 
rix:ut color alius operiretur alio.Suauior ita fieri leuior^ diftus.Quin & terrena mifcere cocco^ titi/ 
Sura tyrio tingere ut fieret his bvffinu.Coccu gallatix rubes grame:ut dicemus in terreflribus aut cir/ 
ca emerita lufitanixin maxima laude efl. Ve^ ut fimulperaganf mobilia pigmeta anniculo gramini 
laguidus fuccus.Ide a quadrino euanidus.Ita nec recenti uires ne^ fenefeeti. Abunde traSata efl ratio: 
qua fe uirofum iuxtafoeminarum^ forma credit ampliflimam fieri. 

De pinna & pinnotcre:6i aquatilium fenfu. CA. XXXXII. 

Onchaj: generis 6i pinna efl J^afeitur in limofis fubreSa fempermec unq fine comite: quetn 
C pinnotere uocat:alii pinnophylacem id efl fuilla parua. Aliubi cancer dapis alTeSator. Pandit 

fe pinna luminibus orbu corpus intus minutis pifdbus prxbcs. AITultat alii ^tinus:& ubi Ii/ 
centia audacia creuinimplent cl.Hoc tepus fpeculatus index morfu leui fignificat.llla ore copreflb quic 
gd inclufit exanimat:parteqp fotio tnbuir.Quo magis miror quofda exiflimalTe aquatilibus nullum^ 
inefle fenfum»Nouit torpedo uim fua ipfa no torpes:merfa^ i limo fe occuItat:pifces:g fecuri natantes 
obtorpuere corripies.Huius iecori teneritas nulla prxferf.Nec minor folertia ranx:qux in mari pifca-< 
trix uocaf:eminSia fub oculis cornicula turbato limo exeritrafliiltates pificulosptrancstdonec ta |>pe 
accedat:ut afliliat.Simili modo fquatina 6C rhobus aditi pinnas exertas mouent Ipecie uermiculorum* 
Ite^ qux uocaf raia.Na paflinaca latrocinaf ex occulto tranfeuntes radioiquod txlu efl ei fi^s.Argu/ 
tnentafolertixhuiusquodtardiflimipifddhimugilcuelodflimuolumhabctes inuetre reperiunf. 
' De fcolopcndrisuulpibusfli glanis. CA. 'XLIlIs 

‘ Golopedrx terreflribus fimiles quas centipedes uocant hamo'dcuorato omnia iterranea euo 
i. . mut;donechamuegerant:deindereforbet.AtuuIpesmarinxfimiliinpericuloglutidtampIi 

usufqi ad infirma linex: qux facile prxrodar.GIaucus qui & glanis uocaf auerfus mordet ha 
Inos nec dcuorat:lcd efca fpoliat. Deariete pifee. CA. XL.IIII. 

Radatur aries ut latro.Et nunc grandium nauium in falo flantiu occultatus umbra fi qUen/ 
g nandi uoluptas inuitet expeSariNunc elato extra aquam capite piflantium cymbas fpeculaf: 

• occultuf^ adnatans mergit. i 

• DehisquxtertianatorahabetnoanimaIiune^fruticu:8fdeurticis&fpogiis. CA. XLV. 

Quide 8i lis fenfum ineffe arbitror qui nec aialiu ne^ fruticu fed tertiam ex utrom naturam 
'it • haber:urticisdico&fpongiis.Vrticxno(fluuaganf:noSu^muranf:carnofxfrodis.Iis natu 

ra ut carne uefcanf :V ix pruritu mordax:eademque qux terreftris urticx.Contrahit ergo fe q 
maxime rigens:ac prxnatate pifciculo fronde fua fpargit:copleSenfm deuofat. Alias mercenti fimilis: 
& iaSarife pafTa fluSu algx ufee cotraSos pifces:attritugp petrx fcal^tes pruritu inuadit.Eadem no/ 
Su peSinesSd echinos perquiritd)uadmouenfibi manu fentincoloremmutat:8i contrahitur. TaSa 
uredine mittitipauluqi fi fuerit inrcruallirabfcondif.Ora ei in radices elTe tradunf . Excremera p fum/ 
•haa tenui fiflula reddi.Spongiap; tria genera acdpimus.fpiffumtac predupirS: afperum . Tragos id uo/ 
' catur.Spiirum & moUius:m^g<s tenue denfuna^ ex^juo penicilli:achilku«Nafcunf oes in pettis: Alun 



LIBER • 

tur cochfs:pifce:Iimo.Intelfedum ineflc iis apparer :quia ubi auuIfori?m fenfcrc:cotra£l 2 e mulro difficiV 
liusab{1:r3hunrur.Hocidcflufl:upulfantefaciunt.Viuereefcamanifeftoconcha! minurae iniis reper/ 
tx oftendunt.Orca roronem uefci illis auulfas etiam aiunt:& ex relidlis radicibus recrcfcere ♦ In petris 
cruorisquo^ inhscretcolonafricispraccipuequacgeneranf in ryrtibus:maximefiuntmanaf»Sed moL 
lifli mse circa lycia.ln ^fundo aut nec uentofo molliores.ln hellefponto afpcrae.Et defe circa maleam, 
putrefcunt in apricis locis.ideo optimae in gurgitibus uiuentibusnde^ madentibus nigricas color. Ad/ 
haeret nec parte nec totae,interfunr,n»fiftul£e quadam inancsrquaterna? fere aut quine:p quas pafci exi 
ftimantur.Sunt & aliae fed fupernx concretac.Et fubefTe membrana quaedam radicibus earum intelli/ 
gitur.Viuereconftatlongo tempore.Peflimum omnium genus earum eftrquxaplyfia: uocantur :qa 
erui non pofIunt:in quibus maxime funt fiftula^ reliqua denfitas fpilla. 

De caniculis marinis. CA. XLVI* 

Aniculapi maxima multitudo circa eas urinantes graui periculo infeftantdpfi ferunt 8C nube 
c quandam craiTeflere fup capita animalium plano^i pifcfum fimilem prementem eos : arcen/ 

teraqj a reciprocando:& ob id ftilos praeacutos lineis annexos habere fefe ; quia nifi perfoflk: 
ita non recedanttcaliginis & pauoris(ut arbitror)opere,Nubem.n.&: nebula cuius nomine id malu ap 
pellant inter animalia illa haud ultra coperit quifq.Vt cum caniculis ati oX dimicatio,Inguina 8i calces 
omnemquecandoremcorporumappetunt.Salusunainaduerfas eundi ultro^ terrcndi,Pauet enim 
hominem aeque ac terrer.Et fors aequa in gurgite.Vt ad fura ma aqu$ ucntu eftaibi periculum anceps. 
Adempta rone contra eundi:dum conetur emergere.Etfalus omnis in fotiis.Funem illi religatum ab 
humeris eius trahunt.Hunc dimicans ut fit periculi fignum leua quatit.Dextera apprehefo ftilo in pu/ 
gna efl.Modicus alias tradIus,Vt ^pe carinam uentum eftmifi praeceleri ut repente rapiantiabfumi fpe 
ftant.Ac fepe iam fubdudli e manibus auferuntunfi non trahentium ope conglobato corpore in pilae 
tnodum ipfi fc adiuuere.Protendunt quidem tradentes illi,Scd monftri folertia eft nauigium fubeudi 
atgp ita e tuto proeliandi.Omnis ergo cura ad Cpeculandu hoc malum infumitur. 

De afantibus quae filicea tefta:& quae fine uillo includunf rehqs fordidis aialibus. CA. XLVII» 

ErtiiTima eft fecuritas uidifle planos pifces:quia nunq funt ubi maleficae beflte . Qua de cau^ 
c fa urinates factos appellant eos, Silicea tefta inclufis fatendum eft nullum ee fenfum ut ofire/ 

is,Multiseademnaturaquaefruticiutolothyris:pulmonibus:nellis.Adeoqi nihil no gigni/ 
tur in mari ut cauponarum etiam aeftiua animalia pernici molefta falturaut quae capillus maxi me celat 
exiftanttS: circumglobata ekx fepe extrahuntur. Quae caufa fomnium pifcium in mari nodibus in/ 
feftare exiftimatur.Quibufdam uero ipfis innafcunturiquo in numero chalcis accipitur. 

De uenenatis marinis, CA, XLVIII. 

Et uenena cefTant dira ut in lcpote:qui in indico mari etiam tadu peftilens uomitum diflblu 
n tioneqi ftomachi protinus creat.ln noftro offa in formisrcolore tatum lepori fimilis.In indis 

8C magnitudine 6C pilo duriore,Tantu uiuus ibi capif.Ae^ peftifege aial araneus fpinae indor/ 
fo aculeo noxius.Sed nullu ufq cxecrabilius q radius fup cauda eminens trigonisrquam noftri paftina 
ca appellat. Quin cochylii magnitudine arbores infixus radici necat,Arma ut tjclum pforat 8C ferri 3C 
uenenimalo. De morbis pifcium, CA. XLIX. 

Orbos uniucrfa genera pifcium 6C extera animalia etiam fera non accipimus fentirc. Verum 
m xgrotare fingulos manifeftum facit aliquorum macies:cum in eode genere prxpingues alii 
capiantur. De generatione eorum mira, CA ,L. 

Vo nam modo generent defideriu di admiratio hominu differri no patirur.Pifces attritu ue/ 
q trium cocunt:tanta celeritate ut uifum fallant. Delphini 8C reliqua cete fimili modo & paulo 
diutius.Foemina pifeis coitus tempore marem fequifruentre eius roftro pulfans . Sub partu 
mares foemina fimiliter oua uefeentes eop^ , Nec fatis eft generationi per fe coitusrnifi editis ouis intet 
fe uerfando mares 8C foeminx uitale afperferint uirus.Non omnibus id contingit ouis in tanta multi/ 
tudine:alioquin replerentur maria & ftagna:cum finguli uteri innumerabilia concipiant, ; 

Item de generatione qui pifces oua pariant, CA, LI, 

Ifcium oua in man crxfcuntiquxda fumma celeritate ut murenapt.Quxdam paulo tardius; 
p Plani pifcium quibus cauda no obeft aculei^ ut teftudines 8C raix in coitu fuperueniunt, Po/ 
lypi crino uno foeminx naribus adnexo, Sxpix di loligines linguis cuponctes iter fe brachia; 
di in contranu nantes:5C pai iuntore,Sed polypi in terra uerfo capite coeunt . Reliqua molliu tergis ut 
canes.Ite locuftx di fquillx.Cancri ore.Ranx fuperucniuntiprioribus pedibus alas foeminx mare ap/ 
prehendenterpofterioribus duncs.Pariunt minimas carnes nigrasrquas gyrinos uocat:oculis tame dl 
cauda infignes:mox pedes figuranf :cauda findente fe in pofteriores»Miru 5 femeftri uita refoluunf in 
limu nullo cernentei&rurfusuernis aquis renafcunfqux fuere natx perinde occulta ratione cumoi 
bus annis id eueniar.Et mytuli di pedines fpontenaturx in harenofis proueniunt, Qux durioris te/ 
ftx funtiut murices purpurx faliuario letore,Sicutaceliente humore culicesrat^ fpuma maris incale/ 
fcete cum admiflus eft hymber,Qux uero filiceo tegmine d^eriuntunutoftreaputrefcentelimoiaut 
fpuma drea nauigia diutius ftante-.defixof^ palos:& lignu maxime,Nuper copertu i oftreariis:humo/ 
rem iis foetificu m laflis modo effluere. Anguillx atterunt fe fcopulis ea ftrigmeta uiuefcut.Nec alia eft 
ea$e procrcatio,Pifciu djuerla genera no coeut pr£^ter:fquatina di ranaxx qbus nafeif priori parte ranx 




NONVS 

ltmih's:K nomen ex atro^ compofitu apud graecos trahit.Quaeda repore anni gignuof 8C in humore 
& m terra.Vere peflines limaces hirudines eode tepore cuanefcunr,Pifcium autem lupus &: trichias bis 
anno parit:& faxatiles oes.Mulli rer:8i chalcis:cyprius:exien.Scorpiones bis ac fargi uere 3C autuno. Ex 
planis fquatina fola autuno occafu ue^g^Iia 5 ^ Plurimi pifciu tribus mefibus aprili maio.Salp^autuno: 
lpari:torpedo:fquali circa acquinoiflium.Molles uere.Sacpia omnibus mefibus.Oua eius glutino atra/ 
menti ad fpecic uuae cohaerentia mafieulis^requitur afflaturalias fterilefiruntPolypi hyeme coeunt. Pa^ 
riunt uere oua tortili uibrata panpino.tan ta fcecunditate ut multitudine ouorum occifi non recipiant 
cauo capitis:qu££ praegnantes tulere.Ea excludunt quinquagefimo dic:e qbus multa propter numeru 
intercidunr.Locultac & reliqua tenuioris crufe ponunt oua fupra oua:atqi ita incubant, Polypis foemi 
na modo in ouis fedetrmodo cauerna brachiopi implexu claudir,Saepia in terreno parit inter harundi^ 
nes:aut iicubi enata alga.Excludit quintodecimo die.Loligines in alto coferta oua edunt ut fepiae. Pue 
purae murices cius deni$ generis uere pariunt.Echini oua pleniluniis habent hyeme.Et cocleae hyber 
lio tempore nafcuntur.Torpedo odlogenos foetus habes inuenitur:ea^ quae intra fe parit oua praemol 
lia in alium locu uteri tranfferensrat^ iba excludens.Simili modo oia quae carthilaginea appellauimus 
ita fit ut fola pifeium 8C animal pariant:8i oua concipiat.Sylurus mas folus omnium edita cuftodit oua 
faepe & quinquagenis diebus ne abfumitur ab aliis»Caeterae foeminaein triduo excludut:fi mas attigit* 
Acus fiue belonae unus pifeium dehifcente propter multitudinem utero parit. A partu callefcit uulnus: 
quod 8C in caecis ferpentibus tradut.Mus marinus in terras fcrobeeffofTa parit oua:& rurfus obruitrtec 
ra.Tricefimo die refofla aperitifoetumq! in aqua ducit. De uuluis pifciu. C A. LII. 

Rrythini & chanae uuluas habere tradunf.Qui trochos appellaf a graccis ipfe fe inire. Aquati 
e tilium omnium foetus inter initia uifu carent. 

) DelongifTimauitapifcium. CA, LUI. 

Eui pifeiu memorandum nuper exemplu acccpimus.paufylipum uillacftcapanfehaud^cul 
a neapoli.In ea in Caefaris pifeinis a Pollione Vedio coieaum pifee fexagefimum poft annn expi 

, rafle feribit Anneus Seneca.Duobus aliis aqualibus eius ex eode genere ctia tune uiucntibus* 

Quae metio pifeinape admonet ut paulo plura dicamus hac de reipriufq digrediamur ab aquatilibus, 
Deuiuariisomearumt&quiseaprimusinuenerit, CA. LIIII. 

i Streape uiuaria primus oium Sergius Orata iuenit in baiano actate.L,CralTi oratoris ante mar 

Q ficu bellurnec gulae caufa:fed auaritiatimagna ucdigalia tali ex ingenio fuo pcipies,Vt qui pri/ 

. mus pefiles inuenit balineas ita magonizatas uillas fubinde uendedo,Is primus optimu fapo/ 

K oftreis lucrinis adiudicauitiquado eade aquatilia genera aliubi atq; aliubi meliora«Sicut lupi pifces in 
tyberi amne inter duos pontestrhobus rauennaeimurenae in ficiliaielops i hodi:& alia genera fimiliter: 
ne culinape cefura peragatur,Nodum britanica feruiebat litroratcum Orata lucrina nobilitabat : poftea 
uifum tati in extrema italia petere brudufium oftreas ac uelitis.Sed inter duos fapores nuper excogita/ 
tum tamen longae aduediois a brundufio copafcere in Iucrino,Eade aetate prior Licinius Munera rcli/ 
quope pifciu uiuaria inuenit.Cuius deinde exemplu nobilitas fecutaeft Philippus,Hortenfius Lucullus 
exciTo etia mote iuxta ncapolim maiore impedio q uilla aedificauerat euripiu;& maria admifir. Qua de 
caufa magnus Popeius Xerlem togatii eum appellabat.Quadringcta ipfius pifeinae * A defuncto illo ue 
nirepifees. Quis primusmurenap: uiuaria fecerir, CA. LV* 

. Vrenarum uiuariu priuatim excogitauit.CHirrus ante alios qui cocnis triuphalibus Caefaris 

m didlatoris lex milia numero murenarum mutua appedit,Na permutare quide praecio noluit: 

aliaue merce,Huius uilla inter q modicu.xl.milibus pifeinae uendiderut.lnuafit deinde fingu/ 
lope pifciu amor. Apud baulos in parte baiana pifcinam habuit Hortcfius orator,Murena adeo dilexit: 
ut exanimatam flefle credaturtin eadem uilla Antonia Drufi murenae quam diligebat i aures addidit. 
Cuius propter famam nonnulli baulos uidere concupiuerunt. 

De coclearum uiuariis dC quis primus inftimit, CA. LVI* 

Ocleape uiuaria inftituit f uluim Hirpinus in tarqnenfi pauloante ciuile bcllurqd cum Popeio 
C magno adhi eftrdiftindfis quide generibus eape:feparatim ut eflent : albae quee in reatino agro 

( nafcutur.Separatim illyricaetqbus magnitudo peipua, Africanae quibus foecunditas, Solitanae 

qbus nobilitas» Quin & fagina capd comentatus eft fapa & farreraliif^ generibus.Vt cocleae quo^ alti/ 
ks ganeam impleret.Cuius artis gloria in eam magnitudine perdudfa Tit ut odloginta quad rates cape/ 
rentiingula^calicesau(5orefl,M.Varro. De pifeibus terrenis, CA, LVIT. 

' Ifciu genera etianum a Theophrafto mira produnf circa babylonis rigua decedetibus fluuiis 

p in caueruas aquas hebetes remanere.Quofdam inde exire ad pabula pennulis gradientes cre/ 
t. bro caudee motu,cotramuenantis refugere in fuascauernas:& in iis obuerfosftare.Capita eo/ 

rum efle ranae marinae fimilia-.reHquas partes gobiopi.Branchias ut cacteris pifeibus , Circa heraclea 8i 
Itdrohe & lycum amne effe multifaria.In poto unum genus eflerquod extremas fluminu aquas fedfef: 
cauerna% fibi faciat in tcrratatgi in iis uiuat etia reciprocis amnibus ficcato littore . Effodi ergormota 
demu co rpopi uiuere eos approbant,Circa heraclea eande eode^ lyco amne decedete ouis relidfis in li/ 
jiio generari pifcestqui ad pabula petenda palpitent exiguis branchiis * Quod fieri no indigo humoris: 
ippter quos & anguillas diutius uiuere exemptas aquis.Oua aut in ficco maturari ut teftudinu.Eade in 
ponti 1 ^'one apprehendi in glaeie pifciu qutada maxime gobione non nifi patinarum calore iiitalem 



LIBER 

ffierum fotetes.In iisqaide mirabilis : efl: aliqua ratfojdem tradit in paphlagonia effodi pifccs 

gratiffimos cibis terrenos altis icrobibus.In iis locis ubi nullae reftagnent aquae.Miraturg? & jpfe gigni 
fine coitu,Humoris quide uim aliqua inefle qua puteis arbitratur:cum nonulli reperianf pifces.Quic' 
quid eft hoc certe minus admirabilem talparum facit uitam fubterrauei animalismifi forte uermium 
terrenorum&iispifcibusnaturaeft. De muribus nili» CA. LVIII. 

Erum omnibus iis fidem nili inundatio affert omnia eiccdentem miracula.Quippe deturge 
u te eo mufculi repenuntur inchoato opere.Genitalis aquae terrxgp iam parte corporis uiu^tes: 

nouiffima effigie eriamnum terrena» 

De anthiapiice:& quomodo capiatur, CA, LIX, 

Ec de anthia pifce fileri couenit.Ita^ plerofqp aduerto credidifle adud chelidonias ifulas quas 
u diximus afiac fcopulos in mari ante promontoriu fitas.Tbi frequens hic pifeis & celeriter capi^ 

tur uno genere:paruo nauigto 6d concolori uefte : eadeg? ora per aliquot dies continuos pifca/ 
tof enauigat certo fpatiotefcam^ proiicit.Quicquid ex eo mutet ffufpedta fraus prsdx eft, Cauefg; qd 
timuincum id faepe fadum eft:unus aliquando cSfuetudine inuitarus anthias efcam appetit.Notaf hic 
intentione diligenti:ut auftor fpeuconciliator^ capturac.Ne^.n.eft difficile cum per aliquot dies folus 
accedere audeatitandem & aliquos inuenit paulatim comitator.Poftremo greges adducit innumeros: 
l'am uetuffiilimis quibufgt afluetis pifcatoreagnofcere:& cibum e manu capere . Tu ille paulu ultra di-' 
gytos in efca iaculatus hamum fingulos inuolat uerius q capinab umbra nauis breui conatu abfens.Ira 
ne exteri fentiant alio intus excipiente centonibus raptum : ne palpitatio ulla aut fonus exteros abigat. 
Conciliatorem noflead hoc prodeftme capiaf, Parcit pifcator fugituro in reiiquu grege . Ferunt difcor/ 
dem fotiu duci focio infidiatu puchre noto coepifle maleficia uolunrate. Agnitu in macello a fotio cuius 
iniuria cratiSf dati dani formula ex edsdlo codemnaru,Addit Mutianus xftimata lite dece libris, Ide an 
thix cum unu hamo teneri uideritirpinis qs in dorfo ferratas hent linea fecare tradunfieo q tenef exte' 
dentczut prxeidi pofflt. At inter fargos ipfe qui tenetur ad fcopulos lineam terit. 

De ftellis marinis. CA. LX. 

Rxter hxc claros fapietia audiores uideo mirari ffelll in mari.Ea figura eft parua admodu ca' 
p ro intusiextra duriore callo.Huic ta igneu feruorem effe tradiitiut oia in mari cotadfa adurar, 

Oem cibu ftatim pagat.Quibus fit hoc cognitu experimetis haud facile dixerim,Mulro mira 
bilius dixerim id cuius experiedi quottidie occafio eft. De dadlylisieoruq? miraculis, CA, LXf, 

Oncharum e genere funt dadfyli ab humanorum unguium fimilitudine appellati , lis natura 
C in tenebris remoto lumine alio fulgore clarere:& quanto magis humorem habeat,Lucere in 

ore mandentium,Lucere in manibustatgp etiam in foloiat^ uefte decidentibus guttis : ut pro 
culdubio pateat fucci illam naturam effe : quam miremur etiam in corpore. 

De inimicitiis & amicitiis inter fe aquatilium. CA, LXII, 

Vnt 8C inimicitiarum atm concordix miracula.Mulgi dC lupus mutuo odio flaganr.Coger QC 
f 8C murena caudas inter fe prxrodentes.Polypu in tatum locufta pauetiut fi iuxta uideritoino 

moriatur.Locuftam conger,Rurfus polypum congri lacerant. Nigidius audior eft prxrodc/ 
re caudam mugili lupum reofdemgp ftatis menfibus concordes elle. Omnes autem uiuere quibus cau/ 
dx fic amputentur. Atecorrarioamicitix exempla funtiprxter illos de quorum diximus focietate. Ba 
lenxmufculusquando^prxgrauifuperciliorum pondere obtutis eius oculis infeftatia magnitudine 
uada prxnatantis demonftratioculorumq} uice fungitur,Hioc uolucrum naturx dicentur, 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE UBER DECIMVS 

De Natura Auium, CA, 

EQVITVR NATVRA AViVMiQVARVM GRANDISSIMI ET 
pene beftiarum generis ftrutioca meli, Africi uel xthiopici altitudine eqni 
tis infidentis equo excedunticeleritate uincunt. Ad hoc demum datis pen 
nis ut currentem adiuuent.cxtcro non funt uolucrcs : nec a terra tollunf# 
Vngulx iis ceruinis fimilesiquibus dimicantibifulcx comprehedendis Ia 
pidibus utilesiquos in fuga contra fequentes ingerunt pedibus.Cocoqu&' 
di fine dcledludeuorata mija natura. Sed non minus ftoliditas : in tata tef 
liqui corporis altitudine cu colla frutice occultaucnnt latere fefe exiftimi' 
tium,Prxmia cx iis oua propter amplitudinem pro quibufdam habita ua 
fisiconofqi bellicos & galeas adornantes pennx. , 

De phoenice, ' CA. II. 

a Ethiopes at^ indi difcolores maxime & lenarrabiles ferut aucs. 
Et ante omnes nobile arabix phoenifem .Haud fcio an fabulofe 
Unum in toto orbeincc uifum magnopere,AquiIx narratur magnitudine:auri fulgore circa coIla:cxte 
ra purpureusicxruleam roieis cauda pennis diftinguetibus.Criftis faciem icaput^ plumeo apice honc/ 
ftate.Primus ar^ diligentiffimus togatorum de eo prodidit Manilius fcnatoriUe maximis nobilisd 9 





DECIMVS I 

Jdftorc nullo. Audoreft neminem extirilTe qui ufderituercetcm.Sacram fn arabia roliefle, ViV 
ucre annis fexcentis fexaginra.Scncfccntcm cafia thuri% furculis conftruere nidumrreplere odoribus: 
& fuper emori.Ex ofTibus deide ac medullis nafci primo ceu uermiculurinde fieri pullum . Principiogp 
iufta funeri priori rcddererSi rotum deferre nidum prope pancaiam in folis urbem :8i in ara ibi depone 
re.Cum huius alitis uita magni couerfionem anni fieri prodit idem Manilius.Irerum^ fignificationes 
tcm pedatum & fyderum eodem reuerti.Hoc autem circa meridiem incipere.Quo die fignum arietis 
fol intrauerit.Et fuifle eius conuerfionis annum prodente fe.P.Licinio.M.Cornelio conf.ducentefimu 
quintumdecimum.Cornelius Valerianus phoenicem deuolauiflc in aegyptum tradit.Q.Plautio Sex* 
Papinio conf. Allatumqi elTe in urbem Claudii principis cenfura anno urbis.dccc,6d in comitio propo^ 
fitu.Qda<5isteftatueft*Sedquaefalfaeflenemodubitarit, De aquilis, CA« Illi 

X iis quas nouimus aquilae maximus honos:maxima & uis.Sex ea^ genera.Mclenatos a grae 
e cis didlateademgj ualeria minima magnitudineiuiribus praecipua : colore nigricans.SoIa aqla 
rum foetus fuos alit,Caeterae(utdicemus)fugant.Sola fine clangore fine murmuratione. Con 
uerfatur autem in montibus.Secudi genens pigardis in oppidis & in capis albicante cauda» Tertii mor/ 
phosiqua Homerus & parenon uocat:aliqui & plancum & anatariaifecunda magnitudine 8i uirhuic^ 
uita circa lacus.Phoemone Apollinis didia filia dentes ei efle prodidit:mutae alias carenti lingua.Eade^ 
aquilarum nigerrimam prominentiore cauda» Confenfit & Boetius » Ingenium efl: ei tefiudines raptas 
frangere e fublimi faciendo » Qux fors interemit poetam Aefchylum : praedidam fatis (ut ferunt)eius 
diei ruinam fecura cadi fide cauentem»ltem quarti generis eft percepturusieadem moraf per lacus:uul 
turina fpecie:alis minimisireliquas magnitudineantecellensifed imbellis & degencr:utpote qua uerbe 
ret coruus, Eadem ieiunae femper auiditatis:6( quaerulae murmuratiois.Sola aquilanim exanima fert 
corpora»Caeterae cum occidere confidunt. Hxc facit ut quintu genus gnefion uoceturtuelut uerum fo 
lum^ incorruptae originis:media magnitudine:colore fubrutiloirarum cofpedl:u*Supereft halietus cla 
riflima oculorum acie:librans ex alto fefeinifo^ in mari pifce praeceps in mari ruens:& difcuflis pedlo-' 
re aquis rapiens.Illam qua tertiam diximus circa ftagna aquaticas aues appetinmergetes fe fubindeido 
nec fopitas lafiataf^ rapianSpedanda dimicatio aue ad perfugia littorum tendente:maxime fi conden 
fa harundo fit» Aquila in deiediu abigente alio:& cum appetit in lacus cadente : umbram^ fuam nanti 
fub aqua a littore oftendente,Rurlus aue in diuerfa 8C ubi minime fe credat fpedlari emergete»Haec cau 
fa eft gregatim auibus natandi:quia plures fimul non infeftaturrrefperfu penna^ hoftem occaecantes* 
Saepe & aquilx ipfae non tolerantes pondus appraehenfum una merguntur»H3lietus tantu implumes 
etiamnum pullos fuos percutiens fubinde cogit auerfus intueri folis radios : 6L fi conueniente fletem^ 
aniraaduertit rpraecipitat e nido uelut adulterinum 8i degenerem.lllum cuius acies firma contra ftete' 
rit:educat.Halieti fuum genus non habent:fed ex diuerfo aquilarum coitu nafcutur . Id quidem quod 
ex iis natum eft in ofllfragis genus habette quibus uultures progeneratur minores.Et ex iis magni qui 
omnino non generant.Quidam adiiciunt genus aquilac:qua barbatam uocatithufci uero oflifragam: 
tribus primis 6C quito aquilarum generi medificatur»Nido lapis mites quem aliqui dixere gagiteniad 
multa remedia utilis:nihil igne deperdens.Eft autem lapis ifte prxgnans:intus cum quatias alio ueluc 
in utero fonante.Sed uis illa medica non nifi in nido direptis.Nidificant in petris dC arboribus» Pariunt 
oua terna»Excludunt pullos binostuifi funt 6C tres aliquando. Alteru expellunt tedio nutriendi» Quip/ 
pe eo tempore ipfis cibum negauit natura^fpicienstne oium feraji fcetus raperenf»Vngues quo$ ea^ 
inuertuntur diebus iis. Albefeunt inedia pennaerut merito partus fuos oderint.Sed eiedlos ab iis cogna 
tum genus offifragi excipiunt:& educant cum fuis.Verum adultos quo^ perfequif parens:& longe fu 
gat aemulos fcilicet rapinac.Et alioqufn unum par aquilaji magno ad populandu tratftu ut fatief indi'' 
get.Determinant ergo fpatiatnec in^ximo praedant.Rapta non protinus feru t:fed primo deponut:ex<' 
pertac^ pondus tuc demum abeunt.Oppetut no fenio nec egritudine:fed fametin tatum fupiore accre 
fcente roftro.ut aduncitasaperiri no queat.A meridiano aut tepore operanf:& uolant.Prionbus horis 
diei donec impleantur holum conuetu fora ignauac fedent» Aquilaji penae mixtas reliquape auiu penas 
deuorant. Negant unq fola hanc alitem fulmine exanimata. Ideo armigera loui cofuetudo iudiucauir* 
Quando legionum fignaelTeccepcrint. CA. IIII. 

Omanis ea legionibus.C,Marius in fecudo cofulatu fuo^prie dicauit» Erat & antea prima cii 
t quattuor aliis Iupis:minotauris:equis:apris:quac fingulos ordines anteibat.Paucis ante annis 

fola in acie portari coeperatireliqua in caftris relinquebant. Marius in totii ea abdicauit» Ex eo 
hotatu no fere apud legiones unq hybernatu efle in caftris ubi aquilajt no fit iiigu.Primo 6C fecudo ge/ 
neri no minoji tantu quadrupedia rapina:fed etia cum ceruis proelia.Multu puluerc uolutatu colledlio 
infidens cornibus excutit in oculosipenis ora uerberansrdonec prateipitet in rupes » Nec unus hoftis illi 
fatis eft, Acrior eft cum dracone pugnatmulto^ magis anceps etia fi in aere » Oua hiccofeiftatur aquilae 
auiditate maleficia» Ac illa ob hoc rapit ubicun^ uifum. Ille multiplici noftu alas ligat : ita fe implicans 
ut fimul decidar» Mirum de aquila» CA» V« 

St percelebris apud fefton urbem aquilae gloria . Educata a uirgine retulifle gratiam aues pri-' 
e mo mox deinde uenatus aggerentem . Defunda poftrerao in rogum accenfum eius iniecifle 

fefe:8i fimul c6flagrafle»Quam ob caufam incolae quod uocant herotum in eo loco fecere ap 
pellatum louis uirgtnis:quoniam illi deo alesalccibitur* 

k li 



LIBER 



DeuuTfuribus. ' - ■ ' CA» VI. 

VIturum praeualent nigri.Nfdos nemo attigitJdco etiam fuere qui putarent illos ex aduerfo 
n orbe aduolare fairo.Nidfficant.ndn excelfiflimis rupibus.Foetus quidem fepe cernuntur fere 

bini.Vmbricius auruipicu in noftroaeuo peritiflimus parere tradit oua»xiii.Vno exiis reliqua 
oua niducp lu(lrare:mox abiicere.Triduo autem ante ut biduo uolare eos ubi cadauera futura funt. 

Defanquale. CA. VII* 

Anqualem auem at^ immufulum augures romani magnae quaeflioni habent.Immufulura 
f aliqui uukuris.pullum arbitrantur efle:6i fanqualem oflifragam. MaiTurius fanqnalem olli^ 

fr^a dicit efle.lmmufulu aut pullu aquiise priufq albicet caudi.Quida pofl Mutiu auguren® 
uifos non eile romae confirmauere.Ego(qd uerifimilius elt)in defidia repe oium no arbitror agnitos. 

De accipitribus. CA. Vllf. 

Ccipitrum gcnera.xvi,inuenimus.Ex iis circon claudum altero pede profperrimi augurii nu 
a ptialibus negociis dC pecuariae rei.Triorchc a numero tefliumicui principatu in auguriis Phoe 

monoe dedir.Buteonem huncappellant romani.Familia etiam ex eo cognominata cum pro^ 
fpero aufpicio in ducis naui fedinet.Efalona grxei uocatiqui folus om ni tem pore apparet.Caeteri byc'' 
me abeunt.Diftindlio generum ex auiditate. A lii non nifi cx terra rapiunt auem. Alii non nifi circa arbo 
res uolitantem.Alii fedentem fublimi. Aliqui uolantem in aperto.Irag; 6C columbae nouere ex iis perit 
cula :uifo^ confidunt:uel fubuolant:contra naturam eius auxiliantes fibitin infula africac cernen in oct 
ceano. Accipitres totius mafliliae humi foetificantmec alibi nafeuntur illis aflueri getibus.In thraciae par 
te fuper amphipolim homines at^ accipitres focietate quadam aucupanrur.Hi ex filuis 8C harundine' 
fis excitant aues«llli fupemolantes deprimunt.Kurfus captas aucupes diuidunt cum iis.Traditu efl mif 
fas in fublime ibi excipere eos:8i cum tempus fit capturserclangore ac uolatos genere inuitare ad occa' 
fionem.Simile quidam lupi apud maeotin paludem faciunt.Nam nifi partem a pifcanribus fuam acce/ 
pererexpanfa eorum retia lacerant. Accipitres auium non edunt corda . Nolumus accipiter cybindus 
uocatunrarus etiam in filuis:interdiu minus cernens.5ellum interneduum gerit cum aquilaicoheren 
ce% faepe prehenduntur. 

De cocyce quae a fuo genere interimitur* CA. IX, 

Ocyx ex accipitre uidetur fieriitempore anni figuram mutansiquoniam tunc no apparent ret 
c liquiinifi perq paucis diebus,Ipfe® modico tempore atftatis uifus non cernitur pouea.Eft aut 

ne^ aduncis unguibus folus accipitruinec capite fimilis illisme^ alio q coloreiac ridlu columi 
bi potius.Quin abfumuntur abaccipitreui quando una apparuere.Sola omnium auis a fuo generem^’ 
terempta.Mutat autem & uocem,Procedit uere.Occultatur caniculae ortuifemper^ paritin alienis ni-' 
dis maxime palumbium maiori ex parte fingula ouaiquod nulla alia auisrraro bina. Caufa fubiiciendi 
pullos putatur:^ fciat fe inuifam cunilis auibus.Nam minuta quogp infeftant.Ira non fore tutam gene 
ri fuo ftirpem opinatur ni fefellerit.Quae nullum facit nidumialioquin trepidum animabEducatergo 
fubditil adulterato foeta nixu.Ille auidus ex natura praeripit cibos reliquis pullis.Itaqi pinguefeit : 8C ni-' 
fidus in fe nutricem conuertit.llla gaudet eius fpecieimiratur^ fefe ipfam talem peperit. Suos come 

paratione eius damnat ut alienosiabfumi^ etia feinfpedlante patitur:donec corripit ipfam quoqi iam 
uolandi potens, Nulla tum auium fuauitate carnis comparatur illi* 

Demiluis. CA. X, 

Ilui ex eodem accipitrum genere magnimdine differunt.Notatum in iis tapadlTimam 8C fa/* 
m melicam femper alitem nihil efculeti rapere unq ex funerum ferculisinec olympte ex ara . Ac 

ne ferentiu quide manibusmifi lugubri municipio^ immolatiil ollento.Iide uidenf arte gu/ 
bernadi docuifle cauda flexibus in ctelo monflrate natura qd opus eflet in j>fundo.Milui 8C ipfi h vber/ 
nis menfibus latennnon tamen ante hirundines abeuntes.Traduntur autem 8C folfliths affici podagra. 

Digeftioauiumpergenera, CA. XI. 

Olucrum prima diflindio pedibus maxime coflatAut enim aduncos ungues habentia ut dl 
ti gytosiaut palmipedum in genere funtiuti anferes:& aquaticae fereaues* Aduncos ungues ha^ 

bentia carne tant um uefeuntur ex parte magna, 

Deinaufpicatisauibuscornice:coruis:bubone. CA. XIL 

Ornices alio pabuIo.Vt 9 i duritiam nucis rollro repugnantem uolantes in altu in faxa tegu 
c las ue iaciunt iterum ac (kpiusidonec quaflatam pfringere queat.Ipfa ales efl inaufpicatae gar-' 

rulitatisia quibufda tame laudata. Ab ardturi lydere ad hirundinu aduetum notaf eam in Mi 
neruae lucis templif^ raroialicubi oino non afpiciificut athenis.Praeterea fola haec etia uolantes pullos 
aliquadiupafcit.Inaufpicatiflimafoetus teporeihoc efl poftfolflitium.Cacterae omnes ex eodem genee 
re pellunt nidis pullosiac uolare coguntificut 8C coruiiqui 8C ipfi n5 carne tantum aluntunfed robuflos 
quo^ foetus fuos fugant longius, Ita^ paruis in uicis non plus bina coniugia funt,Circa cranonem qui 
dem theflaliae fingula perpetuo.Genitos foboli loco cedunt.Diuerfa in hac dC fupradida alite quaedam 
corui ante folflitium generant.Item aegrefeunt fexagenis diebus : ftti maxime anteq fici coquantur au/ 
tumno.Cornix abeo tempore corripitur morbo. Corui pariunt cum plurimos quinos.Ore eos parere 
aut coire uulgus arbitraf. Ideo^ grauidas fi ederint coruinu ouu per os partu reddererat^ in totu difU 
culter parereifi tedo inferantur,Aiiflotdesnegat,Noheccule magis q in aegypto ibimiSed illa ex ofeu' 






DECIMVS 

laf fonc quae fa:pe'ccrnitur:quale fn columbis efle . Corui in aurpiciis foli nidenf intelleaeu habere figniV 
ficationum fuape.Nam cu mediae hofp>tes occifi funtioes epeloponnefo &atrica regioe uolauerur.Pef/ 
fima eope fignificatio cum glutiunr uocem uelut ftranguIan.Vncos ungues 8C nodurnaeaues habetruc 
noilu 3 e:bubo:uIuIae.Omnium ho^ hebetes mterdiu oculi.Bubo funebris 8C maxime abominatus pu 
blicis prxcipuxaufpicns,Deferta incolitmec tatum defolata fed dira etiam 8C inaccefla. Nodtis moftru: 
nec cantu aliquo uocaliifed gcmitu.Ita^ in urbibus aut oino in luce uifus diru oftentii eft.Priuatorii tn 
domibus infidentem plurimum fcio non fuifleferalem*Volat nunq quolibenfcd trafuerfus auferf.Ca 
pitolii cellam ipfam intrauit SexiPapellio Iftro.L.Pcdiano cof.propter quod nonis martiis urbs lufira^ 
laefteoanno. De incendiaria aue. CA. XIII. 

Naufpicata efi: 8C incediaria auis:,ppter qua faepenumero luflratam urbem in annalibus inue' 
j nimus ficut.L.Craflb.GMario cof.Quo anno 6C bubone uifo luftrata efi. Quae fit auis ea nec 

reperitur nec traditur.Quidam ita interpretantur incendiariam efle quaecuncj apparuerit car 
bonem ferens ex aeris uel altaribus. Alii fpinturnicem eam uocat.Sed hxc ipfa quae eflet inter auesrqui 
fefcire diceret non inueni, Decliuina» CA*X1III, 

Liuinam quo^ auem ab antiquis nominarim animaduerto ignorari.Quidam clamatoriam 
c dicunt.Labeo prohibitoriam • Et apud Nigidium (ubis appellatur auis :qus aquilarum oua 

frangar. De auibus incognitis» CA. XV. 

Vnt praeterea complura genera depida in hetrufca difciplina feculis non uifa:quac nunc defe^ 
{ cifle mirum eflicum abundent etiam qux gula humana populatur. 

De auibus nodlurnis. CA, XVI. 

Xternorum de auguriis peritiflime fcripfifle illapfas nomine putatunls tradit nodiuam bubo 
ar nem picum arbores cauantemrtrogonem cornicem a cauda de ouo exire ; quoniam pondere 

capitum peruerfa oua pofteriorem partem corporum fouendam matri applicent. 

DenodJuis. CA. XVII. 

Odtuarum contra aues folers dimicatio.Maiore circudatx multitudine refupinje pedibus re/ 
D pugneticolledse^ in anflu roftro 6i unguibus totae teguntur. Auxiliaf accipiter collegio quo 
dam naturxibellum^ partitur.No<5l:uas fexagenis diebus hyemis cubare & nouem uoces ha 
bere tradit Nigidius. Depicomartio» CA. XVIII* 

Vnt 6C paruae aues uncoru unguium :ur picus martiusrcognomine infignes 8i in aufpiciis ma 
f gnae.Quo in genere arborum cauatores fcandentes in fubredum ftcllionum modoillli uero 

& fupini percufli corticis fono pabulum fubefle intelligut.Pullos in cauis educant auium foli. 
Adadius cauernis eopc paftore cuneus admota quadam hscrba ab iis elabi creditur uulgo . Trebius au/ 
ftor eft clauum uel cuneu adadlu quata ui libeat in arboresiin quibus nidum habeat ftatim exilire cum 
crepitu arborisicu infederit clauo aut cuneo.lpfi principales latio funt in auguriis a rege qui nome huic 
aui dedit.Vnum eorum praefcitum tranfire no queo.ln capite praetoris urbani.L»Tuberonis in foro iu/ 
ra pro tribunali reddentis fedit ita placide ut manu apprehenderetur.Refpondere uatesiexitium impe 
Cio portendi fi dimitteretur.Atfi examinaretur prxtori.Et ille auem protinus concerpfit. Nec multo 
poff impleuir prodigium.Vefcuntur 6i glande in hoc genereipomif^ mult£c:fed qusc carne tantu non 
uiuunt, Excepto miluoiquod ipfum in auguriis dierum eft. 

De uncos ungues habentibus dedigytos. CA. XIX« 

NCOS ungues habentes omnino non congregantur : & fibi quogp prodantur, Sut autem om 
a nes fere altiuofe praeter nocfturnas 8i magis maiores. Oibus quibus afe grades corpus exigu/ 

um. Ambulant difficulter.ln petris raro confiftunt curuatura ungium prohibente. Nec de fe/ 
eundo ordine dicamusiqui in duas diuiditur fpecies:ofcines:& alites»lllaru generi cantus oris: 
his magnitudo differentiam dedit.Itagp praecedent ordine omnes reliquas. 

De pauonibus:6C quis eos primus comederit. CA. XX* 

N his pauonum genus cum forma tum intelledlu eius 6C gloria geminares. Laudatus expadic 
i colores aduerfo maxime folerquia fic fulgentius radiat.Simul umbrae quofda repcuflus cacte 

ris qui in opaco clarius micat,C6caua quaerit cauda.Oef^ in aceruum cotrahit pennate quos 
fpeiftari gaudet oculosjdem cauda annuis uicibus amifla cum foliis arbope donec renafeae iteru cu flo/ 
reipudibudus ac mcerens quaerit latebram.Viuit annis,xxv.Colores incipit fundere in trimatu. Ab au 
floribus non gloriofum tatum animal traditunfed 8C maliuoluificutanferura uerecudum. Quoniam 
has quoij quidam addiderut notas in hisihaud probatas mihi.Pauonem cibi gratia romae primus oc/ 
cidit orator Hortenfius adiiciali caena faccrdotii.Signare primus inftituir circa nouiflimum piraticum 
bellum.M. Aufidius Lurco.-ex^ eo quaeftu redditus is feftertium fexagena milia habuit* 

De gallis dC quomodo caftrentur:&: de gallinaceo locuto. CA. XXL 

Roxime gloria fentiut hi noftri uigiles noflurniiquos excitadis in opera mortalibus rupen 
p do^ fomno natura genuit.Norut lydera:& ternas diftingut horas interdiu catu.Cu fole eunt 

cubitu.Quartaqp caftrcfi uigilia ad curas labore^ reuocat,Nec folis ortum incautis patiuntur 
obrepere.Dic® ueniente nuntiat catu Jpfum uero cantu plaufu latepe.Imperitat fuo generirdC regnu in 
quacu(^ funt domo exercet.Dimicatioe parifhoc quo^ iter iprosiuelut ideo taela agnata cruribus fuis 
intelligetes^Nec finis fepe cdmoriecibus.Quod fi palma cotingit:flatim in uifloria canutifeq? ipfi prin 

k lii 



LIBER 

cfpes tc(Htur.Vt(5us occultaf filcnsisegrc^ feruinu panf ,Et plebs tamen a:quc fupba gradiftardua cec 
Uicc:criftis celfa.Caelug^ folu uolucrum afpicit crebro.In fubhme quo(j caudam falcatam erigcns»Ira <5 
terrori funr etiam leonibus gcnerofifflm is fera^.Iam ex his quida ad bel!a tantum & proelia aifidua na 
fcuntunquibus etiam patrias nobilitarut- rhodum ac tanagram.Secudus eft honos habitus melicis 8C 
dhalcidicis:ut plane dignx aliti tatum honoris pra:beat romana purpura.Horum funt tripudia follifti 
ma.Hi magiftratus noftros quotidie regunndomofj ipfi fuas claudunaur referat» Hi fafces romanos 
impelluntaut retinent.Iubent acies aut prohibent, Vidoriapt ofum toto orbe partapeaufpiccs. Hi ma^' 
xime terraji imperio impitat.Ex iis etfa fibrae funt:qu 2 haud aliter q optime uidtimse diis graty. Ha^ 
bent ofieta ex fe praepolleri eopi uefptini cantus.Nagp totis nodlibus canedo boetiis nobile illam ad' 
uerfus lacedemonios praefagfuere uidtoria»Ita coniedla interpraetatione:quonia uicla ales illa non cane'' 
fet«Definunt canere caftrati.Qd duobus fit modistlubis aduftis candete ferro : aut imis cruribus.Mox 
ulcere oblito figulina creta»Facilius ita pinguefcut.Pergami omnibus annis fpedtaculum gallorum pu/ 
blice editur ceu gladiatorum.Inuenitur in annalibus in ariminenfi agro»M,Lepido.Q,Qtulo confiin 
uilla Galerii locutum gallinaceum femel quod equidem Iciam» 

De anferibus 3C qs primus iecur anferinu comederit:& de adipe anferino comageno, C A. XXII» 
• St di anferi uigil cura Capitolio teUata defenfotper id tepus canum filentio^pditis rebus, Quai' 
e obrem cibaria anfe^ cefores imprimis locar.Quin 8i fama amoris, Argis dileda forma pueri 

nofe oleni:6i Glauces Ptolomaco regi cithara canetis qua eode tpe 8i aries amafle pdif.Pot 6C 
fapientiae uideri intelleftus iis efle:ita comes ppetuo adhsefifle Lacydi philofopho dicifrnufq ab eo non 
in publico no in balneismo nofturno interdiu digreflum.Noftri fapietiores qui eos iecoris bonitate no 
uere.Fartilibus in magna amplitudine crefcitrexemptu quo^ ladte mulfo augef. Nec fine caofa in quae 
Ilione eft. Quis primus tantu bonu inuenerit.Scipio an Metellus uirc6fulaiis:an,M,Sefllus eade aetate 
eques Ro.Sed (quod collar)MeflaIinus Cotta MelTalae oratoris filius palmas pedum ex iis torrere:at^ 
patinus cum gallinaceop^ criflis codire repperit,Tribuef,n.a meculinis cuiuf^ palma cu fide . Miru in 
nac alire:a morinis ufqj romam pedibus uencre.Fefli^feruntur ad primos.lta caeteri Ilipatioe naturali 
^pellunt eos.Candido^ alte^ ue(^igal in pluma.Vellutur quibufda locis bis anno . Rurfus plumigeri 
uefiunftmolliorgp quee corpori qpxima.Et e germania laudatiflima.Cadidi ibi:ueru minores.ganzac 
uocanf.Preciu plumae eo^ in libras denarii qni.Et inde crimina pleru^ auxilio^ praefedlis a uigili fla' 
tioe ad heee aucupia dimiflis cohortibus totis.Eo^ delitix pceflere:ut fine hoc inflrumeto durare iam 
ne uirorum quide ceruices poflint. Almd repperit lyriac pars quae comagene uocaf. Adipe eoru in uafe 
aereo cum cinnamo niue multa obrutum:ac rigore gelido maceratum ad ufum praeclari medicaminis 
quod ab gete dicitur comagenum.Anfe^ generis funt penoIopes:& qbus lautiores epulas no nouit bri 
tannia chenalopeces fere anfere minores, Decet 6i erythrotaonas fuus nitorrabfoluta^ nigritia:in fup'’ 
ciliis cocci rubor. Alterum eorum genus uultilrum magnitudinem exceditjquocum 8i colore reddit* 
Nec ulla auis excepto ftrutiocamelo maius corpore implens pondus in tantum audta ut in terra quo^ 
immobilis prehendaf»Gignunt eos alpes:& feptetrionalis regio.In auiariis faporem perdunt, Moriun 
tur contumacia fpiritu reuocato»Proyimae eis funt qs hifpania aues tardas appellat.Gracci otidasidam' 
natas in cibis.Emifla enim offibus medulla odoris tedium extemplo fequitur. 

De gruibus:ciconiis:oIoribus;&: peregrinis 3uibus:5i coturnicibus de glotte» CA, XXIII» 

Nducias habet gens pygmeorum abfceflu gruum (ut diximus)cu iis dimicatiu, Immefus elt 
i traiflus quo ueniut fi quis reputet a mari eoo.Quando^ficifcunf cofentiunt.Volant ad J)fpi^ 

.ciendum altae,Ducem quem fequantur eligunt.In extremo agmine per uices qui acclamet di 
foofitoshabenn&quigregemuocecontineat.Excubias habet nodlurnis teporibus lapillum pedefu^ 
Itinentesiqui laflatis fomno decidens indiligentia fono coarguat.C^ter^e dormiunt capite fubter alai» 
condito alternis pedibus infi(lentes,Dux eredlo prouidet colIo:ac pratdicit.Ese eaedem manfuefaiflse la 
fciuiuntigyrof^ quofda indecoro curfu uel fingulac peragunt,Certum efl pontum tranfuolaturas pri/ 
mu ofum anguftias petere inter duo promontoria criumetopum 6i carlben,Mox faburra ftabiliri.CiI 
mediu tranfierint:abiici lapillos e pedibus.Cu attingerint continentem ;& e gutture harena. Cornelius 
Nepos qui Diui Augufti principam obiitxum feriberetturdos pauloate coeptos faginaritaddiditcico/ 
nias magis placere q grues:cum hsec nunc ales inter primas experatur:illam nemo uelit tetigifle , Oco^ 
ni^e quo nam e loco uenianttaut quo fe referant incopertum adhuc efl. E longinquo uenire non dubi' 
um eodem quo grues modo,llIas hyemisrhas aeflatis aduenas. Abiturae congregantur in loco certoico 
mitatxgp fic:ut nulla fui generis relinquatunnifi captina 8i feruaiceu lege praedidla die recedut. Nemo 
uidit agmen difcedentium:cum difcelluru appareatinec uenireifed uenifle cernimus, Vtrum^ nodluc 
nis fit temporibus:&( quis ultra citraue peruolentrnunq tamen aduenifle ufq ; nifi nodlu exiflimantur» 
Pithonis comen uocant in afia patetibus capis:ubi cdgregatae inter fe comurmurar,Ea deni^ quae no< 
uiifimo aduenit lacerannat^ ita abeunt,Notatu pofl idus auguflas no temere uifas ibi.Sut qui ciconiis 
non inefle linguas confirmet,Honos iis ferpentiu exitio tatusiut in theflalia capitale fuerit occidifletea^ 
dem legibus poena : quae in homicida,SimiIi anferes quo^ Si olores rone commeat.Sed hoje uolatus 
cernitur.-liburnica^ more roftrato impetu ferunf :facilius ita fidentes aeraiq fi reda fronte impellerent 
a tergo fenfim dilatante fe cuneo porrigitur agmerlarge^ Ipelleti praebetur aurae» Colla imponunt 
dentibus. Fellbs duces ad terga KCipiunuGcoaix nidos eofdem repetunnGenitticum fenedam inut' 



DECIMVS 

cem cducant.OIorum morte narhtur flebilis cantus faI(is(atarbitror)aIfquotcxpcrimctis,Wcm mu/^ 

• tua carne uefcun€ inter fetVeji hacc comeantiu per maria terraf^ peregrinatio non pati£ deferri mino 
res quo^ qbus eft natura fimiIis»Vtru^»n.fupradidas magnitudo6i uires corpori inuitare uideri poP 
funt.Coturnices etia femp anteueniutq grues«Paruaauis:& cu ad nos uenit rerreftris potiulq fublimis, 
Aduolant &:eat fimili mo non fine periculo nauigantiuicu appropinquauere terris . Quippe uelis fepe 
incidunt:& hoc femp nodlurmergut^ nauigiajter eft iis per hofpitia certa , Auftro no uolant humido 
fcilicet 8C grauiore uento. Aura tame uehi uoluntppter pondus corpopiiuiref^ paruas.Hinc uolatium 
illa coqueftio labore exprefla. Aquilone ergo maxime uolat ortygometra duce.Primam ea^ terrae ap^ 
propinquarem accipiter rapit.Et femp hmc remeares comitatu follidtant. Abeuntgpunaper fuafigna 
glottis ottus 6C cenchramus»Glottis per longa exerit lingua unde ei nome.Hanc in initio blandita pe 
regrinatione auide^ueiftam poenitetia in uolatu cu labore fcilicet fubit.Reuerti incomitata piget:& ic/ 
qui:nec unq plus uno die peragit.Inpximo, hofpitio deferit.Ve 9 ^ inuenif alia antecedente anno relidta. 
Simili modo in fingulos dies.Cechramus pfeueratior feftinat etia puenire ad expetitas fibi terras. Ita^ 
noflibus is eas excitatiadmonet^ itineris.Otus buboe minor eftinodJuis maior:auribus plumeis emP 
nentibustunde 6C nome illi.Quidam larineafionem uocant.Imitatrix alias auis ac parafita:& quodam 
genere faltatrix.Capitur haud difficulter ut no(ftuje:inteta in aliquo circumeunte alio.Quod fi uentus 
agmen aduerfo flatu coeperit inhibcreipondufculis lapidum apprehefis:aut gutture harena repleto fta' 
bilitac uolant.Coturnicibus ueneni femen gratiflimus cibus.Quam ob caufam eas damnauere mefis* 
Simulgp comitialem propter morbum defpui fuetum :quc folae animaliu fentiunt praeter hominem. 

Oehirundinibus:meruris:turdis:& fturnis:turturibus:&palumbis. CA. XXIIII. 

Beunt 8C hirundines hybernis mefibus fola carne uefcens auis.ex iis qax aduncos ungues no 
a habetifed in iiicina abeunt:africos fecurae m otiu m receffus.Inuenrae^ ia funt ibi nudae at^ de 

plumes, Thebajd tedla fubire neganf iquonia urbs illa fepius capta fit. Nec bfeiae in thracia pp 
IceleraTereuCecinauoIaterranusequeftrisordinis quadrigarum dominus coprehefas in urbe fecum 
afferens uidoriae nuntias amicis mittebatiin eundem nidum remeates illito uidoriac colore • Tradit 8C 
Fabius puftor in annalibus fuistcum obfideretur praefeidium romanu a ligurtinis hirundine a pullis ad 
fe cum epiftola allataiut lino ad pede eius alligato nodis fignificaret quotidie adueniete auxilio eruptio 
fieri deberet.Abeuntfii merulae turdi^ & fturni fimili modo in uicina.Sed ii plumam no amittutinec 
occultantur nifi fpe cibiiquo hybernum pabulum petant.Ita^ in germania hyeme maxime turdi cet/ 
nuntur.Vere turtur occultafipennafa amittit, Abeunt 8C palubes quo nam & in iis incertum. Sturno 
rum generi proprium cateruatim uolare : quodam pilae orbe circuagi omnibus in medium agmen 
tendentibus.VoIucrum foli hirundini flexuofi uolatus:ueloxceleritas:quibus ex caulis ne^ rapinae cx 
terarum alitum obnoxia eft.Eadem demum fola auium non nili in uolatu pafeitur, 

Quacauiumperennes:quaefemeftres:quaetrimeftres, CA, XXV. 

Emporum magna differentia auibus.Perennes ut coIumbae,Semeftres ut hirudines.Trime^ 
C ftres ut turdi:& turtures:& qux cum foetum eduxere abeunnut galguliiupupx* 

Deauibusmira. CA, XXVI» 

Vdfores funt oibus annis aduolare ilium exaethiopia aues:8i cofligere ad Menonis fepulchru 
a quas ob id memnonidas uocanr.Hoc idem quinto quo^ anno facere eas in aethiopia circa re 

giam Menonis exploratum fibi Cremutius tradit.’Simili mo pugnant meleagrides in boetix 
africx:hoc eft gallinarum genus gibberu:uariis fperfum plumis:qux nouiftimx funt peregrina^ auiil 
in meniks rcceptx propter ingratum uirus. Verum meleagri tumulus nobiles eas fecit* 

Deauibusfeleucidibus, ^ CA, XXVIL 

Eleucides aues uocantur:quarum aduentu ab loue precibus impetrit cafini mons incolx fni 
f ges eorum locuftis uaftantibus,Nec unde ueniantfquoue abeant copertum : nunq confpeAis 

nifi cum prxDdio earum indigetur. De Ibi. CA. XXVIII, 

Nuocant 8C xgyptii ibes fuas contra ferpentium aduentu. Et Cyrenaici Achore deum mufea^ 
I rum multitudine peftilentiam afferente:quxprotinus intereunt q litatum eft illi deo, 

Qux aues in quibus lods non funt:& qux mutat colore 8C uoce 8C lufiniis* CA, XXIX, 

£d in feceftu auium 8C nodlux paucis diebus latere tradunf.Qua^ genus in creta infula non 
f eft:& etiam fi qua inueifta fit emorif.Na hxc quo^ mira naturx differentia,Alia aliis locis ne 

gat:tanq genera frugum fruticumue:fic& animalium no nafci:tranflatirioru^ inueAa mori. 
Mirum quide eft illud unius generis aliti aduerfum . Qux na eft iis naturx inuidiafaut q terra^ dica' 
(i auibus termini;'Rhodus aquila no habet,Tranfpadana italia iuxta alpes lariu lacu appellat amoenum 
aibufto agrum:ad que ciconix no trafmelt,Sicuti nec odiauum circa lapide ab eo.Immefa alioqn finiti 
mo infubru traiftu examina gracculop^ monedula^xui foli aui furacitas auri argeti^ ^ipue mira eft, 
Picus martius in tarentino agro negat efle.Nup 8C adhuc tame rara ab agnino ad urbem uerfus cerni 
coepere picarum generaiqux loga infignes cauda uarix appellanf .Propriu iis caluefcere oibus annis dl 
ferif rapa. Perdices non tranfuolant boetix fines in attica,Nec ulla auis in ponto infula in qua fepulms 
eft Achilles infeftat facrata ei xdem.In fidennate agro iuxta urbe deonix nec nidu faciunt, At in agrum 
uolaterranu palubiu uis e mari quot annis aduolat,Romx in xde Herculis in foro boario nec mufex 
nec canes intrant.Multa pterea fimiliaiqux prudens fubinde omitto in lingulis generibus fiiftidio par' 

k nii 



LIBER 

cens.Q,aippecum Theophraflus tradat mue(9:ifias efle m afia etiam columbas : 6C pauones : 8C ceruos: 
8C in Cyrenaica uocales ranas. Alia admiratio circa ofcinestfere mutant colorem uocemq? tpeanni ac re/' 
pente fiunt alix.Quod in grandiore alitu genere grues tatum.Eae enim feneftute nigrefeut. Merula ex 
nigra rufFefcit,Canit a:fl:ate:hyeme balbutir:circa folftitiu muta.Roftru quoqp anniculis in ebur rranf/ 
figuraf diitaxat maribus,Turdis color ceftate circa collum uariusthyeme cocolor.Lufmiis diebus ac no 
(Sibus continuis quindecim garrulus fine intermilTu cantusidefante fe frondiu germine no in nouilfi/ 
mum digna miratu aue.Primu tanta uox tam paruo in corpufculortam ptinax fpiritus . Deide in una 
pfedia muficac fcientia modulatus editf fonus:& niic continuo fpiritu trahif in longumrnunc uariatur 
inflexomunc diftinguif concifoicopulaf intortor^mittif ireuocat rinfufcaf ex inopinato • Interdum 8C 
fecum ipfa murmurat:plenus:grauis:acotus:crcber:extentus:ubi uifum eft uibras ; fummusrmedius: 
imus.Breuiter^ oia tam paruulis in faucibus : quse tot exqfitis tibiap^ tormentis ars hoium excogita' 
uit.Vt non fit dubium hac fuauitate prsemonftrata efficaci aufpicioicum in ore Sterficori cecinit infan' 
tis .At ne quis dubitetartes efle pluresrfingulis funt cantus:& no idem oibustfed fuus cui^. Certant in 
ter feipalam^ animofa contentio ert»Vi(Sa morte finit faepe uita fpiritu prius deficiente q cantu. Medi' 
tantur aliae iuniorestuerfuf^ quos imitenf accipiunt. Audit difcipula intentione magna : 8C reddif.ui' 
cibufqp recitent.Intelligif emendatse corre(Sio:& in docente quaeda reprehefio » Ergo femore illis prae' 
cia funt:& quide ampliora q quibus olim armigeri parabantur.Cadidam fcio in coditamtalioquin qd 
eft ppe mufitatum ueniiTciquac Agrippinae Claudii principis coiugi dono daref . Vifum iam faepe iuP 
fas canere coepifle;8i cum fymphonia alternalTe.Sicut hoies reptos qui fonum eape audita in tranfucr' 
fas labias fronde arundinea quafi foramine infpirantis linguje:ut parua aliqua oppofita mora indifere' 
ta redderent fimilitudine.Sed eae tantae ta^ artifices argutiae a,xv.diebus paulatim definuntrnec ut fati 
gatas poflis dicere aut fatiatas.Moxaeftu aueSo in totum alia uoxfitrnec modulata aut uaria . Mutaf 8C 
coIor.Poftremo hyeme ipfa no cernitur.Linguis ea^ tenuitas illa prima no eftrquae cateris auibus.Pa' 
riunt uere primoicu plurimu fena oua.Alia ratio ficedulis.Na forma fimul colorema mutat. Hoc no' 
men no nifi autuno habetrpoftea melacorphi uocantur,Sic & ery thacus hyemende phoenicurus aeftate 
Mutat 8C upupa.ut tradit Aefchilus poeta.Obfcena alias paftu auis.Cnfta uifenda plicatilircorrahens ea 
fubrigef^ per logitudine capitis.Oenanthe quidem ctia ftatos latebrae dies habetrexoriente lyrio occul 
tata:ao occafu eiufde prodit.Quod miremur ipfis diebus utru^ . Chlorion quo^ qui totus eft luteusr 
hyeme no uifus circa folftitia^cedit. De merulis. CA. XXX. 

Erulae circa cyllene arcadiae nec ufq aliubi cadidac nafcunf.Ibis circa pelufium ratum nigra eftr 
m caeteris olbus locis candida. Tempus auiumgeniturse. CA. XXXIr 

o Scines praeter exceptas non temere foetus faciunt ante aequinodiium uernum : aut poft autu' 
nale.Antefolftitium autem dubiostpoft folftitium uitales. 

De haIcyonibus:& de diebus eape nauigabilibus:6i gauie:&: reliquo aquaticape genere» CA. XXXIL 
maxime funt infignes halcyones.Dics eape partus qui maria quo^ nauigant nouere. Ipfa 
e auis paulo amplior’paflere:colore cyaneo ex parte maiore tatum purpureis & cadidis admix' 
tis pennis collo gracili ac procero. Altepe genus eapt rhagnitudine diftingitur 8C cantu . Mino' 
res in arudinetis canut.Halcyone uidere rari/Timu eftrnec nifi uergiliap: occafu : & circa folftitia bruma 
ue naue alienando circuuolara ftatim in latebras abeuntem.Foetificant brumaiqui dies halcyqnides uo 
cantur:placido mari per eos 8C nauigabili ficulo maxime,In reliquis partibus eft quide mitius pelagus. 
Siculu utigj traiftabile.Faciut aut fepte ante bruma diebus nidos:& totide fcquetibus pariunt.Nidi eapt 
admiratione habetrpilae figura paulu eminenti:ore perq angufto:grandiiI fpogiapi fimilitudine . Ferra 
intercidi no queunt.Frangunturgp i(ftu ualidomt fpuma arida maris,Nec unde confinganf inuenif,Pui 
tant ex fpinis aculeatis.Pifcibus,n.uiuunr.Subeut 6c in amnes»Pariut oua qna.Gauiae in petris nidificat» 
Mergi in arboribus, Pariut plurimu terna.Sed gauiaeaeftatetmergi incipiente uere, 

Dediuerfifatenidificantiuauiuargathyliscinnamulgis&pdicibus. CA, XXXIII. 
Alcyonum nidi figura reliquarum quo® folertiae nos admonet .Ne® alia parte ingenia auiii 
h magis admiranda.Hirundines luto conftruunt:ftramento roborant»5i quando inopia eft Iu' 

ti:madefa(ftum multa aqua pennis puluerem ff«rgunt « Ipfum uero nidum mollibus plumisr 
floccif® confternunt tepefaciendis ouis fimuhne durus fit infantibus pullis.In foetu fumma equitate a! 
ternatcibu.Notabili mundiciaegerutexcremeta pullopi.Adultioref® circuagi docet:6i foras faturita' 
te emittere.AIteK genus hirundinu eft rufticapi & agreftiu ; quae raro in domibus diuerfos figura.fed 
cade materia congunt nidos totos fupinos faucibus porredis in anguftu utero capaci. Mipe qua peritia 
occultadis habiles pullis:& fubfternedis molles.ln aegypti heracleotico oftio mole cotinuatione nidope 
cuagati nilo inexpugnabilem opponunt ftadii fere unius fpatio:qdhumano opere perfici non poflet.In 
eadem cegypto iuxta oppidii coptio infula eft facra Ifidi:qua ne laceret amnis ide muniunt opere incipi 
entibus uernis diebus palea SC ftrameto roftro firmantes cotinuatis per rriduu nocftibus tato laboreiuc 
multas in opere emori coftet.Ea® militia illis cu anno redit femp,Tcrtiu eft eapi genus quae ripas exca' 
uant at® ita in terra foetificant,Ha 9 e pulli ad cinere ambufti mortifero fauciu malo multif® aliis mor' 
bis humani corporis medenf.No faciut hac nidos.Migrant® multis diebus ante fi futupe eft ut aucftus 
amnis attingat,In genere uiteripape eft:ut nidus ex mulco arido ita abfoluta perficiatur pilarut inuenir i 
non poflTit aditus« Argathylis appellaf ;eade figura ex lino intexens, Picorum aliqs rufpendif in furculo 



/ 




DECIMVS 

primis in ramis cyathi modotut nulla quadrupes poflitaccedere.GalguIos quide ipfos depedcntes pc/^ 
dibus fomnu cape confirmattquia tutiores ita fe fperanr.lam publicum qde oiu m eftttabulata ramop^ 
fuftinendo nido puide eligereicamera^ ab hymbri aut fronde ^tegere denfa.In arabia cinnamulgus 
auis appellaf.Cinnami furculis nidificat.Plubatis igif eos lagittis decutiunt indigenae mercis gratia.Ira 
fcythis auis magnitudineotidisbinos parir in leporina pelle femp in cacuminibus ramorum fufpenfa. 
Picae cum diligentius uifum ab hoienidil fenferetoua tranfgerunt alio.Hoc in his auibustquarum di> 
gy ti no fint accomodati copledendi tranfferendif^ ouis miro tradif modo.Na^ furculo fup bina oua 
impolito ac ferruminato alui glutino fubdita ceruice medio xque utrin^ libra deportant alio,Nec ue^' 
ro lis minor folerriarquae cunabula in terra fadunt corporis grauirare ^hibitae fublime petere . Meros 
uocaf genitores fuos recoditos pafces pallido intus colore penapiifupne eyaneotpriori fubrutilo# Nidi 
fiat in fpecu fex pedum defofla altitndine,Perdices ipina 6C frutice lic muniunt receptaculumiut con^ 
tra feras abunde uallenf.Ouis ftragulu molle puluere cotumulantmec in quo loco peperere incubanr, 
Neue cui frequetior couerfatio fit fufpedla traniferunt alio.lllae qde 6C maritos fuos fallunnquonia in^ 
teperantia libidinis franguteapeouatne cubando detineanf.Tuc inter fe dimicant mares defiderio foe/ 
minape.Vidtu aiunt uenerem patiJd quide 8i coturnices.T rogus inqt gallinaceos aliquando.PerdK 
ces uero a domitisferos di nouos haud uidos inhiri pmifcue.Capiuntur quo(j pugnadtatc dufdem 
libidinis contra aucupis indicem exeunte in proeliil duce totius gregis.Capto eo procedit alteriac fubin 
definguli.Rurfus cira coceptum foeminse capiutur cotra aucupem foemina exeuteiut rixando abigar, 
eum.Nec in aiali alio par opus libidinis,Si cotra mares fteterint foeminaeiaura ab iis flante praegnantes 
Cunt,Hiantes autem exerta lingua per id tcpus aeftuanricocipiur^ fupuolantiu afflatu ;faepe uoce tan/ 
tum audita mafculi«Adeo^uincitlibidoetiamfoetuscaritatem:utillafurtim&in occulto incubans 
cum fit foemina aucupe accedeteac marem reanat:reuocet^:& ultro praebeat fe libidini.Rabieqdem 
tanta ferunfiut in apite aucupantiu facpe caecae metu fedeat,Si ad nidum is coeperit accedere procurrit 
ad pedCSi eius foeta praegrauem aut delubem fefe fimulansifubito^ in procurfu aut breui aliquo uola^ 
tu cadit frafla aut alaiaut pedibus, Aut pcurrir ite^ iaiam prehenfuru effugiens fpe fruftransidonec in 
diuerfum abducat a nidis.Eadem iam pauore libera ac materna uoante cura in fiilco refupina gleba fe 
Ccrr^ pedibus 3pprehen(k op€nr«Pcrdicuin uit3 3dfXvii3nnos durare exilbuiEturt 

De columbis, CA, XXXIIII, 

B iis columbade gefta fpedfanf maxime fimili rone.Mores iidemifed pudicitia illis prima : di 
a neutri nota adulteria,Coniugii fidem no uiolant:c6munc^ feruant domu,Nifi celebs aut ui 

dua domum non relinqt.Et imperiofos mares fubinde etia iniquos ferut.C^ippe fufpitio eft 
adulterirquis natura no fit,Tuc pieru quserela gutturrfeuigp roftro idfusimox in fatilfatione exofcula^ 
liotec circa uencris praeces crebris pedu orbibus adulatio. Amor utri^ fobolis aequalis, Sape di ex hac 
caufa caftigatio pigrius intrante foemina ad pullos.Parturienti folacia di minifteria ex mare. Pullis pri' 
mo falfiorem terram colledam gutture in ora infpuunt:prreparantes tempeftiuitatem cibo,Propnura 
generis eius di turturum cum bibant colla non r^upinare:large:bibere iumentorum modo. 

De palumbibus &: differentia columbarum. CA. XXXV» 

luere palubcs ad tricefimum annum treliquos ad,xl. Ariftoteles audfor eft.Vno ramen ineo/ 
o modo ungiumieodem & argumento fencdfaeiqui citra pernicem reciduntur . Cantus oibus 

fimilis at^ idemiterno conficifuerfuipracterq in claufulae gemitu,Hycme mutisiuere uocali 
bus.Nigidus putat cu orna incubant fub tedfo noiatamipalube relinquere nidos,Pariut aute pofl folfli 
tia.Columbae turtures odfonis annis uiuunr. Depallcribus, CA, XXXVI, 

Ontra pafleri minimu uitaeicui falacitas par.Mares neganf anno diutius durare. Argumento 
C qa nulla ueris initio appareat nigritudo i roftroiquae ab aefiate icipit,Foeminis logiufculu fpa/ 

tiu.Vep^ colubis ieft qaa gloris itellcdhis.NolTe credas fuos coloresiuarietate^ difpofitaiquae 
etia ex uolatu credunf plaudere i csloruarie^ fulcare.Qua i oftetatioe ut uidls prebenf accipitri iplica 
Cis ftrepitu penisiq no nifi ipfis ala 5 ^ humeris elidif,Alioqn folito uolatu multu uelociore fpeculaf oc/ 
cultus frode latro gaudete i ipfa gloria rapit. Detinungulo. CA, XXXVII. 

B id cu iis habenda eff auis qus tinungulus uocaf, Defendit enim illas terret^ acipitres nata 
o rali potentia in tantu ut uifum uoce^ eius fugianr,Hac de caufa prscipuus columbis amor 
eorum.Ferunt^ fi in quattuor angulis defodiantur in ollis nouis oblitis non mutare fedem 
coIumbas.Quod auro infei^is ala» articulis qusfiere aliq no aliter fnoxiis uulneribusimultiuaga alio 
quin aue.Eft enim ars illis inter feblandiriidi corrupere aliasifurto^ comitatiores reuerti.Quin di in/ 
ternuntis in rebus magnis fuereiS: epiftolas adnexas ea^ pedibus obftdione mutinenfi in caftra cofu/ 
Ium ptulere, D.Bruto mittete.Quid uallu di uigilum obiidioat^etia retia amne prstenta profuere 
Antonio per cslum eunte nuntiofEt hapi amore infaniunt multirac fuper tadfa exedificant turres iis: 
nobilitateqp fingularu di origines narrant uetere iam exemplo,Laxius eques romanus ante bellu ciuile 
pompeianum denariis quadringentis fingula paria uendicauit:ut,M,Varro tradit.Quin di patria nobi 
lirauere.In campaniagrandilfims^uenireexiftimars.Hapiuolatusin reputationem cster^ quo^ 
uolucrum nos impellit. De uolatu Siinceffuauium, CA. XXXVlll, 

Mnibus animalibus reliquis certus di uniufmodi di in fuocuicp genere inceffus efl: . Aues fo/ 
. Ix uacio meatu feiuntur di in tecta fit in aece»Ambuiant aliqua: ut cornices,SaliuntaIiquae ut 



o 




UBER' 

paflercs:mcruIac»Currant ut perdices rudiculae. Ante fe pcdcs iaciuntrut ciconiae 8i grues. Expandunt 
alas:pandentcig? raro interuallo quatiunt,Aliae crebriusued primas dutaxat pennas. Aliae & totam 
latera pandunt.Quaedam uero maiore ex parte comprellis uolant.Percuflb^ femel aliquae dc gemino 
i(duacreferuntur:uelut indufum eum prementes.Iaculantur fefein fublime:in redumnn pronuma-' 
pingui putes aliquas. Aut rurfus ab alto cadere has:illas falire. Anates folse quae^ funt eiufde generis in 
lublime protinus fefe tollunt:atffi e ueftigio caelum petunt:6i hoc etia ex aqua > Ita^ in foueas quibus 
faras uenamut delapfae folae auadunt.Vultur 8C ferae grauiores nifi ex procurfu aut altiore tumulo im/ 
miflac non euoIant.Cauda tegunf aIi£c.Grcufpe(51ant aliteifledtutigp colIa.NonulIac uefcunf ea qux ra/ 
puere pedibus.Sinc uoce non uolant multae. Aut e cotrario femper in uolatu filent * Subrepta::pronae: 
obliquae in lateraiin ora«Quaeda 6C refupinae ferunf :ut(i pariter cernanturiplura genera no in eade na 
tura meare uideantur* Deapodibus. CA. XXXIX, 

Lurimu uolant quae apodes uocantur:qa careanc ufu pedum. Ab aliis cypfelli appellantur hi/ 
p rundinurpecie.NidificantinrcopuIis.H£efuntquxtoromaricernuntur.Necunq tam logo 
naues tamm corinuo curfu recedunt a terra:ut circuuolitet eas apodes.Caetera genera tefiduc 
6C fidut.His quies nili in nido nulla. Aut pedent aut iacent:5C ingenia £eque uaria ad padum maxime. 

De caprimulgis dC^ateis. CA. XI., 

Aprimulgi appellantur grandiores merate afpeflu:fures nodIurni.Interdiu enim uifu caret, 
e Intrant pado^ dabulaicapraru^ uberibus aduolant fudlum ^pter laAis.Qua iniuria uber 

emoriturtcaprif^p caeritas quas ita mulfere oboritur. Platea nominatur aduolans ad easrquae 
fe in mari merguntrde capita illarum morfu corripiesidonec capturam extorquear.Eadem cum deuo 
ratis feimpleuit conchis:caIore uentis coidas euomit:at$ ita ex iis efculenta legit tedas exeereans* 

De ingeniis auium. CA. XLI. 

tt Hiatibus gallinis & religio ined, inhorrefeunt edito ouoiexcutiunt^ fefeid: dreuadae purifi/ 

cantiaut teduca aliqua fefe 8C oua ludranr. 

De carduele &pfytaco&auibusqujc loquuntur. CA> XLIf, 

Inimae auiu cardueles imperata fadutmec uoce tantum :fed pedibus 81 ore pro manibus . Eft 
m quae bou mugitus imitetur i arelatefi agro taurus appellataialioquin paraa. Ed quae equops 

quog hinnitus anthus noieihaerbx pabulo aduentu eopt pulfa imitatur ad hunc modu ulci/ 
fcens.Sup oia humanas uoces reddut plytaci:& qdem fermocinantes.India aue hac mittit.Sitacem uo/ 
ca ttuiridc toto corpore torque tantu m iniato i ceruice didinda. Imperatores falutar:& quae accipit uer 
ba ^nutiat.In uino pr^cipue lafciua.Capiti eius duricia eade quae rodro.Haeccum loqui difeit ferreo 
uerberaf radio.No fentit aliter idus.Cu deuolat rodro fe excipit.Illi innitifdeuiore^ fe ita pedu infir/ 
mirari facir.Minor nobilitasrqa non ex longinquo uenit:fed expreflior loquadtas certo generi picape e. 
Adamat uerba qux loquunf.Nec difeut tantu:fed diligut:meditatefm intra femet cura at^ cogitatio/ 
ne intentione no occul tar.Codat emori uidas difficultate uerbitac nifi fubinde eade audiat : memoria 
fallirquacretef^ mipe imodum hylarariifi iterim audierit id uerbu.Nec uulgaris iis formaiquis no fpe 
dada.Satis illis decoris i fpecie fermonis humani ed.Vepi adifeere alias negat poiTe:q quae ex genere ea/ 
rum funtiquae glande uefcuntur.Et inter eas facilius gbus quini funt digyti in pedibus.Ac ne eas qui/ 
dem ipfas primis duobus uitaeannis.Latior iis ed lingua omnibus in fuo cui^ genereiquae fermonein 
imitanf humanu:gq id pene in oibus cotingit. Agrippina coiunx Qaudii Csefaris turdu habuit(quod 
nunq ante)imitante fermones hoium cu haec ^derem.Habebat 8C caefares iuuenes item durnu : lufci/ 
nias gracco atqt latino fermone dociles.Praeterea meditantes in die:& aflidue noua loquentes longiore 
etiam contextu.Docenf fecreto:6C ubi nulla alia uox mifceaf laflidete qui crebro dicat ea:quae condita 
uelitadifcialiquobladiente. Decoruopiintelligentia, CA. XUII, 

Eddaf 8C coruis fua gratia indignatione quocp populi Ro.attedata:non folu confeia • Tiberio 
r principe ex foetu fupra cadopi aedem genitus pullus in oppofitl futrina deuolauit: etiam teli/ 

gione comendatus officinae domino.Is mature fermoni aiTuefadlus oibus matutinis euolans 
in rodratin foru uerfus TiberiurdeindeGermanicum 8C Drufum Caefares noiatim:moxtrafeuntepo 
pulum Ro.falutabat.Podea ad taberna remeans plurium annopt aliiduo officio meritus . Hunc fiue 
aemulatione incitatus manceps ^xime fu trinae:fiue iracudia fubita:ut uoluit uideri: excrementis eius 
pofita calceis macula exanimauit:tanta plebei codernatione:ut primo pulfus ex ea regione:mox & in/ 
cercptuKfit funuf^ inumeris aliti celebratu exequiis.Condratu le<du fuper aethiopu duoru humeros 
praecedente tibicene:& coronis oium generu ad rogum ufg^iqui codruftus dextra uiac appiae ad feca 
du lapidem in capo rediculi appellato fuit.Adeo fatis iuda caufa populo Rouiifa ed exequiarum inge/ 
nium auis:aut fupplici de ciue romano in ea urbe qua multope principiu nemo deduxerat funus . Sci/ 
Dionis uero Aemiliani pod Carthagine numantia^ deletas ab eo nemo uidicauerat mortc.Hoc gedu^ 
M.SeruiliOtGCedio cofJad.v.Kalen.apnI.Nuc quo^ erat in urbe Roma haec ^diente me eqUitis Ro, 
cornix e betica primum colore mira admodum nigro:deinde plura cotexta uerba exprimes:& alia at/ 
^ alia crebro addifces.Necn6 8C reces fama Crateri monocerotis cognomine in troesena regione afiac 
coruop: opera uenantis:eo ^ deuehebat in filuis eos cofidentes humeris.Atq coruiculos illi uedigabac 
agebat^ieo pdu(da c6fuetudine:ut exeunte fic comitarenf &feri*Tradedum putauere memoriae qui/ 
dam uifum per fitum lapides congerentem in fitula monumeti:in qua pluuia aqua durabat : fcd qus 



DECIMVS 

attingi non poflet.Ita dcfccndere paucntem exprcififle tali cong<rfe:quac poturo fufficcrct* 

Dediomcdeisauibus. CA* XLIIIf« 

Ec diomcdeas praeteribo auesjuba catara^as uocat.Et eis efle dentes oculof$ igneo colore; 
n caetero cadidas tradens.Duos femp iis duces.Alterum ducere agme:alterum cogere:fcrobes 
exauere roftro:inde crate confternere:& operire terra quae ante fuerit egefta . In iis foetifica/* 
je«Forcs binas oium fcrobibus.Oriente fpedtare qbus exeant i pafcua.-occafum quibus redeant . Aluii 
exoneraturas fubuolare femp:& cotrario flatu.Hac in folo loco totius orbis uifunfdn infula qua dixi'' 
mus nobile Diomedis tumulo at^ delubro cotra apulfe oram fulicaipe fimiles.Aduenas barbaros clI'' 
gore infeftant.Gracgis tantu adulanf miro difcrimineiuelut generi Diomedis hoc tribuentes.Aede^ 
eius quotidie pleno gutmre madentibus pennis perluuc at^ purificant. Vnde origo fabulee.Diomedis 
fotios in earum effigies mutatos* 

Quae animalia nihil difcantt CA.XLV. 

On omittendu eft cu de ingeniis dinerimusrcuolucribus hirundines effe fdociles tcrreftri/ 
n bus mures:cum elephanti iufla faaant«Leones iugum fubeant.ln mari uituli totqt pifciutn 
genera mitefeant* ^ 

Depotuauium* CA. XLVI, 

Ibunt auesfudlucaeterae.Sedcx iis quibus longa funt colla intermittentes rapite refupinato 
b ueluti infundentes fibi.Porphyrio folus morfu bibit.Ide ex ^prio genere oem cibu aqua fub 

inde tinges.Deinde pede ad roftrum ueluti manu afferens.Laudatillimi i comagenc* Roftra 
iis &pIoga crura rubent. Dehematopodifidonocrotali:6ddepegrinisauibus. CA. LXVII# 

Aec quidem 8i hematopodi multo minoruqd eade cruru altitudine.Nafcif in aegypto , Infi/ 
h ftit ternis digytis.Praecipue ei pabulu mufcar.Vita in italia paucis diebus.Grauiorcs oes fruge 

uefcuntur:altiuolac carne tantum.Inter aquaticas mergi foliti funt deuorare quae ceterae red/ 
dunt.Olorum fimilitudinc onocrotali habentmec diftare exiftimarentur oinornifi faucibus ipfis inef/ 
fet alterius uteri genus.Huc omnia inexplebile aial cogerit.mira ut fit capacitas.Moxpfedla rapina fen 
fim inde in os reddita inferam in aluu ruminatis modo defert.Gallia hos feptetrionaiis ^xima occea/ 
no mittit.In hercinio germaniac faltu iufitata genera alitum acccepimus quarum plumae ignium mo 
do colluceant nodtibus.In caeteris nihil praeter nobilitarem longinquitate fadam memoradu occurit* 
De multarum auium nominibus donatura. CA. XLVIII» 

Halerides in feleucia panheje dC in afiaaquatica^e !audatiflimae.Rurrus phafianae in colchis 
p geminas ex pluma aures fubmittutifubrigunt^.Numidicae i parte africae numidia:omnef^ 
iam in italia.Phoenicopetri linguam praecipui faporis efle Apicius docuit nepotum omnium 
aftiflimus gurges.Atagne maxime ionius celebrafiuocalis alias captus uero obmutefccs:qu5dam exU 
Rimatus inter raras aues.Iam & in galliahifpania^ capitur:& alpes etiam ubi 8C phalacrocoraces aues 
balearium infularum peculiares.Sicutalpiuphynochoraslureoroftro niger &: prxeipuo raporeLa-" 
gopus:pedes leporino uillo ei nome hoc dedere.Caerero candidae columbape magnirudine.Non extra 
terram in qua nafeitur eam uefei facile:quando nec uiua manfuefcir:&: cqrpus occifae Ratim marerfeif* 
Er alia noie eode a coturniabus magnitudine tantu diffe rens croceo tindu cibis gratifliraa . Vifarir in 
alpibus ab fe peculiare aegypti ibin.M.Egnatius.Caluinuspricfedlus earum prodidit» 

De nouis auibus di fabulofis. CA» XLIX. 

Encre in italia bebriacenfibus bellis ciuilibus trafpadum externae 8i nouje aues ita enim ad/ 
a huc uocantur turdoru fpecie:paulu infra colubas magnirudineifaporae gratae.Baleares ifula: 

nobiliorem etia fupradiiRo porphyrione mitrunt.lbi 8C buteo accipitru generis i honore me 
fa^ eft.ltem uipionesific enim uocant minore gruem.Pegafos eqno capire uplucres:& griphas auritos 
aduncitate roflri fabulofos reor.Illos in fcythia:hos in aethiopia.Equide 8C tragopanade quam phires 
affirmant maiore aquilaicornua in teporibus curuata habente ferruginei coloi is:tanti5 capite phoeni/ 
ceo.Ncc firenes ipetrauerint fidemdicet affirmet Dino Clitarchi celebrati audoris pater in india efle: 
mulceri^eapecantuiquosgrauatos fomnolacerant.Qui credit ifla& Melapodi profedo aures lam/ 
bendo dedi fle intelledfum auium fermonis dracones non abnuet. Vel Quae Democritus tradit nomi/ 
nando aues quap£ confufo fanguine ferpens gignaf :que quifquis ederit itelledurus (it alitu colloquia. 
Quaecy de una aue galerita priuatim comemorat:etia fine iis imenfauirae ambage circa auguria .No/ 
ttiinanf ab Homero fcopes auium gehus.Ne 9 haru faiyricos motus cum infident placrifgp memora/ 
tos facile coceperim mente»Ne^ ipfe iam aues nafcunf.Quaobrem dccofeflis difleruifle praefliterit* 
Quis gallinas farcire iftituerit:de auiariis& quis ea primus iftituerit. CA. L* 

‘ ’ Allinas Paginare deliaci coepere.Vnde peftis exorta opimas aues 8i fuopte corpore un^as det 

g uorandt.Hoc primu antiquis coena^ interdidis exceptu inuenio iam lege.GFanni confulis. 

xi.annis ante tertium puni cu bellutne quid uolucru ^^nerefipraetcr unam gallinaiquae nS 
eflet altilis.Quod deinde caput tranilatu p oes leges ambulauir.lnuentu^ diuerticulu eR in fraude ea/ 
rum gallinaceos quogi pafcendi lade addito cibis.Multo ira gratiores approbanf .Foeminac quide non 
CCS ad faginam cligunftnec nifi in ceruice pingui cute.PoRea culinapc artes ut clunes fpedenfiut diui/ 
dantur in tergorarut a pede uno dilatatae repofitoria occupent,Dedere 6C parthi cocis fuos mores.Nec 
iamen in hoc mangonio quic§ tomm placet;hic clune;alibi pedoce tantum laudatis . Auiatia primus 




UBER 

(nnituit fndufis oium gcnc 9 ^auibas♦M.L^elius Strabo brudufn eque{!rfsordmis,Exeo coepimus cat 
cereaiahacohetcere quibus natura csefuafngnauerat. De Acfopi patina, CA, LI» 

A xime tame infignis c in hac memoria Clodif Acfopi tragici hiftrionis patina fexcentis feflcr 
tn tiistaxatainquapofuitauescatu aliquo aut humano Termone uocales nummis fex fingulas 

' coeptas nulla alia indudus fuauitate nifi ut in iis imitationem hofs maderetine qu^edus qde 
fuos rcueritus illos opimos & uoce meritostdignus prorfus filio a quo diximus dcuorajas margaritas. 
Non fit tam e(ut uerum fatear) facile iter duos iudicium turpitudinisinifi quod minus eflrfummas lo 
rum naturae opes q hominum linguas coenafle. 

De generatione auiu:6i praeter aues quae quadrupedes oua pariat. CA, LII, 

Eneratio auiu fimplex uidef efleicum & ipla fua habeat miraculaiquoniam 8C quadrupedes 
g oua gignunt:chamaeleontes:lacertae:8i quae diximus inter ferpentes.Pennatorum aute infoe 

eunda funtqu® aduncos habent ungues generi.Nulla ex iis fupra quaterna editoua.Tribuic 
hoc auium generi naturaiut foecudiores efient fugaces eape g fortes.Plurima pariunt ftrutiocameiiigal 
linaeiperdicesjfali.Coitus auibus duobus modis,Foemina humi confidente ut in gallinisiaut ftante uc 
ingruibus.Ouorum alia funt candida ut columbis;perdicibus,Alia pallida ut aquaticis.Alia pundlis 
diuindta ut meleagridu.Alia rubri coloris ut phafianisiccchridis.Intus autem omneouu uolucru bico 
lor. Aquaticis lutei plus q albi,Id^ ipfum magis liuiduiq caeteris.Pifcium unus colonin quo nil cadidi 
Auiu oua ex calore fragilia,Serpetium ex frigore leta,Pifciu ex liquore mollia, Aquatiliu rotunda,RelP 
qua fere faftigio cacuminata,Exeunt a rotudiflima fui pte:du pariunf molli putamineifed ^tinus du 
refceteiquibufcu^ emergunt portionibus,Quae oblonga fint oua gratioris faporis putat Oratius Flac 
cus.Foemina edu t quae rotundiora gignunf reliqua marem. Vmbilicus ouis a cacumie ineft ceu gutta 
eminesinputamine. De tepore &generatioeincubatus auium & coitu. CA. LlII* 

Vaedam oi tempore coeut ut gallinae:& pariunprseterq duobus menfibus hyemis brumali/ 
q bus.Ex iis iuuenca: plura q ueteresifed minora. Et in eodem foetu prima 8i nouiflima.Eft aa 

tem tanta foecunditas uc aliquae & fexagena pariantialiquse quottidieialiquie bis die : aliquae 
in tantum ut efToet« moriantur , Hadrianis laus maxima,Columb£e decies anno pariuntiquaedam jSC 
undecies .In xgypto etiam brumali menfe.Hirudines 8C merulae & palubi 8C turtures bis anno pariut. 
Caeterx aues fere femeUTurdi in cacuminibus arboru luto nidificantes pene corextim in feceflu gene/ 
rant. A coitu,x.diebus oua maturefeunt in utero. Vexatae aute gallinae 8C colubae pena euulia aliaue fi/ 
mili iniuria diutius.Oibus ouis medio uitelli parua ineft uelut fanguinca gutta quod efle cor auiunt 
cxiftimant,Priniu in omni coipe id gigni opinates.In ouo certa eft gutta ea falitrpalpitatcj.Ipfum ani/ 
mal ex albo liquore oui corporatur.Cibus eius in luteo efi.Omnibus intus caput maius toto corpore. 
Oculi coprefli capite maiores.Increfcentepullo candor in mediu uertitur.Luteu circufundif uicefimo 
die:fi moueatur ouu.Iam uiuetis intra putame uox auditur, Ab eode tepore plumefcit ita pofitusiut ca 
put fupra dextru pede habeatidexteram uero alam fupra cadat. Vitellus paulatim deficit, Aues omnes 
impedes nafeuntur contra q reliqua aialia.Quaeda gallinx omnia gemina oua pariut:& geminos Iter/ 
du excludunut Cor.Celfus audior efiialtej^ maioreialioquin negant olno geminos excludi,Plus uice/ 
naqna incubeda fubiici uetant,Parere a bruma incipiur.Optima foetura ante uernu xquinodlium,Poft 
foluiriu nata no implent magnitudinem iaftam.-ranto® minus quanto ferius peruenere. 

De uitiisdC remediis incubantium» CA, LIIII, 

Va incubari infra.x,dies edita utilifllmu,Vetera aut recetiora infoccuda.Subiici impari nume/ 

0 ro debent.Quarto die poftg coepere incubari fi cotra lurae cacumine ouojt apprehenfo una 
manu purus 3i uniufmodi pluceat colonfterilia exiftimantur efleipro^ eis alia fubftitueda* 

Et in aqua eft experimentu:inanefluitat,Ita^ fidetia hoc eft plena fubiici uolunt.Cocuti uero experi/ 
meto uetatiquonia no gignat cofufis uitalibus uenis,Incubationi daf initiu poft noua lunaiquia prius 
inchoata no pueniant.Celerius excludunf calidis diebus.Ideo aeftate undeuicefimo educut foetuihye^ 
me uicefimoquinto,Si in cubatu tonuerit oua pereut:& accipitris audita uoce uitianf, Remediu cotra 
tonitrumiclauus ferreus fub ftramine ouo^ pofitus aut terra ex aratro.Quacda aut citra Icubituna 
Iponte natura gignit :ut in aegypti figmentis eft feriprum .De quodam uinipotore reperif fyracufis ta/ 
diu potare lolitumidonec ab eo cooperta in terra foetum ederet oua,Quin dC ab homine perficiuntur. 
De auguriis ouorum, CA. LV, 

luia Augufta prima fua iuueta Tiberio Caefare ex Neroe grauida cu parere uirile fexu admo/ 

1 du cuperenhoc ufa eft puellari augurio.Ouu I finu fouedu at^ cu deponedu haberet nutrici p 
finu tradedo ne Iterimeref tepor.Nec falfo Augufta augurata ^dif Iperatoris Ide foeta,Sed in 

uetu ut oua I calido loco Ipofita paleis igne modico fouerenfihole uerfan te pariter nodleac die:& ftatu 
to die illic erupere fcEtus.Tradit qda ars gallinarii cuiufda dicetis qd ex quo^ eet, Narranf & mortua 
gallina mariti eajd uifi fuccedetes iuice:& reliq foetae more facietesiabftinetef^ fe a catu.Sup ola eft ana 
tu ouis fubditis at® exclufis admiratio prima no plane agnofeetis foetu.Mox Icertos cScubitus follici/ 
tae couocatiois.Poftremo lameta circa pifeinse ftagna mergetibus fepullis natura duce» 

Quae gallinae optimae, CA, LVI, 

g Allina^ generofitas fpedatur circa eredlaiinterdu 8C geminaipenis nigrisiore rubicundordy/ 

gitis imparibus;aliquando di fupec quattuor dygitos tiafuecro uno^Ad rem diuinam luteo 




DECIMVS 



^ , „ ^ . „ iin 

iis:quod non in alio genere ali tum :fed quibus certa foecuditas cara incubatio ouis noxia. 

De morbis ea^idd remediis* CA« LVII* 

Nimiciflimaaute omm generi pituitatmaxime^ inter meffis & uindemiac tempus.Medici' 
i ua in fame:& cubatus in fumotii uti<y ex lauro aut haerba fauina fiattpena per tranfuetfas in 

ferta nares:& per omnes dies mota . Cibus alium cum farte aut aqua perfufus in qua lauerit 
no£lua auis cum femine uitis albas codus 8C quasdam alia. 

De conceptu 8C numero foetus auium. CA. LVIII* 

Olumbac proprio ritu ofculantur ante coitum.Pariunt fere bina ouarita natura moderate ut 
c aliis crebrior (it foetus aliis numerofior* Palubes dC turtures plurimii ternatnecplufcp bis fere 

pariunt atgp ita fi prior foetus corruptus eft.Et quis tria pepereritmunq plus duobus educat. 
Tertium quod irritum eft urinum uocant, Palubes incubat foemina poft meridiana in matutinumicac 
tero mas.Colubac maremfemper &: foeminam pariunt priorem marem rpoflridie foemina «Incubant 
*n eo genere ambonnterdiu masmoiflu foem ina.Excludunt uicefimo die.Pariunt a coitu»v.Aeftate 
dem interdum binis mcfibns terna edunt paria,Naqs odauo decimo die excludunt:ftatimg! cocipiut. 
Quare inter pullos faepeoua inueniuntur:& alii prouolant:alii eruput,lpfi deinde pulli qnquemeftres 
foetificant. Et ipfe aut inter fe(fi mas non fit)foeminas aeque faliunt:pariut^ oua irrita:ex quibus nihil 
gigniturquaehypenemiagraeciuocat. pepauone&anfenbus. CA. LIX» 

Auo a trimatu parit.Primo anno unu aut alterum ouumtfequeti quaterna quinaue : caeteris 
|> duodena non amplius intermitti binos dies ternofue parit & ter anno fi gallinis fubiicianf 

incubanda.Mares ea frangunt defiderio incubantiu.Quapropter nodu 6C in latebris pariut* 
ant in cxcelfo cubantes dC nifi molli lirato excepta franguntunMares finguli qnis fufficiiQt coiugibus» 
Cd fingula: aut binx fuereteorrupitur falacitate foecunditas.Partus excluditur diebus terno uenis : aut 
tardius tricefimo. Anferes in aqua coeut:pariut uere:aut fi bruma coiuere poft folftitium :quadraginta 
prope.Bis anno fi priore foetomgallinae excludanttalias plurima oua.xvi»pauciflima feptiSiquis furri 
piat pariunt:donec rumpantur. Aliena non excludunt.lncubada fubiici utiliflimum nouem aut unde' 
cim.incubat foeminac tatu tricenis diebus.Si tiero tepidiores fintmicefimoquinto.PulIis coye urtica co 
tadlu mortifera.NecTninus auiditasmuc facictate nimiamuc fuametrui quando apprehia radice mor' 
fuifiepe conates auellcre ante colla fua abruput.Cotra urtica rem ediu ftrameto ab incubatu fubdita ra' 
dix earum. De ardeoIis:& quo feruentur optime oua. CA. LX, 

Rdeola^t tria gcncra:leucon:afteriasipellos,Hi in coitu anguntur. Mares qdc cum uociferatu 
a fanguine erra ex oculis pfundunt.Nec minus aegre pariunt grauidae . Aquila tricenis diebus 

incubat:^ fere maiores aIites.Minores uicenis:ut miluus 8C accipiter.SinguIos uere parit:nu' 
€ plus ternosiiis qui egolios uocatur quaternos*Coruus aliquando 3i quinos:incubat totidem diebus; 
Cornide incubante mas pafdt.Pica nouenos,Melacoriphus fupra uiginti parit femper numero impari 
in;cqu 3 lia.Nec alias in pluribus tanta foecunditas:maior tame paruis.Hitundini cxci primo pulli : 
fere oibus quibus numerofior partusrirrita oua quae hypenemia diximusiquae^ aut mutua foeminac 
inter fe libidinis imaginatione codpiuntraut puIuere.Nec colubae tatu:fed 6C gallinae:perdices;pauones 
anferes:chenalopeces»Sunt aute fterilia 8C minora ac minus iucundi faporis:& magis humida .Quida 
& uento putant ea generari.Qua de caufa etia z^hyria appellantur.Hacc aut uere tantum.Vrina fiunt 
incubatione dereli(fta:qux alii cynofura dixere.Oua aceto macerata in tatum emolliunf utp annulos 
traleat«Seruari ea i lometo:aut hyeme ^aleistaeftate i furfuribus utiIiflimum.Sale exinaniri creduntur 
Quae uolucrumfola animal pariat:&Ia<fte nutriat. CA. LXI» 

Olucrum animal parit uefpertilio tantumteui membrana ceu penae.Eadem fola uolucrum 
l 3 (fte nutrit ubera admouensrgeminosuolitat amplexa infantesifecu^ deportat. Eidem co-' 
xendix una traditur:6d in cibatu culices gratiflimi. 



a 




rodit uoluptatis dulcedine«Terreftrium eadem fola intra fe parit oua unius coloris 6i mollia 



Ut pifces.Tertia die intra uterum catulos excludit:deinde fiugulos diebus fingulis parit uiginti fere 
mero.ltaffl exteri tarditatis impatientes prxrumpunt latera ocdfa parcnte.Cxterx ferpentes conteifta 
oua in terra incubanridi foetum fcquente excludunt anno.Crocodili uicibus incubant mas & foemina. 
Sed reliquorum quo® terreftrium reddetur generatio» 

De generatione terreftrium» CA. LXIIL 



b af- _ 

oibus horis dieru no(ftiu 9 .Caeteris fatieras i coitu.Homini ppe nulla.Meiralina Claudii Ca: 
faris coiux hac regale exiftimas palma elegit i id certame nobilillima e pftimtis ancilla mercenariae fti> 
pis:elm die ac nocfte fupauit gnto ac uicefimo cocubitu.In holum genere maribus diuerticula Veneris 
excogitata oia icelere naturxifoeminis uero abortus«Quantu i hac pte multo nocetiores q ferae fumus 
Viros auidiores ueneris hyeme:foemina$ xftate Hefiodus ^didit, Coitus auetfas elephantis : camelis 



UBER ^ 

tfgriiBus:TvnCTT)as:rhinoecr6ti:Teo!fl:dafipodi:cunicuIis : quibus aucrfa g^italia» Cameli etiam folim/ 
dines aur fecreta certa peruntrne^ interucnire datur fine pernicie.Coitus tota dic eft tantum iis ex om«' 
Bibusrquibus fo!idaunguIa,ln quadrupedum genere mares olfatus antecedit. Auertuntur & anes: 
phoc 3 ?:!npi:in raedioqp coitu:inuiti^ctiam cohatrent.Supradidlogiplcru^foeminaepriores fupcrue 
niuntrrcliquis maros.Vrfi autem ut didum eft humanitus ftrati.Herinaci ftantesambo inter fe come 
plexi.FeIcs m.areftanre foemina fubiacenterVuIpcs in latere proiecftactmare^ focmina ampIexa.Tauro' 
rum ceruorumg! foeminac uim non tolerant:ea de caufa ingrediuntur in conceptu.Cerui uiaffim ad 
alias tranfeiint:^ ad priores redeunt.Lacertae ut ea quae fine pedibus funtcircuplexu ucncrem nouere. 
Om nia animalia quo maiore cofporereo minus foecunda funt.Singulos gignunt elepfaanti:cameli:eg« 
Achantis duodenos auis minima.Ociflime pariunt quae plurimos gignut . Quo maius eft animahtaf 
co diutius formatur in utero.Diutius geftantur quibus longiora funt uitae fpatia.Ne^ crefcentiu tepe 
ftiua ad generandu «tas.Quae folidas habent ungulas fingulostquae bifulcas 8C geminos pariunt.Quo 
rum in dygitos pedum fiflura diuifa eft:eo numerofiora in foetu.Sed fuperiora omnia perfcdlos educ 
partus: haec inchoatos.In quo funt genere leaenae:urfe:5f uulpes.lnformia etia magis g fupradiifta ur/' 
fae pariutrraruq? eft uidere parientes»Poftea lambedo calefaciunt foetus oia ca:& figurat:pariunt pluri/ 
mum quaternos.Csecos aut gignunt cancs:lupi:panthere:thoes,Canum plura funt genera. Laconicas 
ocftauo menfe utrm^ generant.Ferut.lxx«diebus:& plurimum tribus mefibus.Gaeterae anes 6C feme 
ftres coitu patiunfjmplenfoes uno coitu.Quxanteiftum tepuscocepererdiutius caecos habent catu 
losrnec omnes totide diebus.Exiftimaf in urina attollere crus fere fcmeftres:ideft fignum cofumati ui 
rium roboris:faeminae hoc ide fidentes.Partus duodeni qbus numerofiffimircaetero qni:(cni aliquan/ 
do finguli:quod prodigiofum putant,Sicut oes mares:aut oes foeminas gigni.Primos quoq? mares pa 
riunt:in caeteris alternanttfi ineant opportuno 8C retfto mefc.Incunf a partu fexto menfe.Odonos laco 
fticae pariunt.Propria in eo genere maribus laboris aIacritas.Viuunt laconici annis dcnis:foemina duo/ 
denis.Caetera genera qndecim annos:aliquando uiginti.Nec tota (ua ^tate generant:fere a duodecimo 
definentes.Feliu 3C ichneumonu reliqua ut canum.Viuut annis fenis.Dafipodes oi mefe pariut : & fu/ 
perfoetant ficut lepores. A partu ftatim iplent.Cocipiuntquisuberaficcantc foetutpariunt non caecos* 
Elephanti ut diximus pariunt fingulos magnitudine uituli trimeftris.Cameli duodecim menfibus fe/ 
runta trimarurpariunt uere:iterugi poft annum implenf a partu. Equas autc poft tertium dieautpoft 
unum ab enixu utiliter admitti putantreogunt^ inuitas.MuIier feptima die condpere fedllime credif* 
Equape iubas tonderi praecipiunt:ut afinoji in coitu patiantur humilitate:comantes enim gloria fup< 
bi re, A coitu folae afalium currunt : ex aduerfoaquilonu auftroruue ^ut mare aut foemina concepere. 
Colore ilico mutant rubriore pilo:uel quicungp fit plcniore.Hoc argumento definut admittere etia uo 
lentes.Necipedit partus quafda ab opere,Falluntg) grauidae.Vicifle olympia praegnante equam Hecra 
tidis theflali inucnimus.Equos 6i anes 8i fues initium matutinum appeterc:foeminas aute poft meri 
diem blandiri diligentiores tradunt.Equas domitas.lx.diebus equireiantcg gregales,Sues tantum coi 
tdfpuma ore fundere. Verre fubantis audita uoce nifi admittaf cibum non cape 0 % in macie. Foemi/ 
nas tanta effera ri:ut hoiem Iacerent:andida maxime uefte idutum.Rabies ea aceto mitigatur naturas 
afperfo,Auiditas coitus putaf ex cibis fieri,Sicut uiro eruca:pccori cepa.Quae ex feris mitigentur non 
cocipere:ut anferestapros uero tarderS; ceruos:nec nifi ab infantia educatos,Mirum eft quadrupedum 
praegnantes uenerem arcent:practer equam 8i fuem.Sed fuperfoetant‘6i dafipus dc lepus tantum. 

De uaria generatione auium. CA. LXIIIL 

Vaccu^ animal pariut in capite gignunt circuma<ftofcetufubenixum:alia in utero porretfta*; 
q Quadrupedes geftanf cxtenfis ad longitudinem cruribiis:&: ad aluum fuam applicatis', Ho/ 

mo in femet conglobatus inter duo genua naribus fitis,Molas de quibus ante diximus gigni 
putanttubi mulier non ex mareiuepe ex femetipfa tantu cocepit.Ideo nec aiari:qa non fit ex duobus, AI 
trice^ habere p fe uitam illa:quae fatis arboribuf^ cotingat ex ofbus qux perfeifto.Foetus uel tantos 6C 
mhumerofos edunt,Item plures contra naturam folibipedum aut biiUlco^, 

De murium foetu. CA, LXV* 

Vpra cundla eft muriu foetus haud fine cotatione dicendus.gq audlore Ariftotele dC Akxanf 
f dri magni militibus generatio eopi lambendo conftare no coitu dicatur.Ex una genitos,cxx. 

tradiderunt, Apud perfas uero praegnantes in utero parentis repertas.Et falis guftatu fieri p/ 
gnantes opinantur.Ita definit mije effetunde uis tanta mefles populetur muriu agreftium « In quibus 
illud quo^ adhuc latet quo nam modo illa multitudo repente occidat*Nam nec exanimes reperiunf: 
ne^ extat qui murem hyeme in agro effoderit,Plurimi itag) ad troadem perueniunt.Et iam inde [a/. 
gaucrunt accolas.Prouentus eorum ficcitatibus tradunt.Et iam obituris uermiculura in capite gigni, 
Aegyptiis muribus durus pilusificut herinaceis,ldem bipedes ambulant:ceu alpini.Cu diuerfi quo^ 
gfeneris coire animaliaiita demil generantifi tempus nafcendi par habent,Quadrupedum oua gigneiV 
tium lacertam ore parere ut creditur uulgo Ariftoteles negat. Ne^ incumbant exde oblita: quo fint in 
foco enixx:quoniam huic animali nulla memoriaiita^ catuli perfeerupunt, ' 

De fpina hominis anguem nafei. CA. LXVU 

a Nguem ex medulla hominis fpina: gigni accepimus a multis, Pkra$ enim oeculta 6C caeca 

origineproueniunt:euaminquadrupedumgenere< -- 



DECIMVS 



Defalamattdra. CA. LXVII» 

Icut falamandra animal lacerti figura flellatum nuquam nifi magnis hymbribus prouenies; 
t dC ferenitate deficicns,Huic tantus rigonut ignem tadum extinguat non alio modo g glaci-' 

es.Eiufdem fanie quae ladlca ore uomiturrquacunqp parte corporis humani contadla toti de^ 
fluunt piliJdtj quod contaaum eft colorem in uitiliginem mutat. 

De iis quae nafcuntur ex non genitis:&: qua: nata nihil gignunt. CA. LXVIIL 

. Vaedam uero gignuntur ex non genitis: 8 i fine ulla fimiii origine ut fupradidta:& qusecuque 
q acftas aut uer uatu^ tepus a nni generanr.Ex iis quaeda nihil gignunt ut falamadrx . Ne^ eft 

in iis genus mafculinum foemineuueificut ne^ i anguillisioibur^ quae nec afal nec ouum ex 
fefe generant.Neutrum eft & oftreis gcnus:& caeteris adherentibus uado uel faxo,Quae autem p fe ge' 
neranrur ficuti infra mares ac foeminas deferipta funt:ita generant quide ea aligd coituifed imperfeSu 
& diflimileiSi ex quo nihil am piius gignaturmt uermiculos mufcae.Id magis declarat naturae eorum 
qu£Einfedladicunf.Ardu 2 ecxplanationioia: 6 ipriuatim dicato opere narrada.,Quapp ut igeniu ^i> 
ftope ita & reliqua fubtexet defertatio. De fenfibus aialium. CA. LXIX. 

X fenfibus antecaetera homini tacftusideide guftus.Religs fuperatur a multis. Aquila: clarius 
e cernunt. Vultures fagacius odorantur.Liquidius audiunt talpae obrutx terrartam denfoat^ 

furdo naturce elemeto.Praeterea uoce oium in fublime tedete fermone exaudiunt:& fi de iis 
quare intelligere etiam dicutunSi profugere. Auditus cui hominum primo negatus eft huic 8C fermo' 
nis ufus ablatus.Nec funt naturaliter furdiiut no idem fint & murUn marinis oftreis auditum elle no 
eft uerifimileifed ad fonum mergere fe folent.Ideo 8i filentiu in mari pifeantibus. 

Auditum diolphatumeflepifcibus. CA. LXX» 

Ifces quidem auditus nec mebra habet nec foraminaraudire tamen cos pala eftiut patet cum . 
p plaufu cogregari feros ad cibum cofuetudine in quibufda uiuariis fpedletur.Et i pifeinis Gefa 

ris genere pilciu ad nome uenireiquolda fingulos.Itag! ^duntur etiam clariflime audire mu' 
gil:lupus:Cilpa:chromis:&: ideo in uado niuere. 01 fatu iis efle manifeftu pater, Quippe non oes eadem 
elca:capiuntur: 8 i priufg appetant odorantur.Quolda 8i fpelucis latetes falfameto illitis faucibus fcopu 
Ii plicator expellitiuelut fui cadaueris agnitione fugietes.Conueniut^ ex alto etia ad quofda odores: ut 
fecpiam uftam: 8 C polyputquae ob id cogunf iu na(Ias.Sentinar qdem nauiu odore fugiunt procul: ma^' 
xime tamen pifeium fanguinc.Non poteft petris auelli polypus,Idem cunicula admota ab odore proti 
nus refilir.Purpurae quo^ foetidis capiunf.Nam de reliquo animalium genere quis dubitet i Cornus 
nus ceruini odore ferpentes fugantunfcd maxime ftyracis:origani:aut chalcis aut fulphuris formic« 
necantur .Culices acida petunnad dulcia non aduolanr. 

Taftum communem efle omnibus. 

Aiftus fenfus omnibus eft:etia quibus nullus alius.Nam & oftreis & terreftribus uermibus* 

K Quo exiftimauerim oibus fenfum guftus elTc.Cur enim alios alia iapores appetuntfln quo 

uel prxeipua namrac architedh^ uis.Alia dentibus prsedauturialia unguibusialia roftri aduci 
tate capiunt .Alia latitudine ruunt. Alia cacumine excauant. Alia fugunt, Alia lambunt:forbet:madut: 
uorant.Nec minor uarietas in pedum minifterioiur rapiat:diftrahat:teneat:premat pendeat: tellurem 
fcaberenonceflent. Quxuenenisuiuat&qua:tcrra. CA. LXXII. 

Enenis caprex 6C conturnices(ut diximus)pinguefcunt placidiflima aialia : at ferpentes ouis» 

U Spedanda quidem draconum arte.Aut enim lolida hauriunt:fi iam fauces capiuntiquce dein 

de in femet conuoluti frangunt intus:at^ ita putamina excutiunt : aut fi tenerior eft & catuli 
adhuc actas orbe apprehenfa fpirarita fenfim uehemeter^ pracftringut:ut amputata parte ceu ferro:rc/ 
liquam qua: amplexu tenetur forbeant.Simili mo auibus deuoratis folidis contetione plurima 5C cacte 
ra ofla reuomunt.Scorpiones terra uiuunt.Serpentes cum occafio eft uinu praecipue appetunticu alio-' 
quin exiguo indigeat potu.Ea:de minimo & pene nullo cibo cu adferuatur inclufeificuti aranei quo^ 
blioquin fudu uiuetes«Ideo nullu interit fame aut fiti uenenatu.Nam neg^ caloris uim habentine^ fan 
fanguinisinecp fudorisiquac auiditate naturale fale augent.Inquo genere omnia magis exit alia:fi fuum 
genus edere anteg noceant.Condit in thefauros maxilla^ cibu fppgionu 6C faty ro^c genus . Mox inde 
lenfim ad madendu manibus exprimir.Et quod formicis in annu lolene eft his in dies uel horas. 

De cibo 8C potu quorudam . C A. LXXIII. 

Num animal digytoshabentiu herba alitur Iepus:fed 8 ifruge.Solibipedes &bifulcifuesom 
U ni cibatu & radicibus.Solidipedii uolutatio propria.Serratop: dentiu corniuora funt ofa.Vrfil 

8C fruge fronde uindemia pomis uiuut apibus cancris etia & formicis. Lupi ut diximus 3C 
terra in fame.Pecus portu pinguefeitrideo fal illis aptiflimus:ite ueterina:gg & fruge & herba fed ut hU 
bei e:fecedunt.Ruminant prxter ia didta filueftriu cerui cu a nobis aluntur.Oia aut iacetia potius g fta/ 
cia:& hyeme magis q aeftate feptenis fere mefibus.Potici quogp mures limili mo remandunt.ln potu-' 
quibus ferrati dentes:Iambut,Et mures hi uulgares:guis ex alio genere fint . Quibus continui dentes 
lorbetiut equi:boues.Neutru urfiifed aqua quoqp morfu uorant.ln africa maior pars feraru «eftate non 
bibunt inopia hymbriu.Qua obeaufam capti mures libyci fi biberint moriunf . Orygeppetuo fitien^ 
te africa generat ex natura loci potu carente cu mirabili mo ad remedia fitientiu. Na^ getuli latrones 
to durant auxilio repectis in corpore eo|; faluberrimi liquoris hauftu aeficis< Infidunt in eadem africa 



/ 



UBER 




pardi codcnfa arboreioccultatf^ eius ramis in prafrereutia defiliutrat^ caoruCru cxde craflanf, Feles q 
dem guo filcnt/o q lenibus ueftigiis obrepunt auibus c’q occulto fpeculatu in mufculos exiliiint i Ex' 
crcmeta fua cffoila obruunt terra:intelligcntes odorem illum indicem fui efle. i 

Qu 2 c inter fediiTidcann&quarintftreconueniant. CA. LXXIIII. 

Rgo alios ftnfus quofdam cfleq fupradidos haud difficulter apparet.Sunt enim qutedami 
e hisbe!laamicitiarg?.Vnde&:affediuspr£eteril!aqutcdeqbufcpeojifuisdiximus locis, Difli> 

dent olores & aquite.Coruus di cloreus noctu inuice oua exqrentes,Simili modo coruus 8C 
miluus illo prxeipiete huic cibos.Cornices 3i nodi:ua.Aquil£e& trochilus(ficrcdimus)quonia rexap''.- 
pellatur auiu.Nodua: di caererse minores aues.Rurfus cu rerrcftribus muft ella di cornix.Turtur di py 
ralisdehneumones uefpat»& Phal^es aranei.Aqticsanates &gaui£e.Harpa; di triorches accipiter.So/': 
rices di ardeote inuice foetibus infidiates.Egithus auis minima cu afino.Spinetis enim fe fcabendi cau 
fa attereres nidos eius diflipatrquod illa adeo pauettut uoce oino rudetis audita oua eiicianpulli ipfi me, 
tu cadant.lgif aduolatis ulcera eius roftro excauat.Vulpes di milui. Angues di mufteltetSi fues.Efalon 
uocat parua auis oua corui fragesicuius pulli infeflanf a uulpibus.Inuice hate catulos eius ipfamcp uel' 
lir.Quod ubi uiderint corui contra auxilianfruelutaduerfus Coem hoftcra.Etanchatisin fpinis uiuit: 
Idcirco afinos Si ipfa odit fiores fpina: deuorates.Egithu uero in tantu:ut fanguine eoru credant no coi- 
rermultifq! ob id ueneficiis infamet.Diflident thoes di leoncs:& minima ceque ac maxima « Formico' 
fam arbore forices cauent.Librat araneus fe filio in caput ferpetis porredae fub umbra arboris fuK:tan^ 
taqi ui morfu cerebru apprcheditiot ft rides fubinde ac uertigie rotata ne filiu qdem defup pedentis na 
pere adeo no fugere queat:-nec finis ante morte eft.Rurfus amici pauones Si colubse.Turtures Si pfita» 
tvierufe Si turdifCornix Si ardeolse.Cotra uulpiu genus coibus inimicitiis,Harpa: Si miluus di cotra 
■ triorchin.Quin di affedtus indicia funteriain ferpetibus imitifTimoalalmgenere.Didtafuntquaearca 
dia natrat de domino a dracone feruato,5i agnito aoce hofsdDe afpide miraculu a Philarcho tradif . Is 
n.audlor eft.Cii ad mefam cuiufda uenies i atgypto aleref affidue enixa catulos : quj^ ab uno filiu 
fpitis intereptu, Illam reuerfam ad cofuetudine cibi intellcxifle culpa;& nece intulifle catuloinec pollea 
intectum id reuerfam, Defomnoalalium. CA. LXXV. 

Omni quatftio no obfcuram conieiftationem habet.In terreftribus omnia quae cor habet doc 
f mire mamfcftu eft. Aquatiliu quo^ exiguu qdam etia qui decceteris dubitatidormire tamen 

exiftimantino oculoji argumetorquia no habet genasiuerum ipla qete cernuntur placida ceu 
foporatarneq? alia q caudis moueria:&: ad rumulu alique expauentia.De thynnis confidentius afFirma< 
tur.Iuxta ripas enim aut petras dormiunr.Plani aut pifcium in uadoiut manu fepe tollantur . Nam dC 
delphini balenaeq! ftertentes*etiamaudiutur.lnfedta quom dormire filentioapparetiquia nec lumini-' 
bus quidem admotis excitetur.Homo genitus premitur lomno per aliquot mefes,Deinde longior in' 
diesuigilia.Somniatftatim ihfans.Nam SCpauoreexpergifcitun&fudiuimitaf.Quidam uero nunq 
quibus moi tifeni fuifle fignu contra cofuetudine fomnioge inuenimus exempla . Magnus hic inuitae 
locus:& dmerfis refeitus documentisiutru ne fint aliqua praefdta animi quiefcentis,Quafiant ratione 
an fortuita res fit urplxraq? i Et fi exemplis agatur profedo paria fiant» A uino di acibis proxima at^ 
in redormitione uana efle uifa prope conuenir.Eftaute fomnus nihil aliud q animi in medium fe fe re 
ceflus.Pr^ter hominem fomniareequos:canes:boues:pccora:capras;palameft»Obhoc creditur SCin 
omnibus qux animal pariunr.De iis qux oua gignunt incertum eft,Sed dormire ea certii .Verum & 
ad infeda tranfeamus.Hxc naqp reflant immenfe fubtilitatis animalia. ' r , 



CAII PLINII SECVNDINATVRALIS HYSTORIAE LIBER.XI. PROHEMIVM, 



De infeiflis animalibustut funtapes:formicat:Si huiufmodu 



ESTANT IMMENSAE SVBTILITATIS ANIMALIA.QVOMO 
do aliqui ea ne^ afpirare di fine fanguine efle aiam prodiderunr. 

De infedorum genere. CA. .1. 

Vita haec di multigena terrcflriu uolucru^ uita.Alia penata u$ 
m apes.Aliautro^modoutfotmic£.Aliqua&penis6c pedibus 
carentia.Et iure omnia infetfla appellata ab incifurisiquae nunc 
ceruicu locotnuncpetflorum atg? alui praecindia feparant membra tenui 
modo fiflula cohaerentia. Aliquibus uero no tora indfuia eas ambiente 
rugasifed in aluo aut fuperne tatum imbricatis flexilium uertebris nuP 
quam alii fpediatiore naturae rerum artificio. 

De fubtilitate naturae. CA. II. 

N magnis fiquide corporibus aut certe maioribus facilis officina fequaci materia fuit . In his 
i uero tam paruis arqp tam nullis quae ratio qtauis tam icxtricabilispfc(flio,Vbi tot fenfus coP 

Iocauitinculice<EtfuntaIiadi(rruminora,Sedubiuifumineapretenditi'Vbi guftatum ap/ 
plicauif i’ ubi odoratu inleruitj'ubi uero truculenta illa di portione maxima uoce igenerauitfQua fub^' 
tilitate pennas adnexuiti^Praelogauit peda €curai'DiTpofuitieiana caueam uti aluu i Auidam languinis 







4 




VNDECIMVS 

6f pptifnmu humani fitim acceditf Ta:lu uero pfodiedo tergori quo fpicuTauit ingcnioMt<j ut in capi 
ci cu cerni no pofTit exiliras:ifa reciproca generauit arre:ut fodiedo acuminatu pariter forbedog; fiflulo 
fum elTet.Quos terendini adpforanda robora cu fono tefte dentes affixitt'ponifimugi e ligno cibatu fe 
citj'Sed turrigeros elephanto^ miramur humerositauroru^ coIIa:&: truces i fublime iadus : tigriu 8C 
apinasileonii iubasicu re^ natura nufq magis q in minimis tota finr.Quapp qusefo ne noftra legentes 
(quonia ex iis fpernunf multa)etia relata faftidio damnenticu in remplatioe naturae nihil pofTir uideri 
fupeauacuum. Vtrufpirentian habeat fanguine* CA. 111. 

Nfecla multi negarut fpirare id ratioe perfuaddesiquonia uifceri interiori nexus fpirabilis no 
i ineflet.ltacj uiucre ut fruges:aiboref^«Sed plurimu interelle fpiret aliqo an uiuat. Eadem de 

caufa nec fanguine iis efleiq fit nullius carentibus corde aut iecore.Sic nec fpirare ea qbus pul^' 
mo defit.Vnde numerofa quaeftionu feries cxorif.lde.n uoce efle iis negat in rato murmure apu:ci/ 

cadap^ fono 8C aliis quae fuis aeflimabunf locis.Na mihicotuenti femp fuafit re^ natura nihil icredibilc 
exidirnare ea.Nec uideo cur magis non poflint trahere aiam talia dC uiuere : q fpirare fine uifceribus. 

Quod etia in marinis docuimusiquis arcente fpiritu denfitate&: altitudine humoris.Volarequideali^ 
qua 6; aiatu carere in ipfo fpiritu uiuentia. Ha bere fenfum uidus generationis atgi operis & de futuro 
etia curam .Et quis no fint mebraiquae uelut carinas fenfus inuehanrteffe tamen iis audiriI:olfatu:gufla 
tum leximia praeterea naturae dona:folertia:alum:arte;quis facile credideritf Sanguine n6 efle iis fateor: 
ficut ne terrellribus qdem eundis inter fe fimile quideiut faepi* in mari fanguinis uires atramentu op 
tineatipurpura^e generi infedor ille fuccus.fic infedis qfquis eft uitalis humor hic erit fanguinis loco. 
Sed exiftimatio fua cui^ fit.Nobis propofitum efl: naturas rerum manifeftas indicarcinon caufas iudi'' 
care dubias. De corpore eorum. CA. 1111. 

Nfeda ut intelligi poflit no uidetur neruos haberemecoflamec fpinas : nec carthilaginem nec 
i pinguia:neccarnes:neccruftam quidem fragilem lutqusda marina:ncciurediceturcutis:fed 

mediae cuiufdam inter oia haec naturae corpus ardi fimile neruo molliusiin reliquis partibus 
ficcius uerius q durius.Et hoc folii iis eftmec prxterea aliud. Nihil intus nifi admodum paucis intefti/ 
num implicatum.ltj^ diuulfis praecipue uicacitas;&: partium fingula^ palpitatio.Quia quaecun^ eft 
ratio uiralisiilla no certis inefl membrisifed toto in corporerm inime tame capite,Solu^ no mouef nifi 
cum pedore auulfum.ln nullo genere plures funt pedes.Et quibus ex iis plurimiidiutius uiuunt diuui 
faiutin fcolopendns uidemus,Habet autem oculosipraeter^ fenfus tadum di guftatutaliqua 8i odora 
tum:pauca& auditum» Deapibus, CA* V* 

Ed inter ofa principatus apibus 8i iure praecipua admiratio.Solis ex eo genere holum ca geni/ 
f tis.Mella cotrahunt fuccuqi dulcifllmu atep fubtilifllmu ac faluberrimu.Fauos confingunt 8C 

caeras.lllae ad-ufus uitae laborem tolerar.Operac6ficiunt*Rempublicahabd:c6filia priuatim 
ac duces gregatim:8C quod maxime mije fit mores habet.Praeterea cu fint ne^ mafueti generis ne^ fe 
riitame tanta eft natura rerumiut prope ex umbra minimianimalis incomparabile effecerit quiddam. 
Quos efficaciae induftriae^ tatae compemus neruosfquos ronemediuffidius uirosfHoc certe praefta/ 
tioribus quo nihil nouere nifi comune.No fit deanima quaeftio.Coftet di de fanguine : quantulum ta/ 
men efle in tantulis poteft.Aeftimemus poftea ingenium. 

Qui ordo naturae in eis CA» VI. 

Yeme coduntur.Vnde enim ad pruinas niuef^ Si aquilonu flatus perferMos uiresf Sane di in 
h feda olaifed minus diu quae parietibus noftris occultata naturae tepefiunt.Circa apes aflt tem 
porum locoruue ratio mutata eftiaut errauerut priores. Coduntur a uergiliape occafu : fed la/ 
lent ultra exortum.Adeo no ad ueris initiu ut dixeremec ut quifij in italia dealueis exiftimat. Ante fa/ 
bas florentes no exeunt ad opera di labores:nullufqp(cu per caelum licuit)ocio perit dies.Primu itam fa/ 
uos coftruunt:caeramfingunt:hoceft domos cellal^faciunt.Deindefobolerpofteamellaicacra ex flori 
bus.Melliginealachrymisarbo^quaeglutinum pariuncfalicis:ulmi:arudinisfucco:gummirefina.lis 
primu alueum ipfum intus totum ut quodam tedorio illinuntidc aliis amarioribus fucos contra alia/ 
lum beftiolape auiditates.ld fe faduras confeix quod cocupifei polTit»lis deinde fores quo^ latiores cir 
cunftruunt» De uocabulis operis. CA» VII. 

Rima fundameta operis raetyn uocat peritiifecuda piflbeaeromtertia propolin.inter coria cae 
p raf^ magni ad medicamina ufus»Metys crufta eft prima faporis amari.Piflbcaeros fuper eam 

uenit picantiu modo ceu dilutior caerae initiu populorum^ mitiore gummi» Propolis craflio 
ris iam materiae additis floribus nundu rame caeraifed fauoru ftabilimentum qua oes frigoris aut iniu 
riae aditus obftruunf lodore etia nunc grauiiut qua plerigip galbano utanf.Praeter haec conuehef rhi/ 
«haceiqua alii fandaracamialii caerinthu uocanr» Hic ent apu dum operatur cibusiq faepe inuenif in fa' 
uorum inanitatibus fepofitus:8i ipfe amari faporisifed plenus humoris cibus*Gignif autc rore uerno: 
di arborum fucco gummi modoiafrici minoriauftri flatu nigrionaquilonibus melionS: rubens. Plu/ 
rimum in graecis nucibus Menecrates flore ait efle futurae melTis indiciumifed nemo praeter eum. 

Ex quibus floribus opera fiant» ' CA. VIII* 

Aeras ex olum arbo^ fatoru^ floribus cofinguntiexcepta rumice Sichenopode.Haerbarum 
C haec genera.Falfo excipif fpartu . Quippe cu hifpania multa in fpartariis mella haerba eam fa/ 

piunt.Falfo di oleas excipi arbitror « Quippe oliuae^uetu plurima examina gigni certum eft» 



• LIBER. 

Fructibus nullis nocctor.Mortuis ne floribus quidem non modo corporibus infidunt. OperantuP 
tra.Ix.pairus. Et fubmde cofumptis in proximo floribus fpeculatores ad pabula ulteriora mittunt.No/ 
Au deprehenlae in expeditione excubant Hipinattut alas a rorx protegant. 

De amatoribus earum. CA. IX, 

E quis miretur amore earum captos'Ariflomachum folefem duo defexaginta annis nihil ah> 
n ud egifle Hylifcum uero thafium in defertis apes colAem Agrium cognominatumrqui am' 

bofcripreredeiis. Ratio operis, CA. X, 

Ario operis interdiu ftatio ad portas more caftroru, NoAu quies in matufinu donec una exci 
t tet oA gemino aut triplici bombo:ut buccino aliquo.Tunc uniuerfa;*prouoIant:fi dies miris 

futurus eft.Pratdiuinat enim uentos hymbrefa:& ruc fe continent tcAis . Ita^ temperie caeli 
(hac enim inter praefcitahabet)cu agmen ad opera ,pcf(nt:aliae flores aggerunt pedibusraliae aqua ore: 
gutrif j lanugine totius corporis.Quarum adolefcetior es ad opera exeunt:& fupradiAa couchunt. Se 
niores intus operantur.Quae flores comportat prioribus pedibus femora onerar:,ppter ici natura fra'' 
brarpedes priore roflroitotacgi onuflac remeat farcina pandatae.Excipiunt eas ternae : quatern* exone^' 
rant.Sunt enim intus quoq? officia diuifa. Aliae ftruunt. Aliae poliunt, Aliae fuggerut. Aliae cibum com 
parant ex eo quod allatum eft.Necj enim feparatim uefcunrunne inaequalitas operis aut cibi fiat dC te-' 
poris,Struunt rurfus ea orfa cocamerationealuei textug^ ucl ufgi ad fumma tcAa deducunrdimiribus 
binis circa fingulos aAus:ut aliis intrentialiis exeant.Faui fuperiore parteaffixird^ paululum ena lateri/ 
bus fimul haerentrSi pendet una,Alueu non c6tingunt:nuncobliq:nuc rotundi qualiter pofcitalueus: 
aliquado dCduorum generum:cum duo examina cocordibus populis diffimiles habuere ritus. Ruen/ 
tes caera fulciunt pilarum inftar interius a folo fornicatisiut fit aditus ad farciedum» Primi fere tres uec 
fus inanes ftruuntunne pmptum fit quod inuitet furante.Nouifiimi maxime implAur melletideo^ 
auerfo alueo faui eximuntur.Gerulac fecundos flatus captant.Si cooriatur procellaiapprehcfis pedufca 
Io lapillis fe librant.Quidam in humeros eum imponi tradunr.Iuxta uero terram uolat in aduerfo fla/ 
fu uepribus he betato.Mira obferuatio operis.Ceffantium inertiam notant:cafiigant:mox dC puniunt: 
morte«Mira munditia, Amoliutur omnia e medio:nullacm inter opera fpurcitice iacent.Quin dC excre/ 
naenra operantium intus ne logius recedant unum congelta in locu turbidis diebus 8i operis ocio ege/ 
run%Cum aducfperafcit in alueo ftrepunt minus ac minusidonec una circumuolet eodem quo excita/ 
uit bombotceu quietem capere imperans,Er hoc caftrorum more,Tunc repente omnes conricefcunc» 
13otuos pritimiTi plcl^cis 

De fucis. CA, XL 

I fperatur largior prouentusiadiiciuntur contubernia fucis.Hae cellarum minimae:fed ipfi 
t maiores apibus , Sunt autem fuci fine aculeo uelut imperfeAat apes nouiffimeg? feflis 8C iam 

emeritis inchoataeiferotinus foetus 8i quafi feruitia uerarum apum.Quaobrem imperant iis: 
primof^ in opera expclluntitardantes fine clcementia puniunt , Ne^ in opere tatumtfed in faeru adiu/ 
uant eas multu ad calore coferente turba,Certe quo maior eo^ fuerit ra ultitudoreo maio r fiet eximi/ 
numpuentus.Cu mella coeperint maturefcereiabigunt eos.MuItat fingulos aggreflx trucidat , Nec id 
genus nifi uere cofpicitur.Fucus adeptis alis in alueumrreieAus ipfac caereris adtmir. Regias imperatori 
Dus futuris in una parte aluei extruuntampIas:magnificas:fcparatas:tuberculo eminentes.Quod fi ex' 
primatur non gignuntur foboles.Sexangulae omnes cellaeia fingulorum eae pedum opere. Nihil horii 
(latutb tempore.fed rapiunt diebus ferenis munia. Et meile uno altero ue ad fummu die cellas replet* 
Quae natura mellis» CA, XII, 

Enit hoc ex aere:& maxime fideru exortu tpeipue^ in ipfo fyrio explendcte fit:nec olno prius 
U uergiliapi exortu fub lucanis teporibus.lta^ cum prima aurora folia arbopt meile rofcida in/ 

ueniunf .At fi qui matutino fub diuo fuere.-unAas liquore ue(tes:capillu^ cocretu fentiut.Sif 
ue ille efl caeli fudorifiue quaeda fyde^ faliua:fiue purgantis fe aeris fuccus:fiue aquae eft & purus ac liq/ 
dus 6C fuac naturaetqualis defluit primo , Nuc uero e tara cad& altitudine multugp du uenit fordefeens: 
& obuio terrae halitu infcAus.Praeterea a fronde ac pabulis potus:& in uterculos congeflus apu ro.Ore 
n.uomut. Ad haec fucco flo^ corruptus 8C alueis maceratusttotief^ mutatus. Magna tame caeleflis na 
curae uoluptate affert. Quae optima mella, CA, Xlll* 

Bi optimus fempmbi optimepe doliolis flope coditur. Atticae regiois hic 8C ficulae hymeto 
i hybla ab locistmox calline infula,Efl aut initio mei ut aqua dilutu:& primis diebus feruee ut 

mufla:fem purgat. Vicefimo die craflefcit.Mox obdudf tenui mem branaiqua feruoris ipfius 
fpuma concrefcir.^orbetur optimum 6C minime fronde infellum e quercus tilae arundinum foliis. 
Quae genera mellis in fingulis, CA, XIIU, 

Vmma quide bonitatis natioe coflat(ut fupra diximus)pluribus modis,AIiubi enim faui cae^ 
f ra fpcAabiles gignunfiut in pelignis:ficiIia.AIiubi mellis copia:ut in cretaxypro africa. Aliubi 

magnttudineiur in feptentrionalibustuilb iam in germania oAo pedum longitudinis fauoun 
caua parte nigro.In quocugi tame tradu terna funt mellis in genera.Vernu ex floribus coftruAo fauo: 
qd ideo uocarur anthinum,Hoc quidam attingi uetant:ut largo alimento ualida exeat foboles»AIii exf 
nullo minus apibus relinquuntrquonia magna fequaf ubertas magnopi fydepe exortu.Praeterea folfti'' 
ciocu thymisd^ unafloreieincipiunt^ipuacdla^matenatEflautineximendisfauis necdlaiiadifpS 



VNDECIMVS 

fatio:q!Tonia inopia cibi derpcrat:moriuturgp aut efFugiunt.Cotra copia fgnauia affert • Macie meile no 
rhithace pafcunt.Qui aut funt diligetiores ex hac uindemia duodecima partem apibus relinquunt.Di/ 
es ftatutus inchoadi ut quada lege naturac:fi fcire aut obferuare hoies uelint : tf icerimus ab edudo exa/ 
mine:fere^ maio mefe includif haec uindemia.Altm genus eft mellis £eftiui:qd ideo uocaf horeum a 
tepeftiuirate pr^cipua ipfo fyrio explendefcete poft folftitiu diebus,xxx.fere.Immenra circa hoc fubrili 
tas naturse mortalibus patefadia eft:nifi fraus hoium eunda pernicie corruperet, Nan^ ab exortu fyde 
ris cuiufcunqp fed nobilium maxime aut caeleftis arcus fi no fequanf hymbresifed ros tepefeat folis ra^ 
diis.Medicameta no mella gignunf oculis ulceribustinternif^ uifeeribus dona caeleflia.Quodfi feruo' 
tur hoc fyrio exoriente cafu^ cogruat in eundem diemiut faepe Veneris aut louis Mercuriiue exortus 
non aliafuauitastufufe mortalium malis a morte uocandis qdiuini nedaris fiat» 

Quomodo probentur mella. CA. XV. 

EI plenilunio uberius capitunferena die pinguius.In omni meile fe quod perfluxit ut muftu 
m oleummiappellaturq) acoetontmaxime laudabile eft» Acftiuum omne rutilumiut diebus con 

fedum uccioribus.Aptiflimum in aeftimatioee thymo coloris aurei:faporis gratiffimi : cum 
fit palam doliolis pinguermarino e rore fpiflum.Quod concrefeit autem hoc minime laudatur « Thy/ 
mofum non coit:8d tadu prattenuia fila mittit* Quod primum grauitatis argumentum eft : abrumpi 
ftatim fiC rcfilire guttasiuilitatis indicium habetur.Sequens probatio ut (it odoratum & ex dulce reglu 
tinofum perlucidum. Aeftiua mellatioe decimam partem thafio Dionyfio apibus relinqui placetifi ple 
ni fuerint aluei.Si minusiprq rata portioneraut fi inanesromnino non attingi«Huic uindemise attici fi/ 
gnum dedere initium aprificialem diem uulcano facrum. 

De tertio genere mellis:& quomodo apes probentur» CA» XVf» 

Ertium genus mellis minim^robatu filueftrerquod ericeum uocat.Couehitur poft primos 
t autuni hymbres cu erica fola noret in filuis.Ob id harenofo fimile»Gignif id maxime arduri 

exortu a pridie idus feptebris.Quida xftiua mellatione ad arduri exortu proferut : quonia ad 
sequinodium autuni ab eo fuperfunt dies.xiiii.& ab atqnodio ad uergilia^i occafum diebus.xlviii»PIu/ 
rima fit ericerathenienfes tetradice appellantieuboea fifapiiputant^ apibus efle gratiilima fortaflis quia 
tuc nulla alia fit copia.Hacc ergo mellatio fine uindemise & uergiliap^ occafu idibus nouebris fere indu 
dif»Relinqui ex ea duas partes apibus ropfuadet:& femp eas partes fauoji quat habeat rhithace.A bru 
ma ad arduri exortu diebus.lx.fomno aliltur fine ullo cibo. Ad arduri exortu ab sequinodio uerno te/ 
pidiore tradu ia uigilant.Sed etia tunc alueo fe cotinehtiferuatofgp in id tepus cibos repctut.In italia ue/ 
ro hoc ide a uergiliape exortu faciunt:8tin eii dormiunt. Alueos qdam in eximedo meile expedunt : ita 
dirimeres qtum relinquant» Aequitas etia in eis obftringif ferunt^ focictate frauda alueos mori» In pri 
mis praecipif ut lauti puri^ eximat meIla.Furem 6C mulieji menies odere.Cu eximunf mellaapes abi 
gi fumo utiliflimuine irafeanf :aut ipfe auidx uoret.Fumo crebriore etia ignauia eag^ excitatur ad ope/ 
ra.Na ubi incubauere fauos liuidos faciut.Rurfus nimio fumo inficiunfiquagi iniuria celerrime fenti/ 
untmella.uel minimo cotadu roris accefcdia.Etob id inter genera feruat quod acaron uocant.Albu 
rnel no fit quod bithymu eftrfed oculis 5i ulceribus aptiffimu.Foetus quo nam mo^generaretrmagna 
inter eruditos 8C fubtilis quseftio fuit. Apu.n,coitus uifus eft nunq,Plures exiftimauere oportere confi/ 
ci floribus cSpofitis apte at^ utiliter.AIiq coitu uniusrqui rex in quo^ appellaf examine. Hunc efle fo/ 
Ium mareiprsecipua magnitudineme fatifcat.Ideo foetu fine eo no edirapefgp reliquas tanq mare foemi/ 
nas comitari:n5 tanq duce.Qua probabile alias fnlam fucosi euentus coarguit»Qux.n.ratio ut ide coi 
tus alios pfedos imperfedos generet aliosfProprior uero prior exiftimatio fierettni rurfus alia difficul 
tas occurreret. Quippe nafcunf aliquado in extremis fauis apes gradiores quae cacteras fugant. Oeftrus 
uocatur hoc maluiquo na modo nafcensifi ipfae fe finguntr''Quodcertu eft gallinaji modo incubat» Id 
quod exclufum eft primo uermiculus uidef candidusiiacens trafuerfusradhaeref^ itarut pafcere uidea/ 
tur»Rex ftatim mellei coloris ut eledo flore ex oi copia fadusme^ uermiculus :fed ftatim peniger» Gc 
tera turba cum forma capere coepit nymphae uocanf ut fuci:fircnes:atqp cephenes. Si qs alterutris capi/ 
ta demattpriulq pennas habeltip gratiflimo funt pabulo matribus. Temporepeedente inftillat cibos: 
at^ incubant tu maxime murmurantes caloris ut putat faciendi gratia neceflarii excludedis pullisido/ 
nec ruptis mebranis quae fingulos cinguntiouoge mo uniuerfum agmen emergat,Spedatu hoc romae 
confularis cuiufda fuburbano alueis cornu laternae tranflucido fadis.Foetus intra.xlv.die peragif»Fit in 
feuis qbufdam qui uocaf clerus amarae duricia cxrxxu foetu inde no eduxere morbo aut ignauia ; aut 
infoecaditate naturali.Hic eft abortus apu.Protinus aute edudi operanf quada difciplina cu matribus. 
Rege(j iuuene squalis turba comitaf, Reges plures inchoanf ne definr»Poftea ex iis foboles cum adui 
ta efle coepit concordi fuffragio deterrimos necantine diftrahant agmina.Duo aut genera eorumimeli 
or ruffus niger uariuf^.Omnibus forma femper egregia:& duplo qcsteris maior » Pennsbreuiores: 
crura redaiingreflus ceifior.In fronte macula quodam diademate cadicans . Multum etia nitore a uuP 
go differunt» Qus regiminis ratio. CA, XVIf» 

Vsrat nunc aliqs unus ne Hercules fuerit:& quod Liberi patris l^ulchrum fSi reliqua uetu/ 
q ftatis fitu obrutafEcce in re parua uillifqp noftris annexaicuius aludua copia eft non coftat in/ 

ter audores.Rex nullum ne folus habeat aculeum maieftate tatum armatus:an dederit eu g/ 

de natuia;fed ufum elfe tantd negaueritdUud conftat imperatote aculeo no uti«Mira plebeii circa euia 

I ii 



LIBER 

obedientiarcu ^cedit una eft.Totu exame circa cu coglobatuncfngft; ^tcgitrccrni non patitunReliquo 
tepore cum populus in labore eftripfe opera intus Circuit fimilis exortanti:folus imunis.Circa eu fatelli 
tes qdam liftorefg? aflidua cuftodietes audio ritate.Procedit foras no nifi migraturo examine. Id multo 
intelligitur ante aliquot diebus murmure intus ftrepete apparatus indicio die tepeftiuu eligehtiu.Si qs 
alam ei detruncetmon fugiet examen.Cu^ceflere fe quae^ proxima illi cupit efle:& in officio confpici 
gaudet.Feflum humeris fubleuar.Validius fatigatu ex toto portant.SiqualaiTatus deficinautforteab' 
errauirrodore profequitur. Vbicung? ille confeditiibi cundlarum caflra funt»Tunc ofteta faciunt priua/ 
ta ac publica una dependente in domibus templis ue fxpe expiata magnis euetibus. Sedere in ore infan 
tis Platonis:tunc etiam fuauiratem illam praedulcis eloqui portendentes. Sedere in cafiris ducis Drufi 
imperatoris cum profperrime pugnatum apud arbalonem eft:haud quaq perpetua arufpicu coiedlura 
qui dipi idoftetum exiftimat.Semp duce prehefo totu tenef agmen.Arniflb dilabiftmigrat^ ad alios# 
Efleuti(j fine rege non pofllinrjnuite aut interimunt eos cupluresfuererpotiusqnafcentiu domos di 
rimunt*Sipuentus defperafitunc 8C fucos abigut.Quaq de iis uideo dubitaritppriuqp iis genus efle ali 
quos exiftimare.Sicutfuribus gradilTimis inter illastfcd nigrisrlata^p aluojta appellatis quia furtim de 
uorent mella.Certum eft ab apibus fucos interfici.Vti^ regem non habet.Sed quo fine aculeo nafcan 
tur in quaeftione eft.Humido uere melior foetus:ficco mei copiofius.Quod fi defecerit alicuius aluei ci 
bustimpetu inpximas faciunt rapin£eppofito.Ar illat contra dirigunt aciem:& fi cuftos adfit alterutra 
pars que fuis fauere fentit non appetit eu. Et aliis quo<j faepe dimicant caufisieaf^ acies contrarias, duo 
imperatores inftruut.Maxima rixa:& incouehendis floribus exorta:& fuqs quibufqp cuocatibus.Quae 
dimicatio iniedu pulueris aut fumo tota difcutitur.Reconciliantur uero lade uel aqua mulfa. 

De genere apum:8i quae inimica apibus. CA. XVIII. 

Pes funt & rufticac filueftrefq?:horridae afpedlurmulto iracundiores.fed opere ac labore pflan^ 
a tes.Vrbanorum duo genera.Optimae breues:uariae^:8i in rotunditate copadliles.Deteriores 

Iongac:8i quibus fimilitudo uefpajiietianum deterrimae ex iis pilofae.ln ponto funt quaedant 
albaeiquae bis in mefe mella faciut.Circa thermodoonte aut fluuiu duo genera, Aliarum quae in arbori 
bus mellificat. Aliap^ quae fub terrartriplici caeraru ordine uberrimi puentus, Aculcu apibus natura de^ 
dit uetri cofertu:ad unu idW hoc infixo.Quida eas ftatim emori putat. Aliq non nifi in tanto adadloiuc 
in teftinu faepe aflequaf.Sed fucos poftea eflemec mella facere uelut caflratis uiribus • Pariterqi 8C noce' 
re 8C prodeflerdein definere.Eft in exeplis equos ab iis occifos.Odere foedos odoresr^cul fugiut : fed 5^ 
infedlos,Ita^ unguenta redoleres infeftanr.Ipfae plurimo^ aialium iniuriis obnoxiae» Impugnat eas na 
turac eiufdem degeneres uefpae at^ carbones:5d e culicum genere qui uocanf muliones.Populantur hi 
rundines 8i quaeda aliae aues.Infidianf aquatibus ranaeiqux maxima eaje eft opatio:tum cu fobole fa^ 
ciunt.Nec eae tantu quae ftagna riuof® obfidet:ue^ 8C rubetae ueniunt ultroiarrepctef^ floribus oper/ 
tas fufflantiab hoc fpatiopuolat:cofeftim^ abripianf. Necfentire iiftus apum ranae tradutur . Inimicae 
8C oues:difficile fe a lanis ea^ explicatibus.Cancro^ etia odore fi quis iuxra coquat examinantur.Quin 
6C morbos fuapte natura fentiunt.Index eo^ trifticia torpens, Et cu ante fores in tepore folis prom6ris 
aliae cibos miniftrant.Cum defundas pgerunt.Funerantiugp more comitanf exequias. Rege hac pefte 
confumpto moeret plebs ignauo dolore. Nocibos couehunt.Non procedunt. Trifti tarum murmure 
glomeranf circa corpus eius.Subtrahif ita^ deduda multitudincralias fpedantes exanime ludu non 
minuunt.Tunc quo^ni fubueniaf :fame moriuntur, Hylaritate igitur di nitore fanitas aeftimatur. 

De morbis apum, _ CA. XlX# 

Vnt 8i operis morbi cu fauos no explenttcleron uocant,lidc blapfigonia fi foetu non peragant* 
f Inimica 6C echo eft refultanti in fonoiqui pauidas alterno pulfat idu.Inimica 8C nebula. Aranei 
quo 9 uel maxime hoftiles cum praeualuere ut intexanenccant alueos * Papilio etiam ignauus 
Bi inhonoratus luminibus accenfis aduolas peftifermec uno modo.Nam & ijpfe exras depafeitur : 8C re 
linquit excrementa qbus teredines gignunf.Filis etia araneus quacun^ inceflerit ala^ maxime lanugi 
nes obtexit.Nafcuntur 8i in ipfo ligno teredines quae cacras praecipue appetut.Infeftat & auiditas paftus 
nimia florum fatictate uerno maxime tem porealuo cita.Oleo quidem non apes tantuifed omnia infe^ 
da exanimantur. •praecipue fi capite undo in fole ponantur, Aliquando di ipfac contrahunt mortis fibi 
caufasiconfenfere eximi mella auide uorantes.Caetero praeparcae:& qux alioquin prodigas at^ edaces 
non fecus ac pigras di ignauas perturbent.Nocent di fua mella ipfis : illitae^ ab aduerfa parte moriutuc 
tot hoftibus:tot cafibus:&: quota portione eorum comemorataitam munificii animal expofitu eft. Re 
media dicemus fuis locis.Nunc enim fermo de natura eft. 

De continendis apibus:& quomodo reparentur. CA. XX. 

Audd plaufu at^ tinnitu aerisieo^ conuocantur. Quo manifeftu auditus quo^ inefle fenfu. 
g Effedo opere edudo foctufundae munere omni:exercitationem tamen folenem habent.Spa 

tiatae^ in aperto:& in altura datae gyris uolatu editis tum demu ad cibil redeunt. Vita eis Ion 
giflimaiut profpere inimica ac fortuita cedant:feptenis annis uniuerfa , Alueos nunq ultra.x,annos du/ 
ralle proditur.Sunt qui mortuas fi intra tedum hyeme feruenfrdeindefole uerno torreanturiacficuP 
neo cinere toto die foueanf :putet reuiuifcere.In totu uero amiffas reparari udnhus bubulis recetibus 
cum fimo obrutis.Virgilius iuuencorum corpore exalato : ficut equoje uefpas atqp carbones : ficut afi> 
noiu fcarabeos mutate natura ex aliis quaeda in alia, Sed ho${ omnium coitus ceinunf #Et tamen in Sx 




VNDEDMVS 

Ojcade^pc natura quae apibas. Peuerpis&rcrabronibuj* CA. XXI. 

Efpae in fublimi e luto nidos faciut & in iis caeras.Crabrones cauernis ac fub terra • E: florum 
O omnium fexangulae cellxrcEetera autem corticc. Araneis foetus 8i ipfe inscqualis ut barbarus: 
alius euolattalius in infantia eftialius in uermiculo, Et autumno non uerno omnia ea.PIenilu 
riomaximecrefcunt.Vefpas: quxichneumoncsuocatur(funt autem minoresq aliaf)unum genus ex 
araneis perimunt phalangium appellatum:5^ in nidos fuos ferunt:deinde illinunt. Et exiis incubando 
fuum genus procreat.Practerea omnes carne ucfcuntur contra q apes : quae nullum corpus attingunt» 
Sed uefpx mufcas grandiores uenantur:& amputaro iis capite reliquum corpus auferut» Crabronum 
filueflres in arborum cauernis dcgunt.Hyeme ut cacterainfedta conduntur .Vita bimatum non trafic. 
Idtus eorum haud temere fne febri no eu. Audtores funt ternouenis punctis interfici hoiem. Aliorum 
qui mitiores uidentur duo genera«Opifices minores corpore:qui moriuniufhyeme.Matres qu^ bieti 
nio durant ii & clemcntes,Nidos uere faciunt fere quadnforesiin quibus opifices generenf . Iis educatis 
alios deinde nidos maiores fingunt in quibus matres futuras producant, lam tunc opifices funguntur 
munere:& pafcunt eas.Latior matrum fpecies:dubiumqp an habeant aculeos quia non egrediutur . Et 
his funt fui fuci.Quidam opinatur omnibus his ad hyemem decidere aculeos. Nec crabronum autem 
nec uefparum generi reges aut examina.fubinde renouatur m ultitudo fobole. 

De bombicibus:8ibombili:&necydaIo:&qs primus bombicinauefle inuenerit. CA« XXH« 

. Vartum inter haec genus eft bombicum in aflyria proueniens magis q lupradidta.Nidos luto 

q fingunt falis fpeciae applicatos lapidiiranta duritiaiutfpiculis perforari uix poflint. In iis & cae' 

teras largius q apes faciunndeinde maiorem uermiculum.Etalia horum origo.Ea grandiore 
uermiculo gemina protendens fui generis cornua.Hi erucce funt. Fit deinde quod uocatur bombylis: 
ex ea necydalus.Ex hoc in fex menfibus bombices.Telas araneoru modo texunt ad uefle luxiig? foemi' 
narumtquac bombicina appellatur.Prima eas retorquerururfufqi rexere inuenit in Co mulier Paphilc 
Piatis filia non fraudanda gloria excogirat^ rationis:ut denudet tbeminam ueftis bombicina. 

Debqmbicecoa. CA. XXIII» 

T in co infula nafei tradutur cuprefll:terebinthi:fraxini.Quercus flore hymbribus decuflum 
e terese halitu animante.Ficriautem primo papiliones paruos nudof^. Mox frigoru impaticn 

tia uillis inhorrefcere:& aduerfus hyemem tunicas fibi inftaurare denfasipedum afperitate ra 
dentefoliorum lanuginem in uellera.Hancabhisquo^cogifubigi^ unguium carminstioe. Mox tra 
‘ hi inter ramos tenuari ceu pedine.Poflea apprehdam corpori inuolui nido uolubili.Tunc ab hoie toP 
!i:fidilibuf^ uafis tepore & futurum efca nutriri. Arqi ita fubnafci fui generis plumas:qbus ueflitos ad 
alia penfa dimitti.Quac uero capta fu lanificia humore lentefcerermox in fila tenuari iunceo fufo . Nec 
puduit has ueftas etiam uiros leuitate ufurpare propter onera a’fliua in tantum a lorica gereda dilcefle 
re mores:ut oneri fint etiam uefles. Aflyria tamen bombice adhuc focminis cedimus» 

De araneis:&: generatione eorum. CA. XXIIII. 

Raneogi his no abfurde lungatur natura:digna uel praecipue admiratioe. Plura aut heji funt 
a gencrainec didu neceflaria in tanta notitia.Phalangia ex lis appellantur : quoji noxii morfus: 

corpus exiguum:uariu:acuminatu:ad faltu ingredientium.Alrera eoji fpecies nigri prioribus 
cruribus longiflImis.Ofbus internodia terna in cruribus lupeji modo.Minimi no texunt. Maiores in 
terra cauernarum exigua ucftibula pra?pandut.Tertiu eorude genus erudita operatioe cofpicuu. Ordif 
relasitanricp operis materiae uterus eius fufficitifiue ita corrupta alui natura ftatuto teporefut Democri 
to placet)fiue eft intus quaedam lanigera fertilitas:tam moderaro ungueiram tereti filo : & tam aequali 
deducit ftamina ipfo fe pondere ufus.Texerc a medio indpit circinato orbe fubtegm ina adned& macu 
laf^ paribus femp interuallisrfed fubinde crefedibus ex angufto dilatans indiflblubili nodo implicat» 
Quata arte celant pedicas fcutulato rete ad capiendas mufcas circa graflantesfq no ad hoc uidetur per' 
tinere crebra tapexitas telae:&: quadam politura artisiipfa per fe tenax ratio textrinaefq laxus afflatus ad 
ron refpuenda quae ueniantffinus derelido laxo praetenti fumma parteiut arbitrari liceat illa quae dif' 
ficile cernunturrat^ ut in plagis lineae ofFcnfe praecipitantur in finum.Specus ipfe qua cocamerafe ac 
chiteduraf& contra frigora quato uillofiorfq remotus a medio aliudqp agdi fimilis ; inclufus uero fic 
ut fit nec ne intus aliquis cerni no poflit. Age firmitas quata irrupentibus uentisiqua puluej/ mole de' 
grauante.Latitudo telae fepe inter duas arbores cu exercet artem & difeit texerc.Longitudo fili a culmi 
ne:ac rurfus a terra per illud ipfum uelut reciprocatioifubit^ pariter ac fila deducir.Cum uero captura 
incidit q uigilas 6C paratus ad curfum.Licet extrema haereat plaga femp in mediu curritiex quo fic ma' 
xime totu cocutiendo impIicet.Scifla jitinus reficit ad politura lartiens.Naqi 3i lacerta je catulos uenan 
tur.Hos primum tela inuoluentes:& tuc demu labra utrag; morfu apprehendetes amphitheatrali fpe 
dtaculo cu cotingit.Sunt 8C ex eo auguria.Quippe incremento amnium futuro telas fuas altius tolliit: 
iidem fereno no texunt nubilo texiit.Ideo^ multx araneae hymbrium figna funt.Foemina putant efle 
quaetexattmarem qui uenaf.Ita paria fieri merita.Coniugio aranei coueniunt crunibus,Pariut uermi' 
culos ouis fimiles.Na nec differri hoje genitura p6t:quoniam infedo uix ulla alia narratio eft. Pariut 
autem ouatn telas expanfa quia faliunt:atqi ita emittunt.Phalangius tantum in ipfo fpecu incubat ma 
gno numero.Qui ut emerferit matrem confumitifepae 3C patre. Adiuuar.n 4 ncubare. Pariunt aute trj 
•eoos.CEterae paudo;es«Et incubant triduo, Confumunf aranei quater feptenis diebus, 




LIBER 



Defcorpfonibus. CA* XXV* 

Imifiter his & fcorpiones terreftres uermiculos 00094 fpcdc parfut:(imilitcr^ pimunt. Peftis 
f importuna ueneni ferpentiummifi ^ grauiore fupplicio lenta per triduum morte coficiunt. 

Virginibus loetali femper idtu:& focminis fere in tomm.Viris autem in matutino exetltes ca-' 
nis priulq aliquo fortuito idiu ieiunu m egerant uenenum,Semp cauda in idtu eftrnullo^ mometo me 
ditari ceifaf.ne quado defit occafionuFerit obliquo idiu & inflexu,Venenum ab iis cadidu fundi Apol-' 
lodorus audior eft in nouem genera defcriptis per colores maxime fuperuacuos^uoniam no eft fcire 
quos minime exitiales pracdixerit,Geminos quibufda aculeos eiletmarefgp facuiffimos» Na coitu iis tri 
buit.Intelligi autem gracilitate dC logitudine. venenu olbus medio die cum incanduere folis ardoribus 
Item 91 cum fitiunt inexplebiles potu.Coftat 8 C feprena caudae internodia facuiora efle. Pluribus, n.fena 
funt.Hoc malum africa: uolucrse etia auftri faciuntrpandcntibus brachia ut remigia fubleuantes, Apol 
lodorus ide plane quibufda inefTe pennas tradit.Saepe plylli qui reliquari uenena terragi inuehetes quae 
Ilus fui caufa peregrinis malis impleuere italia,Hos quoqi importare conati funt.Sed uiuere intra ficu/ 
Ii Caeli regione no potuerCiVifunf tame aliquado in italiarfed innocuitmultif^ aliis in locis:ut circa fape 
l‘n egj^pto.In fcy thia interimunt etia fuesralioqn uiuaciores cdtra uenena talia. Nigras qde celerius fi in 
aqua fe immerferint.Hoi idlo putaf efle remedio ipfo^i cinis potus in uinotaut oleo merfus.Magna ad 
uerfitate cu ftellionibus putat elTe:innocuosdutaxat iis:qui & ipfi carent fanguine lacertaji figura. Atqp 
fcorpiones in totu nulli noceretqbus no fit fanguis.Quida QC ab ipfis foetu deuorari arbitrant. Vnu mo 
relinqui folertiflimum:K qui fe ipfius matris clunibus imponcdo tutus 6 i a cauda & a morfu loco fiat* 
Hunc efle reliquow ulroremtqui poftremo genitores conficiat fuperne:pariuntur autem undeni. 

De ftellonibus. CA. XXVI* 

Hamcleonu ftelliones quodamodo natura habetrrorc tatum uiuentes:pter^ araneis. Similis 
C cicadis uitatqua^^ duo genera , Minores quae primae^ueniunt:quaeuefunt mutae:& nouiifi/ 

me pereut»Sut aut multsc»Seques eft uolatura.Qux canut uocanf'achetx:& quse minores ex 
iis funt tergironiac.Sed illae magis canorat,Mares cantant in utrogp genere.Focminac filent,Gctes uefcu/ 
rur iis ad oriente:etia parti opibus abudantibus. Ante coitum mares pferuntra coitu foeminas:ouis eap^ 
corruptis quae funtcandida4Coitus fupinis.Afperitas praeacuta in dorfotquaexcauatfoeturae locum in 
terra,Fir primo uermiculus,Dein ex eo quae uocaf tetrigometra:cuius corrice rupto circa folftitia euo/ 
lentmodlu ferap.Primu nigrae at^ durae. Vnu hoc ex iis quae uiuut & fine ore eftj^ro eo qdam acculea/ 
tu linguisfimile.Ethocin pedlore:quo rorelabunt.Pcdlus ipfum fiftulofumkHoc canunt achetac ut di 
ximus.De caetero in uetre nihil eft,Excitatae cu fubuolant humore reddunt:quod folii argumetum eft 
rore eafde ali.Iifdem folis nullu ad excrementa corporis foramc.Oculis tam hcbetes:ut fi qs digytu co/ 
trahens ac remittes iis appropinquet:trafeant uelut folia.Quida duo alia genera faciut cape, Surgularia 
Gux fit gradionfrumentaria qua alii auenaria uocant, Apparet.n,flmul cu frumentis areicentibus. 

De cicadis. CA. XXVIL 

Icadac no nafcunf in raritatearbope.Idcirco funt cyrenis circa oppidiitnec in campis nec i frigi/ 
c dis aut umbrofis nemoribus.Eft quaeda dC iis locorum differctia.In mileiia regioe paucis funt 

locis.Sed in cephalenia amnis quida penuria eap» 8 C copia dirimit . At in regio agro filent oes* 
Vltca flumen in locris canunt.Pennarum illis natura quae apibus:fed pro corpore amplior. 

De pennis infe<ftop4:Sdicarabeis:& reliqs fcarabeope generis. CA, XXVIII* 

Nfediope quaeda binas gerunt penas ut mufcaeiquaeda quaternas ut apes, Mebranis ut cicadae 
i uolant»Quaternas habent quae aculeis in aluo armanf .Nullii cui taelu in orerpluribus q binis 

' aduolat p>ennis.Illis enim ultionis caufa daturardi his auiditatis.Nullis eope penae reuiuifeunc 
auulfae.Nullum cui aculeus in aluo bipennae eft.Quibufda penape tutelae crufta fupuenit ut fcarabeis* 
Quorum tenuior fragilior^ penna:iis negatus aculeus , Sed in quoda genere eope grandi cornua prae/ 
longa bilulcis detata forcipibus in cacumine(cum libuic)ad morfum coeuntibus,Infantu remediis etia 
ex ceruice fuiiienduntur.Lucanos uocat hos Nigidius, Aliud rurfus eop: genus qui e fimo ingetis pilas 
auerfi pedibus uolutantiparuol^ in iis cotra rigorem hyemis uermiculos foetus fui nidulanf, Volitant 
alii magno cum murmure aut mugitu, Alii focos & prata crebris foraminibus excauant noflurno ftri 
dore uocales.Lucent ignium modo nodlu laterum clunium colore lampyrides : nunc pennaru hia/ 
tu refulgentesmunc uero compreflii obumbratae non ante matura pabula aut poft defeifta confpicuae* 
Econtrario tenebrarum alumnae blattae uitam lucemcp fugiunt in balneis maxime humido uapore^ 
gnatae,Fodiunt ex eodem genere tutuli at^ prxgrandes fcarabei tellurem aridam:fauo% paruae Qi fi/ 
Itulofae modo fpongiae medicato mei le fingunt Jn thraciae partibus iuxta olympum locus eft paruus; 
in quo unum hoc animal examinatur:ob hoccanthorolethrus appcllatus.Penae infediis omnibus fine 
fciflliramulli cauda nifi fcorpioi.Hiceorum folus & brachia habet:& in cauda fpiculum , Reliquorutn 
quibufdam aculeus ih ore utafiloifiue tabanum dici placenltem culicibus & quibufdam mufeis. Om/ 
nibus autem his in ore pro liguafunt hi aculei.quibufdam hebetesmegp ad pundumifed ad fueftunx 
ut mufearum generiiin quo lingua euidens fiftula eft.Nec funt talibus dentes. Aliis cornicula anteocu/ 
los praetenduntur ignauia ut papilionibus, Quxdam infeifta carent pennisiut fcolopedrae,InIedIorum 
pedes quibus funt in obliquum mouentur.Quorudam extremi longiores foris curuantur ut locuftis* 
Ddocuftis. CA. XXIX. 



VNDECIMVS 

Ae pariant in terra dcnaiflb fpinae caule oua codcnfi aa^ni tepore.Ea durant hycttie fub ter/ 
h ra,Subfequenti anno exitu ucris emittunt paruas nigrares 8C fine crnribusrpcnnifg? reptantes» 

Ita^ uernis aquis intereilt ouaifiicco uere maior j)uentus.AIii duplice ea^ fcEtutgeminuq? exi 
tum tradunr.Vcrgiliaji exortu parereideinde ad canis ortu obire:&: alias renafci.Quidam arctari occa/ 
fu renafd.Mori matres cu pepererint certu eft uermiculo flatim circa fauces innafeente qui eas ftragu/ 
lat.Eode tepore mares obeunt.Tafriuolaronemorietes ferpetem (cum libuit) necat fingulce faucibus 
cius apprehefis mordicus.No nafcunf nifi in planis 8i rimofis locis.ln india ternu pedu logitudinis efle 
tradunficruribus 8l femoribus ferrati ufum pr^betes cu inaruerint.Eftd^ alius eap^ obirus.Giegatim 
fublataD ueto in maria aut ftagna decidut.Forte hoc cafu^ euenit no ut prifci exiftimauere : madtfadis 
noiSurno humore alis.lidem qppe nodibus no uolare eas pp frigora tradiderunt.Ignari etia loginqua 
maria ab iis trafiri continuata plurium diep^ profcdioe.Quod maxime miremur fame quo^ qua pro 
pter externa pabula patiere fciunt imminerc.Ac deap^ ire peftis ea inrelligif”. Nagp 8i gradiores cernunt 
&tato uolant pennarum ftridore.ut alise alites credarur:folem^ obumbrenfollicite fufpedatibus po/ 
pulisme fuas operiat terras. Sufficiunt qppe uires:& tanq fit maria tranfirenmmefos permeant tradus: 
diragp meflibus cotegut nubeimulta cotradu adurdes.Oia uero morfu eroddes:& fores quo^ tedo/ 
rumjtalia ex africa magna cohorte infeftatifcepe populo ad fybillina coado remedia confugere inopiae 
metu.In Cyrenaica regione lex eft ter anno debellandi eas,Primo oua obtertndoideinde foetum rpoftre 
mo adultas.Defertoris poena in eum qui ceflauerir.Et in lemno infula certa menfura praefinita eftiqua 
finguli enecatarum ad magiftratus referant.Gracchulos quoque ob id coluntaduerfo uolatu occuren/ 
tes carum exitio«Necari 8i in fyria militari imperio coguntur»Tot orbis partibus uagatur id malu»Pac 
this 8i hae in cibo gratae.Vox earum proficifei ab occipitio uidctur.Eo loco in commiffura fcapularunt 
habere quafi dentes exiftimantur.eofij inter fe teredo ftridorem ederercitea duo aequinodia maxime: 
ficur cicadae circa folftitium.Coitus locuftarum qui 6C infedorum ofum quae coeuntimare portate foe 
minaiin eum foeminarum ultimo caudae reflexo tardo^ digrelTu,Minores autem in omni hoc genere 
ibeminis mares* De formicis noftratibus. CA» XXX» 

Lurima infedorum uermiculu gignunt.Na 8C formicae fimile ouis Vere 81 hae ut apes coican / 

P tes laborc.Sed apes utiles faciunt cibos.Haecodunt.Ar fi qscompet onera corporibus eaj^ifa/ 

teatur nullis portione uires effe maiores.Gerunt ea morfu*Maiora auerfae poftremis pedibus 
moliutur humeris obnixae.Et iis reipu«rario:memoria.cura*Semina arrola codunnne rurfus in fruges 
exeant e terra. Maiora ad introitu diuidunr.Madefada hymbrac proferunrtarcy ficcant. Operatur 8i no 
du plena luna.Eaede interlunio ceflant.lam in opere qui laborc’quae fedulitasC’ Et quoniam ex diuerfo 
conuehunt altera alterius ignaraiut figna inuice recognofeantreerti dies ad recognitione m utua nundi/ 
nis danf .Quae tunc eag: c6curfatio(q diliges(Cum obuiis quaeda collocutio atg? percotano.Silices itiV 
nere ea^ attritos uidemus:& in opere femita fadam : ne quis dubitet qualibet in reqd poffit qtulacu^ 
fedulitas.Sepeliuntur inter fe uiuentium folaeipraeter hominem*Non funt in ficilia pennatae. 

De indicis. • CA. XXXI* 

Ndies formicae cornua erythris in cede Herculis fixa miraculo fuere. Au^e ex cauernis egeruc 
I terree in regione fepretrionalium indojeiq dardae uocanf.lpiis color feliu.Magnitudo aegypti 

lupog^.Eriitu hoc ab iis tpe hyberno indi furanf aefliuo feruoreicodiris pp uapore in cunicu' 

Iis formicisrquae tame odore folliciratx^uolant crebro^ laccrat.quis prae uelocibus camelis fugietes. 

Tata pnicitasferitaf^ eft cu amore auri» Dediuerfitateinfcdoje* CA. XXXII» 

Vita aute infeda 8C aliter nafcunf. At^ afilus in primis.Infidet ex rore hic raphani filio primo 
m uereidd fpiffatus fole in magnitudinem milii cogif.Inde oritur uermiculus paruus:& triduo; 

mox erucaiquae adiedis diebus crefeit immobilis duro cortice ad tadu mouetur aranei.HaeC ^ 

Cf uca quam chryfalidem appellantirupto deinde cortice uolat papilio» «y' • 

De aialibus in ligno & ex ligno nafcentibus. CA. XXXIII» 

. Ic quaedam ex hymbre generantur in terrarquaedam 6C in Iigno.Nec enim 8C cofli tantum in 
f eo fed etiam tabani ex eo na(cuntur:& alia ubicun^ humor eft nimis . Sic intra hoiem tineae 

tricenum peduialiquando 81 plurium logitudinetia in carne exanimi uiuetium quo^ hoiunt 
capfllo.Qua foeditate & fylla didator 8C Alcman ex clariffimis graeciae poetis obiere.Hoc quide 8C aues 
infeftat.Phafianas uero interimit : nifi puluerantes fefe. Pilos habetium afinum tatum immunem hoc 
malo credut:& oucs.Gignuntur autem ex ueftis genereipraccipue lanicio interemptarum a lupis ouiu 
Aquas quo$ quafdam quibus lauamur fertiliores eius generis inuenio apud audores,Quippe cum 
caerae hoc gignanttquod animalium minimum txiftimatur. Alia rurfus generantur fordibus aridi fo/ 
litpoftetiorum crurum lafciuia petauri 8i auris.AIia puluere humido in cauernis uolucria. 

De animali cui cibi exitus non eft. CA. XXXIIII» 

, St animal eiufdem temporis infixo femper fanguini capite uiuensiat^ ira intumcftK ; unum 
e animalium cui cibi non fit exitusicum nimia dehifeit facietate alimento ipfo moriens . Nunq 

in iumentis gignitunin bubus frequensiin canibus aliquandoiin quibus omnia. In ouibus 8C 
in capris hoc folum. Aeque eft mira fanguinis 8C hirundinu m generi in plauftri aqua fitis.Nan^ & hac 
toto capite conduntur, Eft 8i uolucie canibus peculiare fuum malum;auces maxime lancinas quae de/ 
fendi morfu non queunt» 

t iiii 






] 



/ '' , j 

n ■/ 



»> 



5r#K*^, 

h^h CrtAt^- 

^ J L. 

dMn 



LIBER 

De tincis & culicibus Sddiuerfitate earum» CA. XXXV» 

Dem puluis in lanis 6C ueftc tineas creat:praccipue fi araneus una iciudatur, Sitir»n.&: omnem 
i humore abforbens ariditatem ampliat.Hoc eft in chartis nafcirur»Eft eag^ genus tunicas fuas 

trahentium quo codese mo.Sed ho^i pedes cerniitunSpoIiat^ expirant • Si accreuere faciunt 
chryfalidem.Ficarios culices caprificus generat»Ontharides uermiculi fico^ dC pyri;& peuces : & cyna 
chantae:& rofe.Venenum hoc remedia fecum habet, Alae medentur : quibus demptis Icerale cft.Rur/ 
fus alia genera culicum acefees natura gignit»Q uippe cu in niue cadidi repianf’:& uetuftiores uermicu/ 
Ii in media qde altitudine rutili.Na & ipia nix uetuftate rubefcit.Hirti pilis:grandiores torpentefot, 

Depyralifiuepyraufta, CA, XXXVI» 

Ignit aliqua & cotrarium natura elementu, Siqdem in cypri aerariis fornacibus ex medio igni 
g maioris mufeae magnitudinis uolatpenatum quadrupedes appellaf pytalis a quibufdam py 
raufia.Quadiu eft in igne uiuit.CiI euafit longiore pabulo uolatu ttic morif,Hypanis fiuuius 
in ponto circa folftitium defert adnorum effigie tenues mebranas : qbus erumpit uolucris quadrupes 
fupradidac modotnec ultra diem uiuit : unde hemerobion uoca^Rcliquis taliu ab initio ad fine fepte^ 
nani funt numeri.Culici & uermiculo terfepteni,Corpus parientibus quater fepteni. Mutationes in 
alias figuras tranfitus trinis aut quadrinis diebus.Caetera ex iis pennata auruno fere moriuntur.Tabani 
q|uidem etiam caecitate*Mufcis humore exanimatis fi cinere condantur redit uita. 

Hyftorianaturacanimaliumperfingulamembra. CA» XXXVII» 

Ta^ nuc per fingulas partes corporis praeter iam didas membratim tradefhyftoria. Caput 
i ha^r eunda quae fanguinem,In capite paucis aialium nifi uolucribus apices:diuerfi quide ge 

neris,Phoenici plumarum ferie medio eo exeutealio.Pauonibus crinitis arbufculis,Stympha/ 
lidac drro»Phafianae corniculis,Practerca parcorat^ ab illo galerita appellata quonda.Poftea gallico uo-' 
cabulo etiam legioninomedederatalauda,Diximus6Ccuiplicatile criftam dediflet natura per mediu 
caput a roftro refidetem,Et fulicarum generi dedit cirros pico quogp martio 8C grui halearitae,Sed fpe' 
datiffimu infigne gallinaceis corpore coferratummee carne id efletnec cartilagincmec callum iure dixe 
rimusiue^e peculiare,Draconum enim criftas qui uiderit no reperitur.Cornua multis quide 6C aquati 
lium & marino^ ferpentiii uariis data fune modis.Sed quse lure cornua intelliganf qdrupedi tantii 
generi. Adconu»n,5CGppu etia i latina hyftoria fabulofos reor,Nec alibi maior laiciuia naturae lufit ani 
malium armis.Sparfit hsec in ramistut ceruope . Aliis fimplicia tribuit ut in eodem genere fublonibus 
ex argumeto didis. Aliogi finxit in palmasidigytof^ emifit ex iisrunde platycerotas uocant » Dedit ra/ 
mofa capreisifed paruamec fecit decidua.Couoluta in anfradu arietum generiiceu ceftus daret : infefta 



quidem genere & feminis tribuit,In multis tantu moribus. Rimicapris in dorfum adu^ 
iduerfum, Ereda autem rugarum ambitu contorta SC in leue faftigiu exaciua ut lyras de 












Q tV^ 

f , 

tA tVU4 / * 

Q A y 

i' /f 



tauris.In hoc < 
ca.Damisinac 

cerent ftrepficerotiique addace africa appellat.Mobilia eadeiut aurcsrphrygiat armentis.T roglody taje 
in terram dif edarqua de caufa obliqua ceruicc pafcuntur.aliis fingula:&: hxc medio capite aut naribus 
ut diximus.Iamg? aliis ad incurium robuftaraliis ad idum pluribus modis:fupina:conuerfa:connexa: 
om nia in mucronem migratia,In quodam genere pro manibus ad fcabendu corpus. Cochleis ad preti 
tadum iter,In corpore cornua haec ficut ceraftis aliquando & fingula.Cochleis femper bina:& ut pten^ 
danfiac refiliant,Vrogt cornibus barbari feptetrionales potantiurnaf^ binas capitis unius cornua im' 
plent, Alii praefixa his pila cufpidant,Apud nos in lamina feda traflucetratij etiam lumen inclufum 
tius fundunttmultafe alias ad delicias conferunturmunc tindamunc fublitamuc quae ceroftrata pidu 
XX genere dicuntur,Omnibus autem caua:8C in mucrone demum concreta funt,Ceruis tatum folida: 
& omnibus annis decidua.Boum attritis ungulis cornua unguendo aruina medentur agricolae. Adeo 
fequax natura eft:ut in ipfis uiuctium corporibus ferudi caera flcdatunatgp incifa nafcentiu in diuerfas 
partes torqucatur:ut fingulis capitibus qterna fianr.Tenuiora feminis pleru^ funt ut in pecore. Mul^ 
fis ouium nullarncc ceruapemee quibus multifidi pedesrnecfolidipedum ulliiexcepto afino indicorqui 
tino armatus eft cornu.Bifulcis bina tribuit.Nulli qui fuperne primores habent dentes.Qui putat eos 
in cornua abfumi facile coarguunf ceruaji naturaiquae ne^ dentes habetiut ne^ narestnec tamen coc 
nua.Cactero^i offibus adhaerent,Ceruo^ tantum cutibus enafcutur.Capita pifcibus portione corpoje 
maxima fortaffis ut mefgantur.Oftrearum generi nullamec fpongiismec aliis fereiquibus folus ex fen 
fibus tadus eft,Quibufdam indifcretu caput eft ut cancris.ln capite cundo^i animalium homini plu/ 
rimus pilus iam quidem promifeue maribus ac feminis,Apud intofas uti^ getes at^ etiam nomina 
cx eo capillatis alpium incolis galliae comata::ut tame fit aliqua in hoc terrarum differetia. Quippe mi' 
conii carentes eo gignunturificut in cauno lienofi,Et quaedam animalium naturaliter caluetificut ftru 
tiocameli 8C corui aquaticiiquibus apud griccos nome eft inde , Defluuium eorum in muliere rarum» 
in fpadonibns no uifum.Nec in ullo ante ueneris ufum,Ncc infra cerebrumiaut infra uerticemraut cir 
ca tempora:at^ aures,Caluitium uni tantum animalium hominiipraeterq innatum.Canides homin j 
tatum equisifed homini femper a priori parte capitis tum deinde ab auerfa. Vertices bini homini ta' 
tum. Aliquibus capitis ofla plana:tenuia:fine medullis:ferratis pedinatim ftruda compagibus • Perfra' 
da non queunt folidari.Sed exempta modice no funt fetalia in uicem eo|^ fuccedete corporea cicatri' 
ce.Infirmiffima efle urlisiduriflima pfitacis fuo diximus loco,Cetebrum omnia habent animaliaiquac 
languinem. Aeque SC ia mari quae moUia appellauimusiquauis careont fangume:ut polypi«Sed homo 





VNDECIMVS 

poitfonc maximam 8t hamidiffimia:omniu 9 uifccp^ frigidiffimu: duabus fupra Tubtcr^ mcbranis 
uclatum:quapi alterutram rumpi mortiferi ^Cxtcro uiri q foeminx maius.Hominibus hoc fine fan 
guine:fine uenis:8d reliqui fine pingui.Aliud efle q medullam eruditi docent:quoniam coquendo du^ 
refcar»Omnium cerebro medio infunt ofllcula parua.Vni hominu in infantia palpitatmec roboratur 
ante primu Termonis exordiumtHoc eft uifcerum excelfifllmurproximu^ calo capitis fine carne:finc 
cruoretfinefordibus.Hic habet fenfuum arcem»Huc uenapd ois a corde uis tendit, Hic definit,Hic cui/ 
mcn altiiTimu.Hic metis eft regime,Oium aut aialiu in’priora pronurquia & fenfus ante non tendunt» 
Ab co proficifcif fomnus»Hic capitis nutatio,Qua cerebru no habent non dormiunt, Qruis in capite 
inelTe uermiculi fub lingua inanire dC circa articulum qua caput iungif humero numero,xx.produnf* 
Aures hoi tantu imobiles. Ab iis Flacco]^ cognomina,Nec in alia parte foeminis maius ipcndium mar 
garitis dcpedetibus.ln oricte quide & uiris aupi gcftare eo loci decus exiftimaf . Animaliu aliis maio/ 
resraliis minores, Ceruis tantu fciflaraut uelut dmifa,Soricibus pilofie.Scd aliqua oibus animal duta/ 
satgenerantibus:exceptouituIomarinoat^delphino:&qua cartilaginea appellauimus 8i uiperis. 
Hac cauernas tantfl habent auriu focorprater cartil^inea & delphinu:quem tame audire manifeftu 
efi.Na 8C catu mulcerentunSi capiunf attoniti fono,Quo na modo audiant:miru,Iide nec olfatus ue/ 
ftigia habent:cu olfaciant fagaciiTime.Penatoji aialiu buboni tantu dC oto pluma uelut aures.Cateris 
cauerna ad auditum.Simili modo fquamigeris atgp ferpentibus.In equis & oium iumentorum gene/ 
re indida animi praferunt.Feflis marcida.Nutates pauidis.Subrefla furetibus,Refolura agris,Fac!/ 
es hoi tantu:cateris os aut roftra,Frons 8C aIiis»Sed hoi tantu triftitia:hilariratis:clementia;feueritatis 
index in aflenfu eius.Supdlia homini 6C pariter & alterne mobilia 6i in iis pars animi,Negamus annui/ 
mus:hac maxime tndicant.Faftus fuperbia aliubi conceptaculum :fed hic fedehaber.ln corde nafcif: 
hic fubitrhic pendet,Nihil altius fimul abruptiuf(j inuenit in corpore ubi folitaria eflenSubiacent ocu 
Ii pars corporis preciofiflima:6i qui lucis ufu uita diftinguant a morte,N5 oibus aialiu hi.Oftreis nui/ 
Ii,Quibufdam contharum dubii,Pedlinesenimfiqsdigytosaduerfum hianteseos moueattcontrahu 
tur ut uidentes,Et olentes fugiunt admota feramenta,Quadrupedu talpis uifus no eft.Oculop^ effigi/ 
es ineft:fi quis praetenta detrahat mebrana.Et iter aues ardeola^ genera:quos leucos uocat altero ocu/ 
Io carere tradunt.Optimi auguri cu ad auftru uolat Ieptetrioneue,So!ui enim picula dC metus narrant» 
Nigidius nec locuftis nec cicadis efle dicit,CochIeis oculo^ uicem cornicula bina praeteratu adimplet. 
Nec lumbricis ulli funttuermiumuegcneri.Oculi homini tantum diuerfo colorercaeteris in fuo cuiq 
generi fimiles.Et equorum qbufda glaudrfed i hoie numerofiflimje diuerfitatis atgp differetiaergradio 
res:modici:parui:pminentes:quos hebetiores putant.Conditi quos clariffime cernererficut in colore 
caprinos.Practerea alii comentur longinqua, Alii nifi prope admota no cernunt,Multop 4 uifus fulgore 
folis cofiat nubilo die no cernentiummec poft occafum,Alii interdiu hebetiores.noflu praeter exteros 
cernunt.De geminis pupillis aut qbus noxii uifus eflent fatis dixim us,Tyberio Cxfari ipfi alia q cetero 
rum mortalium fuiffe natura:ut expgefadius nodlu paulifper haud alio modo q luce clara contueretur 
omniatpaulatim tenebris fefeobducentibus»Diuo Augufio equoge mo glauci mere:fupra^ hoiem al/ 
bicantis magnitudinis,Quam ob cam diligentius fpedari cos iracudix ferebat.CIaudio Csefari ab an/ 
gulis canxore carnoforfanguincif^ uenis fubinde fuffifi.Caio principi rigentes . Neroni nifi cum coni/ 
ueret ad ^pe adm ota hebetes, Viginti gladiatori paria in Caii pricipis ludo fuere:in iis duo oino qui co/ 
rra cominatione aliqua no continucret,& ob id inui<3i,Tantx hoc difficultatis eft homini,Plerifq! ucro 
naturale uf mutare non ceflcntrquos pauidiores accepimus.Oculos unicolores nulli cum candore om/ 
nibus mediufculo differentes,Nc 9 ulla ex parte maiora indicia animi cuniftis aialibusifed maxime ho/ ’ 
mini ideft moderatiois:clemetix:mifericordix:odiuamoris:trifticix:lxticix.C6tuitu quo^ mulrifor i 
mc$:truces:torui:fl3grates:graues:trafuerfi:limi:fumi:bladi.Profefto in oculis afus inhabitat. Ardent: t 
incedutur:hume<ftant : cohibcnt,Hinc illx mifericordix lachrymx.Hos cum ofeuiamur afum ipfum ) 
uidemur attingere.Hinc fletus dC rigantes ora riui,Quis ille humor eft in dolore tam foecundus 6C pa/ 
tatus^Aut ubi reliquo tpei' Animo aut uidemus. Animo cernimus. Oculi ceu uafa quxdam uifibilem 
cius parte accipiunt:atgp trafraittut,Sic magna cogitatio obcxcatabdudo intus uifu, Sic in morbo co/ 
mitiali aperti nihil cernunt animo caligante.Quin 8C patentibus dormiut lepores : multiq? hominum 
quos Corybantiam grxei dicunt,Tenuibus multif^ membranis eos natura c6pofuit:callofis contra fri 
gora calorefgp in extremo tunicistquas fubinde purificant lachrymationu faliuisdubricos propter kur 
fanria 8C mobilcs.Media eorum cornea feneftrauit pupilla:cuius anguftix non finunt uagari in certam 
aciem :8i uelut canali diriguntrobiterm incidentia facile declinant. Aliis nigra:aliis atra : aliis ruffa : aliis 
glauci coloris orbibus circundatisiut habili mixmraaccipiaturcircumieaocandore lux:& tempera/ 
to repcrcuflu no obftrepatiadeo^ iis abfoluta uis fpeculi:ut tam parua illa pupilla tota imaginem red/ 
dat hominis,Ea caufa eft:ut plerx^ alitum e manibus hoium oculos potiflimu appetantrg» effigiem 
fua i iis cernentes uelut ad cognata defideria fua tendunt. Veterina tantu quxdam & incrementa lunae 
morbos fentiunt,Sed homo folus emiflb humore excitate liberaf.Poft uicefimum annum multis re/ 
ftitutus eft uifus.Quibufdam ftatim nafcentibus negatus nullo oculop^ uitio.Multis repente ablatus 
fimili mo nulla prxcedente iniuria,Venam ab lis pertingere ad cerebrum pitiftimi auiftores tradunt» 
Ego ad ftomachum crediderim.Certe nulli fine redudatioe eius eruif oculus:morietibus illos operire 
curfur^ in rogo patefacere quititid magno ritu iaciu elUta more condito ut ab hole fupremum 












(initui 

rrt M.-fyl'^*^' 






i»’/* 



LIBER 

fos fpe^Iari fas eft:5; catlo ttoii oftendi ficfas,Vni animalium hof deprauanf»Vnde cognomina Strabo 
nu & Petopi. Ab iifde g altero lumine orbi nafcerentur coclites uocanf .Quis parui un in^ ocelli lucini 
Iniurtecognome h3buere♦No6^:urnop^a^aliu ueluti feliu in tenebris fulgerent ladiant^ oculi.utcon^ 
tueti non nt.Et caprae lupo^ fplendentducegt iacuIanf.Vitulo manno & hyens in mille colores tran 
feunt fubinde.Quin & in tenebris multo^ pifciu refulgentificut aridi robuui^ caudices ueruflate pu^ 
trefqp.No conuiuere diximus qux no obliquis oculisrfcd circuadlo capite cerneret.Chamae leonis ocu 
los circuagi totos tradut.Oncri in obliquu alpiciunt.Crufla fragili inclufis rigentes«Locufhs fquillifij 
jnagna ex parte fub eode munimeto praeduri eminet.Quoge duri funt minus cernuntig quo^e humi 
di.Serpentiu catulis & hirundinu pullis fi quis eruatirenafci tradunt.Infcdoje omm & quibus teftacea 
operimenta oculi mouentur:ficut quadrupedia aures.Quibus fragilia opimentaiiis oculi duri.Oia ta/ 
lia 6i pifees 8C infedia non habent genasmec integut oculis.Oibus mebrana uitri modo tranllucida op 
tendit. Palpebrae in genis homini utring?.MuIicribus etia infediae quottidiano tanta efl: decoris affeda 
tio ut tinganf oculi quo 9 ,Alia de caufa hoc natura dederat ceu uaIlum:quoddam uifus 6C prominens 
tnunimentum circa occurfantia animaliaiaut alia fortuitu incidentia.Defluere eas haud immerito ue 
nere abudatibus tradunuEx exteris nulli funtinifi gbus & in reliquo corpore pili . Sed quadrupedi in 
fuperioribus tantum genac.Volucribus in inferiore.Et gbus molle tergus ut ferpentibus. Et quadru/' 
pedibus gus oua pariut ut lacertae. Strutio camelus alitum fola ut ho utrin^ palpebras habet.Nec ge 
nx quide oibustideo neij niflationes iis qua: animal generat.Grauiores alitum inferiore gena conni/ 
uent.Eaedem nidanf ab angulis mebrana obeunt.Coluba: fimilia utra^ conniuent.Et quadrupe/ 
des quae oua pariunt ut teftudinesicrocodili inferiore tantum fine ulla nidtatione : propter praeduros 
ocutos.Extremum ambitura genx fuperioris antiqui cilium uocauere:unde 6C fupercilia.Hoc uulne/ 
re aliquo didudlum no coalefcit.In paucis humani corporis mebrisJnfra oculos mala: homini tatum 
quas prifci^enas uocabaunxiittabulage interdido radi a focminis eas uctantes.Pudoris haec fedes. Ibi 
. maxime oftendif rubor.Infra eas hylaritates rifum^ indicantes buccae.Et altior homini tantuiquem 
■ noui mores fubdola irrifione dicauere nafus.Non alii aialium nares eminent. Auibus:ferpetibus:pifci^ 
t bus foramina tantu ad olfatus fine naribus.Et hinc cognomina fimoge filonu.Septimo menfe genitus 
faepenumero foramina aurium & narium defuere.Labra gbus brochi labeones didi.Etos ^bum du/ 
riufue animal generantibus.Pro iis coronea & acuta uolucribus roftra.Eadem rapto uiuentibus adun 
ca.Colledio reda herbas ruentibus limum^ redunca ut fuum generi.Lata in ufum iumentis uice ma 
nus ad colligenda pabula«Ola apertiora laniatu uiuentibus.Mctum nulli praeter hominemmec mala^ 
Maxillas crocodilus tantu fuperiores mouet.Terreftres quadrupedes eode quo cacterae moreipraeterq 
in obliquu.Dentiu tria genera«Serrati:aut c6tinui:aut exerti.Serrati pedinatim coeuntesme contrario 
occurfu atterantunut ferpentibus:pifcibus:canibus.Continui ut hominiiequo.Exerti apro: hippopo/ 
tamatoielephato.Continuorum qui digerunt cibum lati 6i acuti.Qui conficiuntiduplices.Qui difcrit 
minant eos canini appcllantur.Hi funt ferratis longiffimi.Cotinui aute utra^ parte oris funt ut equo. 
Aut fuperiore primores no funt ut bubus:ouibus:omnibufm quae ruminat.Oprac fuperiores no funt: 
praeter primores gcminos.Nulli exerti quibus ferrati,Raro Faeminx 8C tamen fine ufu . Itaqp ciI apri p 
cutiantifoeminaefues mordent.Nullicuicornuacxerri:fed omnes fui concaui.Cacteris dentes folidi. 
Pifciu omnibus ferratiipraeter fcaje.Huic uni aquatilium plani.Caetero multis coru in lingua 8C toto 
ore:ut turba uulnepe mollianttquae attritu fubrigere no queunt.Multis 8C in palatoiatqp etia in cauda* 
Praeterea in os uergentes ne excidant cibi nullu habentibus retinedi amminiculu, Similes aQjidi 6i fer/ 

i jentibusifed duo in fuperna parte dextera leuam longiflimi tenui fiftula perforatirut fcorpidnum acu>' 
ei uenenum infundentesinon aliud hoc efle g fel ferpentium.Et inde uenis fub fpina ad hos peruenire 
& has per uentrem defeendere diligenriffimi audores fcribunt.Quidam unu efle eu:&: quia fit adun/ 
cusirefupinari cum momorderit. Aliqui tunc decidere eumrrurfufcp recrefeere facilem decuffu:& fine 
eo efle quos tradari cernamus,Scorpionis cauda: inefle cum:& plerif^ ternos. Viperae dentes gingiuis 
conduntur, Haec eadem pregnans ueneno impreflo detium repulfu uirus fundit i morfus. Volucrun* 
nulli dentes praeter uefpertilionem.Cameli foli ex iis quae non funt cornigera in fuperiori maxilla pri/ 
motes non habent.Cornua habentium nulli ferrati.Et cocleae dentes habentrindicio eft a minimis ea/ 
rum derofas uites.At in marinis crufta 8l cartilaginea priores habere.Item chinis quinos eflerunde in/ 
felligi potuerit miror.Dentium uice aculei infedis.Simiac dentes ut homini.Elephanto intus ad man 
dendum quattuoripraeter^ eos qui prominent»Mafculis reflexiifoeminis redi atgp^ni.Mufculus ma 
rinus qui balenam antecedit nullos habet.Sed prolis feris intus os hirtu:6d Ifguam etiam appellatum* 
Terreftrium minutis quadrupedibus primores bini utrin^ logiflimi.Ceteris cum ipfis nafcutur.Ho/ 
^ mini poftg natus eft feptimo mefe.Religs perpetui manet.Mutanf homini:!eoni:iumento:cani:& ni 
' minatibus.Sed leoni & cani no nifi cabini appellati.Lupi dexter caninus in magnis habetur operibus* 
Maxillares qui funt a caninis nullu animal m urat.Homini nouififimi qui genuini uocantur cirdter ai 
celimu annu gignunf:multis & odogefimo.Foeminis quo^:fed quibus in iuuenta no fuere nati:deci 
dere in feneda:6i mox renafei certu eft,Zanclen famothracenu ciuem cui renati elTent poft centum 6i 
quattuor annos Mutianus uifum a fe prodidit,Ca:tero maribus plures g foeminis in homine: pecude: 
caprifue.Timarchus Nicoclis filius Pappi duos ordines habuit maxillap:. Frater eius non mutauit prI 
tnoies:ideo$ praetenuit^Eil exemplum detis homini Si in palato gf neii, At canini amiili calu aliquo 



VNDECTMVS 



renarcunf.Gettris Tenedia rubcrcunt.Equo rantu cadidiofcs fiutttj\ctas iirteriiioji dcfibus fndi 
catur.Equo funt tiumero.xI»Amitm tricefirno menfe primores utrin^t bmos.Sequeti anno totidc p' 
xtmos cu fubcunt didli colurrjcHares.Quinto anno mdpiere binos amittit:qui fexroanno renafeunt* 

Vii .ofs habet & renatos & imutabiles.Equo caftrato prius no decidut dentes. Afino|<: genus rncefimo 
menfe fimiliter amittitidefnde fenis mefibus.Quod fi no prius pepennf.q decidant poftremnftenlitas 
certa.Bobus bis mutanfiSuibus decidunt nunq.Afumpra hac obleruatione fenedlus in equis Qc ca:te/ 
ris ueterinis intelligitur denriu bTochitarerfupciiio^ canicie:6i circa ea lacunis cum fere.xvi,annopi exi 
ftimanf.Hoium dentibus quodda ineft uirus,Na<p &: fpeculi nitorem ex aduerfo nudati hrbetar:&' co ? 
lumbo 9 « fetus iplumes necar«Re!iqua de iis in generatione homm diifta funt,Erdpetibus morbi cor-' ^ 
pora infantia accipiunt . Reliqua animalia quae lerratos habentrfeuiflima detibus.Linguae non oibus , 
eodem modo.Tenuiflimaferpentibus& trifulcaiuibrasratricolorisifii fi extrahas praelonga «Lacertis 
bifida 8L pilofa.Vitulifqt marinis dupIex.Sed fupradidlis capillamenti tenuitate. Cxteiis ad circii lam/ 
^daora.PifcibuspauJominusqrotaadhacrens,Crocodilistora.Sed iguftatu linguae uice carnofuitj 
aquatilibus palatu.Leonibus ac pardis oibufq? generis eius etiam felibus imbricatae afpcritatis:&: limae 
fimilis:attenuafq 3 lambedo curem hols.Quae caufa etia mafuc fada ubi ad uicinu fanguine peruenit ia-' 
liuaiinuitat ad rabiem«De purpura^ linguis diximus.Ranis prima cohaeret.Intima abfoluta a gurtu/ 
re qua uoce mittunt»Mares tum uocantur ololygones ftato id tpe euenitteientibus ad coitii feminas 
Tum fiquide inferiore labro demifib ad libramentnm modicje aquae receptx in fauces palpitate ibi 1 k 
gua ululatus elicif.Tuc exteti bucca^ fmus plucet.Oculi flagrant laboreppulfi «Quibus in pofleriore 
parte aculeiiiis & dentes dC lingua. Apibus etiam praelongaiemina dC cicadis.Quibus aculeus in ore fi' 
«ulofusuis nec lingua nec denres.Quibufdam infedlis intus lingua 8i formicas.Carterum lata elepha' 
to praccipue.Reliquis in fuo genere femper abfoluta.Homini tantum ita faepe conftridla uenisiut in-' 
tcrdici eas necelle fir.Metellum pontificem adeo inexplanatae fuifle accepimusrut multis mefibus tor-' 
tus credaturteu meditatur in dedicanda xdc opifere dicere.Geteris feptimofere anno fermonc expri/ 
mit.MuItis uero talis eius ars contigitnit auium 6i. aialium uocis idifcrete edaf imitatio.Intelledlus fa' 
potu eft cacteris in prima 1 i'gua:hol dC in palaro.Tonfillae in hoie.ln fue gladulietquod iter eas uuae no/ 
mine ultimo depeder palato hol tanti! cft.Sub ea m inor Iingua.Nulli oua generantiu .Opera cius ge' 
mina duabus iterpofita fiftulis.In tenor eag^ epigloflis appeflaf arteria ad pulmone at^ cor per tinens* 
Hac operit in epulando fpiritu ac uoce illac meante : ne fi potus cibufue in alienum deerauerit tramite 
torqueat«AJtera exterior eft:appellarur fane gulaiqua cibus atgi potus deuoraf. Tendit haec ad ffoma' 
chumris ad uentre.Hac p uices operit cu fpintus tantu aut uox comeatme reftagnatio itcmpeftiua alui 
obflrepat.Ex cartilagie 6C mrne avteriaigula ner uo di carne coflat.Ceruix nullrrnifi quibus u tra^ hxc 
Cacteris colIu:quibus tantii gula«Sed qbus ccruix e multis uertebrarifq! oibiculatim oflibus flexilis ad 
circunfpedlum articulorum nodis iungitur.Leoni rantu di lupo di hycnae di fmgulis i edlifgt oflibus ri 
genstC^tcro fpinae adnec^itur.Spina liibis oflratfed tereti ftrudbura p media foramina a creoro medui 
Ia delcend£te.Eande efle d naturaiqua cerebro colligunnquonia praetenui eius mebrana mo incifa fla 
lim expiref.Quibus loga cruranis longa di colla.Ite aquaticis quis breuia crura habentibustfimili mo 
uncos ungues.Gurtur hoi tantu di fuibus itu_mefcu:aquapi quae potatur pleru^ uitio « Sunium gulae 
fauces uocanfipoftremu ftomachus.Hoc nofe eft fub arteria iam carnofa lanitas adnexa fpinae ad lati 
tudinem ac longitudine lagenx mo fufa,Quibus fauces non funt:ne flomachus qde eftmec colla : nec 
guttunut pifcibus:& ora uentnbus iunguntur.Teftudini marinae lingua nullauiec dentes : fed roftri 
acie cominuit oia,Poftea arteria di flomachus denticulatus callo in modu rubi ad coficiedos cibos de' 
crefeetibus crenis quicquid appropinquat uentri.Nouiffima afperiras ut feobina fabri.Cor aialibus cac 
teris in medio pedlore eft.Homini tantii infra leua papilla turbinato mucrone in priora emines. Pifci' 
bus folis ad os Ipeiflat.Hoc primu nafcctibus formari in utero tradtit.Deinde cerebruificut rardiflimei 
ocolos.Sed hos primu moriicor nouiflime.Huic praecipuus calor.Palpirat certe:8i quafi alterum mo-/\ 
uef.lntra aialia praemolli firmo^ opum mebranae inuolucroimunitu coflaji di pedoris muro:ut pa' - 
reat praecipuam uitac caufam di originem .Prima domicilia intra fe animo di fanguini praebet:finuofo 
fpecu;& in magnis aialibus triplicia nullo no geminojbi mes habitat.Ex hoc fonte duae grades uenae ’ 
in priorafii terga difcurrunfparfarg» ramoge ferie per alias minores oibus mebris uiralem fanguine ri' 
gant.SoIu hoc uifeepe uitiis non macerafinec fupplicia uirae trahitilefum^ morte ilico affert.Qeteris 
corruptis uiralitas in cordedura.Bruta exiflimantur aialium qbus duru riget:audacia qbus paruii cfts 

E auida quibus praegrade.Maximu aut eft ^ portione munbus:lepori:afino:ceruo:patherac:mufteIIis: 
yenis:6<: omnibus timidis aut ppter metu maleficis.In paphlagonia bina pdicibus corda. In equoru 
corde di boum olla reperiuntur interdii augeri id p fin^ulos annos in hoie ad binas drachmas poderis 
ad quinquagefimu annii accedere.Ab eo detrahi rariideidi ideo no uiuere hoiem ultra edefim um an' 
nu defedu cordis acgyptii exiftimant.Quibus mos di cadauera afleruaremedicata.Hirtocorde gigni 
quofda hoies pdunnnec alios fortiores efle induftriaificut Ariftomenem meflenium :qui.ccc. ocadic 
lacedaemoniostlpfe cduulneratus di captus femel per cauerna latomiae euafir anguftias:uulpium adi 
tus fecutus.Ite^ captusifopitis cuftodibus fomno ad igne aduolatus lora cum corpore exuflit.Tertio 
capto laccdaemonii pedus difTecuere caufa uiuendiihirfutu^ cor repertu eft.In corde fummo pingui/ 
cudo eft quaedam, kcis extis.Non fetnp hoc aut in pane extpiu habitu eft.L4Poftumio,L<Albino tege. . 



i 

^ Gii/k ' 

I 















t. 



*^}inkT, 



LIBER 

tacto^ pofi centefima aicefimatertia oTympiademrcu rex Pyrrhus ex ftalia diTcefllflet cor fn extis aru*' 
fpices afpicerecoepcrunt.Csefari didtarori quo dieprimu uefte purpurea ^ceiTitrargi in fella aurea infe/ 
dit facrificanti bis in exris defuit. Vnde quefho magna de diuinarioeargumenratibustpotuerir ne fine 
illo uifcere hoflia uiuerei’ An ad tempus amiferit;'Negaf cremari pofTe i iis:q cardiaco morbo obieric 
Negaf & ueneno inrereptis«Certeextat oratio Vitellirqua rcu Pifonem eius fceleris coarguit;hoc ufus 
argumetotpalaq? teftatustno potuifle ob uenenu cor Germanici Caefaris cremari»Contra genere mor 
bi defenfus cfl: Pjfo.Sub eo pulmo eftifpirandig? offidna attrahes:ac reddens aiam idcirco fpongiofus: 
ac fiflulis inanibus cauus.Pauca eu (ut didiu efl: )habent aquatilia:ac caetera oua parietia exiguu:fpumo 
fum:necfanguineu:ideononfitiunr,Eadeeftcaufaquarefubaqua diuran^&phocceurinerur.TcflU'' 
do quo^ quis praegrandem 5C fub toto tegumento habeat:fine fanguine tanic habet.Quanto minor 
hic corponbus;tanto uelocitas maior.Chameleoni portione maximus 8C nihil aliud itus.Iecur 6C dex 
tera in parte eft.In eo quod caput extoge uocant magnae uarietatis.M. Marcello circa morte cum periit 
Ab Hanibale defuit in cxtis.Sequenti deinde die geminu repertu eft.Defuit & Caio Mario cu immo/ 
laret uticae.Ite caio principi Kalcn,ianuariis cum iniret confularum:quo anno interfedlus eft . Claudio 
fucceflbri eius quo menle interemptus eft ueneno.Diuo Augufto fpoleti facrificanti primo poteftatis 
fuse die fex uuftima^ iocincra replicata intrinfecus ab ima fibra reperta funt.Refpofum^ duplicatup^ t 
tra annu imperiu.Caput extop^ triftis oftenti uifum tu quoqi eft:practerq in folicitudine ac metu, Tuc 
enim peremit curas.At bina iocinera leporibus circa briletu & tharne:8i in chei onefo ad jjpontidem 
Mirugs traflatis alio interit altc 9 ^.In eode eft ctia fel no oibus datum animalibus.Tn euboese chalcide, 
nullu pecori.In naxo prsegradegeminugi ut pdigii loco utri^aduenac^Equirmulliiarinncerui : caprae 
apri:cameli:delphini no habent,Murium aliqui haber.Hominu paucis no eftiquo^iualitudo firmior 
& uita longior»Sunt qui equo no quide in iecore effe fed in aluo putet:& ceruo in cauda aut inteftinis» 
Ideo tanta habent amaritudinem :ut a canibus no attingantur. Eft aut nihil aliud q purgamentum pef 
fimi fanguinis;& ideo in materia eius eft, Certe iecur nulli eftmifi fanguinem habentibus. Accipit hoc 
a corde cui iungitunfunditg? in uenas,Sed in felle nigro ifanisecaufa homini:morf^ roto reddito.Hic 
6C in mores crimen bilis nomine.Adeo magnum eft in hac parte uirusicum fe fundit in animil.Quin 
6C toto corpore uagum colorem quog? oculis aufert.Illud quidem redditum etia ahenis. Nigrelcut^ 
contadla corne quis miretur id uenenum elle ferpentium,Carent eo qui abfinthio uefcuntur in ponto. 
Sed renibus ex parte tantum altera inteftino iungiturrut coruis coturnicibus: phafianis , Quibufdam 
inteftino tatum utcolumbisraccipitrirmurenis.Paucis auium in pc(ftorc,Seruentibus portione maxi> 
me copiofum 8i pifcibus,Eft aut plerifqi toto inteftino ficut accipitri miluo,Prsetcrea i pedore e & cac 
teris auibus»VituI)s quide marinis ad multa quoqi nobile,Tauropi felle aureus ducif color. Arufpices 
id Neptuno di humoris potetix dicauere ,G eminu^ fuit Diuo Auguftorquo die apud adium uicit, 
Muriu iecufculis fibrse ad numeri Iunx dic^i in menfe cogrucredicunfrtotide^ 6i inucniri quotu lu^ 
men cius fit.Prxterea bruma increfcere.Cuniculogi exta in betica gemina fepe reperiunf, Ranap^ ru/ 
betap^ altera fibra a formicis no attingitur propter uenenumrut arbitranf.lecur maxime uetuftatis pa 
ties centenis durare annis obfidionum cxepla prodidere.Exta ferpentibus di lacertis Ionga.Cecinx uo 
laterrano dracones emicuifledeexti Ixto .pdigio tradif. Er profedo nihil incredibile fit exiftimanti/ 
bus,Pyrrho regi quo die perit prxeifa hoftiarum capita tepfille fanguine fuu labentia,Exta homini ab 
inferiore uifccpe parte fepanf mebranis qux peordia appellatrqa cordi prxtedunfrqd grxei appcllauc/” 
rut phrenas,Omnia quide prfcipalia uifcera mebranis propriis ac uelut uaginis incluut ^uides natu/ 
ra.In hac fuit di peculiaris ca uicinitas aluirne cibis fupprimeretur animus.Hinc certe refertur accepta 
fubtilitas metisrideo nulla eft ei carorfed neruofa exiliras,In eade prxeipua hylaritatis fedesrquod titil/ 
latu maxime intelligitur alaj^rquas fubitrno alibi tenuiore cute humanarideo fcabendi dulcedine ibi 
;pxima.Ob hoc in proeliis gladiatoruqi fpedaculis morte cu rifu traieda prxeordia artulerut, Subefl 
uenter ftomachu habentibusrcxteris fimplexrruminatibus geminus fanguine caretibus nullus , Inre/ 
ftinus enim quibufda ab ore incipies quada uia eode refledinut fxpix di poIypo,In hole adnexus infiv 
mo ftomacho fimilis canino,His folis animaliu inferiore parte anguftior.Ita^ di fola uomuntrquia re 
pleto ,ppter anguftias fupprimif cibus.Quod accidere no poteft iisiquo^ fpatiofa laxitas eum ad infe/ 
riora tranfmittit. Ab hoc uetriculos lades in hoie di ouep quas labif cibus,In exteris ilx a quibus ca/ 
paciora iteftina ad aluu,Homiqiqp flexuolilTimis orbibus.lccirco magis auidi cibo^rqbus ab aluo loi» 
gius fpatiu,Iide minus folertesrqbus obefiflimus uenter,Aues quo^ geminos finus habet. Quxdatn 
unum quo merguntur recentiarut guttur, Alte^ in que ex eo dimittunt concodione maturatarut gal 
linxrpalubesrcoIubxrperdices.Cxtera fere caret eorfed gula potetiorc utunf ut gracchulircorui: corni/ 
ces.Quxdam neutro modo,Sed uentre pximu habet qbus prxioga colla di anguftarut porphyrioni,- 
Venter folidipedd afper di durus,Terreftrium aliis denticulatx afperitatisraliis cancellatim mordacis. 
Quibus dentes utringirnec ruminatio,Hiccoficiunf cibi,Hincin aluu delabunf,Medio hxc umbili/ 
co adnexa oibus.In hoie ilx infima parte fimile fuillora grxeis appellaf colonrubi doloni magna caufa 
eft. AnguftifTima cartibus,Qua de caufa uehementi nifu nec fine cruciatu leuant ea,lnfatiabilia anima/ 
lium quibus a uentre ptinus redo inteftino tranfeuntcibirutlupis ceruariisrK inter auesmergis.Vcn 
tres di elephanto quattuor,Cxtera fuibus fimilia.Pulmo quadruplo maior q bubulo, Auibus uenter 
carnoTus callofuf^ in uentre hirudinu pullis lapilli ddido aut rubenti cocolorerqchelidonii uoQntur; 



( 

t 





f 



VNDECIMVS 

magfcis narrati irfibus rfperiunf.Et in luuenca^ fecundo uctre pilae rotuditatcnigricas tophus: nui'' 



lo podere fingulare(ur purant)remediu aegre parietibustfi tellure non attigenr.Ventnculi atgt iteftina 
pingui ac tenui omento integunf ipraeterq oua gignentibus, Huic adneditur lyen i finiftra parte aducr 
fus lecurtcu quo locu aliquado permutat:led prodigiofe.Quida eum putant inefle oua paridibus : ite 
lerpentibus admodum exiguumrita certe apparet in teftudfne:&: crocodilo:& lacertis :« ranis . Aego 
Cephalo aui no efle confiatrneqi iis quae careant fanguine.Peculiare curlus fpedimdum aliquado i eo« 
Quaobrem inurif curfo^laboranribus.Etpuulnusetiaexeptouiuereaialiatradunt*Suntq putent 
adimi rifum fimul houinteperantiagi ioci cofiare lyenis magnitudine.Afiac regio fepfis appeUaf:i qua 
minimos efTe pecori tradut:8^ inde ad lyene inuda remedia. At in brileto & tharne quaterni renes cer'' 
uis.Cotra penatis fquamofif^ nulli.Caetero fummis adhsrent lubis.Dextcroibus eft latior:& minus 
pinguis:ficciorqj.Vtri (5 aut pinguitudo e medio exit:prseterq in uitulo marino. Aialia in renibus pin/ 
guimma.Oues quide Icetaliter circu eos cocreto pingui.AIiquado in eis inueniunf lapilli,Renes habd 
omnu quadiupedu quae aial generai,Oua parientiti teftudo fola:quaf& alia cia uifcera»Sed homo bu 
bulis fimiles uelut e multis renibuscopofitos«Pedus hticeftoila pcordiis 8C uitalibus natura circunde 
dit.Aruentriquenecefleeratincrefcereademit.NuIliafalium circa uentieofla.Pedus hoitantu larum 
reliquis carinatumiuolucribus magnis:& inter eas aquaricis maxime.Coftac homini tantum odonse: 
fuibus denaeicornigeris tredecimrferpentibus triginta,Infra aluum eft a priore parte uefica : quae nulli 
oua gignentium praeter teftudinenuNullinififanguineum pulmonem habenti,Nulli pedibus caren'' 
tium.Inter ea 8i aluum arteriae ad pube rcndentes:qu£c ilia appdlanf.ln uefica lupi lapillus qui firytes 
appellatur.Sed hoium quibufda diro cruciatu fubinde nafi des calculi:& fetali capillamda.Vefica md 
brana conftatrqure uulnerata cicatrice non folidefcir:negi qua cerebrum aut cor iuoluitur,Plura.n»me 
branarum genera,Foeminis eadem oiaiprjeteiq uefics lundis urriculus:undedidus uterustquod alio 
noie locos appellant.Hocin reliquis aialibus uulua.Hac uq erae & intra feparentibus duplex.Ouage/ 

’ neratiumadnexapr^ccordiis.EtinmulieregeminosfinusabutraqiparrcIatfR: habet, Funebris quo>' 

* tiens uerfa fpiritum inclufit,Bouesgrauidas negant praeterq dextero uuluaefinu ferre etia cum gemi' 
tios ferant.Vuluaenedo partu melior q edito, Eiedia uocaf illa.Hacc porcaria.Primiparac fuis optima» 
Cotra effoetis a partuipraeterq' eode die fuis occifae liuida ac macra.Nec nouella^ fuum praeteiq primi'' 
pararii probantunpotiufq ucte 9 ^:necdu effcerarum:& biduo ante partum aut poft partu:aut quo eie/ 
cerint die.Proxima eieditiae eft occifa: uno die poft partum. Huius 8C fumeoptimum:fi modo foetus 
oon hauferit.Eieditiac teterrimum. Antiqui abdomen uocabat:priufq calleret id fcientes occidere no 
aflueti.Cornigera una parte dentata 8C quae in pedibus talos habent feuo piguefeunt. Bifulca fciflifue ^ 
in digyros pedibus 8i non cornigera adipe.Cocretus hic cum refrixit fragilis femper^ in fine carnis ' 
Contra pingue inter carnem curemg?:rucco Iiquidum»Quacdam non piguefcuntiur Iepus:perdix Ste ' 
riliora eunda pinguia 61 in maribus 8L in foeminis.Senefcunt celerius praepinguia.Omnibus animali^ 
bus eft quoddam in occulis pinguae. Adeps eundis fine fenfuiqui nec arterias habet nec uenas* Plerif^ 
animalium eft pinguedo fine fenfurquam ob caufam fues fpirantes a muribus tradunt rofas. Quin 8C 
L. Apronii coniularis uiri filio detrados adipestleuatumgi corpus im mobili onere.Et medulla ex eo/ 
dem uidetur efle a iuuenta rubens:& feneda albefces,N6 nifi canis hxc oflibus.Nec cruribus iumento 
ru aut canu.Quare frada non feruminenfiqd defluente euenit medulla.Eft autem pinguis iis quibus 
adeps.Seuofa cornigeris.Neruofa & in fpina tantu dorfi ofla no habentibus ut pifciu generi.Vrfis nui' 
la.Leoni in femo^ brachioli oflibus paucis exigua admodu.Qeteris enim eft tanta duritia:ut ignis 
elidaf uelut e filice»Iis dura quje no p^nguefcunr. Afinorum ad tubas canora.Delphinis ofla non fpinac. 
Animal enim pariunt.Serpetibus fpinse. Aquatiliu mollibus nulla.Sed corpus circulis carnis uindum 
ut fepiae atgi loHigini.Et infedis negatur aeque efle ulla. Cartilaginea animalium aquatilium habent 
tnedullam in fpina.VituIi marini carthilaginernon oflaiite oium auriculae ac nares quae modicu emi'' 
net flexili mollicia naturae puidetiatne frangeret.Cartilago rupta no folidefcit. Nec praccifa ofla tecre^ 
fcunnpraeterq ueterinis ab ungula ad fuffragina .Homo crefcit in longitudinem ad annos uf^ ter fe-' 
ptenos,Tum deinde ad plenitudinem,Maximeautem pubefeens nondum quedafoluere:& praecipue 
aegritudine fentitur.Nerui orfi a cordeibubulo^ etiam circumuoluti fimilem naturam & caufam ha 
bent in omnibus lubticisappellati oflibustnodoi^ corporu qui uocantur articuli . Aliubi interuentu 
aliubi ambituialiubi tranfitu ligantes.Hic teretes:illic Iati:ut in unoquoqi pofeit figuratio,Ne 9 ii foli/ 
dantur incifumirum^ uulneratis fumus dolonpraefedis nulIus.Sine neruis funt quaedam animalia: 
ut pifcesrarteriis enim conftat.Sed ne^ eae molli pifeium generi.Vbi funtnerui:iQt_eriores condunt me 
bra : fuperiores reuocant : inter hos latent arteri£c:ideft fpiritus femitacriis innatant uenxiideft fangui 
nis riui. Arteriarum pulfus in cacumine maxime membrorum euidens index fere morborum in mo 
dulos certos legef^ metricas per aetates ftabilis aut citatus aut tardus deferiptas ab Eriphilo medicinae 
uate miranda:arte nimiam proprer fubtilitarem defertus.Obferuatio tamen crebri aut languidi idus 
gubernacula uitac temperat. Arteriae carent fenfuinam & fanguine,Nec omnes uitalem continent fpi 
titumipraecifif^ torpefeit tantum pars ea corporis. Aues nec uenas nec arterias habent:irem ferpentes; 
reftudinestlacertae minimum^ fanguinis.Venae in praetenues poftremo fibras fubter totam cutem 

• 'difperfae adeo in anguftam fubtilitatcm tenuantur:ut penetrare fanguis non poflit aliudue q exilis hi> 
mor ab illo qui cacuminibus innumecis fudoc appellaturun umbilico uenaium nodofo coitu* 



■ 




f 





UBER 

Defangufncfl; quorum ceIcfrfmeficcetur:quorum non coeat:quorum graufflimus uc! tenuifTf 
mus:quorum nullus. C.*» XXXVIII. 

Anguis qbus multus SC pinguisiracundia.Maribusgfoeminis nigrior.Et in iuucnta magis 
f q fenio.Et inferiore parte pinguior.Magna & in eo uitalitatis poi tio.EmifTum fpiritu trahit 

Rcu:& tame tadlil no fentir, Aialiu fortiora gbusfanguis craflior.Sapietioragbus tenuior.Ti'' 
midiora gbus minimus.At qbus nullus hebetia.Tauropi celerrime coitatqp durefcitiideo peltifer po<' 
Cu maxime. Apro^ 8c ceruo^ caprarugp QC bubalop^ oium no fpiflaf.PinguiiTimus afinus.Homini rC'' 
rmiirimus.lis gbus plus quaterni pedes nuIIus.Obefis minus copiofusiquonia abfumif pingui, Proflu 
Ilium eius uni fitin naribus homini:aIiisnareaIrera;aliisutra^.Quiburdam per inferna «Mu Itis per 
ora Itatuto temporerut nuper Macrio uiro praetorio:& oibus anis Volufio Saturnino urbis pra-fedo; 
qui nonagefimu etia exceffic annum.SoIu hoc in corpore teporariu fentit incrementu.Siquide hoItiaE 
abundatiore funduntifi prius bibere.Quse aialium latere certis teporibus diximus no habet tunc fan^ 
guinem praeter exiguas admodii circa corda guttas miro ope naturae.Sicut 6C in hoieruim eius ad mi/ 
nima momenta mutarirnS mo tantum in ore fuffufa materiarue^ ad fingulos animi habitusipudore: 
<ra:mctu:paIlioribus pluribus modis:item ruboris.Alius enim irae:& alius uereciidiae.Nam 6i in me>' 
ru refugere:8£ nuf^ eflc certum eft,MuItif^ non tranfluere tralloffistquod homini ratum euenit.NI 
quae mutari diximus colorem:aIienum accipiunt quodam rcpercuflu.Homo folus in fe mutat.Mor/ 
bi omnes morfgi fanguinem abfumunt. 

An i fanguine pricipatus:® tergore:& pilis:& mamis:& ucftitu» CA. XXXIX* 

Vnt qui fubtiliratc animi conftare no tenuitate fanguinis putetifedcure ogi metif^ corporu* 
f Et tunc magis aut minus bruta efletut oflreas 8C teftudines.Bou tergora fetas futi obftare te 
nuitati innati fpiritusinec purum liquidum^ tranfmitti.Sic & in hole cu crafllor callofior ue 
excludat cutis.Quac uero ro crocodilis fi enim cruori fed duriciae tergori tribuatur di folcrtia. Hippo/ 
potami corii craflltudo talis:ut ide torreantur efcae.Et tamen eft qureda ingenio medica diligetia.Ele/ 
phatope quoffi tergora fpenetrabiles letas habet;cu tame oium quadrupedu fubtilitas animi praecipua 
phibeaf illis.Ergo cutis ipfa lenfu caretimaxime i capite.Vbicii^ per fe hac finecarne eft uulnerata n5 
coitiut in bucca cilio^.Qux animal pariut pilos habet.Quae oua pennasraut fquamasiaut corticeiaut 
teftam:utteftudines:autcutem puram ut lerpentes.Pennape caules omniu auium praecifaenon crefciit 
uulfae autem renafcuntur.Membranis uolant fragilibus infedla. Humetibus hirudines in mari. Siccis 
fnter teifta uefpertiIio.Horum quoq^ alae articulos habent.Pilia cute exeunt crafla hiri.Foeminis tenu/ 
iorestEquis in iuba largUn armis leoni.Dafipodi U in buccis intus 6C in pedibus.C^ae utraque Tro/ 
gus 8i in lepore tradit.Hoc exemplo libidinofiores holum hirtos colligens. Villifiuimus animalium 
lepus. Pubefeit homo folus quod nifi contingat fterilis in gignedo eftifeu mafculus feu fcemina.Pili in 
hoie partim fimusipartim poftea gignunf.Cogeniti aut non definuntificut nec foeminis magnope.In/ 
uentae tame qusda defluuio capitis inualidae:uelut languidiores cu menftrui curfus ftetere.Qmoufda 
poftgeniti.Viuis fpontenon gignunf.Quadrupedibus pilii cadere at^ fubnafei annuum eft. Viris cre 
icunt maxime in capitemiox in barba.Recifi no ut haerba ab caetera incifura augetunfed ab radice exc/ 
unt.Crefcunt & in quibufdam morbis maxime tufcis;&: in fenedla.Dcfun(fto^ quo^ corporibus.Libi 
dinofis congeniti maturius defluur.At nati celerius rccrdcunt.Quadrupedibus fenetftute craflefeunt; 
lanaeq? rarcftunt.Quadrupedum dorfa pilofaiuetres glabri.Boum conis glutinu excoquifitauroru^ 
6C id praccipuu.Mamas homo folus e maribus habet»Cactera animalia mama^ notas tantu.Sed nefoc 
minae quide in pefloremifiquaepofluntpattusfuosattollerc.Ouagignentium nulli.Nec lacnifi ani/ 
mal parienti.Volucrum uefpertilio tantu»Fabulofum enim arbitror de ftrigibus ubera eas infantium 
labris imuIgere.Efle in maledidlis iam antigs ftrigem couenitifed quae fit auium coftare non arbitror* 
Notabiliaanimaliaquaemammis. CA, XL, 

Sinis a foetu dolentndeo fexto menfe arcent partusrcum equae anno^pe toto praebeant.Qui 
a bus folida ungula nec fupra geminos partus.Haec oia binas habent mamasrnec aliubi g in fe/ 

moribus.Eode loco bifulca 8i cornigera.Boues quaternas.Oues caprae binas.Quae numero 
fo fcecunda partu:6i quibus digyti in pedibusihaec plus habent toto uentre duplici ordmeiut fues.Ge^ 
nerofae duodcnas,VuIgarcs binis minus.Similiter canes»A ia uetre medio quaternas ut patherx • Alia 
binas ut leaenae.Elephas tantu fub armis duasmec in pedore.fed citra in alis occuItas,Nulla in foemori 
bus digytos habentium.Primi geniti in qua^ parte fues primas premuunt.Et fi efcae funt faucibus^/ 
Ximaeitamen fuam nouitigfm in foetu quo genitus eft ordine:ea^ aliturmec alia.DetradIo illa alumno 
fuo fterlefcit ilicoiac refilitAmo uero ex oi turba relidlo fola munifex quae genito fueratattributa defcc 
dit.Vrfac mamas quaternas geriit.Delphini binas in ima aluo papillas tatumec euidctes:& paulo in ob 
liquu porreiftas.Ne^ aliud animal in curfu lambitur.Et balenae uituli^ mamis nutriut foetus. 

De lacfte:& unde cafeus non fiat. CA. XLI* 

Vlieri ante feptimum mefem jifufum lac inutile, Ab eo mele quod uitalis eft partusifalubre, 
tn Plerifgp aut totis mamistat^ etia in alape finus fluit.Cameli lac mulgeftneitepe grauefcat,Sua 

uilTimu hoc exiftimaf ad una menfura tribus aquae additis.Bos ante partum non habet. Ex 
primo femper a partu coloftra fiuntmi admifeeatur aquatin pumicis modu coeunt duritia.Afitiae prae • 
gnantes cotinuo la^ercunt.Pullo ea$< ubi pingue pabulu biduo a partu maternum lac guftalle loetale 



VNDECIMVS 

cft.Genus malf oocatar coToftratfo.Cafeus non fit ex utrm^ dentatfs:qaotifa eopt lac ti5 coit.Tenuifli 
nui camelisimox equabus.CranilTimu afinx ut coaguli uice utanf, Conferre aliquid 8i candori in mu 
lierum cure exiftimaf.Popeia certe Comitii Neronis coniunx quingentas p oia fecum foetas trahes bal 
nearu etia folio fotu corpus illo lafle macerabatrextendi quo^ cutem credes.Omneaut lac igne fpifla 
tum humore feruefcit.Bubulu cafeo fertilius q caprinum :ex eadem menfura penealtero tanto . Quae 
plures quaternis mamas habent cafeo inutilia:& meliora quae binas.Coagulum inutile leporis • Haedi 
laudatJ.Precipuum tamen dafipodis:quod 8C pfluuio alui medctur.Vnius utrin^ dentarop^.Mirutn 
barbaras gentes quae ladle uigant ignorare aut fpernere cafei tot feculis dotem : denfantes id alioquin 
in acorem iucundum 8! pingue butyje fpumatideft ladlis concrctiufqs q quod fero uocaf. Non omit/ 
tendum in eo olei uim efle:& barbaros omnes infantef^ noftros ira ungi* 

De diuerfitatecafeope. CA. XLII. 

Aus cafeo Romaerubi omniu gentium bona iudicanf icominus e prouintiis nemaufenfi pei/ 
I puadefurae gabaliciqi pagis,Sed breuis ac mufteo tanrii c6medatio,Duobus alpes generibus 

pabula fuaapprobant.Dalmatiaedocleatem mittiit.Cerrionicacuatuficu.Numerofior apen/ 
nino ccbanus.Huc & liguria mittit ouiu maxime ladis. Auximatem ex umbria,Mixtoq! errurfe ar^ 
liguriae confinio lunenfbm magnitudinec6fpicuu.Quippe&: ad fingula milia podo premif.Proximu 
aurem & urbi ueftinumxruftuminu^ Si e cedito cam po laudatiflimu.Et caprag^ gregi fua laus eft.ln 
recenti maximeieam augente gratiam fumetqualis in ipfa urbe conficitui icundis praferendus. Nam 
salliarum fapor medicamenti uim optinet.T ranfmaria ucro bithynius fere in gloria eft.Inefie pabulis 
lalem etiam ubi non deturjta maxime intelligitur om ni in fale cafeo fenefcenfc.Qu:'.les redire in mu^ 
ileum faporem aceto e thymo maceratos certum eft.Tradunt Zoroaftrcm i defertis cafeo uixifle an-' 
liis*xx*ita temperato ut uetuftatem non fentiret. 

Differentiamebrojdhominisacarterisanimalibus* CA« XLIII# 

Etrcftrium Iblus homo bipes.Vni iuguli:humeri»Caeteris armi.Vnf ulnae. Quibus anima' 
t lium manus funt intus tanru carnoferextra neruis Si cute coflanDigyti quibufda in mani' 
bus feni.Caii Oratii ex patritia gete filias duas ob id fedigyrasappellatasacccpi.Vulcatium fe' 
digytum illuftrem in poetica.Hofs digyti articulos habet ternos.Pollex binos:& digytis aduerfus uni 
uerfis fledirurrp fe uero in obliquum porrigifrcraffior c £ereris,Huic minim us menfura par eft . Duo 
reliqui libi.Inter quos medius longifTmeptendif.Quibus ex rapina uidus quadrupedu quindigyti i 
prioribus pedibustreliquis qu3terni.Leones:lupi:canes:& pauca i poflerionbus quoq? qnos ungues ha 
fcentruno iuxra cruris articulum dependente.Reliqua quae funr minora digytos quino .Brachia ncri 
cibus paria efTe.Thratio enim fludiofo in.C.Oefaris ludo notu eft dextra ruifle jpceriote.Aialiu qua: 
ut manibus utuntur priorum miniflerio pedumtfedent^ ad os illis admouentia cibos ut feiuri. 

De fimiarum fimilimdine, CA. XLlllI* 

Am fimiarum genera perfeda bois fimulationem conrinent:facie:naribus : auribus:palpeiis 
n Qusefofe quadrupedu Si inferiore habent generaiiam mamas in pedore Si brachia:6C cru' 

ra in cotrarium flexa.SimiIiter in manibus ungues:d gytos longioregi mediu. Pedibus pau' 
Ium differur.Sunt enim ut manus piaelongi:fed uefligiu palma: fim ile faiiunt.Iis quoqi pollex Si arti/ 
culi ut hoi.Et praeter genitale tantu.Et hoc in maribus.Vifcera ena interiora omnia ad exemplar. 

De unguibus. CA. 

Ngues quiclaufufe neruoji fummae exiflimanrur oibus iis quibus Si digyti.Sed fimfe ibri 
U cati:hoibus lari:6i defundo crefunr.Rapacibus unci.Oeteris redirut canibus : praeter eum q 
a crure pier if<j depedent.Oia digytos habent quae pedes excepto elephanto.Huic enim ifor ' 
mes numero quidcquinmrfed indiuifitac leuiter difcremungulif^ no unguibus fimilcs:& pedes ma' 
iores priores.ln pofterioriDUS articuli breues,Ide poplites intus fledit hominis modo.,Caetcra afalia in 
diuerfum.Pofterioribus articulos pedibus q prioribus.Na quae afal generat genua ante fe fiedunt : Si 
fuffraginu artus in aduerfum.Hoi genua Si cubiti cotraria.lre urfis & fimiap^ generi:ob id minime p' 
tiicibus.Oua parietibus quadrupedu crocodilo.Lacertis priora genua pofl curuanf tpoReriora in pi lo 
rem parte.Sut aure crura his obliqua humani poplitis modo.Sic Si multi pedibusipraeterq nouilTima 
fallentibus. Aues Si quadrupedes alas i n priora curuant:fuffragines i pofleriora.Hofs genibus quatda 
religio inefl obferuatione gentiu,H£ec fupplices attingur.Ad haec manus tendunt.Hacc ut aras ado' 
lantifortafTis quia inefl iis uitalitas.N% in ipfa genu utriu% comifliira dextra leua$ a priore parre gc 
mina quaedam buccarum inanitas efl;qua perfofla ceu uinculis fpiritus fugit.lnefl Si in aliis partibus 
quaedam religioificut dextra ofculis aucrfa appctif.In fide porrigif. Antiquis graeciae i fupplicado me' 
tu attingere mos erat.Efl in aure ima memoriae locusrque tangeres atteflamur.Eflpofl aurem aeque 
dextra nemefiosrquae dea latinum nome ne in capitolio quide iuenitiquo referimus tado ore pximu 
a minimo digytumrueniafermonis a diis expofcenres.Vances in cruribus uirotantuimulieri raro.Q 
Marium qui fepties conful fuit flate fibi extrahi pafTum unu hofem Oppius audor efl.Oia aialia a dex 
tris partibus inceduntrfinifhis incubant.Reliqua ut libitu ell grandiunt .Leo tantum Si camelus peda 
lim:hoc cfl ut finifler pes no tranfeat dextru:fed fubfequaf.Pedes homini maximi: foeminis tenuuio' 
res.In omni genere furae homini tantum Si crura carnofa.Reperitur apud audores in aegypto quaeda 
non habuifie (uras. Vola hoi tantu exceptis quiburda.Na<^ Si hinc cognomina inuenta Fl^ci;Plauti, 



i 




LIBER 

ScauritPanfae ficutf a ctaribos Van':Varfa!:uarinn qax uitia.Et fn quadrupedibus folidas habet ungu 
las:qu£e no funr cornigera.Igifur pro eis talum ungula eft illis.Nec talos habent eadem . Ar qux biful/ 
Ca funt habenr.Iidem digytos habentibus non funt.Nc^ prioribus pedibus omnino ulli.Camclo tali 
fimiIesbubulis:fedminorespaulo.Eftcnim bifulcudifcrimineexiguo peifimus ucftigio carnofo ut 
urfi«Qua de caufa in logiore itinere fine calciatufatifcut» De ungulis» CA. XLVI* 

Ngulse ucterino tantu generi renafcuntur»Sues in illyrico quibufda locis folidas habet ungu^ 
U las.Cornigcraferebifulca.SoIidaungula&bicornenulIum.Vnicorne afinus tantu indicus. 

VnicorneDifulcumorix.Talosafinusindicusunusfolidipcdumhabct.Nam fues ex utro^ 
genere exillimantunidco foetus eap^ hoiem qui exiftimarut habere facile conuidli.Lynx tantu digy tos 
habentium limile quiddam talo habet.Leo etiamnum tortuofos«Talus autem redlus eft in articulo pe 
dis uentre eminensiconcaua in uertebra ligatus. 

De pedibus auium 8C unguibus. CA» XLVII» 

Vium aliae digytaracraliac palmipedesialiae inter utruqp digytis diuifis adiedra latitudine , Sed 
a omnibus quaterni digyti:tres in fuperiore partetunus in calce.Hic deeft quibufda loga crura 

habentibus.Lynx fola utrin^ binos habet.Eade lingua ferpetiu fimile in magna longitudine 
porrigit.Circuagiticollu in aduerfum fe.Vngues ei grades ceu gracchulis, Auiu quibufda grauioribus 
in cruribus additi radii.Nulli uncos habetiu ungues logi pedes.Porredis ad cauda eae cruribus uolat. 
Quibus breues corradis ad mediu.Qui negant uolucre ulla fine pedibus efieiconfirmat &hapodas ha 
bere;6i otenrdi drepanin in eisiquae rariffime apparent.Vifae iam etia ferpentes anferinis pedibus. 

De pedibus infedo^ a duobus ad centum. CA» XLVIII. 

Nfedo^e animaliu pedes primi longiores duros habentibus oculos ut fubide pedibus eos tec 
i ganticeu notamus in mufcis.Quse ex iis nouiflimos habd longos faliunt ut locuftse. Oibus 

aiit iis feni pedes. Araneis qbufda praelongi accedut bini.Internodia fingulis terna » Odonos 
dimarinisefledixtmus polypis:facpiis:lollyginibus:cancris:qbrachia in cotrariu mouentrpcdesin or 
bem aut in obliquum. lidem foli animaliu rotudi.Getera binos pedes duces habentrcancri tantu qua^' 
tcrnos.Quae hunc numeje pedum exceflere terreftria ut pleri^ uermesmo infra duodenos habent:ali 
qua uero 8C cetcnos.Numerus pedum impar nulli eft.SoIidipedu crura flatim iufta nafcunf menfura, 
Poftea exporrigentia fe uerius q crefcenria.Itag^ in ffantia fcabunt aurea pofterioribusiquod addita ata 
te non quaeunt.Quia longitudo fuperficie corporum folam ampliat.Hac de caufa inter initia pafcimP 
fi fubmiflis genibus non poiTuntmec ufep dum ceruix ad iufta incrementa perueniat» 

De pomilionibus&: genitalibus. CA. XLlXw 

Omilionum genus in oibus afalibus eftrat^ etiam inter uolucres.Genitalia maribus quibus 
p cfTent retro fatis diximus.Oflea funt lupis:uulpibus:muftellis : uiuerr£c»Sut iis etiam calculo 
humano remedia praecipua. Vrfo quo^ fimul ut expirauerit cornefeere aiunt.Camelino ar/ 
cus itedere orietis populi fidiflimu.Necno in aliqua genu quo^^ in iis diferim ina.Et facrope etia citra 
pernicie amputatis matris deu gallis.Cotra muliepe paucis ^digiofa aiTimuIatio ficut hermaphroditis 
utriuf^ fexus.Quod etia quadrupedia generi accidifle Neronis prfcipatu primu arbitror.Ofletabat cec 
te hermaphroditas fubiuges carpeto fuoiequas i treberico gallix agro reptasiceu plane uifenda res eet: 
pricipc terra^ fftdere portetis.Teftes pecori armeto^ ad crura deciduufuibus adnexiidelphinopraelo/ 
girultima codunf aluo:&: elephato occulti.Quioua parietiu lubis itus adherdiqualia ociiTima i ucne/ 
rc.Pifcibus ferpetibuf^ nullcled eope uice binse ad genitalia a renibus uenEc.Buteonibus ternuHomi/ 
ni taru iniuria aut fpote naturje fragunf.Id^ tertiu ab hermaphroditis 6i fpadonibus femiuiri genus 
habet.Mares f of genere fortioresipraeterq i patheris 3L urfis. De caudis» CA ,L. 

Audae praeter hoiem ac fimias oibus fere aialibusifii oua gignentibus |> defiderio corporum* 
C Nudae hircis & aprisrfetofe ut equis. Amputatae lacertisSi ferpetibus renafcunf.Pifciu mea/ 

tus gubernaculi modo regut. Atq? etia i dextra ac leua motx ut remigio quoda ipellut»Lacer/ 
tis inueniunt &: geminae.Boum caudis logiffimus caulisiat^ in ima parte hirtus.ldem afinis logior § 
equistfed fetofus ueterinis.Leoni infima parte ut bubus di foriciiA: patheris non item.Vulpibus QC Iu/ 
pis uiliofus ut ouibusrquippe ^cerior.Sues intorquet.Canu degeneres fub aluum refledunt. 

Deuocibus, CA» LI» 

Ocem no habere nifi qux pulmone 8i arter/as habdihoc eft nifi quae fpiranr» Ariftoteles pu/ 
U tat.Iccirco 8i infedis fonum efle no uocem intus meante fpiritu:& inclufo fbnante.Alia mut 

muredereutapes»Aliacutraduftridore utcicadas.Receptoenimut duabus fub peccatore 
caufs fpiritu mobili occurfante membrana intus attritu cius fonare uifcera fat notu eft . Caetera fimul 
cum uolatuincipereaudiri:&definere:utmufcas:apes.Sonum enim attritu & interioreaura non aia 
reddi»Locuftas pena^e 8i foemoje attritu fonare creditur fane.ltem aquatiliu pedines ftridere cu uolat. 
Mobilia 6C crufta inteda nec uocem nec fonii ullum habere.Sed 6C exteri pifces quis pulmone 8i arte/ 
ria careantmon in totu fine ullo fono funt.Stridorem eum detibus fieri cauillantur.Et iisq caper uo/ 
catur in acheloo amne grunitum habet:& alii de quibus diximus oua parientibus.Sibilus ferpentibus 
longus.Teftudini abruptus.Ranis fonus fui generis ut didum eft nifiifi 8C in his ferenda dubitatio: eft 
qui mox in ore concipitur non in pedore . Multum tamen in his refert 6C locorum natura .Mulrx in 
macedonia tiaduntur,Muti apti, Auium loquaciores qux mino£es:& citu coitus maxime«Aliis in 



VNDECIMVS 

pagna aox at eotumicibas. Aliis ante pugnam ut perdicibus. Aliis cum uiccrc ut gallinaceis.Iirdem fua 
maribus«Aliis eadem ut foeminisrut lufcmiamm generi, Quarda toto anno canuntjquaeda certis tepo/' 
ribustut in fingulis diflu eft.EIephas circa nares ore ipfo fternutaraeto fimile eliditfonu : per nares aut 
tuba^i raucitati.Bubus tatum foeminis uox grauior:in alio omni genere exilior q maribus.In hoie etia 
caftratisJnfanris nafcentis nulla auditur anteq totus emergat utero.Primus fermo anniculo eft, Seme/ 
ftris locutus eft CrcEfi filius in crepudiis.Quo prodigio totum id cocidit regnum.Qui celerius fari cce 
pere:tardius ingredi incipiunt.Vox roboratur a tredecim annis.Eade in fenedta exilior, Neg; in alio aia 
lium fepius mutatur.Mira praeterea funt de uoce digna didtu in theatro^ orchcftris fcobe aut harena 
fuperieda deuorafcdi in rudi parietu circuie(ftu.Etia doliis inanibus currit eunde concauo uel redto pa^' 
rierum fpatio:quis leui fono didta uerba ad altept caput perferens fi nulla inaequalitas impediar. Vox in 
hoie magna uultus partem habet. Agnofcimus eam priufq cernam us:no aliter q oculis , Totide^ funt 
eae quot in repe natura mortalesr&T fua cuiij ficut facies.Hinc illa gerium tot^ linguape tot orbe diuerfl 
tas,Hinc tot cantibus & modulis flexiones.Sed ante omnia explanatio animi quae nos diftinxit a feris» 
Inter ipfos quo^ homines diferimen alterum aeque grandem q a beluis fecit, 

Deagnafccntibusmembrisi&didla Arinorelisdeuitahominis. CA. LII» 
Embra animalibus agnata iutiliafunnficutfextus homini femper digptus,Placnitin sgppto 
tn nutrire portetumibinis 8C in aduerfa capitis parte oculis hominemifed iis non cernetem . Mi' 

ror quidem Ariftotelem non modo credidiile praefeita uitae eite aliqua in corporibus ipfistuc 
rumetiam prodidifle.Quae quaq uana exiftimomec fine contatione proferendaine in fe quii^ & augu' 
ria anxie quaerar. Attingam tamen quae tantus uir in dodtrina non fpreuit,Igitur uitae breuis figna po' 
nit raros dentesipraelogos digytos:plumbeum coloremrpluref^ in manu incifurasmec perpetuas.CS' 
f ra longae efle uitae incuruos humerisiSC in manu una duas inciRiras longas habentesiSC plurefq,xxxif. 
dentes habetesiauribus amplis,Nec uniuerfa haec(ut arbitror)fed fingula obferuat , Friuola(ut reor)8C 
uulgo tamen narrata. Addidit morum afpedfus fimili modo apud nos Trogus : & ipfe audior feueriili' 
musiquos uerbis eius fubiiciam.Frons ubi eft magna fegnem animum fubefle fignificat.Quibus par' 
ua mobilera.Quibus rotunda iracundum:uelut hoc ueftigio tumoris apparete.S^upercilia quibus por 
riguntur in redlumimolles fignificaf,Quibus iuxtanafum flexa funt:aufteros,Quibus iuxta tempora 
inflexa derifbres.Quibus in totum demiiTaimaliuolos 3C inuidos,Oculi quibufcu« funt longi malefi' 
cos efte indicant.Qui carnofos a naribus angulos habentimalitiae nota praeuenti, Ondidi pars extenta 
notam impudentiae habet.Qui identidem autem operire folent inconftantiae.Auricularum magnitu 
do loquacitatis dC ftultitiae nota eft,Ha(ftenus Trogus, 

De aia:6d de habitu aialium quae guftata interimat : 8i de uidlu hois:8i qbus de 
caufisnoncoquatur. CA. LUI, 

Nimae leonis uirus graue: V rfi peftilens,Contadla halitu dus attingit nulla fera:citiuf^ putre' 
a fcunt afflatae reliquis.Hominis tantu natura infici uoluit pluribus modis:6C ciborum ac den' 
tium uitiistfed maxime fenio,Dolore fentire no poterat ; tadlu fenfu^ omni carebat:fine qua 
nihil fentitur.Eadem comeabatab eo recens aflldue exitura fupremoiSC fola ex omnibus fuperfutura. 
Deni ’9 haec trahebatur e cacIo.Huius quoqp tamen reperta poena eft.ut ne^ idipfum quo uiuitur in ul 
ca iuuaret.Parthope populis hoc praecipue 8C a iuueta propter indiferetos cibos:na$ 5C uino foetent ora 
nimio.Sed fibi^ceres medetur grano afiyrii maliicuius eft fuauitas praecipua in efculenta addito . Ele' 
phatorum anima ferpetes extrahif.Ceruope item urit.Diximus hofum genera qui uenena ferpetiu fu' 
ftu e corporibus exigerent,Quin 5C fuibus ferpetes in pabulo funtrSi aliis uenenu eft , Quae infeifta ap' 
pellauimus omnia olei afperfu necatur,Vultures unguento quide fugatur. Alia alios appetunt odores» 
Sarabei rofam.Quofdam ferj^tes fcorpio occidir.Scythx fagittaje ungunt aciem uiperina fanie 6i h(i 
manofanguine,Irremediabileid fcelus.Morteilico affert leui tadlu.Quxaialium uenenopafcerentuc 
diximus.Quaeda innocua alioqn uenenatis pafta noxia fiunt & ipfa. Apros in pamphilia 8C ciliciae mon 
tofis falamandra ab iis deuorata qui edere moriunf,Nec enim eft intelledlus ullus in faporeuel odore» 
Et aqua uinu^ interimit.Salamandra ibi immortua:uelfi ofno biberit unde petef,Ite rana quam uo' 
eant rubetamitatum infidia^ eft uitae,Vefpae ferpentes auidae uefcunf. Quo alimeto mortiferos idlus 
faciut.Ideom magna differetia eft uidlusiut in tradlu pifce uiuetiumTheophraftus ^idit.Boues quom 
pifce uefciifed no nifi uiuete.Homini cibus utiliflimus fimplex,Aceruatio fapoge peftifera:8d condime 
ta perniciofiora.Difficulter autem perficiuntur oia in cibis acria:nimia:&: auide: haufta:& aeftate q hyc 
me difficilius:& in fenedla q in iuuenta. Vomitiones homini ad hxc in remedium excogitatse frigidio' 
ra corpora faciut.lnimicae oculis maxime autem detibus,Sono cocoquere corpuletiae q firmitati utili' 
us. Ideo athletas malunt cibos ambulatione perficere.Pcruigilio quide praecipue uincuntur cibi» 

Decorpuletia augeda uel minuenda:6i quae guftu 6me ac fitim fedent. CA, LlIII» 

Vgefcilt corpora dulcibus at(j pinguibus 8C potu.Minuuntur ficcis 8C aridisiac fiti,Quacdain 
a aialia & pecudes quo^ in africa quarto die bibunt,Homini non antediem feptimu loetalis in 
cdia.Duraffe 3C. ultra undecimu plerof« 5 »Certu eft mori efuriendi femper inexplebili auidita' 
tcaialium uni homini,Quacda rurfus exiguo guftu famam ac fitim fedanticoferuant® uires : ut buty' 
rum:ut titipace.glycyrrizon,Perniciofiffimu aut dC in omni uita quide quod nimiu, Pracipu* tamen 
cotpon:minui$ qaod graue quolibet modo ucilius»Yej^ ad reliqua naturae tranfeamust 



m 




LIBER 

CAUPLYNn SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER.XII.PROHEMIVM. 

1 NIM ALIVM OMNIVM QVAE NOSCI POTVERE NATVRAB 
* generatim membranm^ ira fe habenr.Reftar nc^ ipfaaia carentia qua ' 
dogde nihil fine ea uiuit terra editarut inde eruta dicatunac nullii fileatur 
I repi naturae opus.Diu fuere occulta eius benefici3,Sumumq! munus hoi 
j datum arbores filuae^ intcIligebltur.Hinc primu alimctum.Hara fron 
[de meliorfpecustlibro uedis.Eetiamnum gentes ficdegunt«Quo magis 
I ac magis admireris ab iis principiis caedi montes in marmora.Veftes a fc 
i ribus peti.Vnionem in rubri maris profundo.Smaragdum in ima tellu^ 
i requaeri«Ad hoc excogitata funtaurium uulnera . Nimirum quonia pa/ 
! rum elt collo crinibufgp geflariinifi infoderentur etiam corpori. Quam/ 
j obrem fequi par e ft ordinem uitae 6i arbores ante alia dicere : ac morbis 
1 primordia ingerere, 

■* De arborum honore : 3C quado platanus primum in italia: 

& de natura earum. ^ CA, 1« 

Ae fuere numinu templa.prifco^ ritu fimplici rura etia nuc deo praecellerem arborem dicar, 
h Nec magis auro fulgetia at^ ebore fimulacra g lucos.Et in iis filentia ipfa adoramus. Arbop: 

genera numinibus fuis dicata ppetuo feruatur.Vt loui efculus,Apollini laurus .Mineruse olea 
Veneri myrtus.Herculi populus, Qin dC filuanos Faunof^ 8C deorum genera filuis ac fua numina dg 
c c^lo attributa credimus, Arbores poftea gradioribus fruge fuccis hominem mitigauere. Ex iis recre^ 
ans membra olei liquonuireto potus uiniitot deni^ fapores annui fponte uenientes : 8C menfe dcpir/ 
gnetur hcer earum caufa cumferis:6i pafli naufragorum corporibus pifces expetantur : criamnum ra/ 
men fecadae.Mille praeterea funt ufus earum fine quis uita degi non pofFt. Arbore fulcamus mariaircr 
raf^admouemus.Arbore exaedificamus teda.Ex arbore Sdlimulacra numinu fuerernondum precio 
excogitato beluaru cadaueriiat^ ut a diis nato iure luxuriae eode ebore numinu ora fpcdlaretur:& mcf 
fani pedcs.Produnt alpibus coercitas & tam inexuperabili m unimento gallias hanc primum habuifle 
caufam IupfundendifefeitaIiae:g»Elicoexhcluetiisciuiseop'fabrilem ob artem romae comorarus fi/ 
cum ficcam 8C uuamioleicp ac uini pmifla remeans fecu tuIiflenQuapropter haec uel bello quaefifTe ue/ 
nia fit.Sed quis no iure miretur arbore umbrae gratia tatum petita orbc^Platanus ca cft * Haec per ma/ 
re ionium in Diomedis infula eiufdem tumuli gratia primu inucda,Inde in ficilia trafgreflatatg? inter 
primas donata itali3e,etia ad morinos uf^ pcrueda.ad tributatiu etiam pertinens folumuitgctes uedfi 
gal di pro umbra pedant.Dionyfius prior ficiliae tyranus regiam m urbe traflulit easidomus fuae mira 
culumiubi poftea fadu gymnafiuminec potuiffe in amplitudine adolefccre:6t alias fuifle in italia ac no 
minatim hifpania apud audores inucnifiHoc adum arca captae urbis aetate ; tatum^ poftea honoris 
increuitiut mero infufo enutriatur, Cppertu id maxime, pdefle radicibus. Docuimu% etia arbores ui/ 
na portare.Celebratae funt primu in ambulatioe achademiae athenis cubito^.xxx,fex unius radice ra/ 
mos anteccdete,Nunc eft clara in lycia fotia gelidi fontis amoenitate itineri appofita domicilii mo caua 
odoginta at^ unius pedil fpecu.numerofo uertice:6i fe uaftisptegens ramo^ arboribus iftar agros 15 
gis optines umbrisiac ne qd defit fpelucae imagini faxea itus crepidinis corona mufeofos coplexa pumi 
ces excanta digna miraculoiut Licinius Mutianus ter coful 6C nuperpuinciae eius Icgatuspdedu etia po 
fleris purarirrepulatu itra ea fe cu duodeuicefimo comite.Large ipfa toros pbete frondeiab oi afflatu fe 
cu^ optante hymbriu p folia ccepitus.Lsetiore^ marino^ nitore pidurac uarictate laqueariu auro cu 
buiffe in eade,Aliud exeplu Caii principis in ueliterno rure mirati unius tabulatadaxif^ ramo^ trabi/ 
bus fcamna patula 8i in ea epulati cu ipfc pars eflet umbrae gndccim couiua^ ac minifterii capace tridi 
nioiqua coena appellauit ille nidu.Et gortynx in ifula creta luxra fonte platanus una iftgnis utriuf^ lin 
gu* monunietismung folia dimittes.Statimgp ei graeciac fabulofitas fupfluit.Ioue fub ea cu Europa co 
cubuifle,Ceu uero no alia eius generis eet in cyproifed ex ea primu in ipfa cerra ut eft natura hofum no 
uiratis auida.Platani fatae regenerauere uitiurquadogdem comendatio arboris eius no alia maior cft:q 
ible xftate arcerejhycme admittere.Inde in italia quo^ ac fuburbana fua Claudio pricipe Marcelli efer 
nini libertusifed g ie porenti£e ca Caefaris libertis adopraflet fpado theflalicus pdiues ut merito dici pof 
fer. Id quo^ Dionyfius traftulit id genus .Duratgp etia in italia portera terra^rpter illa fcilicet quae ipfa 
cxcogitauiritalia, > De cameplarano:&gs totonderit uitidaria, CA. II* 

Ara^ cameplatani uocanf coadae brcuitatisiquoniaarbope etiam abortus fuenimus. Hoc 
n quo^ergoingenef pumilionu ifcElicitasdidaeriuFitaurd^feredigenerc&rccidcdiprimu? 

Cn.Matius ex equeftn ordie Diui Augufti amicus iuenit nemora tofilia itra hos,lxxx.annos* 
De peregrinis arboribus:& malo aflyria, CA. III. 

Eregrinse cerafi perficxq^iSi oes quajegraeca nofa aut aliena . Sed quae ex iis incolape numero 
p elle coepere dicentur inter frutiferas. In praefentia externa pfequemur a falutari maxime orfi* 

Malus aflyria qua alii uocant medicam ucnenis medet iFoiium eius eft unedonis intercurret! 
bus fpinis,Pomu ipfum alias no mandif :odore praecellit foliose quegerqui tranfit in ueftes una codirus 
arcer$ aialium noxia.Acbor ipfa olbus horis pomifera eft:aliis cadeiuil^s:aliis maturefeentibus : aliis 




DVODECIMVS 

nero fubnarccntibus.Tcntaaere gentes tranfiierre ad fe propter remedii praeflantiam fidtilibus in uafis 
dato per cauernas radicibus fpiramento.QuaIiter omnia tranfimra logius feri artiflime trafFerigt quae 
m em inifle coucnieciu; femcl quae^ dicanruriSed nifi apud medos dC in perfide nafci noluit . Haec aure 
cuius grana parrhorum proceres incoquere diximus efculentis commendandi halitus gratia . Nec alia 
arbor laudatur in medis.Lanigeras ferum in mentione gentis eius narrauimus. 

Deindiaearboribusruelquadoprimuromaehebenus. CA. IUI. 

Tem indixarbop^ magnitudine una : qua peculiarius Virgilius cclebrauit hebenu nufq alibi 
i nafci pfefius.Herodotus ea aethiopise intelligere maluit : tributi uice regibus pfidis e materie 

cius cetenas phalagas tertio quo^ anno pefitafle aethiopas cu auro 8C ebore^dendo.No omic 
tendu id quo® uicenos detes elephantopi grandesiquonia ita fignificauitrsethiopas eadecaufa pendere 
folitostranta ebori audloritas erat urbis noftra: trecentefimodecimo anno.Tunc.n,audIor ille hyftoria 
cam codidit Thuriis in italia,Quo magis miril efliquod eide credimus:qui padu amne non uidiiletine 
mini ad id tepus afise grarcise^.-aut fibi cognitu. Aethiopia? forma ut diximus ♦ Meroen ufcp nup allata 
Neroni principi rara arbore hebenii. A meroe uf® ad fyene fine imperii per nogenta nonagita fex mil. 



paf.nullacj alia nifi palma^ generis efle docuit.Ideo fortaflis in tributogi audloritate tertia res fuerit he 
Denus,Romx ea magnus Popeius in triupho mithridaticooftendit.Accedi eam Fabianus negat. VriT 
tamc odore iucudo.Duo genera eius. Rarum id quod melius.Arboreum trunco enodi:materix nigri 
|pledoris:ac uelfinearteptinus mcundi,Altepcfrutitofum cytifi modo:& totaindia difperfum eft. 

De fpina& ficu indicis. CA. V* 

Bi & fpina fimilis fed dephenfa ucl lucernis igni protinus tranfiliente* Nuc eas exponam quas 
i mirata eft Alexandri magni uidoria orbe eo patefado.Ficus ibi exilia poma habet. Ipfa fe fem 

per ferensiuaftis diffunditur ramis.Quo^ pondera adeo in terra curuaturiut annuo fpatio in 
Cganf :notamcg fibi^paginem faciant circa paretem in orbestquoda opere topiario.lntra fepte ea ifti/' 
uantpaftores:opacam pariter munitam ual!oaiboris:decorafpeciefubterintuenti j)culue formica-' 
cato ambitu.Superiores eiufde rami in exceifum emicantifiluofa multitudineiuafto matris corpore:uC 
Ix.paf,plerse 9 orbem coIligat.Vmbrae uero bina ftadia operiat.Folio^ latitudo peltae effigie amazoni/ 
cae haber.Eia caula fi udu integens crefcere^hiber.Raruf^ eft nec fabae magnitudine excedens.Sed pec 
folia folibus coiS^s praedulci lapore digno miraculo arboris gignitur circa acefinem maxime amnem* 
De arbore pala:& arboribus indicisfinenominibusd^laniferis. CA. VI* 

Aior alia pomo 8C fuauitate prrecellentiortquo fapietiores indo^ uiuunt. Folium alas auium 
C1 imitatur logitudine triu cubiro^ziatitudme duu.Frudu e cortice mittit admirabile fucci dul/ 

cedine:ut uno quaternos fatiet. Arbori nome paiacipomo arienx.Plurima eft in fidtacis expe^ 
ditionum. Alexadti termino.Eft dC alia fimilis huicdulcior pomo:fed intraneojf ualitudini infefta.Di 
xerat Alexader ne quis agminis fui id pomum attingeret.Genera arboge macedones narrauerciex mat 
iore parte fine noibus,Eft 6C terebintho fimilis caeteraipomo amygdalisruel minore tantum magnitu 
dinetpraecipuae fuauitatis in badris.Vti$ hancaliqui terebinthu effe,pprii generis potiufq fimile ei pu-' 
tauerunt.Sed unde ueftes lineas faciuntifoliis moro fimilisicalice boni bicino.Cynorhodoferut cam in 
campis.mec eft gratior ullarum profpcdus.Oliua indiac fterilis:prxterq oleaftri frudu. 

De piperis arboribus;5Cgariophylo:& aliis pluribus, CA. Vll* 

Affim uero quae piper gignunniumperis noftri fimilestqq in fiote caucafi folibus oppofita gi^ 
p gni tantum eas a iqui tradidere.Semina a iunipero diftatpuulis filiquisiquales in paiTiolis ui/ 
demus.Hae priufq dehifcantidecerptae toftaegj fole faciunt quod uocatur piper longum.Pau/ 
latim uero dchifcentes per maturitatem oftendut cadidum piper:quod deinde toftu folibus colore ru/ 
gif(j mutaf.Ve^^: iis lua iniuria eftiat^ caeli inteperire carbuculanfifiunt^ femina caffa 8C inaniarqd 
iiocant brechrnafiniindorum lingua fic fignificante abortu.Hoc ex oi genere afperrimu leuilfimum^ 
& pallidum.Gratius nigro lenifg^ utro$ candi^u. Non eft huius arboris radixiut aliqui exiftimauere: 
qua uocantfingiuerimralii uero gingiberimiqqfaporefimili.ld.n.inarabiaat^trolodytica inuillisna 
fcitur.Parux hserbaeiradice candida.Celeriter ea caria fentitiduis in tanta amaritudine.Preciu eius in lu 
bras fex,Piper logum facillime adulteraf alexandrino finapi.Emitur in libras.xxv. Album.xvii.Nigru* 
Xiiii.Vfum eius adeo placuilTe mige eft.In aliis quippe fuauitas coepit:in aliis fpecies inuitauit . Huic nec 
pomi nec baccae com medatio eft aliqua.Sola placere amaritudine:& hac in indos peti.Quis ille qui pri 
mus cibis experiri uoluitfaut cui in appetenda auiditate efurire non fuit fatius j' V trun^ filueftre genti 
bus fuis eft;& tamen ipodere emitur ut aurum uel argetu.Piperis arbore iam etia habet italia maiorem 
myrtorncc ab(yIem*Amaritudo grano eade qux piperi mufteo credif efle. Deeft tofta illa maturitas; 
ideo^ 8C rugaru colorif^ fimilitudo, Adulteraf iuniperi baccis mire uim trahentibus.In podere qdem 
multis modis.Eft etianu in idia piperis grani fimiIe:quod uocaf garioplwlon grandius fragiliuf^.Tra 
dunt in indico luco id gigni, Adudiif odoris gra.Fert 8C in fpinis piperis umilitudine : peipua amarim/ 
dine foliis paruis defif^ cyperi moiramis trium cubitojitcortice pallidoiradice lata:lignofa^:buxei co 
loris.Hac in aqua cii fera ine excepta in aereo uafc medicametu fit:quod uocaf lycione. Ea fpina 8C in pe 
lio monte nafcituriadulterat^medicamentu.Ite afphodeli radix aut fel bubulu aut abfinthiu uel thus 
uel amurca. Abfinthium aptilfimum medicinae quod eft fpumofum,Indi in utribus camelop: aut rhi 
nocerotum admittunt.Spinatn ipfatn :n graecia quidam pixacan^um chiconium uocant. 

m ii 




LIBER 

Oe tMacliirtK Arboribus araanjegcntiSi CA. VIII» 

T iwachfr ex india aduehitur cortex rubes:radicis magnaernole arboris fuae. Qualis fit ea ineo 
e - pertumhabeo.Corticismelledeco(3iufusininedicinaaddj^fentericospraecipuus habef»Sac 
caron S' arabia fert:fed laudatius india.Eft aute mei in arundinibus collcdturgummiu modo 
tadidumrdentibus fragile,Ampliflimu nucis aueilanae magnitudinead medidnae tatum ufum Coter/ 
mina indis gens ariana appellat ;cuius fpina lachryma^ preciofaimyrrhjc fimilisracceflu ^pter aculeos 
anxio.lbi difrutex peftilens raphani foliorlauri odorerequos inuitarerqui pene equitatu orbauit Alcxa^' 
drum primo itroitu.Quod 8C in gedroliis accidit.Ire laurino folio.Et ibilpina tradita eft : cuius liquoc 
afperfus oculis caecitatem infert animalibus oibu$»Necnon haerba peipui odoris referta minutis fer/ 

{ >enribus:quarum i<3:u protinus moriedum efier.Oneficritus tradit in Hyrcaniae conuallibus ficis fimi/ 
es elle arbores quae uocetur occhi:ex quibus defluat mei horis matutinis duabus* 

De bedellio&: arboribus perfici maris* CA. IX* 

Icina eft ba^trianann qua bedellium nominatifllmu.Arbor nigra efl magnitudine oleae folio 
u roborisifrudu caprificimatura^ ^umi.Alii brochon appellat:alii malachramtalii maldacon. 

Nigrum uero 8C in offas couolutu hadrobalu.Efleaur debet tranflucidum:fimile Cccraeiodo/ 
ratum:& cum fricatur pinguetguftu amarum citra acorem. In facris uino perfufum odorarius, Nafcif 
B( in arabia india^ 6i media ac babylone. Aliqui peraticu uocant ex media aduedlu.Facilius hoc 8C cru/ 
Hofiusiamariuf^ & gurnofum.Adulreraf anwgdala nuce, Cxrera eius genera cortice : 8i fcordafti»Ita 
uocarur arbor aemula gumi.Sed deprehedunt (quod femel dixifle 8C in caeteros odores latis ut fit)odo 
re:colore:pondere:guftu:igne,Ba(ffrianonitorficcus:multiqRcandidiungues.Praetereafuum pondus: 
quod grauius efle aut leuius no debeat.Predum fincero in libras dece tatum.Gentes fupradidtas perfis 
attingitrrubro mari:quod ibi pficum uocauimus loge in rerra acftus agente.Mira arbori natura . Na^ 
erofie fale inuecff is dcrelidlif^ fimiles ficco littorc radicibus nudis polypopi modo amplexae fteriles ha' 
renas fpedatur.Eaedem mari adueniete fludlibus pullatae refiftut immobiles.Quin 8C pleno seftu ope»' 
riuntur rotae Apparate^ rerum argumentis afperitate aquarum illas ali*Magnitudo miranda eft.Spc/ 
cies fimilis unodonis.Pomum amygdalis extra:intus contortis nucleis, 

Dc arboribus perficae infulae & lanigeris arboribus* CA. 

yios infula in eode finu efttrepleta filuis qua fpeiffat orienteiquagp & ipfa aeffu maris perfundi 
t tur,Magnitudo (lingulis arboribus fici,Flos fuauirare inenarrabili.Pomum lupino fimilepp 

afperitate intadlu olbus afalibus. Eiufdc infulae excelfiore fuggeftu lanigerae arbores alio mo 
q ferum.Iis folia infoecudarquae ni minora elTentuitiu poterat uideri,Ferunt cotonei mali amplitudine 
Cucurbitas:qu.x maturitate ruptx oftenddt lanuginis pilasiex qbns ucftes peiofo linteo faciunt. 

De gofiampino arboribus ex qbus ueftes fiunt:8d qbus modis coffent arbori frudfus. CA» XI, 
Rbores uocant goflampinos fertiliores etia tylo in minore:qux diftat.x.paffuu luba circa fru 
a ticem lanugines efle tradit.lintheaqp fieri indicis prxftantiora. Arabiae autem arbores ex qbus 

ueffes faciat cynas uocariifolio palmx fimili.Sic indos fux arbores ueftiunt , In tylis autem 6C 
alia arbor floret albae uiolx fpecie:fed magnitudine quadrupliri fineodore quod miremur,In eo tra£hx 
eff 5^ alia fimilis.foliofior tamen*rofeigp florisrquem nodu comprimi aperire incipit folis exorturme 
ridie expandir.lncole dormire eum dicunt.Fert eadem infula 8C paImas:oleafqp:ac uitestA! cum reliquo 
pomoru m genere ficos.Nulli arborum folia ibi decidunt.Rigaturqp gelidis fontibus:& hymbres aed/ 
pit. Vicina iis arabia flagitat quadam generum diflincffionemiquoniam ftueffus iis conftat:radice:fruti> 
ce;cortice:fucco:Iachryma:ligno:furculo:flore:folio:pomo* 

De coflo&nardo:8( differentiis nardi. CA. XII* 

Adix 8C folium indis eft maximo prxcio.Radix cofti guftu feruesiodorc eximioifruticealias 
t inutiliiprimo ftatim introitu annis indi in parale infula * Duo funt eius generamigru 8C quod 

melius candicans,Precium in libras.xvi.De folio nardi plura dicere par eft:ut principali in un/ 
guentis.Frutex eft graui 8C crafla radkeifed breui ac nigratfragili^rquis pingui,Situ redolente ut cupfll 
afpero faporeifolio paruo defo^.Cacumina in ariftas fe fparguntadeo gemina dote nardi fpicas ac folia 
celebrant, Altepi eius genus apud gange nafc& danatur * In totum ozenitidis nomine uirus reddolens. 
Adulteratur ex pfeudo nardo hxrba quae ubiqp nafeitur crafliore at^ latiore folio;& colore laguido in 
candidum uergcnte.Itc fua radice premixta ponderis caufai&gummiifpuma^ argeti aut ftibiorcyperi 
ue cortice.Sincerum quidem leuitate deprehendif :& colore ruffbrodorifm fuauitatc 8i guftutmaxime 
ficcante os fapore iucundo.Prxdum fpicx in Iibras.Ixxxx.Folia diuifere ad nouam amplitudinetquod 
hadrofphxrum uocafimaioribus ficlis,xxx.<^uod minore folio eft mefopheji appellaf emif,lx,Lau/' 
datiffimu microfphxpe e minimis foliu.Preciuffi eius»lxxv*odoris gratia olbus maior recentibus.Nar/' 
do color qui lueterauerit nigriori melior.In noftro orbepxime laudaf ly riacuimox gallicd . Tertio lo/ 
co creticurquod alii quideagiron uocanttalii phu folio olufatriicaule cubitali geniculatoiin purpura al/ 
bicanteiradice obliqua uillofa^ 8C imitante auium pedes.Buccaris uocaf nardum rufticurde quo dicc/ 
mus inter flores.Sunt aut ea omnia hxrbaciprxter indicu,Ex iis gallicu & cu radice uellitunabluitur^ 
uino,Siccatur in umbraralligatur fafciculis in chartarno multu ab indico differens : fyriaco tamen leui> 
us.Preciu ficlis.xiii»In iis probatio una:ne fint fragilia 8C arida potiulq ficca foIia.Cu gallico nardo femp 
pafeitur hxrbaiquae hirculus uocatur a grauitate odoris 8i Gmilitudieiquae maxime aduIteraf«Diftat 



DVODECIMVS 

g> fine cauliculo efl:& minoribus foliistquod^ radicis ne« amafae negp odoratae. 

DeafIaroamomo&amomi:&decardamomo« CA. XIII. 

Ardi ufm habet 8C aflarum:quod dC ipfum aliqui filueftre nardum appellant.Efl aut ederae fo 
n Iiis:rotundioribus rarum mollioribufqiiflore purpureorradicegallici nardi fimileiacinofum: 
faporis calidirac uenofi.Montibus in umbrofis bis anno floret.Uptimu in ponto: ^ximum in 
phrygia.tertium in illynco.Fodif cu folia mittere incipif.Et in fole ficcaf :celcriter fitum trahensiac le' 
nefcens.Inueta nuper in thracia haerba eft cuius folia nihil ab indico nardo diftat. Amomi uua in ufu 
cft indica uite labrufca ut alii exiftimauere frutice uenofqtpalmi altitudine:carpitur® cum radice:mani 
pulatim leniter componitur: ptinus fragile.Laudatur qmaxime punici mali foliis nmile : nec rugoris: 
colore ruffo.Secunda bonitas pallido.Haerbaceu peius.Peflimu^ candidum:quod 6C uetuftate cuenir» 
Precium uuae in libras ficlulxx.Friato uero amomo.xIviii.Nafci? & i armeniae parte:quae uocaf ocene: 
& in media 8C in ponto. Adulteraf foliis punicis di gummi liquido ut cohaereanconuoluatgi fe in uuac 
modum.Eft 8i quae uocatur amomis minus uenola:af^ dunorrac minus odorata : a quo apparet aut 
aliud eflc:aut colligi immaturum.Similes iis 8i noie & frutice cardamomum femine oblogo. Metitur 
eodem modo di in arabia.Quattuor eius genera,ViridiITimum ac pingue acutis angulis contumax fri 
cantitquod maxime laudatur.Proximum eius rufFo candicans.Tertium breuius atg^ nigrius.Peius ta/ 
men iiariu facile tritu:odorif<j parui.Quod uerius cofto uicinius efle deber.Hoc & apud medos na/ 
fcitur. Precium optimi in libras, xii.Cinamomo getilitas proxima erat nihis:ni prius arabiae diuitias in/ 
dicari conueniret:caufafm quae cognome illi foelicis ac beatae dedere, Pricipalia ergo in illa thus di myr/ 
tha.Haec di cum tro^odytis communis. 

De thure & arboribus thuris, CA, XIIII. 

Hura praeter arabia nullis:ac ne arabiae quidc uniuerfae.In medio cius funt fercattramitae pa/ 
t go faba:orum capite regni Sabora:in monte excelfo:a quo odio mafionibus diftat regio eope 

thurifera:Saba appellad :qd fignificare graeci mifteriu dicunt : fpeflas ortus folis aeftiui undim 
tnpibus inuia di a dextra maris fcopulis inaccefta.Id folum e rubro laifteu tradif , Siluaje longitudo cu 
fchoenorum.xx, Latitudo dimidiu eius, Schoenus patet Eratofthenis rone ftadia.xUhoc cft paftus qn^ 
nailia.AIiqui,xxii.ftadia lingulis fcoenis dedererattollunf colles alti:decurruntq? di in plana arbores fpo 
te natae.Terram argillofam efle conuenit:raris fontibus ac nitrofis, Attingunt di minaei pagus alius:pet 
quoseuehitur uno tramite angufto,Hi primi comeritum thuris fecere:maximegi exercent, A quibus 
& minieum didiu eft.Nec pterea arabum alii thuris arborem uident:ac ne hopi quide oes. Ferut^.ccc, 
no amplius efle familiajtiquac ius per fuccelTiones id fibi uendicet.Sacros uocari ob id:nec ullo cogref/ 
fu foeminape funerumcp cum incidant eas arboresiaut metant pollui. Ar^ ita re 'igione merces augeri. 
Quidam ^mifcuum ius iis populis efle tradunt in filuis,AIii per uices annepd diuidi.Nec arboris ipfius 
quae fit facies conftat.Res in arabia gelfimus:6C roinana arma in magna parte cius penctrauei:e,C.etia 
t^far Augufti filius indegloriam pctiit:nec tame ab ulIo(quod equide fciam)latino arborum earum 
tradira eft facies.Graccorum exempla uariant.Alii folio pyri minore duntaxat di haerbidi coloris ^di/ 
dere. Alii Icntifco fimilem fubrutilo folio.Quidam terebinthum efle:& hoc uifum Antigono regi al/ 
lato frutice.Iuba rex iis uoluminibus quae fcripfitad,C.Cxfarem Augufti filium ardente fama arabiae 
tradit contorti ellecaudicisiramis aceris maxime ponti.Succum amygdalae modo emittere, Talefq? in 
Carmania apparere:& in aegypto fatas ftudio Ptolemaeorum regnatium.Cortice lauri efle coftat.Qui/ 
dam di folium fimile dixcre.Talis certe fuit arbor fardibus.Na & afiae reges ferendi curam habuerunt. 
Qui mea aetate legati ex arabia uencrunt:omnia incertiora fecerunt.Quod iure miremur uirgis etiam 
thuris ad nos commeantibus quibus credi poteft:matrem quo® teretem di enodi frudificare trunco, 
Meti femel anno iblebat minore occafione uendendi,lam quaeftus aliam uiam affert. 

De natura thuris & generibus, CA. XV. 

Rior at^ naturalis uindemia circa canis ortum flagrantiflimo seftu incidentibus : qua maxU 
p me uidead eflfe praegnans:tenuiflimuf® tendi cortex, Laxaf hic plaga:non adimif. Inde ^filit 

fpuma pinguis.Hx concreta denfatur:ubi loci natura pofcat tegere palmea excipiente. Aliubi 
area circum pauita.Purius illo mo:fed hoc ponderofius.Quod in arbore hsdit ferro depedtif:ideo cor/ 
ticofum.Silua diuifa certis portionibus mutua innocentia tuta eft,Ne® ullus faucias arbores cuftodit. 
Nemo furaf alteri. At hercule alexadrix ubi thura interpollan£:nulla fatis cuftodit diligentia officinas. 
Subligaria fignanf opifici.Perfona adiicif capiti:denfufue reticulus,Nudi emittutur:fanto minus fidei 
apud nos poena:q apud illos filux habent, Autumno legitur exreftiuo partu.Hoc puriffimu cadidum. 
Secunda uindemia eft uere:ad ea hyeme corticibus incifis,Ruffum hocexitinec coparandum priori.il/ 
lud carfiatum:hoc dathiathu uocant, Creditur di nouellae arboris candidius cfle:fed ueteris odoratius, 
Quida di in infulis melius putant gigni.Iuba in infulis negat nafcuQuod ex eo rotuditate guttae pepen 
dit mafculum uocamusicum alias non fere mas uocetunubi nofitfcemina.Religioi tributum nefexu 
alter ufurparetur.Mafculum aliqui putant a fpecie teftium duftum.Praccipua autem gratia eft mamo/ 
fo cum hserente lachryma priore cofecuta alia mifcuit fe,Singula haec manu implere lolita inuenio.Cu 
minori diripiendi auidirate lentius nafei iicercr.Grseci ftrygonia di atomum tali modo appellat:mino/ 
rem autem arabiam.Micas concuffu elifas mamam uocamus.Etianum tame inueniuntur guttae:qux 
tertiam parte minxihoc eft,xxxix,denario§^ pondus aequent, Akxandco magno in pueritia fine pfimo 

m iu 



LIBER 

nia thura {ngcrcnri aris pcdagogus Leonides dixerat ut illo modo cum deuiciflet thuriferas gentes fiip 

f jlicaret. At ille arabia potius thure onufta nauim mifit ei.Large exhortatus ut deos adoraret.Thus coi-” 
edlum fabotam camelis conuchitur porta ad id una patente.Digredi uia capitale leges fecere • Ibi decU 
mas deoiquem uocant Sabin.Menfura no pondere facerdotesaccipiut.Nec ante mercari licet.Inde im/ 
penfae publicae roIerantur.Nam dC benigne certo itinepe numero deus hofpites pafeit • Euehi no poteft 
nifi per gebbanitas.Ita^ SC horum regi pedif uedligal.Caput eope thoma abeft a gaza noftri littoris iu/ 
deae oppido.lxxx.xxxvii,miI.paf.Quod diuiditur in mafiones camelogedxii. Sunt 8i qu^ facerdotibus 
dantur portioes fcnbif^ regum certx,Sed praeter hos 8C cuftodes fatellitefgp 8C hoftiarii 8C miniftri po 
pulantur.Iam quacuij iter efl: aliubi pro aqua aliubip pabulo aut,p maiiombus uariifqi portioriis pen 
dunttut fumptus in fingulos camelos denarium. dc.lxxxviii.ad noftrum littus colligat* Iterii^ imperii 
noftri publicanis penditur.Itagp optimi thuris libra ficlope,vi.preciu habet fecuda.xii.tertia.xiiii, Apud 
nos adulteratur refine cadidae gema per q fimili:fed deprehendif qbus dicftu eft modis.Probaf cadore: 
amplitudine:fragilitare:carbone.Vt ftatim ardeat.Ite ne dente recipiat potiufq in micas frangatur. 

De myrrhadC arboribus myrrhae* CA. XVI. 

Yrrham in iifdem filuis permixtam arborem nafei tradiderctaliqui plures feparatim. Quippe 
m multis in locis arabis gignif:ut ^parebit in generibus.Conuehit & ex filuis laudara:petutqp 
eam etia a troglodytis ftbbaei trantu maris, Satiua quo^puenit multu filueftri praelata,Gau' 
det raftris & ablaqueationinus.Melior radice refrigerata. Arbori altitudo ad quin^ cubita.nec fine fpi/ 
haieaudice duro & itortoicrafliore q thuris:& ab radice etia q reliqua fui parte.Cortice laeue fimilem^ 
unedoni.Scabrum alii fpinofum^ aixere.Foliu oliuaeiueji cnfpis.& aculeatu.Iuba olufatri aliqui:fimi 
' lem iunipero fcabriorem tantuifpinif^ horridaifolio rotudiore:fed fapore iuniperi . Necnon fuere qui 
e thuris arbore utrunqi nafei metirentur.Inciduntur bis 8C ipfaeriifdemq! teporisifed a radice uf^ ad ra 
mos qui ualet. Sudant aut fponte priuf^ incidanf,fta<ften di(fta:cui ntilla praefertur. Ab hac fatiua 8C in 
filueftri quo <5 melior aeftiua,Non dant ex myrrha portiones deorquoniam 8C apud alios nafcitur.Rc'' 
gi tamen gebbannitarum quartas partes eius pendunt.Caetero paftim ac uulgo coemptam in folles c3 
fertiunt ipfiq? unguentarii digerunt haud difficulter odoris atg? pinguedinis argumentis. 

De generibus myrrhx:&: natura & precio eius. CA, XVII* 

Enera complura,Ttoglodytita filueftrium prima.Erythrca fequens 8i in aqua ftatea 8C aftra^' 
g mitica eft gebbanitica 6C auferitis gebbanira^ rcgno.Tcrtia dianitis.Quarta Collatia , Quinta 
' fembracena a ciuitate regni fabaeo^e mariproxima.Sexta qua durifitin uocant, Eft candida 

uno tantum loco:quse in meflalum oppidum confertur,Probatur troglodytica pinguedine:6i ^ afpe>' 
dtu aridior eftifordidagp at^ barbaratfed acrior cseceris,Sembracena praedieftis caret uitiisiantealias hy 
larisrfed uiribus tenuis.In plenum autem ptobatio eft minutis glebismec rotudis.In cocretu albicantis 
fucci 6C tabefcetisiut^ cofratfta cadidos ungues habeatiguftu leniter amara,Secuda bonitasntus uaria. 
Peftima quae intus nigra.Peior fi fit etia foris. Precia ex occafione ementium uaria . Stadlse a.vi,ad.I.Sat 
tiuae fummum ad,xxii.Erythreaead,xyi,hancuoluntarabicam intelligi . Troglodytic^nucleoad.xiii* 
Seae qua odorariam uocant ad.xiiii.Adulteratur lentifci glebis 8C gummi , Item cucumeris fucco ama<' 
ritudinis caulaificut ponderis fpuma argenti,Reliqua uitia deprehenduntur fapore:gummi dente Icn/ 
tifcentis.Facillimeautem adulteratur indica myrrha : quae ibidem quadam efpina colligitur , Hocfo/ 
ium peius india affert facili diftindIione:tanto deterior eft. 

De maftice:ladano:6i bruta:enhemo:& ftrobo:& de ftyrace. CA, XVIII, 

Rgo tranfit in maftice quae ex alia fpina fit in india,Item^ in arabia lama uocant. Sed maftice 
c quo^ gemina eftiquonia & in afia gr^cia^ haerba reperif e radice folia emittens:& carduu II 

_milem malo feminis plenu lachrymaqjierupit incifa parte fumma uix ut dinofei poflit a ma/ 
ilice uera.Necnon 8i tertia in ponto eft bituminis fimiIior,Laudatiflima aut chia candidarcuius precia 
in libras,xx,nigrce uero,xii.Chia e lentifco tradif gigni gumi modo. Adulteraf ut thura refina . Arabia 
etianum & ladano gloriafiforte cafu^ hoc iniuna fieri odores plures tradidere. Capras maleficu ah> 
as frondibus animahodoratorum uero fruticum expetentius tanq intelligat preda carpere geminu caa 
Jes prxdulci liquore turgentes diftillantemg^ ab iis cafus mixtura fuccu improbo barbape uillo abfter/ 
gere.Hunc glomerari in puluere;& incoqui fole.Et ideo in ladano caprape pilos efle. Sed non alibi fieri 
q in nabatheisiqui funt ex arabia contermini fyrise,Recetiores ex audloribus ftrobon hoc uocant. Tra/ 
aunt^ filuas arabu paftu caprap» infringiiat^ ita fuccu uillis inhaerefcere.Vep» aut ladanu cypri in infu< 
Ia effe, Vt obiter quaegp genera odop: dicanf:quis n^errap^ ordine,Similiter & hoc ibi fieri tradunt : 8i 
eflecdyphum hyrcorum barbis genibuf^ uillofis inhaeres,Sed eders flore derofo paftibus matutinis 
cum eft rorulenta cypros-Deinde nebula fole difcufla in puluerem madentibus uillis adhcerefcereiat^ 
ita ladanum depeduSunt qui hxrbam in cypro ex qiia id fiat ladam appellentietenim illi ladanum uo 
cantihuius pingni infidere.lra^ attradlis funiculis haerba ea conuoluitat^ ita offas fieri. Ergo in utra$ 
gente bina genera:terrenum:& fadlitium.Id quod terrenu eft friabileifaaitium !entum,Necnon & fra 
ticem effe d icunt in carmania 8C fuper aegyptum per Ptolemaeos tranflatis plantis, Aut ut alii generari 
61 id in iis:ut thuris arbore colligiq! ut gummi incifo cortice:8£ caprinis pellibus excipi.Precia funt lau^ 
datifllmo in libras affes.xl. Adulteraf myrti baccis:& aliis aialium fordibus. Sinceri odor debet effe fe/ 
Kdy.dc quodamodo folitudine redol^.lpfum uifu andum:ftatim taflu moUefcecetAccenfum fulgere 





DVODECIMVS 

odore fucando gratuftum.Mfrtata dcprehenduntur:crcpfratgi in igne.Prafterea fincero calculi potius 
e rupibus inbserent:g puluis.ln arabia 8C olea dotatur lachryma qua medicamentum conficif a greeeis 
enhemon didutfingulari effeftu cotrahendis uulnerum cicatricibus . In maritimis eae fludiibus a^ftu^ 
operiuntur,Nec baccce nocctrcum conflet dC in foliis falcm relinquuHcCC funt peculiaria arabiae.Et pau 
ca prxterea alibi comunia diccdaiquonia in iis uincitrperegrinofgi ipfa myrrhas odores & ab exteris pe 
tit.Tanra mortalibus fua^ re^i fatieras cflralienaru^ auiditas.Petunt igit in helimaeos arbore bruta cu 
prefTo fufar fimilemiex albidis ramisriucudi odoris accenfamrdC cum miraculo hifloriis Claudii Ccefa/ 
ris pra;dicata.Folia eius fnfpergere potionibus parthos tradit.Odore proximum effe cedro : fumumqp 
eius cotra ligna alia remedio.Nafcit ultiaphafin tigrim^ in finibus opimis fcythia: in monte fcantho* 
Petunt 8i in carmanos arbore firobum ad fuffitus perfufam uino palmeo accedetes » Huius odor redic 
a cameris ad folum iocundosifed aggrauans capita citra dolorem tamen.Hoc fomnum aegris quserur. 
His comertiis carracem oppidum aperuereiquod efl: illis nundinariu.lndegabbam oes petere folebant 
die 9 e,xx.irinere:& paleftinam fyriam.Pofleacarracem peti coeptu m:ac regna panhej^exeaxaufa luba 
audior ed.Mihi di ad perfas etia prius ifla portaneid in fyriam aut aegyptum uidentur, Herodoto tefle 
qui tradit fingula milia talentum thuris annua penfitafle arabas regibus perfa 5 ^.Ex fyri reuehiit Hyra-' 
cemracri odore eius in focis abigentes fuorum faftidium.Cxteto no alia ligni genera funt in ufu q odo/ 
rata.Cibof^ fabaei coquunt thuris lignotalii myrrh^.Oppidorum uicorum^ non alioq ex aris fumo 
3t<5 nidore. Ad hunc ergo fanandum urunt flyracem in pellibus hyrcinis : futfiunt^ tedla . Adeo nulla 
efl uoluptas quae non alTiduitate fui faftidium pariat.Eundem &: ad ferpentes fugandos urunt in odife 
ris filuis frequentiflimas. Dcfoelicitatearabiae, CA. XlX, 

On funt € 0 §i cinamomu aut cafia,Et tamen foelixappellatur arabia Falfo 8i ingrati cognomi/ 
n nisrquae hoc acceptu fuperis fucratteu plus ex eo inferis debeat , Beatu illa fecit homine etia in 

morte luxuriaiquae diis intellexerat genita adhibens uredis defundis .Periti rerum adflruxe/ 
runt no ferre tatum annuo foetuiquatum Nero priceps nouiflimo popae fuac die cocremauit. Aeflime/ 
tur poflea toro orbe fingulis annis tot funeraraceruatimgj cogefla honori cadauep^iqu^ diis per fingu/ 
las micas dantur.Nec minus propitii erant mola falfa fupplicatibus.lmmo uero(ur palam efl)placatio/ 
res,Verum avabix etia nuc foelicius mare eft.Ex illo na^ margaritas mittit. Minima^ coputatione mi 
lies centena milia feflectium annis oibus india Si feres peninfula^ illa imperio noflro adimunt. Tanto 
nobis deliciae 8i foeminae coftar. Quota enim portio ex illis ad deos quefo iam uti ad inferos pertinetf 
Decinamomo&xilocinnamomo&cafia, CA» XX* 

Inamomum 6i cafias fabulofa narrauit antiquitasiprincepfue Herodotus auium nidisidC pri/ 
C uatim phoenicistin quo fitu Liber pater educatus eet ex inuiis rupibus arboribuf^ decuti car/ 

nisiqua ipfae inferrent podere aut plumbatis fagittis.lte cafiam circa paludes^pugnate ungui/ 
bus diro uefpertilionu genereialigerif^ ferpentibus:his comentis augentes rerum precia.Com mutata 
uero fabula efl ad meridiani folis repcufTus:inenarrabile quedam uniuerfitatis halitum e tota peninfu 
la exiftere tot generum auris fpirate concentu.Magniqi Alexandri claflibus arabia odore primu nuntia 
tum in altum.Omnia falfaifiquide cinnamomu ide^ cinnamu nafcif in aethiopia troglodytis conubio 
permixta.Ii mercantes a coterminis uehut per maria uafla ratibusiquas neq? gubernacula regatine^ re 
mi trahat uel im pellat no uelaino ratio ulla adiuueticu ofum inftar ibi fint ho tatum 6i audacia.Prxte/ 
rea hybernum mare exigant circa bruma euris ni maxime flantibus»li redo curfu per finus impellunt: 
at^ a promontorii ambitu argefle deferunt in portu gebbanitapdiqui uocaf ocila, Quaobrem illi ma/ 
xime id petunt.Produntgi uix quinto anno reuerti negociatores;& multos interire . Contra reuehunc 
uitrea:& aenea:uefles:fibulas cum armillis ac moilibus.Ergo negociatio illa foeminap^ maxime fide co/ 
flat.Ipfe frutex duo^ cubitogi altitudine ampliflimusipalmigi minimus«iiii,digytopi craffitudinisifla' 
tim a terra fex digytis furculofus arido fimilis.Cu uiret no odoratusrfolio origanuficcitate gaudensifte 
rilior hymbraeiceu dirx naturae»Gignif quidem in planisifed denfiffimis in ufptibus:rubifg?:difl5cilis 
colledu.Metiturnonifipmiferitdeusdoue hunc intelligunt aliqui. Afrabinuilliuocant.xliiii.boumca 
prarum^ Si arietum extis impetraf uenia metendi.No tame aut ante ortum folis lautpofloccafum h> 
cet.Sarmeta hafla diuidit facerdosideo^ parte ponit.Reliquu mercator in naflas condit, Efl Si alia fa/ 
ma:cum fole diuiduternaf^ partes fieruDeinde forte germina difcerni.Quod^ foli ceflerit relinquiiac 
fponte c6flagrare.Pra:cipua bonitas uirgulto^ tenuiflimis partibus ad longitudine palmi.Secunda p/ 
ximis breuiore mefura at^ ordine.Viliffimu qd radicibus ^ximurquonia ibi minimu corticis:in quo 
fumma gratix. Quadecaufa praeferutur cacuminambi plurimus cortex Jpfum uero lignu in faflidio 
efl^pter origani acrimoniaixilocinnamu uocaf.Preciii efl in libras.xx,Quida cinnami duo genera tra 
diderercandidum nigricanfq!:^ quonda preferebaf candidu»Nunc contra nigiu laudaf. Atqi etiam ua 
rium praeferunt candidoxertiflima tame aeflimatioe fi fit fcabrumiat^ ut inter fefe tritum tarde ferie^' 
tur.Damnaf in primis molletaut cui albet cortex.ius cius a gebbanitagi rege folo proficifcitur.is edido 
mercatu uendit.Precia quonda fuere i n libras denariopi mille.Audum id parte dimidia efl incenfis (ut 
ferunt)filuis ira barbaroKiid acciderit ne ob iniqtatem ppotentiutan forteinon fatis coflat . Auflros ibi 
tam ardenter flare:ut aeftitatibus filuas accendantiinuenimus apud audoi ps. Coronas ex cinnamomo 
interrafili auro inclufas primus ofum in teplis capitoliiat^ pacis dicauit imperator Vefpafianus Augu 
Ilus. Radicem eius magni ponderis uidunus in palatu temploiquod fecerunt Oiuo Auguflo coniunx 



LIBER 

Augufta AiWX paterae itupofitatex <5ua guttae edftje annis oibus in grana durabltur:donec id delubrfi 
incendio cofumptum eft»Frutex Qi cafia ertriuxtagi cinnami capos nafcif:fed in montibus crafliore far-' 
mcnroircnui cutcruerius g corticerquem coteruat^ in cinamomo lcuari;&: exinaniri praecium eft. Ara 
plirudo fruticis trium cubitogi.Colos triplex. Cii primu emicat cadidus pedali menrura«Deinde rube'' 
fcit addito femipede. Vitra nigricans.Hrec pars maxime laudafiacdeide^xima. Danatur uero cadida. 
Tum fecant furculos longitudine binum cubito^.Mox praefuut recetibus coriis quadrupedu ob id in 
ter emptopttut iis putrefcentibus uermiculi lignu erodatifiC excauet cortice tutii amaritudie.Probaf re 
cens maxime oi quae fit odoris mollifTimi:guftuue g maxime feruens:potius lento tepore leuiter mor 
dens:colore purpareotqux^ plurima minimu ponderis faciat breui tunicare fiftula & no fragili. Lada 
Uocant talem barbaro noie. Alia eftbalfamodes ab odore fimiliappellata:fed amara ideogp utilior me^ 
dicis:ficut nigra unguentis«Precia nulli diuerfiora«Optimae in libras.xl.caeteris.xv* 

De ifocinnamo:8i chancamoiac taro, CA, XXI» 

Is addidere mangones qua daphonoidcs uocant ifocinnamon cognominatatpreciu^ eius fa' 
h ciunt.cGC» Adulteraf ftyrace:&,ppter fimilitudinem cortice lauri tenuiflimis furculis.Quin S>C 

in noftro orbe feritur:extremo^ in margine impii:qua rhenus alluit.Vidit in alueariis apum 
fata*CoIor abeft ille torridus fole:5i ob id fimul ide odor.Ex confinio cafix cinnami^ &: chancamura 
ac tarum inuehitur:fed per nabathaeos trogloditaf^ cones qui confidere ex nabathaeis, 

DeferichatoSdgabalio&demyrobalano. CA, XXII. 

O comportatur QC ferichatum & gabalium.qure intra fe confumut arabes : noftro orbi tanta 
e nominibus cognita:fed cu cinnamomo cafia^ nafcetia.Peruenit tamen aliquado ferichatutS^ 

in ungueta additur ab aligbus, Permutaf in libras.vi. Myrobalanu troglodytis &: thebaidi dC 
arabi2E:qu3c iudxa ab aegypto difterminat comune eftinafces ungueto ut ipfo noie apparet,Quo itera 
indicaf 6C gladem efle arbor:heliotropio:qua dicemus inter haerbas fimili folio.prudlus magnitudine 
auellanae nucis.Ex iis in arabia nafcens fyriaca appellatu r:&: eft candida.Contra in thebaide nigra.Prse/ 
fertur illa bonitareolei quod exprimitur,Scd copia thebaica,lnter hacc rroglodytica uilifllma eft. Sunt 
quicethyopicam iis pferant glande nigra necpingueinucleo^ graciliifed liquore qui cxprimifrodora'' 
tiori nalcenre in capeftribus. Aegyptia pinguiore efte dL crafliori cortice rubentL*& guis in paluftribus 
nafcatur breuiore ficciore^,E diuerfo arabica uiridem ac tenuiore:&: quonia fit montofa fpifliore.Lo'* 
ge aut optima petrea:ex quo diximus oppidomigro cortice.-nucleo candido, Vnguentarii autem tantu 
cortices premunt.Medici nucleos tondunt affufa eis paulatim calida aqua. 

De phccnicobalano:& calamo odorato» CA. XXIII. 

Yrrhobalano in unguetis fimile proximum uium habet palma in ajgypto quae uocaf adip>' 
m fos:uiridis:odore mali cotoneimullo intus ligno,Colligi£’ aut pauloante g incipiat maturefee^ 
re,Quod relinquitur phoenicobalanus uocatunSC nigrefcitiuefcentef^ incbriat,MyrrhobaI» 
no precium in libras binas,Inftitores dC fecem unguenti hoc noie appellant .Calamus quogi odoratus 
in arabia nafcens comunis indis atqi fyrire eft.In aqua uinciPois a noftro mari cetum ftadiis. Inter lib» 
num montem aliug? ignobilem no(ut quida exiftinaauere)antilib3nu in coualle modicaiiuxra lacu cu' 
ius paluftria oeftate liccantuntricenis ab eo ftadiis calamus 8>L iuncus odorati gignunf,Sane enim dica'' 
naus de iunco guis alio haerbis dicato uolumine:quonia tame hic unguento^ materia tra(ftaf,NihiI 
ergo a cacteris fui generis differunt afpeifturred calamus prccftantior odore ftatim e longinquo inuitat, 
molior ta(ftu:melior<j qui minus fragilis:& qui a folo fe potiufg qui raphani modo frangitur, Ineft fi/ 
ftulse araneum quod uocant flore.Pracftantior eft cui numerofius.Reliqua^batio ut niger fit,Damna 
tur alibi.Melior quo breuior & craffionlentuf^ in frangedo,CaIamo precium in libras,i,iunco.v,Tra' 
dunt^ luncu odoratu Si in campania inuenin.Difceftimus a terris occeanum fpedantibus ad couexas 
in noltra maria. De hammoniaco difpagno, CA, XXIIII. 

Rgo acthiopiae fubicdla africa hamoniaci lachrymam ftillat in harenis fuis,lnde etia noie Ha/ 
c monis oraculo iuxta quod gignif arboriqua metopion uocat refinac modo utgumi . Genera 
eius duo trafton mafculi thuris fimilitudinerqd maxime probat, Alte^ pingue &C refinofumc 
quod pyrama appellant. Adulteratur harenis uelut nafcendo apprehenfis, Igif g minimis glebis pba/ 
tur &gpuriflimis.Precium optimi in libras afles.xKSpagnos inter eos fitus in cyrenaica prouincia ma/ 
xime probatur, Alii ibrion uocant,Secundum locum optinet cyptius.Tertiu phoenifcius. Ferf in segy/’ 
pto nafci.Quin & in galla nec dubitauerim.Sunt enim hoc noie cani arbopd uilli quales in quercu ma/ 
xime uidemusffed odore praeftantes, Laus prima candidiflimisat^altiflimis.Secunda rutiIis,Nullani 
giis,Et in infulis petnT^ nati improbantunomnef^ quibus palmarum at^ nonfuus odor eft. 

De cypero & afphaIatro:&maro, CA. XXV» 

yperus in aegypto eft arbor ziziphi foliisdeminecoriandriicadido odorato , Coquitur hoc in 
C oleoipremitur^ poftea quod cyperus uocatur.Precium ei in libras quin^ . Optimum habef 

e canopica in ripis nili nata.fecundum afcalonac iudexae:tertium cypro infula odoris fuauita/ 
te.Quidam hanc efle diciit arborem iqux in italia liguftrum uocetur.In eodem tradu afphalatros na/ 
fciturdpina candida magnitudinearboris modicae : flore rofe.Radix unguentis expetitur,Tradunt in 
quocucj frutice curuef arquus caeleftis:eadem quaecu^ fit a fpalathro fuauitatem odoris exiftereifed in 
afphalathro inenarrabilem quadam, Quida eu Erifl keptiu uocantialii fceptru £Iifei,Cuius ^batio eft 



1 



DVODECIMVS 

ih cdore ruffo uel ignco:tadtug|? rpiflb:& odore caftorco . Permutatur in Iibra.xv, In sgypto nafcitur 
maron peius q lyaium maioribus foliis ac uariis.llla breuia ac minuta & odorata. 

De baif3mo:&opobalfamo:&xi1obairamo:&fIyracae:5i galbana. CA. XXVI« 

Ed omnibus odoribus praefertur balfamum uni terrarum iudxx conceiTum, Quodam in 
f duobus ratum hortis urroqp regio:altero lugerum.xx.non amplius altero pauciorum.Oftc'' 

dere arbufculam hanc urbi imperatores VefpafianuOarum^ didu a Pompeio Magno in t ri 
umpho arbores quo^ duximus.Seruit nunc haec 8C tribura pendit cum fua gente.In totum alia eft na 
tura q nofiri externig! prodiderant.Quippe uiti fimilior eft q myrto.M illeolis feri dicitur nuper iun-' 
da ut uitis:8i implet colles uinearum modo quae fine adminiculis fe ipfae fuftinent. Tondetur fimilP 
ter fruticans:ac raftris nitefcit»Properat nafci.lntra terrium annum frutifera,Folium proximum tube/ 
rnpcrpetua coma,Scuicte in eadem iudaei ficut in uitam quogt fuam.Contra defendere Romani:& di 
micarum pro frutice eft.Seritg» nunc eam fifcus.Nec unquam fuit numerofior aut jjcerior. Proceritas 
intra bina cubita fubfiftit. Arbori tria genera.Tenui 8C capillacea comarquod uocant anthericeum.Al/ 
lerum rcabroafpedu:incuruum:fruticofum:odoratius : hocftracum appellant .Tertium eumethes: 
quia eft caeteris proceriusileui cortice.Huic fecunda bonitas nouiftima anthericeo.Semen eius eft uino 

f iroximum guftuicolore ruffumrnec fine pinguuPeius in grano quod leuius at^ uiridius.Ramus craf 
ior myrtoJnciditur uitroilapideiofteifue cultelis,Ferro laedi uiralia odit.Emoritur protinus . Eadem 
amputari fuperuacua patiens.Incidentis manus libratur artifici temperamento : ne quid ultracortice 
uioler.Succus c plaga manatiquem opobalfamum uocant eximiae fuauitatistfed tenui gutta ; ploratu 
lanis parua colligitur in cornua.Ex iis nouo fidili condituncrafliori fimilis oleo & in mufto candida. 
Rubefcit deindeifimulq! durefcit &:tranflucida. Alexandro Magno res ibi gerente toto die xftiuo una 
concham impleri iuftum erat.Omni uero foecunditare e maiore horto congios fenos. Minore fingu/ 
los:&: cu duplo repedebarur argento.Nunc etia fingula^i arboK largior uena ter omnibus percutitur 
scftatibus,Poftcadeputaf’.Etfarmentaquo (5 in merce funr.dcccc.am putatio ipfafurculufgi uenitin 
tra quintu demu annu.Xylobalfamum uocaf:6i coquif in unguetis,Pro fucco ipfum fubftituere offi/ 
cinae.Corticis etia ad medicameta preciu eft, Praecipua aute gratia lachrymajifecunda femini:tertia cor 
tici. minima ligno.Exhoc buxofum eftoprimuiquod eft odoratilIimu:mordensguftu:ferue% i ore. 
Adulteraf petreo hyperico quod coarguif magnitudinenmanitate latitudine:feu longitudinerodoris 
fenauiaifaporc piperis.Lachrymae pbatio ut fit pinguisitenuis ac modice ruffa:& in fricando odorara. 
^eundus candido colos.Peior uiridisrcrafluf^Pellimus niger.Quippe ut oleum fenefcit.Ex omni in 
cifura maxime probaf quod ante femcl ftuxit^Et alias adulteratur femine fucco uix^ maleficium de»' 
prehendif guftu amariore.Efle enim debet lenisrnS fubacidusiodore tantu aufterus . Vitiatur 6C oleo 
rofae:cyperi;lenti(ci balani:terebinthi:myrthi:rellina;galbano:cxra cypria prout quae® res fuit.Nequif 
fime autem gummirquonia ipfum quoqiinarefcitin manu inuerfa:6Cin aquaifidet^lProbatioeiusge 
mina eft.Debet fincc^ & inarcfcererfed hoc & gumi addita fragili crufta euenit:& guftu deprehendif. 
Orbone uero quod caera refina^ adulteratu eft nigriori flama.Na meile mutatu ftatim contrahit mu 
fcas.Praetcrea fincere denfatur in tepida aqua gutta fidens ad ima uafis. Adulterata olei modo innatar. 
Et ft metopio uitiatu eftrcirculo candido cingitur,Summa probatio cft:utlac coagulet:& in ueftc ma/ 
culas non faciat.Nec manifeftior alibi fraus « Quippe milibus denariop^ (exrarii empti uendentefifco. 
ccc.denariis ueneunt.In tatii expedit augere liquorem.Xylobalfamo preciu in libras fex.proxima lyria 
iudaeae fupra phccnicem ftyracem gignit circa gabala di marathunta 8i cafTium releucice motem . Ar/ 
bor eft eodem noie:cotoneo malo fimilis lachrymseex auftero iucudioris : intus fimilitudo harundi/ 
nisifuccoq? praegnans .In hac circa canis ortum aduolant pennati uermiculi erodetesiob id i fcobe for/ 
defdt.Styrax laudaf poft fupradiifta ex pifidia:fidone;cypro:cilicia:crera:m inime.Ex amano fyriae me/ 
dicisifed unguentariis magis.Colos in quacu^ natione ^ferf ruffus 6C pinguiter letusideterior fur fu 
rofus:&:cano fit obducftus.Adulteraf cedri refinaiuel gumiialias melleiaut amygdalis amaris.Ofaq; ea 
deprehedunf guftu.Preciu optimo.xix.Exit& i paphyliaifed acrior:minuf^ fuccofus.Dat dcgalbanii 
lyria i eode amano moteiSi ferula q eiufde nois refinae modo ftagonitim appellat.Quod maxime laa 
datcartilaginofum puriirad fimilitudine hamoniacitminimeqi lignofum.Sicquo^ adulteratur faba 
aut fagabeno,Sincerum fi uratur fugat nidore ferpentes.Permutatur in libras.v.medicinie hoc tatum. 

De panace;&'fpondylio:&: malobathro. CA. XXVil. 

Anace & uiguSris eade gignit nafcente di i ipfo fine arcadix citra^ erymanthi f6tcs:& i africa 
p Sii macedonia ferula fui generis qui^ cubito^ifoliis quaternisimox fenis i terra iacentibus. 

' ampla magnitudine rotudisn cacume uero oleagineis:femine i mufcariis depedete ut ferulee, 

Excipif fuccus incifo caule meflibusiradice i autuno.Laudaf cador cius coacfti.Sequens pallido ftatera, 
Niger color fprobaf.P/edu optimo i libras bini alIes.Ab hac ferula differt uuae uocat fpodylion : fo/ 
Ilis tatu quia funt minora Si platani diuifura.No nifi in opacis ginif.Seme eode noie filis fpecie habet: 
medicinae tantu utile.Dat&C malabathron fyriaeatborefoliocouolutoaridocoloreex quo exprimif 
oleii ad ungueta.Fertiliore ejufde aegyptorlaudatius ex india uenit.In paludibus ibi gigni tradut lentis 
moiodoratius crocoinigricas fcabru^ quoda falis guftu.Minus probatur cadidu.Celerrime fini in uc 
tuftate fcntir.Sapor cius nardo fimilis ec debet fub ligua. Odor uero i uino fufferuefaifti atecedit alios. 
In precio qde prodigio fimile eft a fingulis ad.ccc,pecuenire bbias.Folium autem ipfum in libras, Ix. 



UBER 



De oleo omphacio. CA. XXVIIL 

Lcutn 81 omphaciij cft.Fi r duobus generibus 8C totide modis ex olea 8i uite.OIea adhuc alba 
o e xprefla:deterius ex druppaJta enim uocaf prius q cibo matura fittiam tum colore mutans. 

Differentia hoc uirideeft.illludcandidum.Euitfe fit plytia aut amincaicufmt acini ciceris 
magnitudine antecanis ortum.ln prima lanugine demetitur una:eiufg3 melligo .Reliquum corpus 
Ifole coquit. Nodurni rores cauentur.In fidili condita melligo coliigif :fub ide cyprio arre feruaf. Opti 
ma quae ruffa:acrior^;6i aridior .Preciu omphacio in libras fex . Fit 8C alio mo cum in mortariis uua 
immatura tentur.Siccata^ in fole poftea digeritur in paftillos. 

De iryo;& oenanthe:&: de elate arbore:6i cinnamo comaco. CA. XXIX» 

Odem 8C iryon pertinet uua populi aibae.Optima circa gnidu aut caria in ficientibus aut fiC'' 
e cis afperifg?.Secuda in lycia cedro.Eode & oenanthe pertinet.Eft autem uitis labrufcae uua» 
Colligitur cu flore cu optime olet.Siccatur in umbra fubftrato linteotatqp in cados codif.Prae 
cipua ex parapotamiazfecuda ab antiochiaiatm laodicea fyriae:tertia ex montibus medicis.Hjcc utilior 
medicinae.Quide oibus his praeferut earquae i cypro infula nafcif.Na quae in africa fit ad medicos tan/ 
tu ptinet:uocatur«j! mafaris .Ois aut ex alba labrufea pflatiof q e nigra.Eft praeterea arbor ad eade un/ 
guentaptinestquaahielaren uocatiquod nosalbieteialiipalmaialiifpathen.Laudafhamoniaca maxi^ 
me:mox aegyptia.Dein fyriaca dutaxat in locis ficietibus odorata:pingui lachrymaiquse in unguda ad 
ditur ad domandum oleum.Infyria gignitur &cinnamu:quodcomaconappcIlat.Hiceft fuccusnu 
ci expflusimtiltu a curfeo ueri cinnami differ«:uicina tamen gratia.Preciu in libras afles quadraginta. 

CAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER.XIII» PROHEMIVM 

De Peregrinis Arboribus. 

ACTENVS IN ODORIBVS HABENTPRECIA SILVAE : Erat^ 
per fe mira fingulaiiuuit^ luxuria ea omnia mifcere:& cudis unum odo 
rem facere. Ita reperta funt unguenta. 

De unguetis &:qdoprimufut cognita nobis & de copofirioe. CA. I» 
Vis primus inueneritnon trahitur.Iliacis temporibus non erat 
q nec thure fupplicabatur.Gedri tantum & citri fuorum frutica 
in facris fumo couolutum nidorem uerius q odorem nouerat : 
iam rofae fucco reperto* Nominatur enim id quo^ in olei laude . Perfap^ 
effe debet gentis unguentum.Sed & bathilli madent eo:8i accerlita com 
medatione ingluuie natu uirus extinguut.Primu qd eqde iuenia.CafttiS 
Dani regis expugnatis in reliquo eius appatu Alexader coepit feriniu un' 
guentoij^.Poftca uoluptas eius a nfis quogi inter laudatiiTima atqp etiam 
honeftiffima uitac bona admilTa eft. Honof^ iis 8i ad defudos pertinere 
coepit.Quapropter plura de eo dicemus q quae etiam ii notuerunt.Fruticum ad pr«efens nominibus 
tantum indicabuntur.Natuca uero eorum ibis reddetur locis.Vnguentis cognomina dedere aliis pa^ 
trireialiis fucciialiis arboresialiis caufe, Primum^ id fcire conuenit murata audoritate ad peius tranfif 
fc gloriam, LaudatilTimum fuit antiquitus in delo infulaipoftea mcndefium*Nec mixtura tantum co 
pofitione hoc accidit.fed iidem fucci uarie alibi ad quaelibet praeualuereraut degenerauere.Irium corin 
t^hi diu maxime placuitipoftea cyzici.fimili modo rhodinum phafeli.Quara gloria abftulere Neapo^ 
lis:Capua:prenefte.Crocinum in folis ciliciac diu maxime laudatumimox rhodi.Oenanthinum in cy/ 
proideinde in 2 cgyptopr£cpofitum:poftcaadramiteo.Amaracinum ineo. Poftea eodem loco praela^ 
tum eft melinum.Cyprinum in cypro.Deinde in aegypto ubi mendefium & metopium gracius fadia 
eft.Mox hoc abftulit phoenice.Et cyprini laudem aegypto reliquit.Panatheniacum fuum athenae pec 
fcueranter obtinuere.Fuerat & pardalium in tharfoicuius etiam copofitio & mixtura oblitterata eft. 
Narciffinu quo^ ex flore narciffo defiit coponi.Ratio faciedi duplexifuccus 6i corpus.llIe olei generi^ 
bus fere coftanhoc odo^.Haec ftagmata uocariilla hedyfmata,Tertius inter hxc eft colos a multis ne 
gkdus Huius ca addunf cinabari 8i anchufa.Sal afperlus olei natura coercet.Quibus anchufa adieda 
eft fal no addif.Refina aut gumi adiiciutur ad cqtinendu odore i corpore.Celerrime iis euanefcit at^ 
dcfluitfinofith^Ecaddita.Vngudojcexpeditiflimufuitiprimu^ ut uerifimileeftebrio &: balanino 
oleo deqbus fupradiximus.Incteuit deinde mWefiu .Balanino refina mixtaimagifqp etianu metopio» 
0!eu hoc eft amygdalisramaris expreflum i acgypto,Cui addidere omphaciurcardaraomuiiuncu: ca^ ^ 
lamu:mel:uinu:myrrham:femebalfami:galbanu:refinatherebinthina.Ete uiliflimis qde hodie eft; 
ob id creditu 8C id in uetuftiffimis efleiquod conftat oleo myrteoicalamo cupreflb:cypro:lentifco:ma^ 
logranati cortice fcddiuulgata maxime unguda crediderim rofaiqux plurima ubi^ gignitur . Ita^ 
fimpliciflima rhodini mixtura diu fuit additis omphacioiflore rofseicrocino: cinabariicalamo: meile: 
iunicoifalis floreiaut anchula:uino.Similis ro 8C in crocino additis cinabari:anchufa:uino.SimiIis & in 
ianfucino admixtis omphacioicalamo.Optimum hoc in cypro & mytilenisiubi plurima fanfucus.Mi 
ftentur 8C uiliora genera olei myrto lauroiquibus addif lanfucinu:liliu:foeno grscum: myriba ; cafia: 





TERTIVSDECIMVS 

nardum :iuncus:cinatttottiu,E malis quo<^cofoneis & ftruteis fit oleum (Ut diximus)meIinu:quod 
f unguera trafit:admixtis omphacio:cvprino:famio:balfamo:iuco:cafia:ambrotano.Sufinnu tenuifli 
inumoium eft.Coftarcx Iil)is:ba!ano:cal3mo:mello:cinamomo:croco:myrrha,Ei idem cypnnutn 
ex cypro:Komphacio:&cardamomo:caIamo:afpaIatho:ambrotano. Aliqui &in cyprinum addunt 
myrrha 81 panace.Hoc optimum fidon e:mox£Egypto:ii no addaf fefaminum oIcum.Durat 6C qua/ 
drienio.Excitaf dnamomo.Telinu fit ex oleo reccti:cypto;calamo mclliloto:foencgr£eco:melle:mel/ 
lo:oraro:amacro.Hoc erat celeberrimum Mcnadri pofete comici a:tate.Poftea multo iuccefTit ,pprec 
gloria appellatum megalium cxoIeobalanino:baliamo:calamo:iunco;xylobalfamo;cafia:rcfina.Hu/ 
IUS ^prietas ut ucntilcC in coquedo donec definat olere.Curfus refrigeratum odore fuum capit. Sin/ 
guli quo^ fucci nobilia unguera faciunr.In primis molobathru:pollea iris illyrica:& cyzicena amara/ 
cus.Hxrbarii in utra(j pauca lis 6C alia altis mifcent.Qui plurima alterutri mehfalis florem :omphaci/ 
um angnifoliamrpanace.Externa omnia. Et pdigiofa cinnamomo precia.Adiiciturcinamoroo bala' 
ninu oIeum:xylobalfamu:calamus:iucus:balj'ami femina:myrrha:uel odoratu«Vngudopi hoceraflif/ 
limu.Praecia ei a denariis.xxxv«ad.cccx.Nardinu fiue foliatu coftat omphatio:balanino iuco:coflo:nar/ 
do:amomo:myrrha:balfamo.ln hoc genere couenietmeminifle hserbapirqux nardu indicum imite/ 
rur fpecies nouem a nobis efle didas:rata materia adulterandi eft, Omnia autem acutiora fiunt cofto; 
amomo quae maxime nares feriunt.Craffiora myrrha fuauiora^*Medicinae aut ulteriora ctoco.Acec 
rima pfe amomo,Hoc 6C capitis dolore facit.Quida fatis habent afpergere quae funr preciofiflimaicae 
teris decodlis ipendioparcetesded no eade eft uis nifi una decodts.Myn ha & per fe unguentu facit fi/ 
neo!eo:fta<ftedutaxat:alioquin nimiam amaritudinem afferr.Cyprinouiridefinfufino unguinofum: 
naendefionigrum:ihodinocandidum:myrrhapallidum,Hyc funt antiquae inuentionis gencra:6d 
poftea officinarum furta.Nunc dicetur cumulus iftedelitiarum &fummaau<ftoritas rei» 

Quod unguentu regale uocef quae diapalmata.6i qualiter fcruenf» CA. II» 

Rgo regale unguentu appellatutquod parthoje regibus ita temperaf. Coftat myrobalanoico 
c fto:amomo:cinnamomo:comaco:cardamomo:nardifpica:maro:myrrha;cafia:ftyrace:lada 
no:opobalfamo:calamo:iuncoij fyrio:oenathe:malobathro:fencato:cypro:alpalathro: pana 
ce:crococyprio:amaraco:collato meile : uino.Nihilqi eius rcicaufa initalia uidlnce omniu. In europa 
uero tota prxter irin illyricam 8C nardu gallicu gignit. Nam uinum & rofa 8i myrti folia oleugp com/ 
munia fere omnium terraje intelliguntur.Siccis odoribus conftat quae diapafmata uccanf,Nam feces 
unguenti magmata appellantjnter oes potentiftimus odor quifqs nouilfime addif . Vnguda optime 
feruantf in alabaftris,Odorcs in oleo.Quod diuturnitati eoje tanto utilius eft quanto pinguius : ut ex 
amygdalis.Etipfaunguentauetuftatemeliora.Solinimicusiis.Quamobrcm in umbra coquuntur 
plumbeis uafis»Experimentum eorum inuerfa manu capitunne carnofae patris calore uitietur* 

Quata in unguetis Iuxuria:& quado primu romanis in ufu* CA. 111« 

Aeceft materia luxus ecundis maxime fuperuacui,Margarirae enim gemaegp ad heredem ta 
h mentranfeunt.Veftes plong3nttepus.Vnguetaillico cxpirantiacfuis moriunf horis.Suma 
comendatio eo^:ut tranfeunrem foemina odor inuitet etia aliud gentem . Exceduntqi qua/ 
dragenos denarios librae.Tantum emitur uoluprasaliena.Etenim odorem qui gerit ipfe non fentit. 
Sed 8C haec aliqua differentia lignanda funt,ln»M.Ciceronis monumentis inuenitur unguera gratiora 
efle quae terramtq quae crocum fapiantiquando etiam corruptiflimoigenere.IVlagis tameiuuat quae 
dam ipfius uitii feueriras.Sed qucfdam craftitudo maxime delciftatndipfum approbantes. Lmi^ lam 
non folumifed 6i perfundi unguentis gaudet, Vidimus etia ueftigia pedum tingi . Quod.M.Oihone 
monftrafle Neroni principi ferebant.Quaefo ut qualiter fentiref luuari ab ea parte corporis f Necnon 
aliquem ex priuatisaudiuimusiuflifiefpargi parietes balneap/unguento«Arq! Caium principe folitii 
lauari. Ac ne principale uideaf hoc bonu poftea quenda ex feruis Neronis.Maxime tame mirum eft: 
hac gratia penetrane 8C in caftra.Aqlae certe ac fingula puluerulenta illa & cuftodiis horida inuguntur 
feftis diebus.Vtin% dicere poffemus qs primus iftituiiTet ifta.Nimigi ac meicede orbem terra^ cor/ 
rupta: deuicere aql£e.Ifta patrocinia quae quaerimus uitiisiut per hoc lus fummanf fub cafiide unguen 
ra.Quo id pi imu ad romanos penetraueritmo facile dixerim.Cercu eft Antiocho rege afia^ deui(ftis 
urbis anno quingentefimo fexagefimoquinto.P.Liciniu Craffum lulium Caefare cenfores edixifleine 
quis uenderet ungueta exoticaific enim appellauere*At hercule ia qda etia in potu adduntitanti^ ama/ 
ritudo eft:ut odore ^digio fruanf ex utra^ parte corporis,L.Plotium.L.Plotii bis confulis cenforifue 
fratre ^feriprum a tnuniuiris in falernitana latebra unguenti odore jpditum coftat.Quo dedecore to 
taabfoluta pfeferipno eft.Quis enim non mento iudicetperifle tales c’ Ceterum terrarum omniunx 
aegyptus accomodat ilTim a unguentis. Ab ea campania eft proxima copia roiat» 

De palmis:&: natura earum:6C generibus. CA ♦IIII» 

Vdsa inclita eft uel magis palmisiquarum natura nunc dicetur.Sunt qde in europa uulgc^ 
i italiatfed fteriles.Ferunt in maritimis hifpaniae fru(ftum:uerum:imitem:dulce i afiicaded fta 
tim euanefcente.Cotra in oriente ex iis uina.Gentiu^ aliqbus panis.Plurimis uero etia qua/ 
drupedu cibus.Quaobrem lure dicenf externa:»Nulla eft in italia fponte genitainec in alia pte terraj^: 
nifi in calida.Frugifera uero nufq nifi i feruida.Gignitur leui fabulofaqi terrarmaiore in parte & nitro 
fa«Gaudet 8C riguisitoto^ anno bibei;e cum ametianno fitieti; A fimo quidam etiam Ixdi putant « Et 





yBER 

aflyrfoji pars aliqua fi no riuis mifcf af.Gencra ea^ plurima.Ef prima frutice nS excedctia,StcriIc hac 
Aliubi dC ipfam fernletbrcne^ ramis obire umbra foIio^.Tcdorii uicc ha:c parietibus plerifg? i locis 
prsellar cotra afpergines.Sut e ^rerioribus filusc arbore ex ipfa foliopi aculeo fruticate circa totas pedti 
natim : qs iilueftres itclligi nccefle e»lncerta tame libidineetia mitioribus fc mifcet.Reliquje teretes atr 
tp ^ceres denfis gradatifgi corticu pollicibustut orbibus faciles fe ad fcadendu orietis populis praebet: 
Vtile fibi arborifqi induuiis circulu mira pnicitate tum hoie fubeute.Coma ois in cacumine : & pomii 
e ft:no iter folia ut i caeterisrfed fuos inter ramos palmitibus racemofum*Vtra^ natura uuae at<f pomi 
Folia cultrato mucrone lateribus in fefe bifidatis bellas primu demoilrauere gemas.Nunc ad funes uti 
liuq? nexus 6i capitum leuia umbracula fundunf. Arboribus imo potius oibus qua: terra gignitihaer/ 
bii^ etia utrun^ fexum efle diligentiflimi naturae tradunt.Quod in plenu fatis fit dixiiTe hoc in loco» 
Nullis tamd arboribus manifeftius.Mas in palmite floret.Foemina citra flore germinat tatum fpinac 
modo.Vtrifqp aut prima nafcif pomi caro:poftea lignu intus:hoc ell femen eius. Argumentum ^ par 
tjx fine hoc reperiunf in eode palmite.Eft aut oblongu no ut oliuis orbiculaturn . Praeterea cafum a 
dorfu puluinato:6i in aluo media filTura plerif^ umbilicatutunde primu fpargit radix.Seritur autem 

i >ronu 8C bina iuxta copofita feminaifuper^ totiderquonia infirma fingulis planta eft . Quaterne coa^' 
efcunt«Multis candidif^ lignum hoc a carnibus difcinditur tunicis aliis corpori adha^retibus: laxae^ 
diftanstrantum a cacuminibus filo adharcns.Caro maturefcit anno,Quibufda tamen i locis ut cypro 
quaq ad maturitate no perueniattgrato fapore dulcis:eft &: foliu ibi latiusifrudlufq! reliquis rotundiv 
or.Nec ut deuoref corpusiuepe ut expuatur fucco modo expreflb.Et in arabia languidse dulces tradu/ 
tur efle palma.Quaq luba apud fcenitas arabas praefert oibus faporibus:quam uocant dabulan»Cate 
ro non fine maribus gignere foeminas fponte edito nemore confirmant.Orcaqj fingulos plures nuM 
re in eum pronas blandioribus comis.lllum eredlis hifpidum afflatu uifu^ ipfo& pu luere etia rcliqs 
tnaritare.Huius arbore excifa uiduas poft fterilefcere foeminas.Adeo eft Veneris intelledfus uti coitus 
etia excogitatus fir ab homineiex maribus flore ac lanuginerinterim uero tantu puluere infparfo foemi 
nis.Serunf aurem palmae & trunco duope cubitope longitudine a cerebro ipfo arboris uiridi fifluns di 
uilbat^ defoflb.Etab radice auulfe uitalis eft fatus:& ramope tcnertimis«In aflyria ipfa quogp arbor 
lirata in folo humido tota radicatur:fed in frutices non in arborem.Ergo plantaria inftituuntiannicu/ 
laf^ tranffcrunt:&: itege bimas«Gaudent enim mutatione fedis:uerna alibuin aflyria autem arca canis 
ortu m*Nec ferro attingunt ibi nouellasifed religant comasiut in altitudine exeant.Robuftas depurat: 
craflitudinis gratia femipedales ramope relinqueres trucos.Qui decifi alibi necant matrem. Diximus 
falfum ab iis folum diligi.Ergo ubi no eft tale:falem afperguntino radicibus:fed longius paulo.Quse^ 
dam in fyria & aegypto in binos diuidunt fe truncos:in creta & ternos:quaeda dC in qnos.Ferut ftatim 
in trimatu. In cypro uero lyria aegypto quadrimae aliacialiae^ quinquetiestaliac altitudine hominis nui 
Io intus pomi ligno qdiu lunt nouellaerob id fpadonum accepto noie,Genera eaje multa.Sterilibus ad 
materias opera^ lautiora utif aflyria:& tota perfis.Sunt & credux palmape quo^ liluae: germinantes 
rurfus ab radice fuccifae.Dulcis medulla eaje in cacumine quod cerebru appellant: exempraqj uiuunt: 
quod noalise.Vocanfautchamerepesifolio latiore ac molli:ad utilia utiliflimo. Copiofe in creta. Sed 
magis in fcilia.E palmis prunae uiuacesrignifg! lentus.Frutifera 5 e aliis breuius lignum i pomo:aliis 15 ' 
gius.His molliustillis durius.Quibufdam ofleum limatu^ dente contra fafeinantes religione politu. 
Aliud pluribus ueftitum paucioribufue tunicis.Aliud craffioribus tenuioribufue.Ita fiunt undequin-' 
quaginra genera : fi quis oium pfequi uelit nola etiam barbaraiuinoru^ ex iis differentias,Clariffima: 
ofum quas regias appellauere ab honoribusiquonia regibus tantum pei fidis feruarenf babylone mtx 
uno in horto bagoo.Ira enim uocant fpadonesqui apud cos etia regnauere. Hortus ille nunq nifi do^ 
minantis in aula fuit. At in meridiano orbe prsecipua obtinent nobilitatem fyagruProximagj margari 
des.Eac breues candidae:rotudae:acinis q balanis fimiliores,Quare 6C nome a margaritis accepere, Vna 
carum arbor in chora efle tradituriuna di lyagrorum.Miru^ de ea accepimus cum phenice aue : quas 
putatur ex huius palmre argumento nome accepifle.itefi mori:ac renafei ex feipfa:quod erat prius: po 
mis referta,Ipfum pomum gr 3 dc:doru:horridu:& a catteris generibus diftas:fapore ferino:que ferme 
in apris nouimusieuidctiflime^ ca eft noIs.Quarta audoritas fcandalidu a fimilitudine appellatam, 
lam in aethiopisc fine quin^ eaBd nec plurimas arbores tradunt:n6 raritate magis q fuauitate mirabi' 
les. Ab iis caryotae maxime celeoranf &: cibo quide:fed & fucco uberrimac.Ex qbus peipua uina orien 
ti niqua capiti:unde pomo nome,Sed ut copia ibi at^ fertilitas:ita nobilitas in iudaea:ncc f tota fed hie 
recunte maxime,Quaq laudatae di rhachelaidae & in phafelidae:at^ libyadac gentis eiufde couallibus. 
Dos his praecipua.Succo pingui ladentibus:quado^ uini fapore in meile pracdulci.Sicciores i hoc ge^ 
nere Nicolai:fed amplitudinis praecipuae quaterni cubite^ logitudine emciut.Minus fpatiofae:fedfa 
pore catyotapi lbrores:8: ob hoc adelphides didae:^xima fuauitate habet:no tame eande . Tertiu ex 
iis genus patet:8d nimio liquore abudat.Rupit^ fe pomi ipfius etia in fua matre ebrietas calcatis fimi 
Ic,Suu genus fed e ficciore turba iacens dadylis praelonga giacilitatecuruatis in terra,Na quos ex iis 
deopi honor i dicam us:idaeos appcllauit iudea genscotumelia numinu infignis.In totii aretes thebai 
des at^arabicae:macro corpore exiles:&:afliduouaporetorr«es,Crufta uerius q cutem obducunt. 
In ipfa quide aethiopia friatur haec:tanta eft ficcitas:&: farinae mo fpiflatur in pane.Gignif aut in frutv 
ce tamis cubitaIibus:folio latiore:pomo cotundoifed maiore q mali amplitudines Ctecas uoant*Tri 




TERTiVSDEaMVS 

ennfo miWrcfcant Scliipef$ fratici pomum cft fubnafcente alio . Thebaidis Frudus extemplo in w 
dos condimrrcum fui ardoris animamtni ita fiattcelerirer expiretrmarcefcitgp non retortus furnis. Ex 
reliquo genere plebeae uidentur,Syri hoc luba tragemata uocat,Nam in al ia parte phoenids cilidse/ 
^ populari etiam nomine a nobis appellantur.Eorum quoqj plura genera.Differunt figura rotundi' 
tatis aut proceritatis,Differunt6icolore:nigriores ac rubentes.Nec paucioresficotraduntur colores. 
Maxime tamen placent candidi.Dirtant magnitudine prout multi & cubitum effecere.Quidam 

funt non ampliores faba,Seruantur ii demumtqui nafeuntur in fallis atqp fabulofis ut in iudtea:fif cyre 
naica africa.Non item in aegypto:cypro:(yria:feleucia:aflyria,Quamobrem fues & reliqua animalia ex 
iis faginantur.Vitiati aut ueturti eius pomi fignum ertidecidilTe candidam uerrucam:qux racemo ad' 
haeferit. Alexandri milites palmis uiridibus ftrangulati funt, In gedrofis id fadum eft pomi genere, Ali 
bi copia euenit«Ert emm tanta murteis fuauitas:ut finis mandendi non nifi periculo fiat. 

De fyriae ardoribus, CA, V, 

Y ria praeter hanc peculiares habet arbores Jn nucu genere pirtacia nota,Prodefle aduerfus fer 
f Pentium traduntur morfusiSd potu K cibojn fico^ aut caricas 6d minores eius generisrquse 

cottana uocant,Itc pruna in damafeo monte nata & myxta:utra^ iam familiarem itaIiae,Ex 
myxis in aegypto 8C uina fiunt Junipi fimilitudine habent phoenices 8C caedrum minore.Duo eius ge' 
nerarlytia 6C phoenicia,Differut folio.Na quae duru:acutu:fpinofum habet oxycaedros uocaf : ramola 
Si nodis inferta, Altera odore praertar,Frudum ferut myrti magnitudine:dulce fapore,Et maioris cae' 
dri duo genera,Quae floret f rudu no fert.Frutifera no floret.Et in ea antecedentem frudum occupat 
nouus,Semen eius cupreflb fimile.Quida caedralatc uocant,Ex hac refina laudatifli ma,Materix uero 
ipfi aeternitas.Ita^ 8i fimulacra deoge ex ea faditauerunt.Caedrinus eft Romae in delubro Apollo So' 
Canus e feleucia aduedus, Caedro fimilis in arcadia eft arboriquae in phrygia frutex uocatur. 

De terebintho, CA, VI. 

y ria di terebinthu habet.Ex iis mafcula eft fine frudu.Foemina^ duo genera. Alteri frudus 
f rubet lentis magnitudine:alteri pallidus,Cu uitae maturefcit:no grandior fabarodore iucun' 

diontadu refinofus circa idam troadis,Sed in macedonia breuis arbor haecat^ fruticoia . In 
damafeo lyriae magna,Materies ei admodu lentarac fidelis ad uemftatetcximii ac nigri fplendoris : flos 
racemofus oliuae modo:fed rubens:folia dda.Fert 8C folliculos emittentes quaeda aialia ceu culices: Ic' 
torem^ refinofum:q& cortice erumpit.Etia thus fyriae mafcula fert:fterili foemina:folio ulmi paulo 
fongiore:& pilofq:foTio|e inter fe femp cotrariis pediculis:gracili breuigp ramo:pelles candidae coficiu' 
tur.Iis lemen lenti fimile cum uua rubefcit:quod uocatur rhus medicamentis necertarium* 

De ficu aegyptia 8: cypria, CA VII. 

T in aegypto multa arbojegeneratqoac no aIibi,AnteoIa ficus ob id aegyptia cognominata, 
c Arbor moro fimilis:folib:magnitudine:afpedu,Pomum fert no ramis:fed caudice ipfo,Id^ 

iplum ficus eft ^raedulds:fine granis interioribus : pterq fcecundo prouentu:(calpedo tatum 
ferreis unguibusraliter no maturefcit.Sed cu fadum eft quarto die demetitur:alio fubnafcente : fepte' 
«lo ita numerola ptu:per fingulas acftates multo lade abudante,Subnafcif etiam fi no fcalpatur foetus 
quater acftaterpriore^ expellit imatu^,Materics pprii generis iter utiliflimas,C^fa ftati ftagnis mer' 
gitur.Hoc eft eius ficcari.Et primo fidet:poftea fluitare incipit:cerroq? eam fugit alienus humor : qui' 
aliu omne rigat.Cum matare coeperit tepeftiue habet fignu.Huic fimilis quadetenus quae uocatur cy' 
pria ficus in creta,Na 8i illa i caudice ipfo fert pomu 8i ramis:cu in craflitudine adoleuere,Sed haec ger' 
mina emrnit fine ullis foliis radici fimilia.Caudex arboris populo fimilis:follium ulmo,Frudus qua' 
ternos fundintotiens 8i germinat,Sed groflus eius no maturdcit:nifi incifura emiflb lade,Suauitas 8i 
fintcriorfici.Magnitudoforbi fimilis. De ceraunia filiqua. CA. VIII. 

lliqua quam iones cerauniam uocantttrunco 3i ipfa fertilisrfed pomo filiquac.Obid quidam 
f ffgyptia ficum dixere errore manifefto,No enim i aegypto nafcitur:fed i fyria ionia^rSi circa 

gnidumtat^ in rhodo:femp comatibus foIiis:flore candido:cum uehementia odoris,PIanti 
gera imis partibus 8c ideo fupficie flaucfces fuccum auferente foboIe.Pomo antecedentis anni arca ca' 
nis ortus detrado ftatim alteru parit.Poftea flore per arduji hyeme foetus enutriente. 

De pcrficosegypti&&fpina aegyptia. CA, IX. 

Egyptus 8C perfica arborem fui generis habet fimilem pyro folia retinctem,Fertilitas aflidua 
a eius fubnafcente craftino frudu.Maturitas etefiaje afflatu,Pomum longius pyro : inclufum 
amygdalae putamine 8i coriorcolore hacrbido.Sed ubi nux illithuic pomu:differens Ijreuita ' 
te ac mollicie.Et quis bladiaf praeduIcis:fuauitas:non mocuu,Maieries bonitate:firmitudine rnigricia 
quoqi nihil differes a loto, Simulacra ex ea faditauere no eade gratia q fideli materie:ut ex arbore qua 
balanum appellauimustmagna ex parte cotorta,Naualis itam tatu cft,At e diuerfo cinus in magno ho 
rore palmse fimilis:quando Qi eius foliis utuntur ad textilia,Differt q. in brachia ramorum fpargitur^. 
Pomo magnitudo quae manum fpIeat:color fuluusrcom mendabilis fucco & auftero &: duci,Lignum 
intus grandis firmae^^duritiaeiex quo uelares detornant anulos. In eo nucleus dulcis dum recens eft. 
Siccatus durelcit ad infinitumtut mandi non poflit nifi pluribus diebus maceratus, Materies crilpioris 
clegantiae:& ob id perfis gratiflima,Nec minus fyria fpina celebraf in eadem gente dutaxat nigra:quo' 
Ria incorrupta etta in aquis durat:ob id utiliftiina nauium cortis. Candida facile putrefat. Aculeus fpi/ 



LIBER 

fiartim 8! in foIifs.Scmen fn fiIfqs;quo corfa perficiun£ ga'Jfe oice,FIos 6^ coronis lucudus : BC medica^ 
itientfs unlis.Manat 8C gumi ex ea.Sed praecipua utiliras ^ cicfa anno tertio refurgit^Qrca thebas haec: 
ubi di quercus 8i perfica o!iua.ccc.a nilo ftadiisifilueftri tradiu 6C fuis fontibus riguo» 

De pruno & arboribus circa mephin, CA» X» 

Bi prunus aegyptia no dilTimilis fpinae pximx di£l:ff.Pomo mcfpiliimaturerccns bruma:nec 
i' folia dimittes.Lignu in pomo grande:fed corpus ipfum natura copia^ mcflium inftar inco/' 

lis.F^urgatum enim tunduntderuantqi eius offas.Silueftris fuit 8i circa mephin regio tam ua 
(Iis arboribus:ut terni requirent uel circumpleditunius peculiari miraculo nec pomu f>pter ufumue 
ahque:rcdeuemm.Facies.n*rpinaefolia habet ceu pcnastquaetadlis ab homine ramis cadut protinus; 
aepoftearenafeuntur. De gumi generibus & papyro. CA. XI» 

Vm mi optimu efle ex aegyptia fpinacouenit:ucrmiculatu colore glauco:purum:fine cortice: 
g dentibus adhaeres, Preciu eius in libras,xiii.Deterius ex amygdalis amaris Qi cerafo . Peflimu 

ex prunis.Fluit & ex uitibusiinfantiu ulceribus aptiflimu.Et aliquado in olea dentium dolo 
ri.Vlmo ctia incorico monte Ciliciae. Ac iunipo ad nihil utile.Ex ulmi uero gumi 6c culices ibi nafeun-' 
cur.Fit & ex farcocollatita uocaf arbor gumi utilifllmu pidoribus ac medicisrfimile pollini thuris ; 8C 
ideo candidum q ruffum melius.Preciu eius quod fupra»Nondu paluftria attingimusrnec frutices am 
nium.Prius tamen q digrediamur abaegypto papyri natura dicef.Cu chartae ufu maxime humani 
tatis uitae conflet di memoria.Et hanc Alexandri magni uidioria r^tam audior eft.M.Varro condita 
in aegyptoalcxandria.Antea non fuifle charta^ ufum.Palmarum foliisprimo feriptitatum .Deinde 
quarudatarbo^e libris,Poftea publica monumenta plubeis uoluminibus.Mox 8C priuata linteis confiv 
ci coeptaiaut cacris.Pugillariu enim ufum fuifle ante troiana tempora inucnimus apud Homeru . Illo 
uero prodente ne terra qdem ipfa tota fuifletquac nunc aegyptus intelligificu in febeniftico faltem eius 
nominis charta nafcaf.Poflea adaggerata nilo,Siquide a pharo infula quae nunc alexandriae ponte iun 
itur nodhs dieiqi uelifico nauigii curfu terram fuifle ^didit.Mox aemulatione circa bibliothecas regii 
'rolomjei 8C Eumenis fupprimente chartas Ptolomaeo idem Varro membranas pergami tradidit re 
ertas.Poflea promifeue patuit ufus rei qua conflat Imortalitas hoium.Papy^ ergo nafeitur I paluftri 
•us ffgyptiiaut quiefcentibus nili aquisiubi euagatae ftagnant duo cubita non excedete altitudine guc 
gitum.Brachiali radicis obliquae crafl"itudine:triangulis lateribus dece no amplius cubitepe longitudi 
ne in gracilitate faftigiatum thyrfi mo cacume includes.Seraine nullo aut ufu eius alio g floris ad deos 
coronados.Radicibus icol^e p ligno utunf :nec ignis tantu gratiaifed ad alia quogi utefilia uafope , Ex 
ipfo quidem papyro nauigia texut,Et e libro uela:tegetef^:necno 8i ucftemiat^ flragulaiac funes, Ma 
dunt quogp crudum dccodlum^tfuccum tatu deuorates.Nafcif di in fyria circa que odoratus ille cala 
mus lacum.Nei^ ad alios ufus illis:q funibus.Rex Antigonus in naualibus ufus efl rebusrnodum fpar 
to comunicato.Nuper di in euphrate nafcens circa babylonem papyrum intellecflum efl eudem ufum 
habere quem chartse.Et tamen adhuc malunt parthi ueflibus litteras intexere, Prieparatur ex eo char^ 
rae diuifae acu in praetenues fed q latiflimas filluras. 

De generib us chartaje:& quo chartae fiant:& de chartap^ ^batioe:& uitiis di glutino ca|;« CA» XII. 

Rincipatus medio at^ inde fcifllirae ordine, Hieratica appellabaf antiquitus: religiofis tantu 
p uoluminibus dicatatquae ab adulatione Augufti nome accepit.Sicut fecuda Liuiae a coniuge 

eius.Ita defeendit hieratica in tertiu nome,Proximu amphiteatricac datum fueratra confeflu/ 
rae loco.Excepit hanc Romae Fanii fagax officina:tenuata^ curiofa interpollatione principalem fecit e 
plebeaia: nomen ei dedir.Quae no eflet ita recuratatin fuo manfit amphiteathrica.Poft hanc faitica ab 
oppidotubi maxima fertilitas ex udioribus rametis,Propior^ etiamnu cortici.Teneotica auicino loco 
pondere ia haec non bonitate uenalis,Nam emporetica inutilis feribendorin uolucris carthage fegeflri/ 
um^ 1 mercibus ufum pbet:& ideo a mercatoribus cognominata,Poft hac papypi efl extremu^ eius 
fcirpo fimiletac ne ad funes qdc nifi I humore utile,Texuntur 5 oes tabulae madentes nili aqua . Turbi 
dus liquor uim glutini praebetreu primo fupina tabula,Sceda adlinitur logitudine papyri quae potuit 
efle Tegminibus utrin® amputatis.Trafuerfa poftea crates pagitur.Premutur deinde prelis:6i ficcatur 
foleiat^ inter fe blaguTae iunjgunf.A ^ximape femp bonitate diminutioe ad deterrimas.Nunq plures 
fcapo q uicenae.Magna in latitudineeaje differctia.xiii.digytorum optimis, Duo detrahunfhieratice. 
Faniana denos habet.Et uno minus amphitheatrica.Pauciorcs faitica:nec malleo fufficit.Nam empo' 
rcticae breuitas fex digitos no excedit.Praeterea fpecflantur in chartis tcnuitas:denfitas:cador:leuor.Pri 
matum mutauit Claudius Caefar.Nimiac quippe Auguftac tenuitas tolerandis no fuffidebat calamis» 
Ad hoc tramittes litteras liturae metu afferebat aduerfis:6C alias indecoro uifu per tranflulcida.Igif dC 
fecundo corio flamina faifla funt e primo fubtegmine. Auxit di latitudine,Pedalis erat menfura:& cu/ 
bitalis macrocolis.Sed ratio deprehendit uitiu unius fcedae reuulfione plures infeflate paginas.Ob hoc 
praelata oibus Claudia: Auguflae in epiftolis audioritas relida. Liuiana fuam renuit : cui nihil e prima 
erat fed oia e fecunda.Scabricia leuigatur dente conchac;fed caducae litterae fiunt.Minus forbet.Politur 
di charta magis ut fplendeat.Rebellat faepe humor incuriofe datus:primo 9 malleo deprehendif : aut 
etia odore cu fuerit indiligentior.Deprehenditur di lentigo oculis:fed mediis inferta glutinametis ceu 
cenia fungio papyri bibulo ibi uix littera fundente fe tantu inefl fraudis,Alius igitur iteae texendis la^ 
KUUUkc 




TERTlVSDEaMVS 

tomifTiirae fragiles ruttt.Diligenrior cura molli panis frumctatiicolata 'aqaa feruete mfnfmu huc mo/ 
du intergerir. Ar^ etia nili leuiras fuperaf. Omne aut glutinu nec ueruftius efle uno diedeber:nec recc-' 
rius.Poftea malleo tenuamrtSC ire^ glutino percurrittiteru^ coftrifla erugaf :at^ extenditur malleo, 
ita funt longinqua monumera Tiberii Caiigp Graccho^ manus:qu£e apud Pomponiu Secundu uate 
duem^ clariflimum uidi annos fere poft.ccJam uero Ciceronis ac Diui Augufti Virgiliig? fajpenume 
rouidemus* De libris Numse. CA, XIII» 

Ngentia quide exempla cotra Varronis fentetia de carthis reperiutur.N% Caffius Hemina 
I uetuftiilimus audor annaliu quarto eo^ libro prodidit.Cn.Terentiu Scriba agrum fuum in 

ianiculo repaftinanrem ofFcndiflearcam:in qua Numa qui Romae regnauitfitus fuifler.In ea 
dem libros eius repertos.P.Cornelio.L.filio Cethego.M.Bebio.Q.filioPaphilocSf.Ad quos a regno 
Numac colligunf annis.d.xxxv.Si hos fuifle e cartha.Maiore etianu miraculo:q» tot infofli duraueruc 
annis.Quapropter in re tanta ipfius Heminx uerba ponam. Mirabanf alii quo illi libri durare potuiP 
fent.lile ira rationem reddebat.Lapide fuifle quadratu circiter in media arca uindum candelis quaqua 
«erfum .In eo lapide infuper libros impofitu fuiflerpropterea arbitrarier eu no coputruifle.Et libros cae 
dratos jjpterea arbitrarier eu tineas no tetigifle.NuIla in iis libris feripta eratinifi phylofophiar pytha^' 
goricae^Eolg? cobuftos a.Q.Petilio pr;etore:quia phylofophia fcriptaeflent.Hoc idem tradit.C.Pifo 
cenforius primo comentariojd libro«Sed libros fepte iuris pontifici:totide pythagoticos fuifle.Tudita/ 
rius uero tertiodecimo Numx dccretoji libro.xii.fuifle, Ipfe Varro humana^ anriquitaru.vi. Antias 
fecundos libros fuifle.Exiis duodecim pontificales latinos:totidem graecos praecepta phiae contineres» 
lidem tertios ponitrquo coburi eos placuerit.Inter oes uero conuenit Sybillam ad Tarquinu Superbii 
tris libros attulifle.Ex quibus igni duo cremati ab ipfa,Tertio cum capitolio fyllanis tcmporibus:Prac 
terea Murianus ter conful prodidit nuper fe legifle cum praefidei et lyci^iSarpedonis a troia fcripta in 
quodam teplo epiflote chartam.Quoeo magis mironfi etianum Homero ,pdeteaegyptus non erat» 
At cur n iam hic erat ufusiin plumbeis linreifqi uoluminibus fcriptitatum coftetfCur 6C Homerus in 
ipfa illa lyciaBcllorophonri codicillos datos non epiflolas prodidit.Stei ilitatem lentit hoc quo^ * Fa^' 
dumq? iam Tiberio principe inopia carthaeiut e fenatu darentur arbitri difpenfandi alias in tumultu 
uitaerat. De arboribus aethiopiae. CA. XIIII, 

Ethiopia ffgypto cotermina infignes arbores no fere habetipractcr liniferasiquape natura in 
a deferiptione indope at^ arabiae dida efl.Proprior tamen huic natura lanaeimaionj foliculus 

granari mono mali.Similerg? 6C inter fe arbores ipfae:praetcr hanc palmre quales rettulimus* 
Infularum arbores ambithu acthiopiae & nemora odorata in mentione carum dida funt. 

De atlantis arboribus &citreis:6i quae in his laudenf:& qux uituperenf. CA. XV» 
Tlas modos pecubari proditur filuaide qua diximus.Cofines ei mauriiquibus plurima aiboc 
a citri & menfarum infaniaiquas foeminac uiris contra margaritas regerunuExtant hodie.M.' 

Ciceronis in illa paupertate ^ quod magis mije eft illo aeuo empt$ libris,xi.Cu his memora 
eur & Galli Afinii quae libris.xi.uenudatae funt.Et duae a luba rege uendente.Quaj; alteri preciu fuit 
3ibris,xv.alteri paulominus.lnteriit nuper incendio quam Cethegus decedens libns.xliii.pmutaucrat 
latifundi taxatione fi qs praedia tari mercari malir.Magnitudo ampliflima adhuc fuit unius commiflae 
cx orbibus dimidiatis duobus a rege mauritanise Ptolomso quattuor peduSi femipedisp medium 
ambitu:craflitudinequadr3ntali.Maiu% miraculiHeaeftartis latde iundurarqpotuiflet ee natura. 
Solidae a Nomio Tiberii Oefaris liberto cognome trahetis tribus ficilicis ifra quattuor pedes: totide^ 
infra lemipedem craiTitudinis.Qua in re no omittendu uidef.Tiberio principi menfam quattuor pe/ 
des fextante & filicio excedetem.Tota uero craftitudine fefcuciali opcnmeto cochylii 6C lamnae p medi 
um uefhtam fuifle:cum tam optima Nomio liberto eius eflet.Cuius materia erat tuber hoc eft radicis 
uitium.Maximegp in eo laudanr quod fub terra totum fuerit dC rariusrqquae fuperneiquaeqj gignunf 
etiam in ramisrproprieq^ quod tanti emitur arborum uitium eftrquarum amplitudo ac radices aefli^ 
jnari poflunt ex orbibus.Sunt aurem cupreflb foeminae etiamnum filueftri fimiles folio:odore:caudi/ 
ce.Anchorarius modos uocaturdterioris mauritaniae:qui laudatilTimam dedit citrum iam exhauflus 
Menfis prxeipua dos in uenena crifpistuel in uertice paruis.lllud oblongo euenit difeurfurideo^ tigri> 
naeappellantur.Hoc intorto:& ideo tales pantherinae uocantur,Sunt di undatim crifpx maiore gratia 
•fi pauonum caudae oculos imitentur.Magna aero poft has gratia extra prsedidas crifpi defa ueluti gra 
nicongerie:quasobidafimilitudineapiatas uocant. Summa uero omnium in colore. Hic maxime 
inuUi placet fuis refulgens ucnis.Poft hxcamplitudo etiam totius caudids,Iuuant plura quo^ in una 
menfa uiria. Lignum ita uocatur Materia furda 8i indigefta fimplicitasraut platani foliorum modo di 
•geftadlligne^ uenae etiam fimilitudoiuel coloris:& quibus maxime obnoxias fecere aeftus uenti^ n> 
ma; autcapillamenta rimas imitata, Poftea murena nigro tranfeurrens limiteruariifm corticum pun/ 
flis apprehenfus papauerum modo:& in totum atro propios colonmaculaeue difcolores.Vit ides ter/ 
•ra condunt barbari;& C£cra illinunt.Artifices uero frumenti aceruis imponunt feptenis diebus : totide 
intermifiis,Mirumg? ponderi quantum ita detrahant.Naufragia docuere.Nuper quo^ hanc matena 
ficcatam mari duricie 6i maturitate incorrupta fpiflarnnon ullo modo uehemetius.Nutriuntur optP 
mreifplendefcuntqumanug! ficcae fricantur ab alienis maxime:ne ab accolis laedantunut in iis genitae^ 
Inter pauca nitidoiis uitae inllrumenta hxc arbor en»Qu3proptei refiftendum ei paulum uidetur. 



UBER 



Dc arbore frogcte. CA, XVL 

Ota etiam Homero fuit:Trogete qocaf :ab aliis thia.Hanc igif inter odores uri tradic in deli> 
n dis Circcstqua deam uolebat intelligi magno errore eo^ qui odoram en ra in co uocabulo ac' 

cipiunt.Cu praefertim eode uerfu citru larice^ una tradat.In quo manifeftu eft de arboribus 
tantum locutu»Theophraftus qui primus a magni Alexandri aetate fcnbit quae circa urbis romae qua^ 
dringetefimum quadragefimum gefta funr annum magnum iam huic arbori honore tribuit memo 
ratas ex ea referens teplo^ uetepi c6tignationes:quadam imortalitate materix in redtis cotra uitia oia 
icorruptx.Radice nihil crifpius*Nec aliunde prcciofiora opera.Praecipua aure efle ea arbore.circa Ha' 
monis delubrum.Nafci 8i in iferiore cyrenaicae parte.De menfis tame tacuir.Et alias nullius ante cicer 
roniana uetuflior memoria eft.Ex quo nouitiae apparent.Alia eft arbor eode nomine malu feres exe' 
cratum aliquibus odore & amaritudineialiis expetitum:domos etia decoransinec dicenda uerbofius. 

De arbore loto, CA. XVII. 

Adem africa qua uergit ad nos infigne arborem loton ginitiquam uocant cekin.Et ipfam ira 
e liae familiarem.fed terra murata.Praecipua eft circa fyrtes atg? nafamonas . Magnitudo qua 

pyrotquanq Nepos Cornelius breuem tradat.Incifurae in folio crebrioresialioquin ilicis uide 
rentu?,Diferetiae pluresieaeij maxime frudlibus fiunt.Magnitudo huic fabae:color crocnfed ante ma' 
turitatem alius at^ alius:ficut in uuis.Nafdtur denfus in ramis myrti mo:non ut in italia cerafi. Tam 
dulcis ibi cibusiut nome etiam genti terraegi dederit nimis hofpitaliaduena^ obliuione patrice.Feruc 
uetris nofentire morbu qui eum mandat.Melior fine interiore nucleo:qui'in altero genere oficusui' 
detur. Vinum quo^ cxprimifhuicfimilc mulfoiquod ultra denosdies negat durare idem Nepos:bac 
caf^ cotufas cu filiqua ad cibos doliis codi.Quin dC exercitus paftos eo accepimus ultro citrog? cornea' 
tes per africamiLigno colos niger,ad tibiarum catus expetitur.E radice cultellis capulos breuefq! alios 
ufus excogitauit.Hsec ibi natura arboris.Eft autem eoae nomine 6C haerba 6i in argypto caul is in plau 
ftriu genere.Recetibus.n.aquis nili riguisi^uenit fimiiis fabae caule foliifgp denfa congerie ftipatis bre' 
uioribus tantu gracilioribufgpicui frudus in capite papaueri fimiiis incifurisioigj alio modo.lntus gra 
na ceu mifium.lncote capita in aceruis putrefaciunnmox lepant lauando:6i ficcata tunduntieo^ pane 
utuntur.Mirum eft quod praeter hxc traditur. Sole occidente papaueraea comprimi&integi foliis* 
Adortum autem aperiri donec maturefcantrflof^ qui eft candidus decidat. 

De fcapoipfo:& radice lori. CA, XVIII* 

Oc amplius in ea parte tradut:&: fcapu ipfum 8C florem uefpera mergi uf^ in medias nodes* 
h Totum^ abire in lacum :ut ne dimifla quidem manu poflit inucniri,Verri deinde paulan'^ 

fubrigi:& ad exormm folis emergere extra aquaiac florem patefacerent^ etianum exurgere 
ut plane ab aqua abfitalte.Radicem lotos haec habet maheotonei magnitudineoptam nigro cortice: 
qualis 8C caftaneas tegit.Interius candidum corpusigratum cibis.fed crudu.Gratius decodu fiue aqua 
fiue pruna.Nec aliunde magis q purgamentis eius fues craftefcunt, 

Depaliuro:6ipunicomalo&:defiorepunicimaIi. CA. XIX* 

Yrenaica regio loton fuac poftponit paliuro.Fruticofior haec frudu^ magis rubens:cuius nu 
C deus non fimul manditur.Iucundus per feiatgp fuauior eft uino.Quin 8C uina fucco fuo cora 

mendans.ln terior africa ad garamathas uf^ ad deferta palma^ magnitudine 3C fuauitate co 
ftat.Nobilis maxime circa delubril Hamonis.Sed circa Carthaginem punicu malu cognome fibi uedi' 
eat. Aliqui granatum appellant,Diuifit 6C in genera:apyrinon uocando cui lignofus nucleus abeft. Sed 
cadidior einatura;& blandiores funtacini:minuf^ amari:diftindi mebranis.Aliaftrudura eogi quae 
da ut in fauis communis nucleos habentium.Quin^ fpecies:dulcia:acria:mixta:acida: uinofa , Samia 
6i:^yptiadiftinguntur.Erythrocomis6ileucocomis,Corticis maior ufus ex acerbis ad perficienda 
coria, Flos balnftiu uocatunSi medicinis idoneus di tingendis ueftibusiqua^i color inde nome accepit 
De afiae&gr^cte frudibus, CA. XX* 

Nafiadi graecianafcunturfrutices.EpicadisquemaliiemboIincn uocantiparuis foliisrquae 
f potata contra uenena profuntificut herices contra ferpetcs.Et in quo nafeitur granum gnidi 
umiquod aliqui linum uocant* Detimelea fiuechame 

Iea:& tragachate:& de trago:fiue fcorpioe:& muryce:& brya:6C galli, CA, XXI* 

Ruticem uerotimelea:aliichamela:aliipyrorachdaliineftore:aIii coencron.Et fimiiis olea 
f ftrodoliis anguftioribusigumofis fi mordeaturimyrti magnitudine:femine:colore:& fpecie 

farrisrad medicinetantum ufum.Tragon fruticefela creta infula gignit terebintho fimile 8C 
femine.Quod cotra fagittapi idus efficacilfimu tradunt»Eade di tragachante fpinae albae radice: mui' 
tum praelatam apud medos aut in caucafo nafcenti.Precium eius in libras.xiii.Tragon di afia fert : fiue 
fcorpione:ueprem fine.foliis ramis rubentibus ad medicinae ufum*Myricen di italiaiquam alii tamari 
cen uccant, Achaia aut bryan filueftrerinfigne in ea quod fatiua tantu ferat galla: limile frudum . In fy' 
ria di in egypto copiofa haec eftrcums infoelicia lingua appellamusiquae tame infoeliciora fiint graeciae* 
Gignit enim arborem oftrinrquam di oftrcam uocantifolitariam circa faxa aquofa : fimilem fraxino 
cortice di ramis di foliorpilis paulo tamen longioribus craffioribufj:ac rugofis incifuris quae per to' 
tam difcurrunt,Semine ordeo fimili;& colore di materia dura at$ firma:qua in domum illata diflict' 
les partas fieri pcodunt:mortef$ miferas* 



TERTIVSDECIMVS 

*• Dccnonymot&adrachnacongiygia&fapfia. CA, XXII« 

Ec aufpicatior in lelbo infula arbor quae uocaf enonymos:no abfimilis punnicae arbori frer^ 

0 eam 8i lauru folii magnitudincifigura uero 8C mollicia punicaeiflore candidior cft : ftarim pe' 
ftem dcnunrians.Ferr filiquas fefami fimilesrintus granu quadrangula figura:fpiflimi ; loetalc 

animalibusrnecnon & in folio eadem uis.Succurrit aliquando pixceps alui exinanitio. Alexader Cor-' 
nelius arborem eonem appellauitrex qua fada eHer argo fimilem robori uifcum ferenriiquje nec aqua 
nec igni poflet corrumpiilicuti nec uifcuminulli alii cognitam quod equide fcia,Adrachnen omnes fc/ 
regraeci portulacae nomine interpretatur:cum illa fit haerba 6C andrachne uocetur unius litterae diuer/ 
fitate.Csete^i adrachne efl filueftris arbonne^ in planis nafcensifimilis unedoni folio tantum minore: 
SC unq decidente, Cortice nec fcabro quideniifed qui circugelatus uideri pofllt;tam triftis afpedu eft»Si 
milis SC coggrygia eft foliotmagnitudine minor , Proprietate habet fruftum amittendi lanugine pap/ 
pum uocantiquod nuili alii arbori euenir*Simili$ dC apharce bifera aeque q adrachne.Priore fiudlu inci 
pientem pubefeere uua pcragitraltepi in initio hyemis.Quales eos no traditur . Et ferula inter externas 
dixiflecouenietarborumffl generi adfcripfifleiquonia quaruda naturae ficutdiftinguemusrlignu oem 
corticis loco habentihoc eu forinfecus ligni aut loco fungofam intus medulla ut fambuci,Quacdam ue 
ro inanitatem ut arundines.Ferula calidis nafeitur locisiatq? tranfmaria geniculatis nodata fcapis. Duo 
eius gencra.Narthea graeci uocant aflii i gente in altitudine.Nartheciam uero fero per humilem a genu 
bus exeuntia folia maxima ut quae^ terrae proxima.Gcrero natura eadem quae anctho;&: frudtui fimi 
Iis,Nulli fruticu leuitas maiouob id geftata facilius baculoge ufum fenedui pber,Semen ferulae thapfia 
quida uocauere decepti eoiquonia ferula fine dubio eft thapfiaifed fui generis foliis foeniculninani cau'' 
le:nec excedente baculi longitudincm.Scmen quale ferulaerradix candida * Incifa lac emanat:& contuia 
fucco nec corticem abdicant omnia uenenata.Quippe etia fodientibus nocetifi minima afpirat auratin 
#tumefcunt corporaifaciem^ inuadunt ignes facriiob id creroto prius illinut.Quibufda tamen morbis 
auxiliari dicunt medici permixta aliis.Item in alopetiis fugillatifqp ac liuentibus • Ceu uera remedia de/ 
finr,ut fcelera concradfent.Sed ifta praetexuerunt noxio inflrumentouantumgi impudentiaeefliut ue/ 
nenum artis efle perfuadeant.Thapfias in africa uehementilTima, Quidam caule incidilt per meflesifii 
fn ipfa excauantradiceiquofuccusconfluatrarefadum^tolluntalii folium. Radicem tonduntin pila: 
& fuccum in fole coadfum diuidunt in paftillos,Nero Cxfar claritate ei dedit:initio imperiiincdlurnis 
craflationibus conuerberatam facie illinens fibi cum thure caera^ : 8i fequenti die cotra famam cutem 
finceram circuferens.Ignem ferulis optime feruari certum eftieaiq? in aegypto praecellere. 

De cappari fiue cinofbato aut ophcoftaphyle:&: de faripha. CA. XXIII. 

Bi cappari firmioris ligni frutexifeminif^ & cibi uulgati.OuIe quo^ una plerum^ decet 

1 pto.Cauenda eius genera peregnna.Siquioem arabicum peflilens,Afi icu gingiuis inimicum 
Marmaricum uuluis:& omnui inflationibus.ApuIu uomitus facit*Stomachum 6C aluu mo/ 

oet.Quidam eum cynorbaton uocannalii opheoftaphylemfruticofi eft generis.Et faripha circa nilum 
nafccns duorum cubitorum altitudinem:pollicari ciaflitudine.Comapapyri : limili^ manditur mo/ 
do.Radice ferrariis officinis praecipua carbonis ufu propter duriciam. 

DefpinababylonisregiadCdecytifo. CA. XXIIII» 

On omittendu eft & quod babylone ferif in fpinis:quonia no aliubi uiuit , Eftgi ficut uifcum 
O in arboribus.Sed illud in fpina tantuiquae regia uocaf . Miru eade die germinat quod inie/ 
iftum eft.Iniicitur aut ipfo canis ortu:& celerrime arbore occupat.Codiunt eo uina:& ideo fe/ 
ritur.Spina illa nafcif & athenis in longis muris.Frutex eft 6C cy tifus ab Ariftomacho athenienfi miris 
laudibus praedicatus pabulo ouiu.Aridus uero etia fuu.Sp6det^ iugero eius annuos perpluris uel me/ 
diocri folo redditus.Vtilitas haerbofaiergo dC eo laetior fatietas ^ perqmodico pinguefeunt 6i quadru/ 
pediarita ut iumenta hordeum fpernant.Non ex alio pabulo leiftis maior copia aut melior . Super om/ 
nia pecorum medicina a morbis omni ufu prxftante.Quin & nutricibus in defedtu lacftis aridu atgi in 
aqua decoftu potui cum uino dari iubet:& firmiores celfioref^ infantes fore.Viridem etia gallinisiaut 
fi aruerit madefadu.Apes quo^ nunqde flore cytifi pabulu cotingentes promunt Democritus 8C Ari/ 
liomachus,Nec aliud minorisimpendiieft.Serircuhordeo:autuerefemineutporru:uel caule autuno 
ante bruma.Si femine madidu.Et fi defint hymbresifatum fpargif .Plantae cubitales perferuntur fero/ 
be dedali.Serif poft equinodiia tenero frutice.Perficif trienio.Dem etif uerno equinodfio cu florere de 
finitiuel pueri uel anus uiliflima opera.Onus afpediu breuiterq; fi quis exprimere uelit fimilitudinem 
anguftioris trifolii frutex.Datur aialibus poft biduum femper.Hyeme uero quod inaurit : madidum» 
Satiant equos denae librae:Si portione minora animalia . obitergi inter ordines allium capefccre fertile 
eft.lnuentus hic frutex in cytifo infula inde tranilatus eft in oes cycladasimox in urbes grarcas magno 
cafeipuentu.Propter quod maxime miror rarum efle in italia.No atftiuum no frigorum non grandi/ 
num aut niuis iniuriam expauefcit.Adiicii Higinus ne hoftiu quidem propter nullam gratiam ligni. 

De fruticibus 8C .arboribus noftri marisiat^ rubri:& indici. CA, XXV< 

Afcunf 8£in mari frutices arborefm minores innoftro»Rubrum.n,6i totus orieris occeanus 
n refertus eft filuis.No habet lingua mia nomeniquod gracci uocant phycosiquonia alga haerba 
rura magis uocabulii intelligif.Hic aut eft frutex, Folia lata colore uii idi gignitiquod qda pra 
fon uocant:alii zofteca*Alte^ genus eiufde:capillaceo folio fimik foeniculo:itl faxis nafcif , Superius in/ 

n 



LIBER 

uadit h 3 udl procul Ifttore.Verno utru^:5d interit autuno.Circa cretam ffulam nato in petris purpura* 
quog! inficiuntXaudatifllmoa parteaquilonis:autcu fpongiis.Terriu eft graminifimile:radicegenicu 
la & caule:qualiter calami. Aliud genus fruticu bryon uocaf folio laducac rugofiore tatum. lam hoc in 
terra nafcens.In alto uero abies 6i quercus cubitalialtirudinc.Ramis eorum adhaerent cocha:. Quercu 
etiam tingi lanas tradur.Gladem etiam quafdam ferre in alto.naufragiis haec deprehenfa urinatibuf^. 

Er aliae rradutur praegrades circa fycionem.Vitis enim paflim nafcitur.Sed phycus fine fronde : rubro 
cortice.Fit 8i palma fruticum generis:extra Herculisxolunas porri fronde nafcitur frutex:8C alius lauro 
& thymo fimilis:qui ambo eiedti in pumicem tranfhguranf.At in orientem mirum eft ftarim a copto 
per folirudines nihil gigni praeter fpinam tquac firiens uocatur:8i hanc raram admodum. In mari uero 
rubro filuas uiuere:maxime laurum 8i oliuam ferentem baccas:& cum pluat fungos:qui foleradimu 
tantur in punicem.Fruticu ipfo^e magnitudo ternogi eft cubito^ caniculis referta:uix ut refpicereena 
ui rutu fittremos plerumij ipfos inuadentibus.Qui nauigauere in indos Alexandri milites frodem ma 
rinarum arborum tradidere in aqua uiridem fuifle:exemptam fole protinus in falem arefcente.luncos 
quo^ lapideos perq fimiles ucris per littora:8C in alro quafda arbufculas colore bubuli cornus ramofas 
6i in cacuminibus rubentes:cum tranarentur uitri modo fragilcs,In igneautut ferrum exardefeentes: 
reftindlis colore fuo redcuntc.Eode in rranu infulag^ filuas operit aeftus:qq altiores fint platanis popu^' 
lifq! altiftimisifolia laurearflos uiolac & odore dC colore.Baccce ut oleis:& ipfst adoris iucudi autumno 
nafcereszfoliis nunq deciduis.Hagi minores totas integir mare.Maximagi cucumina extant:ad quae na 
ues religantur:& cum deceflerit aeftus ad radices « Alias quo^ arbores in alto ab eifdem accepimus eo/’ 
dem in mari uifasifemper folia retioentes.Frudum earum Jupino fimilemduba tradit circa troglody/ 
tarum infulas frurice m alro uocari ifidos plocamons corallio fimilem fine foliis praccifum mutato co^ 
lore in nigrum durefcere.Cum cadat:frangi.Item aliu qui uocetur charitoblepharon efficacem in am*. 
toriis.Spathalia eo facere 6C monilia foeminas.Scntire eum fe capi : durari^ cornus modo : & hebetardS 
aciem ferri.Quod fi fefellerint infidiae in lapidem traftigurari* 

CAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER.XIIII. PROHEMIVM, 

In Quo Fruniferae Arbores Traduntur. 

XTERNE ARBORES INDOCILES QVAE NASCI ALIBI Qua 
ubi caepere:&quac in alienas no comeant terras haeftenus fere funr.Licetgi 
lam de comunibus loqufrquage oiurn peculiaris pares uideri poteft italia* 
Nofeentes ratum meminerint naturas eag£ a nobis interim dicimon cultit 
ras. Quanq 8c colendi maxima in natura portio eft. Illud fatis mirari non 
: queo intcrille quarudamcmoria:are^ cria nominu quas au^res prodide 
re notitiam.Quauis.n.non communicato orbe terra 9 ^ maieftate romani 
imperii profiecifle uitam putet comertio rerum f Acfocierate feftac pacis f 
omnia^ eria qux occuira ante fuerant in promifcuo ufu facftafAt hercule ’ » 
non reperiunt qui norinr multa ab antiquis^dita:tantu prifeogi crura fer 
tilior:autinduftriafcelicior fuit:antemiliaannogi:interprincipia litterags 
Hsefiodo prxeepta agricolis pandere orfoifubfecutifqg no paucis hanccu/ 
ram eius:unde nobis creuitIabor.Quippecu reqrendafint nofolu poftea 
inuentaruegi ctia ea quae inuenerantprifei defidia regiinternitioe memorix indudIa.Cuius fomni cau/ 
fas quis alias q publicas m undi inueneritf Nimigd alii fubire ritus.Circam alia mentes holum detinent 
t ur:Si auaritiae tantu artes colunfiantea inclufis gentiu imperiis intra iplas.ldcom 8C ingeniis quafdant 1 

fterilitate fortunae necefle erat animi bona exercere.Reges innumeri honore artiu cole&turrS: in ofte' ! 
tatione has praeferebatrope & immortalitatem fibi per illas^rogari arbitrares.Quare abudabat 8i prae 1 

mia dC opere uitac.Pofteris laxitas mundi 8C rege amplitudo dado fuirrpoftq fenator cenfu legi coeptus* | 

iudex fieri cenfutmagiftratum ducc^ nil magis exornare q cenfustpoftq coepere orbitas in auiftoritate ' 

fumma 8C potentia efle:captatio in quacftu fertiliflimo:ac lola gaudia in poflidcdo:peflum iere uitacp' 
ciarom nef^ a maximo bono liberales diiftac artes in cotrarium cecidere:ac feruitute fola profici coeptu, 
Alius hanc alio modo.Si in aliis adorarereode tame habendi qujeftu ad fpes holum tendente uoto»Paf 
fim uero etiam egregii aliena uitia q bona fua colere malle.Ergo hercule uoluptas uiuere coepitruit ipfa \ 

defiit.Sed nos oblitterata quoa fcrutabitur,Nec deterrebit quaruda rerum humilirasrficut nec in anP 
malibus fecit.Quaq uidemus Virgilium praecellentiflimu uatem eade caula hortogi dotes fugiflere ta' 
tif^ quae rettulit flores modo tege decerpfiire.Beatufoeliccmq! gratiae quindecim omnino generibus 
uuaru nominat«:tribus oleaertotidc pyroge:malo uero tantu aflyriorcaeteris olbus neglcdis. Vnde aut 
potius incipiemus q a uitibusfQuage principatus in tantu peculiaris italiae eft:ut ucl hoc uno oia genti 
um uicifle qq odorifera poflit.u«deri bona qq ubicu^ pubefeentium odor nulla fuauitas praefertur, i 

De uitium natura:6i quibus modis ferant. CA. I* j 

u Ites iure apud prifeos magnitudine quo^ inter arbores numerabanf .louis fimulacrum in ur 

be populonia ex una cofpicimus uite tot aeuis in corruptu.ltem maflili«e patera*Metaponti te 




QVARTVSDECIMVS 

plu iunonfs uiffgfncis calunis (letit.Etianu fcalis rcdtu EphcfiiE Dfanac Tcandif uitc una cypriafut fcrut) 
quoma ibi ad pcipua altitudine exeunt.Nec eft ligno ulli xtcrnior natura. Vcpi ifta ex filueftnbus fada 
crediderim:quado hse uires tofura annua coerccnf:& uis eaji ois euocaf in palmites aut depnmifin 
pagines ifuccigi tantil gratia cx iis pluribus modis ad caeli mores foli^ ingenia. Ia in capano agro popu-' 
lis nubut:maritaf<j coplexaetat^ per ramos ea^^cacibus brachiis geniculato curfu fcandetes cacumi/* 
naarquariin tantu fublimes ut uindemiatorautoratus rogu ac tumulu exapiar,Nullo finecrefcunt:di 
uidig? aut potius auelli nequeut. Villas 8C domos ambiri fingulape palmitibus acfcqcibus loris mernO'^ 
ria quogi dignu.Inter prima Valerianus quo^ Cornelius exiftimauit.Vna uitis romae in liuiae portiO'' 
nibusfubdiualesdeambulatioesumbrofis operculis opacar.Eade^ duodenis mufti amphoris foecun 
da.Vlmos qde ubi^ exuperat.Miratu^ alutudine eape aricise ferut Icgatii regis Pyrrhi.^um^u facere ' 

lufifle in aulteriore guftu uini merito matre eius pendere in ta alta cruce, Rubotinus uocat 8i alio noie ' 
populus arbor italte padu tranfgreflls:cuius tabulata in orbe patula repIent:puroqt^dudIo dracone in 
palme eius inde fubredos ramose digytos flagella difpergur.Eade m odici hofs altitudine adminicula^' 
tac fudibus horrcnuineagi faciut:& aliic improbo reptatu pampinoru^ fupfluitate peritia homini am^ 
pio difcurfu atria media coplentes.Tot diflferetias uel fola tantu italia recipit,Stat^uintia^ al!quap^ per 
fe uitis fine ullo pedametorartus fuos in fe colligens:& breuitate craflitudine pafcens,Vetant hoc aliubi 
uentirut in africa & in narbonefis puintiae partibus.Excrefcere^ ultra fuos pollices^hibitxiremp^ pa 
ftinatis fim iles hatrbagi mo uaganf per aruatac fuccu terrae paffim uuis bibut:quae ob id magnitudine 
infanriu puero^ in interiore africtepte exuperat uites,Vua no aliubi gratior colloiut nec poflit iuenific 
nome duracini durus acinus,Na^ genera magnitudietcoloretraporibus acini Inumcrata etianu multP 
plicanf uino,Hic purpureo lucet coloretillic fulget rofeomitetqj uiridi.Cadida*.n,nigraeg! uuIgares,Tu 
ment uero mamape mo bumafti.Prjelongis daayli porrigunfa<inis,Efl 8i illa naturae lafciuia:ut prae 
gradibus adhaereat pergulis parui:mites:& fuauitate certatesdeptorcgas has uocar,Durat alijc per hye/ 
me penfili cocameratae nodo.Alix in fua tantu cotinenf aia ollis fidlilibus:& infup foliis inclufe ftipa»' 
tae uinaceis circufudantibus.Aliis gratia qui 8i uinis fumus affert.Fabrilis iifgi gloria praecipua in forna 
cibus africae Tiberii Caefaris audoritas fecir,Ante eu reticis prior menia erat:& ullis Veronefium agro« 

Quin 5C a patietia nome acinis datur pafTis.Condunf 8i m ufto uurcupfaeq! uino fuo inebriantur. Aliae 
decodae in mufto dulccfcunnaliae uero fobole noua in matre ipfae expedant tranflucidae uitrorafferr^ 
acinis randemiqua in doliis amphorilue duratrice illa firmitate aufleritatis picis infula pediculo,lam in 
uenta uitis per fe in pice habens refpicief^ uienenfem agrum,tMobilitasaruerno fecano 9 :& heluico ge 
neribus no pride illuftrata.At^ haec Virgilii uatis aetate incognitaia cuius obitu nonaginta agunf anni* 

Quid ^ infertae caflris fumma rep^ im periumqi cotinentc Centurionu in manu uitisroptimo praemio 
tardos ordines ad lentas perducit aquilasiat^ etia in delidis poenam ipfam honorat, Necnon umex op 
pugnationum dedere rationem, Nam in medicaminibus adeo magnu optinct locum : ut per fefe uino 
ipfo remedia fint. Degeneribus uitium, CA, II, 

Enera uitium coprehendi numero unus exiftimauit Democritustcunda fibi graeciae cognita 
g ^felTus.Geteri innumera at^ infinita eflejididerut.Qd uerius apparebit ex uinis. Nec ofa di 
cenfifed maxime infignia : qppe quae totide funt pene quot agri. Quaobre celeberrimas uitiu 
aut qbus eft aliqua ^prietatc miraculum oftcdifle fatis erir,Principatus daf amineis pp firmitate fenio 
quogi^ficifcente utiqi.minicR uniufcuiufqi uita.Quingp eius genera. Ex iis germana minor acino meli 
us deflorefcitihymbres tepeftatefgp tolerat,No item maior fed in arbore q in iugo minus obnoxia. Ge^ 
mellap» qbus hoc nome uuae femp geminae dedere,afperrimus fapor:fed uires pcipuae,Ex iis minor au , / 
ftro lacdificaeteris uentis alitunut in uefuuio motefurrentinif^ collibus.ln reliqs italiae partibus no ni ■* 
fi arbori accomodata.Quitum genus lanatae ne feres miremur aut indosiadeo lanugo ea ueftir. Prima 
ex amineis maturefcit ociflime at^ putrcfcir,Proxima dignitas ueietanis rubente materia.Quapp qdl 
rubellas appellauere uineas.Eae minus fertiles uinaceis & faece nimiae,Cotra pruinas fortiftima;:iiccita 
te magis q hy mbreiaeftu d algore uexanf,Quaobrem in frigidis humidif^ principatu optinet. Fertili' 
or qu 2 C minor acino:& folio fciffa minus,Apianis apes dedere cognomen ^ipue eap 4 auidae,Ex iis duo 
generadanugine & ipfe pubefcut,Diftant q, altera celerius maturefcitiqq & altera^perante.Situs frigi' 
dos nS refpuunt:& tame nullae celerius hymbre putrefcunt,Vina primo dulcia aufteritate annis recipi 
unt:& rubra fiut,Nulla magis uitegauder,Ethadenuspotiflima nobilitas daf peculiaribus atq; uerna 
culis italiae.Caetcrac aduenere chio|thafoue,Graecula no inferior amineis bonitate ptenera acino:&: uua 
tam paruatut nifi pinguiflimo folo colore nopfit,Eugenia taurominitani collis cii generofitatis cogno 
mine mifere albano tatum agrorqnonia traflata ftatim mutaf,Na^ eft aliqbus tatum locop^ amor:uc 
oem in iis gloria fua relinquant:nec ufq trafeant totae . Qd 6i in retica allobrogica^ qua fupra picatam 
appellauimus euenitidomi nobilibus nec agnofcedis alibuFoecundx tamen bonitatis uice copia pftantf 
Eugenia feruetibus locisrrhetica teperatisiallobrogica frigidisrgelu maturefces dC colore nigra , Adhuc 
ex iis qs diximusifed etia e nigris uina uetuftate in albu colore tranfeunt.Reliquac ignobiles. Aliquado 
tame caeli aut foli opera no falliit uetuftateificuti fecenia 8C cu ea florens bitu rica. Acino rarior nunq flo 
ris obnoxiiiquonia antecedutiuentif^ 8i hymbribus refiftunt,Meliores tamcalgetibus locis qcalidis: 
humidis q fitietibus.Vix ulla magis ta*denfo uua^ partu impaties uariantis caelufed contra tenore unu 
algoris seftufue coftans.Quee minor eft ex eo genere mollior.In ncgledo folo morofa,Pingui putrefcit 

n ii 



UBER 

Cracili ofno nSpuenit.MediS temperi? delicate quarritjob hoc fabinis collibus famiIiaiis*V ua cius in' 
decora uifu:fapore iucunda:nifi matura^tinus rapia^:etia no putrefeens cadit. Cotra grandines ea ruef 
foliogi amplitudo atgp duricia.Infignes la colere inter purpureas nigraf^ medio heluolae fepius uarian 
ti:& ob id uarianx a quibufda appellatae.Prajferf in iis nigrior:utrag? alternis annis fertilis. Sed melior 
uino cu parcior. Et preciae duo genera magnitudie acini difcernunf.Quibus materies plurima ; uua^ 
ollis utiliffima:folio apio fimilis.Balifcam dirachini celebrat.Hifpaniae cocolobin uocant.Grauior uua 
jeftus auflrofgj tolerat.Capiti inimica.Copia larga.Hifpani duo genera eius faciut.Vnu oblongo acino 
altero rotundo:nouiffimas uindemiat.Quo dulcior cocolobis:hoc melior.Sed ddauftera trafit in dul' 
cc uetuftate:Si qux dulcis fuit in aufteritate.Tunc^ albanu uinu smulantur.Tradut ueficae uitiis utilif 
fimu ex iis potu,Albuelis fumm is arboribus eft fertiliorruifula imis.Quaobrem circa eafde fatae diuer' 
fitate naturae locupletat.Inerticula e nigris appellauere iuftius fobria difturinnueterato peipue comen/ 
^bile uino:fed uiribus innoxia.Siqdem temulentia fola no facit.Fertilitas comedat caeteras: principeqj 
heluenacam.Duo eius genera.Maior qua quida longajminor qua arca appelIat:no tam foecundam fed 
gratiore hauftu.Difcernif folio circinato.Ve^ utragp gracilis.Furcas fubdere iis neccflariu:alioqn uber/ 
tate fuam no rolerant.Maritimo afflatu gaudet.Rofcido odore.Nulla uitiu minus italia amat rararpar 
uarputrefcens in ea.Vinu quoqp q<J genuit aeftate no exuperans.Nec alia macro folo familiarior.Grsed/ 
nus qui alioqn Corneliu«Celfum tranfcripfit arbitraf no natura eius repugnare italiae:fed cultura : aui' 
de palmites euocatium.Ob id fertilitate fua abfum i;fi no ppinguis foli ubertas lacefcente fuftineat» Car 
bunculari negaf rmagna dote:fi ueK eftraliqua in uite e caelo no efle ius. Aeftu fert fpioniarqua quida fpi 
neam uocat.Autunil^ 8 i hymbribus pinguefcit.Quinimo nebulis una alitur, Ob id rauenati agro pe/ 
culiaris.Venicula inter optime deflorefcetes:& ollis aptilTima capani malunt fcircula uocareralii Iracula* 
Tarracina numifiana nullas uires^prias habente:fed tota perinde ac folu ualeat.Surrentinis tame effica 
dfllma teftis uefubio tenus.lbi.n. murgentia e ficilia potilIima:qua pompeiana aliqui uocant.Latio de' 
mu ferace:ficut horconia in capania tantu uilitatis ciMri«:fed ubertate pcipuaTolerat Si annos moeri/ 
ca contra omnes i?lus firmiflimamigro acino uinis uetuftare rubefeentibus. 

. Item de uitium generibus, CA, III. 

T haflenus publica funt generarcaetera regionu Iocoruq?:aut ex iis inter fe infito mixta,Siqui/ 
e dem thufeis peculiaris eft tudernis xquac etfa eius nois florentia. Eft optima aretio talpana 8 C 

etefiaca cofeminia.Talpana nigra candidum facit muftu. Etefaica fallaxrquce quo plus tulit 
eo laudabilius fundit.Mirugp foecunditate ceflat.Cofeminia nigra uino minimo durante, Vua maxime 
poft,xv,dics q ulla alia.Minus fertilisrfed cibaria.Huius folia ficuti labrufeat priufq decidant fangnineo 
colore mutatur, Euenit hoc etia qbufda aliis peflimi generis argumeto, Irtiola umbriac meuanatiqp Si 
piceno agro peculiat is eft, Amiternino pumulajifde bannanica fallax eft:amant tamen eam.Mutinam 
uuam Pompeii noie appellanttquis clufinis copiofiore,Mutina Si tyburtes appellauere:quis oleaginam 
nuper inuenerint a folitudine oliuae,Nouiflima haec uuarum ad hoc tepus reperta eft, Vinaciolam foli 
quide noiauerunt fabini ac laurenti.Nam gauranas fcio a falerno agro tranflatas uocari falernas celerri 
me ubiqi degenerates.Necno tarentinu genus aliqui fecere.-pdulci uua.Capnias Si bucuniates Si tarru/ 
pia in thuris collibus no ante demetunt 9^ gelauerit.Pharia gaudent pifac . Mutina prufiniae nigro aci/ 
no intra quadriennium albefeente uino.Mirum ubi^ cu Iole circuagi uuamtquae ob id ftrepitus uoca' 
tur,Et in italia gallicam placere : trans alpes uero picenam.Dixit Virgilius tapfias Si mareotidas Si lage 
as complurefcp externas quae non reperiuntur in italia:fed funt etiam nunc infignes uua non uino am/ 
brofiaca duracina fine ullis uafis in uite feruabilis:tanta eft contra frigora aeftus tempeftatefcp firmitas. 
Nec orthampelos indiget arbore aut palis ipfa fe fuftines.No item dacftylides digytali gracilitate.Colu' 
binjEacinofiffimae.Et magis purpurae cognomine bimamiaetquado no racemos:fed uuas alias gerunt 
Item cripedanea cui nomen a menfura eft.Ite fcripula paflb acino.Et rhetica in maritimis alpibus appel 
lata dilTimilis laudatae illi,Nacp haec breuis conferta acinordegener uino:fed cute oium tenuiflima. Nu 
cieo que chlu uocatruno ac minimo,Acinu pgrande unum alteruue habens.Eft Si nigra aminea:cui fy 
riace nome imponut.Item hifpana ignobiliu^batiffima.In pergulis uero ferunf efcariac appellatae edu 
rac acinis:albae:nigrae^.Et bumafti totide coloribus. At nondu didiae aegia Si rhodia Si uncialis:ueluti 
a podere acini.Ite pueina oium nigerrima.Et coronario naturae lufu ftephatis acinos foliis intercurfan/ 
tibus.Et quae forenfes uocanf celerespuentu:uedibiles afpediurportatu faciles.Cotra damnatur etiam 
uifu cinerea Si rhabubula Si afinifca.Minus tame cauda uulpiii imitata alopecis . Alexandrina appellaf 
uitis circa palacram breuistramis cubitalibus:acino:nigro:fabac magnitudicjnucleo molli:6d minimo: 
obliquis racemis pdulcibus:folio paruo:8d rotudo:fine diuifuris.Septimo ab hinc anno in narbonenfis 
^uinciae aruo oliuia inuenta eft uitis uno die deflorefcens:ob id tutiflima:carbonicam uocatrqua nunc 
tota,puincia conferit. Infignia culturae uinearum. CA, IIII* 

Atonu ille primus triumpho Si cenfura fuper caetera infignis magis tamen etiamnum clarita 
$ te litterarum praeceptis omnium rerum expetedarum datis generi romano.Inter prima uero 

agrum colendi,llIius uero xai confeffione optimus ac fine aemulo agricola pauca attigit uitiu 
g eneraiquarudam ex iis etiam iam nolbus abolitis toto feparatim tradiu teftatus fentetiam. Cuius ex' 
cellentia indidda eft ut in 01 genere nofeamus qux fuerint celeberrima. Anno,d,urbis,c.circa captas car 
Chaginem ac Corinthum cum fupremum is diem obilt:^ quantum poftea,ccxxx.annis uita profecerit* 



QVARTVSDECIMVS 

Ergo de uftibus uuiT$ ita prodidit .Qui locus uino optimus dicitur efle:&r oftetus folibus • Am ineum 
minufculum 8C geminum eugenium beluinum minufculum conferito . Qui locus craflior aut nebu' 
lofior amineum maius aut murgetium apicmm lucanum ferito.Cxterac uites mifellae maxime in que 
uis agrum conueniunt.In loja reStc conduntur.Quas fufpendas duracinas amineas maiores:ueI ad fa/ 
brum ferrarium pro paiTis haec redle feruantur.Nec funt uetuftiora de illa re latinae linguae pcepta tam 
prope ab origine rerum fumus. Amineam proxime didtam.Varro fcantiana uocar.ln noftra aetate pau 
ca exempla confumatae huius artis fuere,Verum eo minus omittedarut nofeantur etiam priemiarqure 
in omni re maxime fpedlatur. Summa ergo adeptus eft gloriam Acilius Steneleus e plebe libertina.lx» 
iugerum non amplius uineis excultis in nomentano agro:at^ aeque.cccc.nummis uenundatis.Magna 
fama 8C Vetulano Egilao perinde Ubertino fuit in campaniae rure linternino:maior^ etiam fauore ho^ 
minum quonia ipfum Africani colebat exilium.Sed maxima eiufde Stenelei opera Rhemmium Pala: 
monen alias gramatica arte celebrem in hifce,xx.annis mercatum.dc.numum in eode nomerano deci^ 
mi lapidis ab urbe diuerticulo.Eft aute uf^ qua^ nobilitas mercis per oia fuburbana:ibi tamen maxi'' 
marquonia 3C negledla per indiligetiam praedia Perhauriat. Ac ne in peflimis quide elegatioris foli haec 
aggreflus excolereino-uirtute animi : fed uanitate.Quse primo notata miro in illo fuit. Paftinatas enim 
deintegro uineas cura Steneleum agricola imitatus ad uix credibile miraculu perduxit. Intra odauum 
annu.cccc.nummum empori addita pendente uindemia.Cucurritgi no nemo ad fpedadas uua^e in iis 
uineis ftruesditteris eius altionbus contra id pigra in ciuitate fibi patrocinanre . Nouiflime Amneo Se' 
neca principatu traditionis ac potetia:quae poftremo minima fuit fuper ipfum.Minime utique miratu 
ri Amneu tanto praedii eius amore captu.ut no puderet inuifo alias & oftento futuro tradere palma ea 
emptis quadruplicato uineis illis intra decimu fere curae annurdigna opera qua in cecubis fentinif^^' 
ficeretiquado 8C poftea fepenumero feptenos culeos fingula iugera:hoc eft amphoras centenas quadra 
genas mufti dedere. Ac ne quis uiiftam in hoc antiquitate arbitraref.lde Oto denos culeos redire ex iu 
geribus fcripfit.Efficacibus exeplis no macia plus temerata coferre mercatorimon in rubrum littus in' 
dicumue merces petitastq fedulum ruris larem. Vino antiquiflima claritas maroneo in thracije mariti 
ma parte genitotutauiftor eft Homerus.Ne^eHim fabulofaautde origine uarie prodita cofedamur, 
Praeterq Arifteum primu oium in eadem gente uel mifcuifle uino fuauitate praecipua utriufqp natura 
fponte^^uenientis.Maroneu uicies tatum addito aquae mifcendum Homerus^didit. Durat etiam uis 
in eade terra generi uigorqi indomitus.Quippe cu Mutianus ter conful ex iis qui nuperrime prodide' 
re:fextarios fingulos odtonis aquae mifceri coperit prxfens in eo tradu.Efte aut colore nigrum rodora ' 
fum:uetuftate pinguefcere.Et pramnio qd Homerus celebrauittetia nunc honos durat.Nafcitur fmyr 
nae regione iuxta delubru matris deum.In reliquis generi claritas non fuit alicui . Anno fuit omniu ge' 
nerum bonitas.L.Opino confule:cu,C.Gracchus Tri.ple.feditionibus agitatis interemptus : ea caeli tC'' 
peries fulfit:qua codtura uocant folis o perematali urbis.dc.xxxiiii.Durant^ adhuc uina ducetis fere an 
nis iam in fpeciem redada mellis afperi.Etenim haec natura uinis in uetuftate eft:ne potari per fe queuc 
Qne prouintiae aquatuf^ in amaritudine carie ind6mita.Sed caeteris uinis comedandis minima aliqua 
mixtura medicamenta funt:quo fit ut eius temporis aeftimatione in fingulas amphoras centeni mimi 
flatuantur.Ex iis tamen ufura multiplicata femiflibustqua: ciuilis ac modica eft.ln.GCa laris Germa' 
nici filii principatu annis centum fexaginta fingulas uncias uini conftituille nobili exemplo docuimus 
referentes uitam Pomponii Secundi uatis:coenam^ qua principi illi dedit .Tantum pecuniarum deti' 
nent uini apothecae.Nec alia res maius incrementum fentit. Ad uicefimum annum maiufue ab eo dP 
fpendiummon petficiete precio.Rara quippe adhuc fueremec nili in portatis fingulisteftis milia num/ 
mum.Viennenfes foli picata fua quorum genera plura diximus:pluris permutafle:fed inter fefe amore 
patrio creduntur.ld^ uinum frigidius reliquis exiftimatur in frigido potu. 

De natura uini. , CA. V» 

Ino natura eft exhaufto accendendi calore uifcera intus.Foris infufo refrigeradi. Nec alienum 
U fuerit commemorare hoc in loco quod Androcides fapientia clarus ad alexadrum magnum 
fcriplit:intemperantiam eius cohibens.Vinum potaturus rex momento te bibere (anguinem 
|errac,Sicuti uenenum eft homini cicuta:fic 8C uinum.Quibus praeceptis fi ille obtemperauillet : profe' 
do amicos in temulentia no interemilIet.Prorfus ut iure dici poflit:ne$ uiribus corporis utilius aliud: 
negp aliud uoluptatibus perniciofius fi modus abiit, 

Vinagenerofa. CA. VI. 

Enera autem uini alia aliis gratiora efle quis dubiteti'aut non ex eodem lacu aliud praeftanti' 
g us potueflealteroc’aliudalterumgermanitatepr3ccederej'fiueteftafiuefortuitoeudui'Qua' 
obrem de principatu fe quif^ iudicem ftatuat.Liuia Augufta.lxxxii.annos uitac punico rettu 
Iit acceptos non aquofo.Gignitur in finu adriatici marismon procul a timauo fontetfaxeo colIe:mariti' 
mo afnatu paucas coquente amphoras.Nec aliud aptius medicamentis iudicatur.Hoc efle crediderim 
quod graeci celebrantes miris lenudibus pidanum appellaueruht ex adriatico finu.Diuus Auguftus fe 
tinu m praetulit eundis : fere fecuti principes propter confefla experimenta non temere cruditatibus 

noxiis, Ab eo faliua nafeitur fupra foru Apii . Antea cecubo eratgenerofitas celeberrima in plauftribus 
populetisjfinu amiclano quod iam intercedit 8C incuria coloni lod^ anguftia, Magis tamen folias Ne' 
ronis:qua a baiano lacu oftiam uf^ nauigabilem inchoauerat. Secunda nobilitas felerno agro erat . Et 

n iii 



LIBER 

fX » maxime faunianoicura cultura^ id collegerat.ExoIcufthoc quo^ nimietate copiae potius q bo>* 
nitati ftudctium«Falernus agera pote campano leua petetibus urbanam coloniam lyllana nuper capuas 
Cotriburam incipit.Fauftianus autem circiter quattuor miliaria a uico prope cedias qui uicus a finueiS 
<ex milibus abeft.Nec ulli in uino maior audloriras folo uinorum flamma acceditur • Tria eius genera, 
Aufteru:dulce:tenuc. Quidam itadiftingut,Summis collibus gauranum gigni:mediis fauftianutimiS 
falernum.NS omittedum aute nulli eop^ quse celebretur iocudum fapore uuae ellc. Ad tertiam palmi 
uariae ucnere,AIbanse urbi uicinse ^ulcestac rarae in auftero.Ite furretina in uineis tatum nafcentia co 
ualefcentibus maximepbatatpp tenuitatem falubritategp, Tiberius Caefar dicebat confenAlTe medicos 
Ut nobilitate furrentino daretiaiioquin efle generofum acetu.C.Cacfar qui fucceifit illi nobili uappam» 
Certat maflica a:que ex mote gaurano puteolos baiaf^ profpedatia . Nam falerno contermina uatana 
ad pricipatus uenere no dubieipala® fecere.Sua qbuf^ terris tempora efle fecudum g> rerum proucn/ 
tus occafuf^ iundti.Iis praeponi fol^at calena:& qua in uineis arbuftifgp nafcunf fundana. Ex alia uici 
na urbis uihternina priuernatia( 5 .Na quod figniac nafeif aufleritare nimia continendae utile aluo inter 
medicamenta numeratur.Quartum curriculu publicis epulis optinuere a Diuo lulio(is enim primus 
audloritate iis tribuitiut epiftolis eius apparet) mamertinaeirca meflanam in ficilia genita,Ex iis potu/ 
lana ab audtore dida in loco proxima italiae laudatur praecipus,Eft in eadem ficilia 6C tauromenita 
tis honos lagenis pro mamertino plerugi fubditis.Ex reliquis aute a fupero mari pretutiatatqp a neone 
nafcentia:& quse a palma una forte enata palmefiaappellantur.In mediterraneo uero cefenatia mccena 
tiana.In ueronenfi item retica Falernis tatum pofthabita a Virgilio ♦ Mox optima ab intimo finu maris 
adriana.Ab infero autem latinefia:grauicana:ik)niefia*Etrurise palmam luna habet.Liguriae genua.In/ 
ter Pyreneum alpef^ raaflaliai'gcmino faporeiquando codiendis aliis pinguius gigninquos uocanc 
fuccofum.Ceretano inter a gallias cofiftit audoritas.Dereliquis in narbondi genitis afleuerare no cftj- 
quoniam officina eius rei infecere tingeres fumorutina9;non.3C hserbis ac medicamentis noxiis,Quip/ 
pe ctia oloe mcrcarunquo fapore coloreqp adulterar^Va’iina:6C loginquiora italiae ab aufonio mari non 
card gloria tarctinar&feruitianai&cofentfaegenitaifidtempfeacbabixlucana^antecedentibus thuri 
nis.Omniu uero eo^i maximeilluftrata mefale porutSiialotdlagaria non procul grumento nafcentia* 
Capania nuper excitauit nouis noibus audoritatcdluectiwafiuccafuiatiquartu neapoli lapidem trcbel/ 
licis iuxta capuam caulinisidi in fuo.agro rrebulanisjalioquin fem per iter plebeia 6i trifollinis gloriata* 
iSIam pompeianisTummum dece annop^ incretmtum cl^ nihil feneda Coferente* Dolore etia capitum- 
in fextam horam diei fequetis infefladeprehendutur.Quibusexemplisfnifi falIor)manifeftum eftpa/ 
triam rerra^ referrdno uuam.Ecfupuacuu gene^ cofedatibnem in numege cum eade uiris aliud aliis 
locis pulluletiHifpahiarum laleiana copia nobilitatur.Eleptia uero tarraconefiaiat^ lauronefia:& ba/ 
learica ex infulisosnferuntur italiae pcimis.Nec ignoro multa praetermifla plerofcp exiftimaturos:qu|/^ 
do fuum Cui^ placet:<3i quoeu^ eat&nfabula eadem r^periatur.DiuiAugufti iudiciorum ac palati pe/ 
ritiffimum e Ubertis cenfuram uiniin epulas eius fadetem dixifle hofpiti de indigena uinoinouum quf 
dem fibi guftu efle cum atg? non exnobilibusifed Gaefairemmon aliud potatupt»Necncgauerim 8i alia 
digna eflefama«Sed de quibus confenfusceuiiudicauerunthsecfunt* 

. : O O .Vina tranfnaarina, i. CA. VII* 

Vnd fimili modo trafmarina dicemus.In fumma gloria pofl homcrica illa de quibus fupradi 
n- ximus-fuerc thafium chiumqt,Ex chio quod aruifium uocant.lis addidit leibium Erafiftrati 

maximi medici audoritas cipcicer,ccccl.anno urbis romse.Nuc gratia ante omnia efl: clazome 
nioipoftq pardus mari codiunt»Lef bum fponte naturae fuae mare fapinNec emolio per fe gratia ut ui/ 
oioifed cuiusidulci admixto reliquorum duricia fuauitatem accipiatfimul dC aetatem iquonia uetuftio 
ra protinus uidentur.Ab iis dignatio efl fycionio:cyprioite|mefico:tripolitico ; berritioityrio.febeniti/ 
cb;In aegypto hoc nafeitur tribus generibus uuapeiibi nobilis rhafio 6i alopece.Poft haec audoritas hip 
podomantio:myftic6:cantharitae:pxbtfopon:gnidio:caduce:caumenitse:petritae:myconio . Nam m&' 
logiten capitis dolores facere compertum eftiNec ephefium falubre efle quonia mari 6C defruto condia 
ear, Apamenum mulfo praedpue conaenire didturificut preetuitum in italia.Eft enim 6C heee proprie/ 
tas generumiut dulcia uti^ ihcet fe non congruant.Exoleuit 6C protagiomquod italicis proximum fe 
cerant Afclcpiadis fcholx. Apoljodorusmedicus in uolumine quo fuafit Ptolomaeo regi qu^ uina bi/ 
beret italicis etia tum ignotis :la*udauit in ponto nafperceniteimox oroeticu:oenathae:leucaniu;ambra/ 
dotddC qd eundis praetulit pparetium.Sed minoris famae efle dixitiquonia fex annos non placeret. 

c,;.! ;.t ;;:De uino quod uocaturbionrgenefa.vii. CA. VIIL 

i. AdenushonitasuininationibusdebctariApudgrcecosiureclariflimumnomeaccepitquod 
h appellaucrut Biaeon ad plurimos ualitudinum ufus excogitatum :ut docebimus in parte me/ 

dicinae,Fit autem hoc modo.Vuse paulum ante maturitatem decerptae ficcantur acri fole tec 
die uerfatae per triduuiqrto exprimunfidein cadis fole inueteratur.Gui marina aqua largiore mifcetia 
ferui furto origine orta fic menfura expfcntisjdgp tranflatu in album mufto leucochin appellaf.In aliis 
aut getibus fimili mo fadu tethalaflbmenon uocant.Thalailiten aut uafis mufli deiedis in mare.Quo 
genere praecox fit 6i uetuftius.Necnoapud nos quo^ cou uinum ex italico faciendi rationem Cato de' * 
monftrauit.Sup caetera in fole quadrienio maturadum prxeipiens Rhodiu coo fimile eft,Phorineum 
falfius coo.Oninia tranfmarina feptem in fex annis ad uetuflatem media peiuenice exiflimantur. 



QVARTVSDECIMVS 

De dulcium genenbus.xiui. CA. IX« 

Inum omne dulce minus odoratu:quo tenuius eo odorarius, Colores uinis quattuor. Albus: 
tt fuIuus:fanguineus:niger,P(ythium & melapfythium paffi genera funt fuu faporc non uini re 
fcrcntia.Cifibdites uero mulfi in galatia nafccns 6i balincium in ricilia.Nam fyreum quod alii 
hepfema:noftri fapam appellant ingenii no naturas opus eftrmufto ufg? ad tertia parte menfurae dcco' 
fto.Quod ubi fadtum ad dimidiam eft:defru(3um uocamus,Oia in adulterium mellis excogitata.Sed 
priora uua terraq; conftant»PafTum a cretico cilicium probatur 6C africum :8C in italia ^uintiifq? finiri/ 
mis.Fieri certum eft ex uua quam grseci fticam uocatmos apiana.lte fcirpulam :diutius in uite fole uuis 
aduHis aut feruente oleo.Quida e quacu^ dulci dum praecodia alba faciunt ficcantes fol^tdoncc paulo 
amplius dimidium pondus fuperfir.Tufaf^ leniter uuas cxprimunr.Deinde quarum expreflere adiici 
unt uinaccis aquas puteanx:ut di fecundarium pafTum faciant.Diligentiorcs eodem modo ficcatis aci/ 
nos eximunnac fine farmentis madefadlos uino excellenti donec in t umefeantrexprimut. Et hoc genus 
ante cretera Iaudanr,Ac fimili modo aqua addita fecudarium faciunt • Medium inter dulcia uinum eft 
quod grted aigleuces uocat:hoc eft femper muftumjd euenit curarquoniam feruere pei hiberur,Sic.n* 
appellant mufti in uina tranfitum.Ergo mergunt e lacu protinus in aqua cados:donec bruma trafeat; 
&confuctudofiatalgendi«Eftetianum aliud genus eius per fe:quod uocatdulce narbonenfis prouin/ 
tia:&: i n ea maxime uocontia.Afleruatur eius gratia uua diutius in uite pediculo in torto , Ab aliis ipfc 
palmes inciditur in medullam. Ab aliis uua torretur in tegulis:omnia ex heluennaca uite • Iis adiiciunt 
aliqui quod uocant diachytoniuuis in fole ficcitatis loco clufo per dies feptem in cratibus totidem pe/ 
dibus a terra alreinodtibus a rore defenfis : oiftauo die calcatis . Ira fieri opi imi odoris faporifqs . Dulci e 
genere eft 8i melititcs.Diftat a mulfo quo fit e muftoicum quingi congiis auftei i mufti congio mellis 
6C falis cyatho fufferuefactis aufterum. Sed inter heee genera potuum ponere debeo 6i protiopum : ita 
appellatur a quibufdam muftum fponte deftuens anteq calcentur uux.Hoc protinus dilfufum lagenis 
fuis deferuere pafli.Poftea in fole.xl.diebus torrent asftatis fecurs ipfo canis ortu» 

De deuteris difecundariisuini genera tria» CA, X» 

On poflunt iure dici uinaiquas grxei deuterias appeilantiCato 8C nos loraimaceratis aqua ui/ 
n naceis,Sed tame inter uina operaria numei atur,Tria eo^ genera , Decima parte aquas addita 

g mufti expreffa fitiSC ita node 6C die madefaiftis uinaceisirurfufgi pio fubie(ftis»Alte^ qd hoc 
modo grasci fadlitauerettertia parte eius qd ^pflum fit addita aqu^iexpreflog? decofto ad tertias; pat/ 
tes.Tenium eft fecibus uini exprcfllimtqd fecatum Cato appellar,NulIi ex iis plus q anno ufus. 

Quas nuper in italia generofa uina efle coeperunt. CA. XI, 

Erum inter hasc fubit metem cu m fint genera nobilia quse proprias uini intelligi poftit.lxxx. 
n fere in toto orbe duas partes ex hoc numero italias efie,Longe praeterea ante cundlas terrasiK 

hinc deinde altius cura ferpit non a primordio hanc gratiam fuifle. 

De uini obferuatione Romulo rege pofita. CA. XII» 

Vdioritatem poft fexcentefimum forte urbis annum coepifle, Romulum lade non uino Iibaf 
9 fe indicio iunt facra ab eo inftituta.quas hodie cuftodiut morem. hJumse regis pofthumia lex 

eft. Vino rogum ne refpergito.Quod fanxifle illu m propter inopiam rei nem o dubiter. Eadc 
lege ex imputata uite libari uina diis nefas ftatuitiratione excogitata ut putare cogeretur alias aratores 
& pigri circa arbufti pericuIa,M.Varro audor eft Mezentium etrurias regem auxilium rutulis contra 
iatinos tulifle uini mercedetquod tum in latino agro fuifler» 

Q ui uini ufus antiquis:& de uinis antiquo^» CA» XIII* 

On licebat id foeminK romx bibere.Inuenimus inter exempla Egnati Meteutini uxore a ui/ 
D num bibiflet e dolio iterfedam fufte a maritoieum^ casdis a Romulo abfolutum, Fabius pf/ 

dor in annilibus fuis fcripfir.Matrona q> loculos in quibus erant claues uinarias cellas refigna/ 
Uiflet a fuis inedia mori coadam.Cato ideo propinquos foeminis ofculum darerut fciret an temetu ole/ 
renr.Hoc tum nomen uinoeratiunde di temulentia appellata, Cn.Domitius iudex pronunciauit mu/ 
lierem uideri plus uini bibifteig ualitudinis caufa uiro infeientetaedote multauit.Diuq! eius rei magna 

f iarfimonia fuit.L»Papyrius imperator aduerfus fannites dimicaturus uotum fecit fi uiciflet loui pocii 
um uini.Deni^ inter dona fextarios ladis datos inucnimus nufq uini.Idem Cato cum in hifpania na/ 
uigaretiunde cum triumpho rediit , Non aliud inquit uinum bibi g remigestin tantum diflimilis iftis 
qui etiam conuiuiis alia g fibimetipfis miniftrant aut procedente menfa fubiicmnt.Laudatiffima apud 
prifeos uina erant miro odore conditaiut apparet in Plauti fabulaiquas perfa infcribitui :gq in ea di cala 
mum addi iubet.Ideo quidam aromaticis deledatos maxime creduntiSed Fabius» 

Dofemnus hisuerfibus decreuit» 

Mittebantur uinum pulchum murrinam* E in acbariftione 

Panem & polentam uinum murrinam. 

Scasuolam quo® 8C Ifelium 6C Atteum Capitonem in eadem fnia fuifle uideoiquonia in pleudulo fif* 
Quod fi opus eftut dulce promant idem & quid habeant roga. 

Murrinam tpaflumidefrutumrmella. 

Quibus apparet non inter uina modo murinamifed inter dulcia quo® nominatum* 

De apothecis Side uino Opimiano* CA» XIIIU 

n iiii 



LIBER. 

Pothccas fuiffc & diffundi foTita uinatanno.dc.xxxiii.urbis apparet indubitato Opimiani uini 
a argumentonam intelligente fuum bonum iralia * Nodum tame ifta genera in claritate erant. 

Ita^ omnia tunc genita unum habet confulis nomen, Sic quo^ diu trafmarina fuerunt in au 
ftoritate ad attauos uf^ nf os etia Falerno ia repto:ficut apparet ex illo comico uerfu Anaxipolis thafii» 
Quingt thifii uini inde depromam Falerni bina. 

P.Licinius craiTus &.L.Cxfar cefores anno urbis conditse.dc»Ixxv,cdixef unt ne quis uinu grjecum ami 
neum^ oilonis seris (ingula quadratalia uenderet.Hacc,n.edidli uerba (unt.Tata uero uino grseco gra-' 
tia erattur fingulae potiones in uno couidtu darctur.Quibus uinis audloritas fuerit fua in menfa, 
M.Varro his uerbis tradit.L.LuculIus puerapud patrem nunq lautu couiuium uidit in quo plus femel 
graecum uinum daref.Ipfe cum rediit ex afia milia cadogi cogiorum diuifit amplius cetum.CCcnfius 
quem praetorem uidimus chium uinum in domum fuam illatum dicebat tum primum:cum fibi cac 
diaco medicus dedifler,Hortiefius fuper.x.cados hseredi reliquinHadlenus Varro. 

De liberalitate Caelaris in uinorSi quado primil genera uini fadlitii. CA, XV. 
Vid ni 8C Caefar didator triumphi fui cocna uini Falerni amphoras centum : chii cados cetum 
q in conuiuia diftribuit.Idem hifpanienfi triupho chium & Falernum dedit. Epulo uero in ter/ 

tio cofulatu fuo,FaIernu:chiu:lefbiu:mamertinum:quo primu tpe quattuor genera uini appo/ 
fita conRat.Poftea ergo alia ofa in nobilitate uenerunt circiter reptingentefimum urbis annum. 

De uinis Fac^itiis, CA. XVI. 

Ta <5 non minora innumerabilia pene genera faditii reperta multis ante feculistqnac nunc di 
i cemus omnia ad medicinae ufum pertinentia.Omphacium quomodo fieret propter unguen 

ta diximus peiore libro.Fit e labrufca:hoc eft uite filueftri quod uocatur oenathinum . Flores 
eius libris duabus in mulli cado macerati poft.xxx.dies mutatur.Praeter hoc radix labrufese & acini co 
ria perficiunr.Ii paulo poftq defloruere : Cingulare remedium habent ad refrigerandum in morbis cor/ 
porum arbores gelidillima(ut ferut)natura.Pars eorum aeftu morftur:priulq reliqui qui folftitiales di 
cunrur.Vniuerfi nunq maturaefcunr.Et fi prius q tota uua maturcfcanincodla detur cibo gallinaceo ge 
neri fiftidium gignit uuas appetendi.Fiiflitiorum primum fit ex ipfo uino:quod uocat adynamon hoc 
modo. Alibi multi fextarii.xx.aqua: dimidium feruet donec excoquatur aquse mefura . Alii marinum 
fextarios.x.tantudem pluuiac in fote.xl.diebus torrent.Dant aegris quibus uini noxam timent , Proxi/ 
mum fit e milii femine maturo cum ipfa Itipula libram 8i quadrante in congios duos mulli macerant 
lEt poft feptimum menfem tranlTufo.Ex loto arbore haerba didtum efl: uti quseu? fieret. Fit 8i e pomis 
quae dicemus interpretationibus non nifi neceflariis additis»Proximum^ ei e paTmis:quo parthi & in/ 
di utuntiir:& oriens rorus.Maturarum quas uocant& chydacas modio in aquae congiis tribus macera 
fo expreiroqj|.Sic fit 8i fycites e ficoiquem alii palmiprunu:alii trocin uocat. Aut fi dulce elTe non libeat: 

{ jro aqua tantudem uinaceo^adiiciunt.Ex cypria fico 8C acetum fit precelles:at^ alexadrino quo^ me 
ius.Vinu fit &: ex filiqua fyriaca:6i epyristmalorum^ olbus generibus,Sed epunicis quod rhoiton uo 
canr.Et ecornisrmefpilisuorbisimons ficcisrnucleis pineis, Hi mullo madidi exprimuntur. Superiora 
per fe mitia,Myrtice Cato queadmodu fecerit hoc paulo poli indicabimus. Graed uero & alio modo. 
Ramis teneris cum fuis foliis in albo muflo decodis tufis libra in tribus mulli congiis deferuere faciiic 
donec duo fuperlint,Quod ita filuellris myrti baccis fadlum eft myrtidanum uocant.Hoc manus tin/ 
gunt.Ex iis qux in hortis gignuntur fit uinum e radice afparago:tunila:origano:apii feminerambroto 
no:mentaftro:ruta;nepera;ferpiIIo:marrubio.Manipulos binos tundunt in cadum rnuUirS: fapae fexta 
rium:8i aquae marinae heminam , E napis fit,xi,denariorum pondere in fextarios binos mulli addito. 
Item e fcylla radice.Inter flores 8i rofae foliis tufisiin linteolo^ in mullum collaris cum pondufculo ut 
fidar.xUpiondere denariorum in fexrarios uicenos muftiince ante tres menfes uafe aperto.ltem e nardo 
gallico:& aliud e fylueftri. Aromatiten quo^ inuenio facftitatum non tantum unguentorum compo' 
fitione.primo ex myrrha(ut diximus)mox e nardo celtico:calamo:bitumine:offis in muftumiaut dul 
ce uinum defeiftis, Alii decalamo:iunco:cofto:nardo:fyriaco:amomo:calia:cynnamomo:croco palma: 
afiaroifimiliter & offa. Apud alios nardi:5^ malobathri le libris in-mufti congios duos additis , Qualia 
nunc quo^ fiunt pipere 8C meile additoiquae alii condita alii piperata appellant,Inuenitur 3C ncdlaritcs 
ex hxrbaiquaalii Hlenionralii medidralii fymphytontalii ideSi horeftiontalii nedlaream uocattradice 
ponderis.xl.denariope in fextarios fex mulli addita,Similiter in linteo, Ex caeteris hterbis collatis fit ab/ 
finthites in,xl.fextariis mulli abfmthii pontici libra decodla ad tertias partes:uel fcopis abfinthii in uinu 
addiris.Similitcr hyfopitcs e cilicio hyfopo unciis tribus in duos congios mulli coniedlis aut tufis in ui 
num .Fiut utraa & alio modo circa radices uitium fato , Sic 3i helleboriten fieri ex ueratro nigro Cato 
dbcet.Sic fit 8i Icammonitcs.Mira uitium natura faporem alienu in fc traheditquale & redolent falicu 
parauino^ in paluftribus uindemiae.Sic & hellebo^ ferif in thaforaut cucumis filueUerf aut fcamoea: 
quod uinum cdlromatium uocantiquonia abortus facit,Fit 6C ex haerbis:quarum natura fuo loco dice 
tur.Ellechade 8C radice gecianae:& trogoriano:& di<ftamo;alIaro:dauco:elelifphago:panate:acoro:Co/ 
nyzj:thymo:mandragora iunco.Vocarunt& fycinum,6i ithacomelin : 8C leiftifpagitcntquorum tam 
obliterara ratio cll,Ex fruticum uero generi caedri utriuf^ cuprelTi:laurus:iuniperi:pini:pyri : terebin/ 
thi:calIini:lenrifci,Baccas aut lignum recens in mullo decoquunt.Ite chamelcac 8C chamepithios & cha ’ 
snediyos lignumiEodem modo SC ex flore in congium mufti decem denariorum pondere addito» 






QVARTVSDEaMVS 

‘ ' DchydromdIeSioxiraelle» CA. XVII. 

It umu ex aqua ac mellle tantu.Quinquembad hoc feruari caleltem mbent aliqui prudentio 
f res.AIii flatim ad tertias partes decoquurmSi tertia mellis ueteris adiiciunr«Deinde.xI.diebus 

canis ortu in fole habent. Alii diffufa ita decimo die obt urant.Hoc uocatur hydromel: 8C ue^ 
luftate faporem uini aflequiftnufq laudatius q in phrygia.Quin 8i aceta meile temperabac:adeo nihil 
intemprarum in uita fuit.Oxymel hoc uocarunt:mellis decem librisraceti ueteris heminis quin^tfalis 
marini !ibra:aquje pluuiac fextariis quing? fufferuefadis deciestmox elutriatisiat^ ita inucreratis.Om<' 
niaabThemifoneIummoau(3:oredanara,Etherculecoa(3:us eorum ufusuideripoteftrnifi fiquis na>' , 
turae opus credit aromatitem:& ex ungnentis uina compofita:aut ut biberentur genuifle eam frutices 
Ifta funr cognitu iucunda folertia humani animi omnia exquirente.Nihil quidem ex lis anno durare: 
practerq quae uetuftate ipfa fieri diximus.Etpluraue tricenis quidem diebus non erit dubium. 

Prodigiofageneraumi. CA. XVIII. 

Vnt & in uino prodigia .Dicif in archadia fieri quod foecunditatem foeminis fportetruiris ra'' 
f biem.At in achaia maxime circa carynia abigi partum uino:at^ etia fi uuam edant grauidac: 

cu differetia in guftatu no fit.TroezerMj uinu q bibut neganfgcnerare.Thafos duo genera ui/ 
ni diucrfa facere pdif. Vnu quo fom nus cocilief ralteji uero quo fuge^ Apud eofde uitiis theriace uoca 
cur cuius:& uinu & uua contra ferpentiu iflus medetur.Lebafneos thuris odorerex qua diis prolibant. 
E diuerfo afpendios dinata a feris.Ferunt eam nec ab alite ulla attingi. Thafiam uuam a^gyptus uocac 
apud feprajdulcequaefoluitaluum.Eftcotrain lycia qusefolutufirmat.Aegyptus di ecbolina habet 
abortiuos faciente. Vina i apothecis canis ortu mutanf quxda poftea^rreftiruunf fibi.Sic di maris nae 
uigio:cuius iaftatus iis quse duraucrint tantu uetuftatis adiicere fentinquantum habuerint. 

Quibus uinis ad facra uti fas no fit:& qbus generibus mulla codianf, CA. XIX. 

T quonia religione uita coflatr^Iibare diis mfaftu habetur uino praeter imputare uitisifulmi 
e ne tadiacrquaq iuxta hois mors laqueo pepederir:aut uulncraris pedibus calcata;&: quod cire 

cuncifis uinaceis pfluxerit:autfuperne deciduo imundiore lapfu aliquo polluta.ltem graeca 
quoniam aquam habeat. Vitis ipfa manditur decodiis caulibus fummis:q &codiunf in aceto ac 

muria. Ve^ di de apparatu uini dixiue coucniatreu graeci priuatim ea praecepta tradiderinttartem^ fee 
cerinf.ficut Euphroni di Ariflomacus di Coniades di Hiccrius.AfVica gypfo mitigat afperitatem : nece 
non aliquibus Iui partibus caIce,Grxda argilla aut marmoreiaut fale:aut mari lenitatem excitat.ltaliac 
in parte aliqua rabulana piceae refina.Condirc mulla uulgare ell ei prouintiifij finitimis.Anni prioris 
uina nonufq faece acetouecondiunr,Necnon& ex ipfo mufto fiunt medicamina,Decoquitur ut dulcc 
fcatportfoneuirium.Necdurareultraannuumfpatium tale proditur. Aliquibus in locis decoquunt 
adfapas mufiatinfufir^ iis ferocia frangunt.Et in hoc tamen genere in omni alio fubminiftiat uafa 
ipla condimentis picis.Cuius faciendae ratio ^ximo dicetur uolumine. 

De picis gencribus:& refinis:6i mullis condiedis:& de aceto faece. CA» XX. 

Rborum fucco manantiu picem refina^ alia ortae in orietaeraliae in eurepa ferunf.Quae iter 
a ell alia utrinqiquardamhaber.Inorientae optima renuifllmaqi terebinthi fundunt. Deinde 
lentifciiquadimallicem uocanr.Pofleacupreniaccerrimafapore,Liquidaomnes& tantu re^ 
finam.Crainorem uero di ad pifees Adedas cedrus. Arabica refina alba efl acri odore difficilis coquen^' 
ti,Iudaica callofior:6i terebinthi quo^ odorarior.Syriaca attici mellis fimilitudinem habet.Cypria an 
tecedit oes.Efl aut melleo colore carnofaX^olophonia praeter caeteras fulua:fi teratur alba fit . Grauior 
odore.Et ob id non utuntur ea unguen tarii.ln afia qux fit e picea admodu candida : fpargos uocatur, 
Refina omnis diflbluitur oleo,Quidam creta figulinarum hoc fieri arbitrantur .Pudetgp confiterirpri 
maximum iam honorem eius effe in euellendis a uirope corporibus pilis.Ratio aut condiedi mufla in 
mo feruore qui nouem diebus cum plurimu pagif afperfu picis:ut odor uino cotingat:6i faporis quae 
daacumina.Vehemetius id fieri arbitranf crudo flore refinaeiexcitariq! lenitate.E diuerfo crapula co/ 
pefci:&: feritate nimia:frangicp uirus.Aut ubi pigra lenitas torpeatruirus addi . Ligurix maxime circii 
padanif^ muflis utilitas difcernif hoc modo pugnacibus muflis crapulae plus indif : lenibus parcius. 
Sunt qui di ex nitro quo^ condiri uelint.Necnon alia quae multiplici natura. Vitiu^ mufto quibufda 
in locis ite^e fponte fcruereiqua calamitate cii deferbuit deperit faporruappae^ accipit nomen.Probro'' 
fum etia hoium cii degenerauit aius,Acetis enim nequiciae ineft uirtus magnos ad ufus:& fine quis ui 
ta mitior degi non poflit.GEtero uinorum medicaminis tanta cura eft:ut cinere apud quofda ceu gyp 
fo alibi qbus diximus modis inftaurenf,Sed cinerem e uitis farmentis aut quercu praeferunt » Quin di 
marina aqua eiufde rei gratia ex alto peti iubentrferuari^ ab equinodlio uerno:aut certe nodle folftitio 
8i aquilone flante haurit i:uel circa uindem iam fi haunaf decoqui.Pixhn italia ad uafa uino condendo 
maxime probatur brutia.Fit e picea refina.In hifgania aute e picaftris minime laudata.Eft enim refina 
harum amara di arida di graui odore.Differentia rationem faciendi proximo uolumine demonftrabi 
mus inter arbores feras.Vitia praeter fupradidla acoriaut fumidu uirus: aut picis aduftio , Experimen/ 
tum uero fi fragmenta fubluceantrac fub dente lentefcat acore iueddo, Afia picem idica maxime ^bat; 
grxeia pfericam.Virgilius naritia,Diligentiores admifccnt nigra mafticemiquae in ponto bituminis fi 
milis gignif irys radicem oleum^.Na cjera accipientibus uafis copertu efl uina accefcere,Sed traffec 
re in ea uafa in qbus acetu fuetit utilius:q in ea in qbus dulce:aut mulfum.Cato iubet uina concinnari: 



LIBER 

ihoc.n.uritur ucrbotdncns lexiui cum dcfrudlo codi parte quadringetcfima pulegii uel falis fexqlibra* 
Interim 8i tufo marmorc.Facit 6C fulphuris menone.Refinai uero in nouilTimiStSup oia addi matu/ 
refecte ia uino iubet muftu:qd ille tortiu appclIat.Nos intelligimus nouiflitrc exprcifum.Et adiici mu 
flis tingedi gratia coloris:ut pigmetu aliquod uini.At^ ira piguius fieri.Tot ucneficiis placere cogitur. 
Et miramur noxia ee in uitiu inclinantes.Expimetu eit laminae plumbeae mutatus in eo coIos.Propri 
um aut inter reliquos liquores uino mucefcerc:aut in acetu uerri.Exratqi midicinae uolumina. Et faex 
uini ficcata recipit ignes :ac fine alimeto p fe flagrat.Cinis cius nitri natura habetieafde^ het uires.Hoc 
amplius quo pinguius fentif. De cellis uinariis. CA. XXI» 

Agna & colledo ia uino dificretia in cella.Circa alpes ligneis uafis codunticirculif^ cingutiat/ 
m gi etia hyeme gelida ignibus rigore arccnt.Mi^ didu»Sed aliquado uifum iruptis uafis flete/ 

re glaciatae moles^digii moiquonia uini natura no gelafcirialias ad frigus ftupes tantu.Mitio 
res plagae doliis c6dunt:infodiut^ terrae tota ant ad portione fitus.Ite caelii praebet.Alii uero ipofitis te 
^is arcet.Traduturg? adhaec prxccpta.Latus cellae uinariae aut certe feneftras obuerti in aqlonc oporte 
reiuel uf^ in exortu aequinoftialc.Sterquillinia & arbope radices ^jcul abefleiomnia^ odoris euitadi: 
facillimo in uina trafitu.Ficos uti^ & caprificos.Doliis etia interualla darime inter fefe uitia ferpat cota 
gione uini fempociflima.Quin & figuras referre. Ventrofa ac patula minus utilia.Picari oportere pro 
tinus a canis ortuipoftea pfundi marina aqua aut falfaiac Icui cinere farmeti ea afpergiiucl argilla afpe/ 
ra myrrha fufFiriripfafm faepius cellas.Imbecilla uina demiffis in terra doliis feruada. Valida expofitis, 
Nunq ipIenda»Et quo fupfitipaflb aut de fruto perungenduiadmixto crocoipice ueteri cu fapa . Sic co/ 
opercula doliope medicanda addita maftice ac pice.Bruma aperiri ucrantmifi fereno dic.Verant auftro 
flantedunaue plena.Flos uini candidus ^batunrubens trifte fignu cftifi no iis uini colos fit.Ite uafis in/ 
calefccntibusiopculiTue fudantibus.Quod celeriter florere coeperitrodoreqp trahere: no fore diuriuu. 
Ipfa quo$ defruta ac fapas cum fit cadu fine luna:hoc eft in iyderis cius coitu ne® alio die coqui iuber» 
Praeterea plubeis uafis notcreis.-nucibus iugladibus additis.Eas,n,fumu excipe. Capaniae nobiliffima 
expofita fub diuo in cadiis uerberari Iblc luna hymbre ac uentis apiiflimu uidetur. 

De uitanda ebrietate» CA» XXII» 

C fi quis diligentius reputetrin nulla parte operofioruitaefi: ceu no faluberrimuad potum 
a aquae liquore natura dederit:quo caetera oia animatia uronf. At nos uinu bibere iumenta 
cogimus:ranro®opere:tantoIabore&impedioc6fl:at:qdhois mentem mutenac furorem 
gignatrmilibus fcele^ huic efeditis tata dulcedinerut magna pars no aliud uitae praemiti intelligat.Qui 
imo ut plus capiamus:fucco ftangunf uires.Et alia irritameta cxcogitanf.Ac bibedi caetia ucnena cofi 
ciunf, Aliis cicuta praefumetibuseut bibere mors cogat» Aliis pumicis farinam:& qux referendo putet 
doccre.Cautifllmos ex iis balineis quo® coq uidemustexanimef® efferri.la uero alios ledu expediare 
non pofIe:imo uero nec tunica.Nudof® ibi ^tinus & anhelos ingetia uafa corr ipereiuelut ad oftenta 
tionem uirium ;ac plene infundere ut fiatim euomanttrurfuf® hauriat»ld® ite^e tertio®:tanq ad per' 
denda uina geniti:& tanq effundiilla n5 poflintrnifi per humanu corpus»Ad haec pertinent peregrinae 
exercitationcs:& uolutatio in coeno:ac pediorofa ceruicis repadx ofteratio.Per omnia haec praedicanf 
fitis querulam uero quae uafa adulteriis celata :'tanq perfepap^ doceat libidines tcmulentia»Ita uina ex 
libidine hauriunf:at® etia praemio inuitaf ebrietas.Er fi diis placetiemif alius ut uel quantum bibent 
tantu cdat:&: precium uiolentfe lege accipit»Alius quatum alea quaefierir:tantu bibir.Tuc auidi matro 
nam oculi licenf»Tunc graui produnf marito.Tunc animi fccreta proferunf» Alii tcftamenta fua nun' 
cupant» Alii mortifera loquunfiredituraf® per iugulu uoces no c6tinet:q multis ita itereptis. Vulgo® 
ueritas iam attributa uino eft.Interea ut optime cadatrfole orientem non uidennac minus diu uiuunt 
Hinc pallor:8i genae pcndulaetoculo^ ulcera tremulae manusieffundenres plena uafa:& quje fit poena» 
praefcns:furiales fomni:& inquies nodurna.Praemium® fummum ebrietatis libido portentofa ac lu/ 
cudum nefas»Poftera die ex ore halitus fetiditac fere reje oium obliuiqimorf® memoriae»Rapere fc ita 
uita praedicant:cu priore die quottidie perdant:illi uero & ueniente*Tiberio Claudio principe ante hos 
xl»annos inftitutum ut ieiuni bibercnpotuf® uini antecederet cibos:externis hoc artibus:ac medico 
ru placitis nouitate aliqua fefe comendantiu»Gloria hac uirtute parthi quaerunt.Famam apud graecos 
Alcibiades meruit» Apud nos cognomen etia nouellus Tricogius Mediolanefis ad procofulatum uf® 
e praetura honoribus geftis tribus c6giis(unde 3i cognomen illi fuit)epotis uno ipetutfpedlate miracu 
Ii gratia Tiberio principe in fenedla iam feuero:at® etia alias facuo.Sed ipfa iuuenta ad megi ^nior fue/ 
rat.Eade® comedatione credidere.L.Pifone urbis Romaejcuratore ab eo deletum:® biduo duabuf®. 
nodiibus p potatione cotinuafletapud ipfum iam principc.Necalio magis Drufus Cacfar regeneraffe 
patrem Tiberium ferebatur.Tricogii rara gloria :quado:& haec ars fuis legibus conftattno labafle fer' 
monetnec leuatu uomitione:no altera corporis parte»Du biberet matutinas obifle uigilias:plurimu ha 
buifie uno potu.PIurimu praeterea aliis minorum addidiflc:optima fide:non refpirafle in hauriendo: 
ne® expuilfetnihil® ad elidendum in pauimentis fuum ex uino reliquifleidiligenti fcito legum contra 
bibedi fallacias»Tergilla Cicerone.M»F»binos cogios fimul haurire folitu ipfi obiicit.M.® . Agrippae a 
marcido ac temulento fyphum ipadlu» Etenim haec funt ebrietatis opera.Sed nimije hanc gloriam au 
ferre Cicero uoluit interfediori patris fui»M.Antonio.ls enim anteeum auidiflime apprehenderat hac 
pa!ma:edito etia uoiumine de fua ebrietate:quo patrocinari fibi aufus approbauit planefut equidem 



QVINTVSDEaMVS 

afbitroOqaSta per fumuTentia mala terrapi orbi intuliflettcxiguo tepore ante proeliu a(3iacu illud 
lumen euomuir.Q*^® intelligatur ebrius iam fanguineciuiu:&: tanto magis eu fities,Na 9 & hsce 
ncceflitas uititi comitatur:ut bibendi cofuetudo augeat auiditate«Sciruffi efl fcyt hap^ legati gto plus bi 
berint:tanto magis fitire parthos.Efl 8i occidentis populis fua ebrietas rtruge madida.PluriDuf^ mo^ 
dis per gallias hi^aniaf^ noibus aliisifed ratione eadc.Hifpanii iam 8C uetuftaiem ferreea genera do/ 
cuerunt. Aegyptus quoqi e fruge fibi potus fimiles excogitauit.NulIaqp in parte mundi ceflat ebrietas* 
Meros quippe hauriunt tales iuccosinec diluendo ut uina miriganr.At hercule illic tellus fruges pare/ 
re uidebatur.Heu mira uitiopi folertia inuetum efl: quemadmodum aqua quom inebriarct.Uuo funt 
liquores corporibus humanis gratiirmi:intus uiniiforis oleiiarbogi e genere amoo praecipui . Sed olei 
heceflarius*Nec fegniter uita in eo elaborauit.Quanto rame in potu ingeniofior apparebit ad bibendu 
generibus centumnonagintaguinq!,Sirpecies ueroaeflimetur:pene duplici numero excogitatis :tan/ 
to<$ paucioribus olei*De quo in fequenti uolumine dicenrus, 

CAII PLINII SECVNDI NATVR ALIS HISTORIAE UBER. XV, 

Naturae Frugiferapi Arborum» CA» I* 




LEAM THEOPHRASTVS CBLEBERRIMVS E GRAECO/ 
rum audloribus urbis Romae anno circiter quadringentefimoquadra/ 
gefimonegauit nifi itra,xI.miKpaf.a marinafci.Feneflella uero omnino 
non fuifle in italia hifpania atgi africa.Tarquinio Prifeo regnante:ab an/ 
nis populi Ro.clxxxuiiQux nunc peruenit trans alpes quoqp & in galli/ 
is hifpaniaf^p medias.Vrbis quidem anno quingentefimoquito. Appio 
Claudio Caeci nepote.Ldunio conf.olei librae duodenae aflibus ucnire. 
Et moxanno.dc.o(flogefimo.M*Seruius,T.F,acdilis currulis olei denas 
libras fingulis aflibus praeflitit populo R*per totum annum .Minus ea 
miretur qui fciat pofl annos,xxii.Cn,Pompei.iiii.confulatu olcu prouin/ 
tiis iraliam mififle.Hefiodus quo^ in primiscultu agrorum docedara 
arbitratus uitam rnegauit oleae fatorem frudum exeapcrcepifle quen/ 
quam.Tam tarda tunc res erat. At nuncetiam in plantariis ferunt:tranf/ 
latarumqi altero anno decerpuntur baccy.Fabianus negat prouenire in frigidilTimis oleamrneq? in ca/ 
lidiflimis.Genera earum tria duxit Virgilius:orchites:& radios:& pofias.Nec defiderare raflros:aut fal 
cemulIam:autcuram.SinedubioSCiniisrolum maxime caelum^ referre . Verumtamen attunden£ 
licut 8L uites ar^ etiam interradi g audent.Confeqoens earum uindemia efl arfqs uel maior oleo q ma 
fta temperandi. Ex eadem quippe oliua differunt fucci.Primum omnium cruda atqp nodum inchoa/ 
tx maturitatis:harc fapore pr£eftantifllmo.Quin 6C ex ea prima unda preli laudatiflima ; ac deinde pec 
diminutiones:fiue(ut nuper inuentum efl)exihbus regulis pede inclufo.Quanto maturior bacca : tan 
to pinguior fuccus:minuf^gratus.Optima aurem aetas ad decerpendumiinter copiam bonitatem^ 
incipiente bacca nigrefcere.Noflri uocant drupas:grxci uero d rypetas . Caetero diflat an maturitas illa 
in torcularibus fiat: an ramis. Rigua fuerit arbor tan fuo tantum bacca fucco.Nihilgi aliud q ro/ 
res caeli biberit. De oleo, CA. II* 

Etuftas oleo tedium affert non item ut uinorplurimum^ aetatis annuo eflt^uida fi libeat in 
u telligere natura.Quippe temuletiae nafcentibus uinis uti necefle non efl.Quinimo inuitat aci 

(eruandu blanda inueterati caries.Oleo noluit parcirfecit^ uereratu ea neceflirate promifcuu. 
Et uulgo principatum ni hoc quo<^ bono optinuit italia toto orbe:maxime agroue nafrano:eiufg< par 
te:quae licinianu fundit oleumiunde di licinise gloria praecipua oliuac.Vnguenta hanc palmam dedere 
accomodato ipfis odore.Dedit 8i palatum delicatiore fententia.Csetero baccas licinisc nulla auis appe/ 
tit.Reliquu certamen inter iftriae terra 6i beticte par efl.Vicina bonitas prouintiistexcepto africae frugi 
fero folo.Caeteris totum id natura conceflit.Oleum ac uinum inuidit tanru:fatif<j gloria in meffibus 
fecit, Reliqua erroris plena:quem in nulla parte uitje numerofiorem eflTe docebimus. 

De natura oliu 2 e:&: oleae incipientis. CA, IIL 

. Lluae conflat nucleo:oleo:carne:amurca.Sanies efl haeceiusamara.Fitexaquis.Ideoficcirati/ 

O bus minima:figuis copiofa,Suus quidem oliuae fuccus efl oleum : idg? praecipue ex im matu 
ris intelligimustficut de omphado docuimus, Augef oleum ab arcfluri exortu ad.xvi.Kalen» 
oifloB.poftea nuclei increfcuntrSi caro.Cu iitienti hymbres copiofi acceflere:uitiaf oleum i amurcam* 
Huius color oliuam cogit nigrefcere.ldeo^ incipiente nigricia minimum amurcaeiante eam nihil. Et 
error holum falfus exiflimantiu maturitatis initiumrquod efl uitio ^ximu.Deinde ^ oleum crefeere 
oliuse carne arbitranf :cu fuccus omnis in corpus abeattlignilqi intus gradefcat.Ergo tu maxime riga/ 
tur.Quod ubi cura multa fiue hymbribus accidit oleum abfum if ;nifi fecuta fei enitaterquae corpus ex 
cenuet.Omnino enim ut Theophraflo piacet:efl olei caufa calor,Quare di in torcularibus etiam in cel 
lis multo igni quaeritur,Tertia efl culpa in parfimonia:quoniam ^pter impendiu decerpedi expeftaf 
ut decidat diua.Qui mediu teperamentu in hoc feruantiperticis dccutiut cum iniuna arbo${ fequetis 




UBER 

anni dano^Qufppe oTiuantibus lex antiquiflima fuir.OIeam nc ftringitotnc uc uerberato.Qui caurifli/ 
me agunt harundine leui jdlu:nec aduerfos percutiunt ramos.Sicquoqt alternare frudius cogitur de/ 
cuffis germinibus.Necminus fi expetatur ut cadar.Hserando enim ultra fuu tempusabfumuntuenic 
tibus alimentii 5C detinent locum. Argumentum eft g> nifi ante fauoniu colledixmouas uires non relu 
munt:8i difficilius cadunt.Primu ergo ab autuni colligitur initio opere non natura pofiateui plurimu 
carnis:moxorchires:qutbus oleirpoft radios.Has enim ociflime occupat acffas:quia funt tenerrima;:6d 
amurca cogit decidere.Differunturueroetia in martium menfemtcallofae: contra humorem pugna/ 
ces:ob id^ minimae:licinia:cominia.Contra fergiatqua fabini regiam uocant: no ante fauonii flatum 
nigrefcentesihoc eft ad.yi.idus febr.Tunc arbitranf eas pnatutefcere:& quonia^batiflimu fiat ex iis ole 
um.Accedere etiam ro prauitati uidetur.Ferunt^ frigore fterilitate fiernficut copiam maturiratercura 
fit illa bonitas non temporisrfed generis tarde putrefcenris in amurcam.Similis error colledam ferua/ 
di in tabulatismcc priufq fudet premedheum omni hora oleu decrefcatramurca augeaf. Itaqt uulgo no 
amplius fenas libras fingulis modis exprimi dicunt, Amurcae menfura nemo agit quanto eo copiofioc 
reperiatur in eode genere diebus adiedfis.Omnino in uita error publicus.Tumore oliuac crefeere oleii 
exiftimantiutprarfertim cum magnitudine copia olei non coftare indicio fint quae tigia’ uocanf:ab aliis 
maiorinae:& ab aliis phauliaegrandilllmxtalioquin minimo fucco.Erin aegypto carnofiflimisolei exi 
guu.Decapoli uero fyriac perq paruaemec cappari maioresicarne tamen comedatur.Quam ob caufam 
Italicis tranfmarinae praeferunt in cibisjcu oleo uincant,Et in ipfa italia ceteris picenae:&: fidicinae. Sale 
illae priuatim condiunfiut & reliquae amurca fapa ue.Nccnon aliquae oleo fuo fineaccerfita commeda 
eione purae inatant.Colibandes frangunfica-degi haerbage uiridiu lapore codiuntur.Fiunt & praecoces 
feruenti aqua perfufaetqlibet imaturae,Mirae^ dulcem fuccu oliuas biberc:&; alieno fapore infici , Pur/ 
purex funt & in iis &T in uuis in nigrum colorem tranfeuntibus pofiae.Sunt & fuperbae prxter iam di/ 
(fta genera.Sunt & praedulces per fe tantum ficcatx ruuif^ paflis dulciores.Admodum rarae in africa; 
& circa emeritam lufiraniae.OIeum ipfum fale uirtdicatur a pinguitudinis uitio. Cortice olex concifo 
odorem accipit medicati alias ut uino palati gratia nulla eft.Nec tam numerofa differentia . Tribus uC 
plurimum bonitatis diftat.Odor in tenui argutiorifii is tamen etiam in optima breuis» 

De natura olei, CA. IIII. 

Leo natura tepefacere corpus:& contra aIgor« munire . Eidem feruores capitis refrigerare. 
O Vfum eius ad luxuriam uerrere gricci uitio^ omniu genitores in gymnafiis publicado.Notu 

eft magiftratus honoris eius odtogenis feftertiis ftrigmenra olei uedidifle.Oleae honorem ro 
mana maicftas magnum praebuit.Turmas equitu idibus iuliis ex ea coronando.Irem minoribus tnii 
phis ouantes. Athenae quo^ uidfores olea coronant:graeci uero oleaftro olympiae. 

De cultura oliuarum. CA. V. 

Vnc dicemus Catonis placita de oliuis.In calido pingui folo radium maiorem ifalenrinam* 
n orchitem:pofiam:fergianam:cominianam:albiceram fernuber.Adiirit^ fingulari prudetia 
quam ea^ in iis locis optima efte dicanuln frigido aut & macro liciniam,Pingui enim & oleti 
ti uitiari eius oleumtarborem^ ipfam fertilitate confumi.Mufco praeterea 6C rubro infeftari. Spetftare 
oliueta in fauonium loco expolita folibuscenfct. . CA. VI* 

De feruatidis oliuis : 6i quo faciendum oleum. 

Ec alio ullo modo laudat condi oliuas optime orchites pofias quei uirides in muria :uel 
n fradfas in lentifco .Olcu q acerbiflima diu optimu fieri.Caetero q primu e terra colligendam* 
Si inqnata fit lauanda,Siccari triduo fatis cfle»Si gelent frigoratquarto die premendam. Hanc 
& fale afpcrgi,Oleu in tabulato minuitdeteriufqj fieri.ltc in amurca : & fracibus.Eae funt carnes:6C in/ 
de feces.Quare faepius die decapulandum,Praeterca cochas & plubeas cortinas aere uitiari . Feruetibus 
omnia ea fieri claufifgp torcularibus:& q minime uetilatis.ldeo nec ligna ibi caedi oportere,Qua de cau 
fa e nucleis ipfapi ignis aptiflimus:&: e cortinis in labra fundedu:ur fraces & amurca liquenf^b id cre/ 
briusuafa mundanda.Fifcinas fpongiatergendasiut q maxime pura fincerirasconftet,Poftea inuentii 
ut lauarentur uti^ ferueti aqua.Protinus praelo fubiicerenf folidae.Ita enim amurca exprimitur. Mox 
trapetis ffaiftae premerentur.lterum premi plufq centenos modios non probat.Fadus uocatur. Quod 
uero poft mola primu eft flosifadfus T res germinofue a quaternis hoibus notfte ac die premi iuftu eft, 
Deoleofadfirio, CA. VII, 

On erat tum fadfitium oleum.Ideo^ arbitror nihil a catone di(ftum.Nunc eius genera plura* 
n Primum perfequemur ea quae ex arboribus fiunt:& inter illas ante oes ex oleaftro.Tenue id: 

. multo^ amarius q oleaeitantum ad medicameatu utile.Similimum huic ineft ex chamelea 

frutice faxofomon altiore palmo:foliis oleaftroibaccif^.Proximu fit e cyci arbore in xgypto copio/ 
fe.Alii crotonenr.alii rhibimalii fifimum filueftre appellant.lbi^ no pride,Et i hifpania re^te ^uenit; 
altitudine oleacicaule ferulaceoifolio uitium:femine uuaji gracilium ipallidaru^ , Noftri eam uocant 
ricinum a fimilitudinefeminis,Coquitur id in aquaiinnatanf^ oleu tollitur. At in aegypto ubi abiidac 
fine igni &: aqua fale afperfum exprimituncibisfedulucernis exile.Amygdalinum quod aliqui neto/ 
pum uocantrex amaris nucibus arefadis:& in offam cotufis afperfum aqua di itei^ tulis exprimitur* 
Fit 8C lauro admixto druparum oleo.Quida^ e baccis exprimunt tatu. Aliis foliis mo. Alii folio Si cot 
cice baccai um«Necnon ftiracem addunnaliol^ odoces.Optima lautus ad id iatifoiiaifilueftris : nigra 



QVINTVSDECIPv^VS 

baccis.Simnc eCl c myrto nigra:& bxc latifolia melior.Tunduntar baccaearperfae calida aquaimox dc 
coquunf.Alii folio^ molliffiraa decoquut in oleo & exprimut.AIii dcieda ea in oleum prius fole ma-' 
rant.Eadem ratio dC in fatiua myrtorfed praefertur filueftris;minorcfemine:qua quida oxymyrfmem 
uocantialii chamacmyrfinemtalii acoron a fimilitudine.Haec eft enim breuis frudicofa,Fit 6i ex citro: 
cupreflbmucibufij iugladibusiquod caryinon uocant.Malis caedri quod caedrelcon. Ex grano quo^ 
gnidio purgato femine &tufo.Item lentilco.Na&cyprinuetiamreglande aegyptiaur fieret odo^ ca 
didfum efi.Indi etiam ex caftaneis 8C fifama at^ orisa facere dicunf.lcthiophagi e pifcibus. Inopia co^ 
git aliquando luminum caufa fic e platani baccis fieri aqua di fale maceratis.Et oenanthinum fit de ipfa 
oenanthe:ut diftu eft in unguentis,GIeucino muftu incoquitur uapore lento. Ab aliis fine igne circuda 
tis uinaceis dicbus,xxii.bis lingulis ^mixtu.Cofumitur^ muftu deo.Alii non fanfucum rantum ad' 
mifcentifed ctia preciofiora odorameta.Et in gymnafiis quo^ coditur odoribus : fed uiliflimis • Fit 8C 
deafpaIro:calamo:balfamo:yri:cardamomo:meliloto:nardogalIico:panace:f3nluco: helenioicinami 
radice:omniumfuccisinoleomaceratisexprefllfg!.Sic5^rhodinum erofis iuncinum eiuncotquod 
cft rofaceo fimillimu.Item hyofcyamo:lupinis:&: narciflb.Plurimu autem in aegypto e raphani femi/ 
ne aut gramine hxrba quod chortino uocant.Item feflama 8C urticaiquod agroftinum appelant. E Ii' 
lio 8i alibi fit fub diuo foledunatpruina maceratu m.Suis haerbis componunt inter cappadociam di fc' 
leucicarquod feieuticum appellantineruis admodum utile,Sicut in italia egurnuE pice fit quod picinu 
appellanncum concoquitur uelleribus lupra halitum eiusexpanfis at^ cxpreflis,Probatum maxime e 
brutia.Eft enim pinguillima di refinofiflima.Color oleo fuluus.Sponte nafeitur in lyriae palmyris qd 
eleomeli uocant.Manat ex arboribus pigueicraflius melle:refina tenuius:fapore duld:& hoc medicis. 
Veteri quogj oleo ufus e(t ad quxdam genera morboge.Exiftimatur di ebori uindicando a carie utile 
cfle.Certefimulacrum Caturni Romae intus oleo repletum cft. 

De amurca. CA. VIII. 

Vpra omnia aute celebrauit amurcam laudibus Cato,DoIia olearia cadofqp illa imbuime bi' 
f bant oleum. Amurca fubigi areas terendis meftibus ut formicae rimxq? abfint.Quin di lutu 

parietum di tedoria & pauimenta horreope frumenti. Veftiariu etia cotra teredines : ac noxia 
animalia amurca afpergi,Semina frugu perfundi .Morbis quadrupedia arbo^ quo^ mederi illaieffica- 
ci ad ulcera ireriora humani quogr oris.Lora etia ac coria omnia di calceamina axef^ dccoda ungi at^ 
aeramenta cotra eruginem.Colorifgt gratia elegatioris di totam fuppelledilc ligneamiac uafa fidilia in 
quis ficum aridam libeat afleruare.Aut fi folia baccafqi & uirgas myrti aliudue id genus fimilc.Poftrc 
mo ligna macerata amurca nullius fumi tedio ardere.Oleam fi lambendo capra lingua contigerit : de<’ 
pauerit^ primo germinatu fterilefccre audor eft .M.Va rro,Et hadenus de olea at^ oleo. 

Pomorum omnium genera Si naturae. CA. IX. 

s Eliqui arborum frudus uix fpecie figuraue non modo faporibus fuccif^ totiens per mixtis 

at 9 infitis enumerari queunt. 

Nucum pinearum genera quattuor. CA. X. 

Randiflimis pineis nucibus altiflimeg? a terra fiifpenfistintus exiles nucleos lacunatis includi 
g tornis ueftitos alia ferruginis tunica.Mira naturae cura molliter femina collocandi . Harum 
genus alte^ tarentinum digy tis fragili putamine auiu^ expofitu furto in arbore.Et tertiu fa' 
pineu e picea fatiuamucleo^ cute uerius q putamine adeo molli ut fimul mandantur . Quartu pityda 
uocat e pinaftris fingularis remedii aduerfum tulTimJn meile decodos nucleos taurini aqcelos uocat. 
Pinea cotonauidores apud ifthmucoronanf. De malo cotoneo. CA. XI. 

Is ^xima amplitudine mala quae uocamus cotonea:& graeci cydonea ex creta infula adueda. 
h Incuruatos trahunt ramosiphibet^ crefeere parenre.Plura eoje genera.Chryfomclla incifu' 

ris diftinda:colore ad aupe inclinato.Quae candidiora noftrata cognominata odoris praeftan 
tilTimi.Eft di neapolitanis fuus honor.Minoraexeode genere ftrutea odorarius uibrattferotino ^ue' 
tu.Praecotia uero muftea.Struteis aut cotonea infita fuu genus fecere muluianuiquae fola ex iis uel cru 
da manduntur.Ofa iam di uirope falutatoriis cubilibus inclufa fimulacris nodiu confeiis ipofita. Sunt 
praeterea filueftria parua Siftruteis odoratiflima in fepibus nafeentia* Mala appellamus quanq diuerfi 
pfica di granata:quae in punicis arboribus nouem generum dida funt.His acinus fub cortice intus.Li' 
gnu illis in corpore.Necno di quaeda e pyris libralia appellata amplitudinem fibi poderis noic aflerur. 

De perfico genera quattuor. CA. XII. 

Ed perficorum palma duracinis.Nationum habent cognomen gallica di afiatica.Poft autunu 
f maturefcuntraeftate prscocia intra.xxx.annos reperca:& primo denariis fingula uenundata. 

Supernatia e fabinis ueniuntrpopularia undig!.Pomum innocuum experitur xgris . Preciu^ 
fingulis iam triceni num mi fuereinullius maiore.Quod miremur quia non aliud fugacius . Longifli' 
ma nam^ decerpto bidui mora eft cogir^ fe uenundari. 

De pruno genera.xi. CA. XIII. 

Ngens poftea turba prunope uerftcoIortnigraxandicans.Hordearia appellata a comitatu fru' 
i gis eius.Alia eodem colore feriora maiora^iafinina cognominata a uilitate. Sunt di nigra ac 
laudatioraxxrina atep purpurea.Nccno ab externa gente armeniacaiquac fola di odore com' 
mendantur.Peculiaris impudentia nucibus eft infitop^ quae faciem pardis fuccu^ adoptionis exhibet 



LIBER 

appellaw ab utrogi nucipruna.Et hxc aut perfica & cscrina ac filucRria ut uuae autumno cadis condita 
ufgp ad alia nafcentia aetatem fibi prorogannReliquo^ uelocitas cito mitefeentium tranfuoIat.Nuper 
irobenca malia appellari ceperunt malis infita:& alia amygdalina amygdalis.His intus in ligno nude 
us amygdalae eft.Nec aliud pomu ingeniofius geminatum eft.In peregrinis arboribus did:a funt da^ 
mafeena afyriaedamafco cognominata iam pridein italia nafcentia grandiore quag ligno : 6C exiliore 
carnemee unq in ruga ficcata quando foles fui defunr.Simul dici ponunt populares copi myxae : quae 
& ipfac nunc coepere Romae nafci infitaeforbisjn totum quide perfica peregrina etiaafiae grxeiae^ ec 
ex noie ipfo apparet:at<j ex perfide adueda.Sed pruna filueftria ubicp nafci certum eft.Quo magis mi 
ror huius pomi mentionem a Catone non habitamrpraefertim cum condenda demonftraret quseda 
etia filucftria.Na perficae arbores fero & cu difficultate tranfire ut quae in rhodo nihil feranttquod pri' 
mu ab jegypto eage fuerat hofpitium.Falfum efi: uenenata cum cruciatu in perfis gigni:& poenape ca a 
regibus tranflata:& in aegyptum terra mitigata.Id enim depfea diligentiores traduntrquae in totum 
alia eftimyxis rubefcentibus fimilismec extra orientem nafci uoluit.Eam quog? eruditiores negaue / 
runt ex perfide propter fupplicia tranflatamtfcd a Perfeo memphifatam.Et ob id alexandrum illa co/ 
ronari uidores ibi inftituifTe in honorem attaui fui.Semper autem folia habet dC poma fubnafcetibus 
aliisiSed pruna quogt omnia poft Catonem coepifle manifeftum eft. 

De diuerfis generibus malopetgenera.xxix. Ca. XIIII» 

Alope plura funt genera.De citreis cufua arbore diximus.Medicam autgraeciuocant patria: 
m noic.Ae^peregrinafunt2in2ipha&tubcres:quae&ipfan6prideuenereinitaliam.Haec ex 
africa:illa ex fyria.Sex.Papinius que confule uidimus primus utra^ attullit Diui Augufti no 
uiffi mfs teporibus in caftrope aggeribus fata baccis fimiliora q maIis,Sed aggeribus praecipue decora: 
quonia & in teda iam filuac fcandunt#Tubeiu duo genera.Candidu di a colore fericu didum pene pe/* 
regrina»Sunt 8i in uno italiae agro ueronefi nafcenriaiquae lanata appellanf.Lanugo ea obducit.Strute/ 
is quidem perficif 9 t.Piurimis tamen peculiarie nome dedit nulla alia comendatione infignibus . RelP 
qua cur pigeat noiatim indicarefeu conditoribus fuis xterna ^pagauerint memoriaitanq ob egregia 
aliquid in uita fadufNi fallor apparebit ex eo ingeniu inferediinihilq; tam paruu eilequod non gloria 
parere poffit.Ergo habent originem a Matio Gxftio^ 8i Ma'lio : item Claudio a qbus cotoneo infito. 
Ab Appio e claudia gente appiana funt cognominata.Odorefl: his cotoneopermagnitudo^. Sed clau*' 
dianis color rubeus. Ac ne quis id ambitu ualuifle claritatis 3i familiae putenfunt 8i feptiana ab inuen' 
tore libertino infignia rotuditate.Cato adiicit quiriana:& quae tradit in doliis codi fcatiana» Omnium 
aut nuperrime adoptata funt parua gratiffimi fajporis qua: petilTia nolantur.Primas nobilitauere came 
rina 6i gra:cuIa*Oetera e caufis traxere nomen.Germaniratis cohxrdia & gemella nunq fingula in fcc 
tu. A colore icricaicognatione melappiaimuftea a celeritate mitefcendi.Quae nunc melimclla dicunC 
afipore melleo.Qrbiculata ex figura orbis in rotunditate circuaduHaec in epyro primu ^uenifle ar/ 
gumento funt graeciiq epirotica uocar.Mamap^ effigie ortomaftica* A conditione caftrati feminisiquae 
fpadonia appellant.Belgemella a foliis.Foliu enim unum aliquado 6C geminum erupit e latere medio. 
Celerrime in rugas marcefcuntpanutia.Stolidetument pulmonea.Sunt quibus fanguineus eft color: 
origine ex mori infitu trada.Cundis uero quee fuerut a fole partes ruben t,Sunt & parua grati faporis: 
atq? etia acutiora odoreifilueftria.ld peculiarie iprobitatis di acerbitatis conuitium:&: uis tata ut aciem 
gladii perflringauDacis ferme uilliflimis nomeniqq primis aduentu decerpi^ properantibus. 

De pyris di infitop: uarietate, CA, XV* 

Adem caufa in pyris taxafifupba cognole.Parua haccifed ociflima,Cudis aut crufiumina gra 
e tifIima,Proxima iis falerna a potuiquoniam tanta uis fucci abudat.Ladea haec uocanf in his: 

qux aliis colore nigro donant fyriae.Reliquopi nola aliter in aliis at^ aliis locis appellantur: 
Sed confeflis urbis uocabulis audores fuos nobilitauere, Decumiana di ex eo tradum quod pfeudo de 
cimianum uocat.DoIobelliana longiflimi pediculi,P6peiana cognomine mamofa:liceriana:feueriana: 
& quae ex iis nata funt tyryanniana longitudine pediculi diftantia,Fauoniana rubra.Paulo fuperbis ma 
iora,Lateriana:anitiana,Poft autunalia aciduol fapore iucunda,Tiberiana appcllaturtqua: maxime Ti> 
berio principi placuere.Colorantur magis foleigrandefcuntqi alioquin eadem cflent quae liceriana.Pri 
mac nomine habent feriffima olum amerina:picentina:numantina:alexandrina:numidiana::gr£eca dC 
in iis tarentina:fignina:qu£e alii a colore teftacea appellantificut onychina purpurea. Ab odore myrrap 
pia lauraea:nardina,A tempore hordearia, A collo ampulcacea di coriolana.Brutae gentilitatis cucurbi 
tania. Acidula fucci.in creta nolum ca eft bai baricifgj ueneriifqitquac colorata dicunuRegiif^ quae mi 
nimo pedicufp.Seflilia patriciis uoconiis uiridibus oblogifgi. Praeterea dixit uolcma Virgilius a Cato/ 
ne fumpta:qui:& fementina di luuftea nolatkPars haec uitaeiampridem puenitad colume expertis cu/ 
da holbus,Quippc cuVirgilius infitam nucibus arbutumimalis platanum: cerafis ulmum dicat. Nec 
quicq amplius excogitari potcftinullu certe pomu nouu diu iam inuenif.Ne^ omnia Ifita mifceri fas 
eft ficut nec fpinas infcri:quado fulgura expiari no queut.Facilequoqi genera infitafuerunt:tot fulgu 
ra ufio idu pronunciantur,Turbinatior pyris figura,ln iis ferotina ad hyeme ufa ad matrem pendent 
gelu maturefccntia,Gra:ca:ampulacca:laurca:ficut in malis amerina:fcantiana.Conduntur uero pyra 
ut uuxiac totidem modis no aliter q in cadis.Pr£eterea qux pomis proprietas pyris quo^ uini.Simili/ 
ter iis aegris medentes in efeam dantiac uino dcaqua coquuntur:at 2 p pulmentarii uicem implent quod 




QVINTVSDECIMVS 

ijon atia praeter cestonca & Rrutea. De pomis feraandis 5!uuis* CA, XVI.. 

N uniuerfum uero de pomis feruandis praecipitur.Pomaria in loco frigido ac ficco cotabula/ 
I n.Septetrionalibus fencftns ferenodic patere. Auftros fpccu laribus arcere. Aquilonis quo^ 

afflatu poma deturpanre.ColIigi mala poflxquinodliu autunale:ne^ante,xvi.Iunam :nc^ 
ante primam horam.Odiua feparari ftramentis:ftoreis:paleifue fufterni . Rara componi ; ut limites 
parui fpiritum xqualem accipiant. Amerina maxime durarermeli mella minime. 

Decotoncispyris&ibrbis. CA. XVII, 

Otoneis interduiis fpiramentum omne adimenduraut incoqui meile cadmergiue oportere» 
c Punica aqua marina feruente indurariemox triduo fole ficcata:ita ne nodlurno rore continga 

tur fufpendi.Cum libeat uti:aqua dulci perIui.M.Varro & in doliis hareneC feruari iubet ; 8C 
immatura obrui terra in ollis fundo efFra<5o:fed fpiritu excluforac furculo piceillito.Sic etiam crefeere 
amplitudine maiore q pofllnt in arbore.C 2 etera mala foliis ficulneis praererq cadiuis fingula conuolui 
crttifgt uitibus condi:uel creta figulinap^ illini.Pyra in uafis fidililibus picatis inuerfis obrui inter fero 
bes.Tarentina feriflimelegi«Anitiana feruaridi in paflb.Sorba uero & in ferobibus gypfaro operculo 
duu pedum terra fuperinduda in loco aprico inuerfis uafis:& in doliis ut uuas cum ramis fufpendi. E 
^xim is auAonbus quida altius cura petuntrputariq! flarim poma ac uites ad hunc ufum prarcipiunc 
decrefeente luna.Pou hora diei tertiam caelo fereno aut ficcis a uentis.Similiter delegi & ex locis iiccis: 
& ante perfedamaturitatetaddito ut luna infra terram fit:uuascu malleolo farmentifue duro deptis 
forcipe corruptioribus acinis in dolio picato recenti:fufpendi:exclufa omni aura operculo 6C gypfo.Sic 
diforba di pyra illitis omniumfurculispice.Dolia procul ab aqua efle.Quida ficcu palmite in gypfo 
condunt:capitibuseius (cyllje infixis utrin^. Alii etia uina habentibus doliisrdum ne cotingat ea uuae, 
Aliqui mala in patinis fidilibus fluitantia:quo genere di uino odorem acquiri putant. Aliqui oia haec 
B‘n milio leruare malunt.Plerigj uero in ferobe duu pedum altitudinis harena fubftrata:di fidili epeu'' 
Jo:dein terra opcrto.Creta quida etia figulina uuas illinunt : ficcataf® .fole fufpendut : in ufu diluentes 
cretam.Eandem pomis 1 uino fubigut.Mala uero generofilTima eade ratione cruflant gypfo uel caeia. 
Quae nifi maturauerint:incrcmento calicem rupunt.Semp aut in pediculos collocant ea. Alii decerpue 
cu furculis:eolm i medullam fambudabdiros obruuntiut fupra feripru cft. Aliis fingulis malis pyrifgi 
iingula ualb fiOTlia affignantidi opcula eogi pkaea dolio iterum includunr.Nccno aliqui in floccis tap/ 
fif^ quas luto paleato illinunt,Afii hoc idem in patinis fi<flilibus.Aliqui &in ferobe fubicdia harena, 
*ta ficca operiunt mox terra.Sunt q cotonea esera potica illita meile demergat.CoIumella audior in pu 
teos ciflernafue in fidlilibus uafis pice diligeti cura illitis mergi.Liguria maritima alpibus ^xima uuas 
fole ficcatas iuncifafeiis inuoluiticadifq? conditas gypfo incl udir.Hoc idem graeci platanii foliisiaut ui/ 
«is ipfiusiaut fici uno die in umbra ficcitatistat^ i cado uinaceis interpofitis.Quo genere coa uua di bec 
ritia feruantur nullius pofleritati poftfcrendac,Quidam ut has faciant in cinere Icxiuio tingunt proti/ 
«IUS q detraxere uiribus.lVIox in fole ficcant. Tum foliis ut fupra didium eft inuolutas uinaceis ftipant. 
Sunt qui malunt uuas in fcobe ramentifq? abktis:populi:fraxini:feruare.Sunt qui fufpendi procul ma 
lisiprotinufgjingranariisiubcantiquoniamoptimefitoperimentopuluispenfilibus.Contra uefpas 
jremedio cft oleoafpcrgi ex oreiu t de palmis diximns. 

De ficis gcnera,xxix. CA. XVIII, 

, Reliquo genere pomogi ficus amplilTima cft.Quaedamq! di pyris magnitudine scmula . De 

€ afgyptire cypriaeqi miraculis retulimus inter externas.ludsa rubet oliuse magnitudine rotii 
dior tantu fapore mefpiluAlcxandria hanc ibi uocaticraflitudine cubitali ramofam : materia 
ualidailentam fine ladiae cortice uiridiifolio tiliaeifed molli.Oneficritus tradit in hyrcania multum no' 
ftris efle dulcioresifertilioref^iutq! modios.cclxx.fingulae ferant.Ad nos ex aliis tranfiere getibus chal 
cidicaciquapi plura generas*Siquide di lybiae quae funt purpureaeidi mamillanae fimilitudme mamape 
habentitt calliflrutiae partim fapore praeftatiorcs ficopi oium frigidiflimae.Na de africanis quas mul/' 
ti praeferunt cundiis magna quaeftio efticu id genus in africa nuperrime trafieritipatriae nome optinec 
Nam alexandriae enixiores.Candicans terina cognomine delicata.Nigra di rhodia eftidi tyburtina de 
praecocibus.SuntdiaudIopinoiaiis.Liui:ePompcijcficcataehaefolae in annuos ufus aptifUmae cum 
marifcisidi aquas harudinei folii macula uariat,Eft di herculanea di albicerataidi aratia alba : pediculo 
minimo latifrima«Primo aurem prouenit porphyritis longiffimo pediculo.Comitaf eam e minimis 
6i uiliflimis popularis didIa.Contra nouiflima fub hyeme maturatur chelidonia.Sunt prxterea exdi 
ferotinse di praecoces biferae alba ac nigra cum meile uindemia^ maturefcentes.Serotinae di a corio ap 
pellatae duro.Ex chalcidicis quarundam trifero prouentu«Tarenti tantum praedulces nafeuntunquas 
uocantonas.Cato de ficis ferendis ita memorat.ricusmarifcas in loco cretofo aut aperto ferito. In lo 
co aurem crafliore aut ftercorato africanasifed di herculaneas:fagontinas:hybemas:teIianas atras pedi 
culo longo.Poftca tot fubiere nomina at^ generatur uel hoc folum xftimantibus appareat mutatam 
cfle uitam.Sunt di hybernac quibufdam prouintiistficuti mefixtfed arte non natura.Paruarum genus 
arborum poft autumnum fimo contcgunttdeprehenfaf^ in his hyeme grofostqure mitiorem caelo 
refoife cum arboretat^ in lucem remiflae nouos ioles aliof^ q quibus uixeretauidae taquam iteru na 
turae accipiunttdi cum uenientium flore matutefcunttalieno praecoces annotin tradfu uel gelidillimo. 
Sed a Catone appellata tam tum afticana ammonet Qi afdcae ad ingens documecu ufo eo pomo. Na^ 



UBER 

pcrnfcfali odio Carthaginis flagrans :nepotu fecuntaris anxiusrcu clamarer in omni fcnatu“carthaginc 
delendam :atrulit quodam die i curia praecone ex ea puincia ficu.Oftendefq! patribus, Interrogo uos 
inquit quado hoc pomu demptu putatis ex arborec’Cu iter omnes recens elTe conflarer, Arq tertiu in/ 
quit ante die fci tote decerptu carthaginerra ^pe a muris habemus hoflem.Statim^ fumptu efl puni/ 
cu tertiu bellurquo carthago deleta efl.Quaq Catone anno fequente rapto.Quid primum in eo mire/ 
mur;’cura ingenii:an occafione fortuita j'celeritatemqp curfus an uchementia uirifSuper omnia equi' 
dem efl quo nihil eqde duco:mirabilius:tanra illam urbe & de terraru orbe pcr,cxx.annos urbis jemu 
lam unius pomi argumeto euerfam,Quod no trebia aut trafimenus:no canae buflo infignes romani 
nois perficere potucre.No caflra punica ad tertium lapide uallata,Portae^ colinx adequitans ipfe Ha 
nibal,Taro ^pius carthagine pomo Cato adiri monuit.Colif ficus arbor i foro ipio ac comitio romae 
nata facra fulguribus ibi coditis,Magifgp ob memoriam eius qux nutrix fuit Romuli ac Remicodito 
ris appellata:quonia fub ea inulta efl lupa infantibus praebens rumen»Ita enim uocabant mama.Mira 
culo ex aere iuxta dicaro tanq in comitu fponte trafifler.Adadlo nauigio ilicoarefeit. Rurfu% cura fa/ 
cerdotuferitunFuit&anteSaturniaedeurbisannoducetefimofcxagefimo fublata facroa ueflalibus 
fadio cu Sfluani & Ifidis fimulacru fubucrteref,Eade aut fortuito fato adiuuit in medio fororquafi fide 
tia imperii fundamenta oflento fatali,Curtius maximis bonis hoc efl uirtute ac pietate ac morte prae/ 
clara expIeuerat,Aeque fortuita eode loco efl uitis at^ olea umbrae grariaifeduhtate plebeia farse, Ara/ 
inde fublata gladiatorio munere Diui Iulii;quod nouiilime pugnauit i foro«Admirabilis efl pomi hu 
lufcefeftinatio unius in eundis ad maturitatem droperantis arte natursc. 

De caprifico & caprificatione, CA, XIX, 

Aprificus e filueflri genere ficus nunq maturefcesifed quod ipfa non habet aliis tnbuenstquo 
C niam efl naturalis caufajetranfitustar^ e putrefeentibusidetidem generatur aliqd>Ergo cui 

ces parti fraudati alimento in marre:hoc patri eius tabe ex qua nati ad cognata uolant: mor/ 
fucp ficorum crebro hoc efl auidiorc paflu aperides ora ea^ratm ita penetrantes intus folem primo fe/ 
cum inducut:cerealef^ auras immittut foribus apertis,Mox lacleii humorcrhoc efl infantia pomi ab/ 
fumuntrquod fit & fponte,Ideoqi ficetis caprificus permitrif ad ratione uentitut flatus euoldes i ficos 
ferar,Inde repertum ut illatae quogp aliudedC inter fe colligata iniicerentur fico,Quod in macrofo 8C 
aquilonio fitu no defideraf:quonia ipontearefcunt loci fitutrimifq? cade quae culicii opera ca pcificit. 
Nec no ubi multus puluistquod cuenit maxime frequenti uia appofita,Nagj 6C pulueji uis ficcadi:fuc/ 
Cumcp ladis abforbendirquac ro puluere dC caprificatione hoc quoqi pratflatme decidat abfumpro hu/ 
more tenero:& cu quada fragilitate ponderofo,Ficis mollis olbus tadus.Maturis frumeta intus , Suc/ 
cus maturefeentibus ladisrpercodis mellis,Senctcunt in arbore. Anu fqi diflillant.Gumi lachrymaru 
ficcant, Honos laudatas feruat in capfis.Ebufo infula praeflantifTimas ampliflimafo:6C mox i marruci 
nis. At ubi copia abudat captut orcaenn afia cadi:aut in rufpina africae urbc:panifq? fimul 8i obfonii ub 
cem ficcatsc im plcntrutpote cu Cato cibaria ruris operariis iufla ceu lege fantiens minui iubet perfici 
maturitateicum & obfonii uicem habeant recentes ficus.Salis ficcatis 8i cafei loco uefei nuper excogita 
tum efl.Ex hoc genere funt updiximus cottona>& cai icseiquae^ confcedeti nauim aduerius parrrhos 
omen fecere.M, Craflb uenales praedicantis uocecaunaeae. Omnia hsec inalbenfe rus e iyria intulit.L, 
Vitellius qui poflea cenfor fuiticu legatus in ea prouitia eflet nouiflimis Tiberii Caefans tem ponbus. 
De mcfpilisdCeo^e generibus tribus, CA. XX, 

Alopi pyrope generi adnumerenf iure mefpila atgi forba.Mefpilis tria gcncra:anthcdon: feta 
m nia, Tertiu degenerat. Antedoni tametfi fimilius efl quod gallicu uocantifetanix tamen ma 

ius pomu.Cadidi uf^ acini molliore ligno, Anthedoni caetens minus pomuifed odore prae/ 
flantiusrSi quod diutius feruetur, Arbor ipfa de ampliITimis.Folia anteq decidant rubefcunt,Radices 
multx at^ altae:& ideo incxtirpabilcs,Nbn fuit haec arbor in italia Catonis aeuo. 

De forbis fenera quattuor, CA, XXI, 

Orbis quadruplex difierentia,Aliis enim eope rotuditas maIi,Aliis turbinatio pyri, Aliis oua/ 
f ta Ipesiceu malorum aliquibus.Hxc obnoxia acri odore:& fuauitate iucunda . Caeteris uini 

fapor.Generofiflima quibus circa pediculos foIia.Quartu genus torminalleappellantireme/ 
dio tantum ^babileialliduu prouentuiminimu^ pomo arbori diflimiliifoliis pene pIatani,N6 feruc 
ante trimatum ex ullo genere,Cato dC forba fapa condi iubet. Ab lis locum amplitudine uindicaueruc 
quae ceflere audoritati. De nuce iuglande. CA, XXII. 

Vces iuglandes quaq 8i ipfac noptialiu fdeenninope comites:muItu pineis minores uniuerfi/ 
n tate.Eaede^ portione ampliores nucleo.Necn6 honor his naturae peculiarisigemino ^te/ 
diis openmentoipuluinati primu calicisimox lignei putaminis, Quae ca eas nuptiis fecit reli/ 
fas tot modis foetu munito quod efl uerifimiliusiq quia cadedo tripudium fonumue facianr.Et has e 
perfide a regibus tranflatas indicio funt graeca noia,Optimu quippe capi genus perficum atqi baClicon 
uocant.Et haec fuere prima nola.Carion a capitis grauedine ^pter odoris grauitatem conuenit ditflu, 
Tiijguntur cortice eap» lanaeidC ruffatur capillus primu prodeuntibus nucleis.Id copertum infedlis tra 
dlatumanibus,Pinguefcuntuetuflate,SoIadifferentiageneruminputamine duro fragiliue & tenui 
ac craflb loculofo 8i fimplici. Solum hoc pomum natura compadlili operimento claufit » Namgp fune 
bifidae putaminum carinattNudeorum^ illis quiKiriptita diflindlio lignea intercurfante membrana. 



QVINTVSDECIMVS 

Oetcris quicquM eft folidum efl>Vt in auellanis 8i ipfo nucum genere :‘qtras anna abclliuas patriono'' 
mine uocabant.In afiam graeciam^ e ponto generc:& ideo ponricce nuces uocantur.Has quog! mollis 
protegit barba.Sed putamini nuclei% fohda rotunditas ineft.Eae 8C torrentur.Vmbilicus illis intus in 
uentre medio.Tertia ab iis natura at^gdalis tenuioreifed fimili iuglandium fumnio opcrimetojtem 
fecundo putaminis.Nucleus dilUmilis latitudine:5£ acriore callo.Haec arbor an fuerit in italia Catonis 
setare dubitaturtquoniam graecas nominatiquas quidam 8C in iuglandium genere feruant.Adiicit prae 
terea auellanas:8i galbas:preneftinas:quas maxime laudant conditas ollis in terra feruari uirides tra' 
dit.Nunc thafiae 6C albenfesjcelebrarur:6i tarentinaru duo generatfragili putamineiac duro. Quae fune 
amplifnme:6i minime rotudac.Praeterea mollufcaeputamerum^tes.Sunt qui honori nom^inteip/ 
tentun& louis glandem efTe dicunt.Nupercofularem uirum audiui biferas 6c iuglandes nuces fe habe 
re profitentcm.Depiflaciis 8C ipfi retuIimus.Et haec autem idem Vitellius in italiam primus intulit eo 
dem tempore.Simul® in hifpaniam Flaccus Pompeius eques romanustquicumco militabat. 

De caftaneis genera odfo. CA. XXI!I, 

Vces uocamus 8i caftaneasiqq accomodatiores gladium gener!,Armatum iis echinato calice 
n uallum:qucd inchoatum glandibus.Mirum^ uilifTima efle quae tanta occultauerit cura na^' 

turae.Trini quibufdam partus ex uno calicercottexgp letus.Proxima uero corpori rccbrana:8i 
in iis 8i in nijpibusfaporeni detrahaf infeftat.Torrere has in cibis gratius modulantu daturas pracftan/ 
fi ieiuniofoeminarum quadam imaginepanis.Sardibus eae^uenere primu. Ideo apud graecos fardia>' 
nos balanos appellat.Na Diuus Tiberius poftea balanu nome impofuit excelle tioribus fatu fadiis. Nuc 
plura ea^ genera.Taretfnae facilesmec operofo funt ciboiplanae figura.Rorundior quae balanitis uoca£ 

E urgabilis maximodi fponte profiIies.Pura & plana eft ex eis & falariana. Tarentina minus trasSabilis, 
audatior corelliana dC ex ea fadarquod dicemus in infitis meterana : qua rubens cortex praefert trian/ 
gulis 8C popularibus nigrisrquae codliuae uocatur.Patria laudatiflimis tarentum:& in campania neapo 
Iis«Caeterae fuum paulo gignunturifcrupulofe corticisrintra nucleos quoqp ruminatione. 

De filiquis & carnofis pomis 8i moris 6C de acinis & baccis, C A. XXIIll, 

Aud procul abefle uidetur 6i praedulces filiquxmifi q? in his cortex ipfe maditur.Dygirorum 
h hominis longitudo illis:& interim falcata pollicari latitudine . Glandes inter poma n'umcrari 

non poffunt.Quamobrem in fua natura dicctur.Reliqua carnofi funt generisrea^ baccis atgi 
carnibus diftant.Alia acinis caroralia morisralia uned6ibus:& alia acinis inter cutem fuccumm alia xny 
xys.alia baccis.-ut oliuis-Moris fuccus in carne uinofus.trini colorestcandidus primcimox rubensrma'' 
turis niger.ln nouiflimis florent.lnter prima maturefcunt.Tingunt manus fucco.Maturae ruunttacec 
bac minimc.ln hac arbore ingenia profeceruntmee nominibusmec infitismec alio modo q pomi . Ma/ 
gnitudine differunt mora oftienfia:& tufculana.Romse nafeuntur & in rubis multum differcte rallo» 
Aliud corpus cft e tcrreftribus fragis. Aliud congeneri eorum unedoniiquod folum pomum fimile fru 
fici terrjem gignitur.Arbor ipfa fruticofa.Frudfus anno maturefcftipariteri^p floret fubnafcens:& prioc 
coquitur.Mas fit an foemina fterilis inter audtore s non conftat.Pomum inhonorum : ut cui nomen ex 
argumento fit unum tantum edendi.Duobus tamen hoc nominibus appellant graeci comaron & me 
inecylon.Ex quo appafet totidem elle genera & apud nes. Alio nomine arbutus uocatur * luba audior 
cftquinquagenum cubitorum altitudine in arabia efle eas. Acinorum quoq» magna efl differetia, Pri' 
mum inter uuas ipfas callo:tcnerifate:craflitudine Iteriore ligno aliis paruof& aliis etiam gemino : qui 
minime feraces mufti.Plurimum uero differunt hederae fambucigi acini.ln figura etiam punici angu' 
lofi quippe folirncc cutis ulla fingulisipraeter com munem quae eft candidattotifgp fuccus 6C caro efl iis 
praecipue quibus paruulum ineft ligni.Magna & baccis differentia. Aliae naqi funt oliuisdauris : & alio 
modo loto:cornis:alia myrtisdentifeo, Aquifolio enim ac fpinae fine fucco . Mediog? etiam non genere 
inter baccas acino% ccraus.Pomum iis primo candidum :6C fere omnibus baccistmox aliis uirefcitiut 
oliuisdauris.Rubet uero moris:cerafis:cornis.Deinde nigrefdt moris:cerafis:oliuis. 

De cerafis genera odio. CA, XXV< 

Erafi ante uidloriam mithridaticam.L,LuculIi no fuere in italia,At urbis anno fexcentefimo 
C odlogefimo is primum uexite pontorannif^.cxx.trans oceanum in britaniam ufe^ peruene/ 

re.Eadem ut diximus in aegypto nulla cura potuere gigni.Ceraforum aproniana maxime m 
bent.Nigerrima funt ut adlia.Cacciliana uero 8C rotunda.lulianis gratus fapor:fed pene tantum fub ae 
bore fuaradeo teneristut geflatum non tolerent.Pricipatus duracinis.quae campania plyniana appellari 
In belgica uero lufitanis.In ripis etiam rheni. Tertius is colos e nigro ac rubenti uiridigi fimilis mature 
fcentibus femper.Minus quinquennio efl ^ prodiere quae uocant laureainon ingratae amaritudinis in 
fitae in lauro.Sunt & macedonica paruae arboris raroqi tria cubita cxcedcntfs:&^ minore etiam nuc fVu/ 
fice chamecerafi.lnter prima hoc e pomis colonogcatiam annuam refert, Septentrione frigidif^ gau/ 
det.Siccatur etiam foleteonditurm utoliua cadis, 

Decomo&Ientifco, CA. XXVI. 

Vae cura 81 cornis at^ lentifco adhibetur : ne quid non hominis uentri natum efle uideanir, 
q Mifeentur fapqresrS: alio alius placere cogitur.Mifcetur uero 8C terrae^ caeli tradus, Inq? alio 

cibi genere india aduocatunin alio *gyptus:cretae:cyrenae:fingulae^ terrae«Nec ceflat in uenc 
ficiis uita:dummodo omnia deuoret*Planius hoc fiet in haer barum natura* 



o 



/ 



LIBER - 

Dc generibus fuccorum&: de odore. CA XXVII. 

Nterim quse funt com munia 8C pomis omnibuf^ fuccis faporum genera trefdecim reperiii-' 
i tur:duIcis:fuauis:pinguis:amarus:auRerus:acer:acurus acerbus:addus:ralfus.Pr$rer hxc tria 
genera funt mirabili maxime narura.Vnum in quo plures pariter fentiutur faporesrut uinis. 

in iis 8C aufterus 8C acutus 8C dulcis 3C fuauis;omnes alieni.Alrerum cfl genus in quo fir & alienus 
quidem:fed 8C fuus quidam 8C peculiaris:ut in lade. Siquidem ineft ei quod tamen iuredici no poteft 
dulcerSi pingue 6C ftiaue optinenre lenitatetquae ipfa fuccedic in faporis uicem.Nullus hic aquisme fuc/ 
cils quidemiut tamen eo ipfo fiat aliquis:ac Uium genus faciar.Senriri quidem aquae faporem ullu fuc' 
cumue uitium eft . Magnum his omnibus in odore momentum 8i magna cognatio qui 8C ipfecnini 
ullus eft aquistaut fi fentitur omnino uitium eft.Mirum tria naturae praecipua eleme^lta fine Cipore fi'' 
nefucco:aqua;aer:ignis. . 

De fuccis fruduum 8C arborumiSC coloribus:& odoribus:6i natura pomorumtSi de commeda^ 

. tione fru(ftuum. CA. XXVIII» 

Rgo fuccorum uinofus pyrotmorotmyrto.Minime quod miremur uuis. At pinguis oliuae: 
e laurotnuci iugladiramygdalis.Dulcis uuisificisipalmis.Aquofus prunis.Magna eft 8i in colo ' 

’ re fucci dififerentia.Sanguineus moris:cerafis:cornis:uius nigris.Idem albis candidus.Ladeus 
jn capite ficisiin corpore non irem.Spumeus malis.Nullus perfidsicum pferrim duracina abundet fuc 
co.Sed quis eius ullu dixerit coloredua in odore miraculafMalis acutus.Perficis dilutus.Dulcibus nui 
Ius. Nam 8C uinum tale fine odore.Tcnuc odoratius.Multo^ celerius talia ad ufum ueniut q pinguia. 
Quae odorata no eodem in guftu tenerarquia no funt pariter odor & fapor.Quamobrem cirieis odor 
acerrimus*Sapor afperimusquadarenus&cotoneis,Nullufq 5 odorficis.Ethadenusfintfpes ac gene' 
ra pomorum.Naturas ardius colligi pareft.Alia filiquis gignilturiipfis dulcibusifemeqj coplexis ama 
Tum.Cu in pluribusfemina placeantun filiqua damnenf.Alia baccistquape intus lignum:& extra caro: 
ut oliuis cerafis.Aliquarum intus baccaerforis lignu:ut in his quae in aegypro diximus gignuQuae bac' 
ds naturaieadem 8C pomis. Aliope intus corpus 8i foris lignumiut nucu, Aliis foris corpusiintus iignu: 
nt perficis Sd prunistuirium^ cindum frudu:cu frudus alibi muniaf uirio.Putamieclaudurur nuces. 
Corio caftanex.Derrahif hoc iis. At in mefpilis mandKur.Crufta regutur glandes.Cure uux.Corio 8C 
membrana punica, Carne 8C fucco mora conftanr.Cute 8i fucco cerafi.Quaeda ftatim a ligno recedunt: 
utnuces 8C palmae.Quaedam adhaeret ut oliuae lauroqi.Quoruda generi urraqr eft naturamr perficis. 
Etenim duracinis adhaeret corpusie lignoqt auelli ncquii:cii in caeteris facile fepetur . Quibufda nec in 
tus nec extra lignumiut in palmape genere. Aliquope lignu ipfum in ufum 3L pomi uice ut genera my/ 
xis:qua in aegypto gigni diximus.Quorfidam extra gemina gemindur uitiamt in caftaneis : amygda' 
lismucibul® luglandibus.Quorudam natura trigemina eft:corpus:deindelignum:rurfufq; feme in Ii 
gno ut perucis.Quaeda inter fe denfa ut uuae:forba:quae ramos circudata ex omni parte uua^ mo de' 
grauant.AIia rara ut in perficis.Qu^dam alio cotinentur ut granata.Dependent alia pediculis ut pyra. 
Alia racemis ut uuaeipalmae. Alia 8i pediculis 6d racemis : ut hederae fambuci. Alia ramo adhaerent uc 
in lauro.Quaeda utro^ mo:ut oliuse.Na & breues pediculi 8i longi.Quaeda uafculis conftannut pUni 
ca:6d mefpilaftotofij in aegypto 6C cuphrate.lam uero diuerfa gratia 6C comendatio. Orne palmae pia' 
cent.Crufta thebaicac.Succo uuae & cancae.Calio pyra ac mala.Corpore melimela.Mora cartilagie.Nu 
dei grano.Quxdam in aegypro cute cariCce.Derrahtf haec ficis uirentibus ut putamc.Eade in ficcis ma 
xime placet Jn papyris 3i ferulis fpinaij alba caulis ipfe pomum eft.Sut 8C ficulni caules.In fruticofo ge' 
nere cum cauleeapparis.In filiquis uero qd manditur quid nifi lignu eft.No omirteda leminis eage pro 
prietas.Nam neqi corpus ne^ lignum nec cartilago dici potcftme^ aliud nomen inuenit. 

De myrto genera eius.xxix. CA. XXIX» 

r Vccopt natura prtecipul admiratione in myrto habet . Quando ex uua olurn olei uiniq? bina 

f genera fiunt.ltem myrtidanum utdiximus.Etaliusofus baccae fuit apud antiquosianteqpi' 

. per repcriretur;l«bae optines uiccm.Quoda etia generofi obfonii noie inde tradloequod etiatn 
nunc myrtatu uocaf.Eadegi origine apropt fapor comendat iplaeru^ ad iuftindlus additis myrtis. Ar' 
bor Ipfa in europa tetnore caelo quod e ceraunis motibus incipit.primu celcei in Elpenoris tum ulo ui' 
fa traditurigraecu^ ei nomen remanettquo peregrinam efle apparet. Fuit ubi nunc roma eft iam tum 
cum conderetur.Quippc ita tradimr myrtea uerbena romanos fabinofm cum propter raptas utrgines 
dimicare uoluiftent de^fitis arralyiacificatos in eo loco qui nunc fignaV eneris Claucina: habct.Clue 
re enim antiqui pugnare dicebant.Et in ea quo^ arbore fuffimenn genus haberur.Idco tamen cledla: 
quoniam coiundlioni 8C huic arbori prxeft Venus.Haud fcio an primaeua etia omniu in locis publicis 
roraac fata fitifatidico quidc 8i memorabili augurio.lnter antiquiffima nan^ delubra habef » Quirini 
hoc eft ipfius Romuli.ln eo facrae my rti fuere quae ante aedem ipfam per longum tepus.Altera patrici* 
appei lata :alf era plebeia.Patricia multis annis praeualuir.FIaccefcenteplebeia exuberas ac laetatqdiu fena 
uis quoqp floruitiilla ingens.Plebeia torrida ac fqualida.Quae poftq eualuit flacefeente patricia marfi' 
co belloilaguida audiori tas patrum faifta eftrac paulatim in ftcrilitarem emarcuit maieftas.Quin & ara 
uetus fuit Veneri myrteaeiqua murtiam uocanr.Cato tria genera myrti prodidit. Candidam nigram: 
coniugalemifortaflis a coniugiis ex illo clauacinae genere.Nunc 6C alia diftindlio fatiuae aut filueftris:6i 
in ucra^ latifoliae.In filueftii propria oxymyrfie.Satiuape genera topiarii faciunt. Tarentinam folio mi 




QVINTVSDECIMVS 

nutorhoflratcm patuTotexoticam denfifljmo:fenis foho^ uerfibus.Haec non efl in ufu « Ramofa utra/ 
^ alia Coniugalem exiftimo nunc noftratena dici.Myrtus odoranffiraa eft m acgypro. Caro docuit ui 
num fieri e nigrarficcata^ uf^ in ariditatem in umbrarat^ ita mulfo indita.Si non ficcentur baccx ole 
um gigni « Poftea comparatum 6C ex alba uinum fieri album . Duobus fextariis myrti tufe in uini tri/ 
bus heminis macerat® expreC&^.Folia 3C per fe ficcantur in farina ad ulcerum remedia in corpore hu 
mano leniter mordaci puiuere:ac infrigerandis fudoribus.Quinimmo oleo quo^ mirum didtu ineft 
quidam uini faporjfimulq» pinguis liquor pr®cipua ui ad corrigenda uina:faccis ante perfufis . Retinet 
quippe faccm;nec pr®ter purum liquorem tranfirepatituridat^ fecomirem prxcipua commendatio 
ne liquato, Virg® quoqs eius geftat® modo uiatori profunt in longo itinere pediti . Quin uirg® an/ 
nuli expertes fcrrhnguinum tumori medcntur.Bellicis quo^ le rebus inferuintriumphanf^ de fabi 
nis Poftumius Tubertus in confulatutqui primus omnium ouans ingrefliis urbem eftrquoniam rem 
leuiter finecruoregeiTerat.Myrro Veneris uiitricis coronatus inceffinoptabilemq! arborem etiam ho/ 
ftibus fecir.Hxc poflea ouantium fuit coronaiexccpto.M.Craflb qui de fugitiuis 8C Spartaco laurea co 
ronatus inceffir.Maflurius audior eft curru quo<j triumphantes myrtea corona ufos,L,Pifo tradit Pa/ 
pyrium Nafonem qui primus in monte albano triumphauit decorfis myrto coronatum ludos circen 
es fpedare folitum, Auus maternus Africani fequentis hic fuit,M, Valerius duabus coronis utebatur 
laurea dC myrteatqui & hoc uouerar. 

De lauro genera.xiii. CA, XXX. 

Arius triumphis proprie dicaturmel gratiflimadomibus.IanitrixC®la 5 ^ pontificum 9 i:qu® 

I fola dC domos exornar:0C ante limina excubar.Duo eius genera tradir.Cato:delphicam 8i cy/ 

priam. Pompeius Leneus adiecit qua muftacem appellauit:quoniam muftaceis fubiicererur. 
Hanceffe folio maximo:flaccidoqi Si albicante, Delpqicam ®quali colore uiridiorem:maximis baccis 
at^ e uiridi rubentibus.Hac uidlores delphis coronarn&l triumphantes rom®, Cypriam efle folio bre 
uitnigro per margines imbricaro crifpam.Et poftea acceflere genera cuius hancfilueftrem laurum ali/ 
qui intelligunt nonnulli fui generis arbore.Dilfert coIor.Eft enim c®rulea baCca.Acceflit Si regiaiqu® 
coepit Augufta apeliari ampliflima Si arbore Si folioibaccis guftatu quo^ non afpero, Aliq negant ean 
dem elTetSi fuum genus regi® faciunt longioribus foliis lanoribuf^,Iidem in alio genere bacaliam ap/ 
pellant hacqu® uulgatiffima eftibaccarumgp fertilillima.Sterilem uero earum (quod maxime miror) 
triumphalem rea^ dicunt triumphantes utnnifi id a Diuo Augufto coeperitrut docebimusiex ea lauru 
qu® ei mifla e c®lo minima eft altitudineifolio crifpotac breuiiqu® inuenitur rara. Accedit in topiario 
opere taxa cxcrefcente in medio folio paruulojueluti lacinia folii,Ht fine ea fpadonia mira opacitatis pa 
cientia Jta^ quantalibeat fub umbra folum implet. Eft & camedaphue filueftris frutex : Si alexandri/ 
narqua aliqui id®am;alii hippoglotchiontalii daphnemialii carpophylonialii hypelatem uocant . Ra^ 
mos fpargit a radice dodrantales topjariiiac coronarii operisrfolio acutiore q myrtiimolliore Si candi/ 
diore.Maiore femine inter folia rubro.Plurima in ida:& circa heracleam pontimec nifi in montofis. Id 
quod danaides uocatur genus in nominum ambitu eft. Alii enim pelafgum : alii euptalon : alii cepha/ 
Ion Alexandri uocant.Et hic frutex eft ramofusicrafliore ac molliore q laurus foIio.Ex cuius guftatu ac 
tendatur osithuris baccis e nigro ruffis . Notatum antiquis nullum genus lauri in corfica fuifle : quod 
nunc fatum Si ibi prouenir.lpfa paciferaiut quam pr®tendi etiam inter armatos hoftes quietis fit indi/ 
cium.Romanis pr®cipu® l®titi® uidoriarum^ nuntia. Additur Iitteris:5i militum lanceisrpilifcp.Fa 
ces imperatorum decorat.Ex iis in gremio louis optimi maximi deponitur : quotiens l®ticiam uido/ 
ria nouam attulir.ld^ non quia perpetuo uiret nec quia pacifera eft pr®fereda ungp myrto Si ole® eft; 
fed quia fpeiftatiflima in monte pernafoJdeo^ etiam grata Apolliniiafluetis eo dona mittere iam Si re 
gibus romanis tefte.UBruto.Fortaffis etiamin argumentum iquoniam ibi libertatem publica is rne/ 
ruifletdauriferam tellurem illam obfculatus ex refponfo.Et quia fatarum receptarumg? in domos fui/ 
mine fola non icitur.Ob has caulas equidem crediderim honorem eis habitum in triumphis potiusiq 
quia fuffimentum fitc®dis hoftium Si purgatio ut tradit Maflurius.Adeo^ in profanis ufibus pollui 
laurum Si oleam fas non eftiut ne propiciandis quidem numinibus accendi ex iis altaria ar®ue debear. 
Laurus quidem manifefto abdicat ignes crepitu;& quadam deteftatione, Interaneorum etiam uitia SC 
neruorum ligno torquente.Tiberium pindpem tonante c®lo coronari ea folitum ferunt contra fulmi 
num metus.Sed Si circa Diuum Auguftumeuentaeius digna memoratu.Nan^Liui® Drufill®qu® 
poftea Augufta matrimonii nomen accepiticum padia ellet illi C® fariigallinam confpicui candoris fe/ 
denti aquila ex altoabiecit in gremium ill®fam,Intr^ide^ miranti acceflit miraculumtquonia tenen/ 
tem roftro laureum ramum omuftum fuis baccis . Conferuari alitem Si fobolem iuflerearufpicesira/ 
mum^ eum feriiac rite cuftodiri.Quod^ fadum eft in uilla C®farum fluuio tiberi impofita iuxta no 
num lapidem flaminia uia:qu® ob id uocatur ad gallinas.Mire^ filua prouenit.Exea triumphans po 
ftea C®far laurum in manu tenuincoronam^ iu capite gelTit, Ac deinde imperatores C®fares cunifti, 
T raditufij mos eft ramos quos tenuerunt ferendi « Et durant filu® noibus fuis difcret®,Fortanis ideo 
mutaris triumphalibus.Vnius arborum latina lingua nomen imponitur uiris.Vnius folia diftingutur 
appellatione.Lauream enim uocamus.Durat Si in urbe impofitum locoiquando lauretum in auenti/ 
no uocaturjubi filua lauri fuit.Eadem purificationibus adhibetur:teftatum^ fit obiter Si ramo eam fc 
ritquoniam dubitauerc Democritus Si Theophraftus.Nunc dicemus fiiiueftrium naturas, 

o ii 



UBER. 

CAn PLYNII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER.XVI.PROHEMIVM. 



SilueRrium Arborum Naturae. 



CA. r. 




OMIFERAE ARBORES QVAEQVE MITIORiBVS SVCCIS 
uoluptatem primx cibis atrulcrunt: 5C ncceflario alimero delicias immi 
^ fccre docuerunr.Siue illae ultro fiue ab homine didicere blandos fapores 



ILCIC Hhrit UJCLV.; UUt au ilUililllC UiUiUCiC UlctlJUUO icipuic# 

adoptione & connubio . Id^ munus etiam feris uolucribuf^ dedimus: 
A ! ^ intra praedidlasconRanr.Primum erat narrare gladiferasquogirquaepri 

mo uidtum mortalium aluerut nutrices inopis ac fera: fortisrni prxuet'' 
ti cogeret admiratio ufu compertaiquenam qualif^ effet uita fine arbo^ 
j; re ulla fine frutice uiuentium . 

Gentes fine arbore ; 3i miracula in feptentrionalis regionis 
arboribus. CA. II. 

Iximus & in oriente quidc iuxta occcanu coplures ea neceffitate 
1 getes. Sunt uero 8i i feptetrioe uife nobis caucopdiqui maiores 

minoref^appellatur.VaRo ibi mearu perpetuis bis diep^ nodfi 
umij fingulaj^ interuallis effufus in immefum agit occeanus aeterna operies re^ naturre controuerfia 
dubiuij terrte i'ir:an pars maris.Illic mifera gens tumulos optinetaltostaut tribunalia ftrudia manibus 
ad experimeta alrifljiTii aeftusrcafis ita impofirisinauigatibus fimilesrcu integat aquae circundatae naU 
fragiis.Cu uero receirerintifugietes cu mari pifces circa tuguria uenanf.No pecudes hos habere non la 
dtcaliiut finitimos.Ne cu feris qdem dimbare cotingi omnipcul abado frutice, Vlua di paluftri iunco 
funes neduntad ptexenda pifcibus retia.Captug? manibus lutu uentis magis q foleficcantes. Terra cP 
bos 8C regetia feptetrione uifeera fua urunt.Potus no nifi ex hymbre fet uato ferobibus in uertibulo do 
mus.Et eae geres certe li uincatur hodie a populo Ro.feruire le dicur.lta eft^fedomiultis fortuna par^' 
cit in poena.Aliud in filuis miraculu tota reliqua germania replentiaddunt^ frigori umbras : altifTime 
tame.H.iudj)cul fupradidis caucis circa duos pcipux lacus.Litrora ipla optinent quercus maxima aui 
ditare nafcendi fuffbflk^ fludhbus aut^pulfe flatibus uaftas coplexu radicu infulas fecu auferut, At^ 
lita Iibratse flates nauigat ingdiu ramopa armamehs.Saepe territi clafllbus noftnsrcu uelut de induftria 
fludibus agerenturtut in profpedu flantes nodu : inopef^ remedii tUx proelium nauale aduerfus ar/ 
bores inirent. De hyrcinise filuae magnitudine. CA. III* 

N eadem feptentrionali plaga hyrciniae filuae roborum uaflitas intada 8C congenita mundo 
I prope immortali forte miracula excedir.Vt alia omittatur fidecaritura. Conflat attolli colles 

occurfantmm inter fe radicum repercuffu.Aut ubi fecuta tellus non finarcus ad ramos uf^: 
6i ipfos inter fe rixantes curuari portarum patetium modout turmas equitum tranfmittant. 

De glandiferis, CA, IIII, 

g Landiferi maxime generis omnesiquibus honos apud romanos perpetuus» 

De ciuicacorona:&; qui frondea corona donati, CA, V* 

Inc ciuica: coronae militu uirrutis infigneclariflimu,lam pridem uero 8i claementiae impera^ 
h to^ poftq ciuiliu bello^ profanatioe meritum coepit iifderi ciuem no occidere. Cedut iis mu' 

rales uallaref^:&r auresiqq precio anteceddes.Cedut 8i roflrataeiquis in duobus maxime ad 
hoc a:ui celebres.M.Varrone e piraticis bellis date magno Popeio.ltcmqi.M. Agrippa tribuete Cafare 
cflculis:qu£E di ipfa piratica fuere. Antea roflra nauium tribunali praefixa foro decus eranttuelutipopu 
Io Ko.ipfa corona ipofita.Poflq uero tribunitiis feditionibus calcari ac pollui coepereipoflq uires expiv' 
blico in priuatu magis fingulif^ ciuiu quacri;& facrofanda oia^fana fecereim a pedibus coge fubiere in 
capita ciuiu roflra.Dedit hac Auguflus corona Agrippx.Sed ciuica a genere humano accepit ipfe. Anti 
qtus qdem nulla nifi deo dabaf .Ob id Homerus caelo tantu eas 6i proelio uniuerfo tribuit.Viritim ue-^ 
ro ne in certamine qde ulli.Ferutqi primu oium.Libege patre ipofuifie capiti fuo ex hedera.Poflea deo/' 
rum honori facrificates lumpfere uidimis fimul coronatis. Nouiflirne di in facris certaminibus ufur/ 
pataeiin qbus hodieq! no mdori danttfed patria ab coronari pronuntiaf.lnde natu ut etia triuphaturis 
coferenf in teplis dicandae.Mox ut di ludis darenf .Longu eftinec ex inflitutioe opis diflerere quifq ro' 
nianoge prius acceperit.Nc.n,alias noueranr q bellicas.Qd cerni cft uni gentili huic plura funr genera q 
ciidis.Romulus frondea coronauit Hofliii Hofliliii ^fidena primus irrupifTet. Auus hic Tulli Hofti/ 
hi regis fuit.P.Detiu patre tribunii militii frondea donauit exercitus ab eo feruatusuperatore Cornelio 
Coflb confule fannitiii bello.Ciuica ilignea primo fuit poflea magis placuit ex aefculo loui facru.Varia' 
ragj in hoc cii quercu eft:ac data ubi^ qu^e fuerancuflodito rame honore gladis, Additae leges ardae:8f 
ideo fupbaeiquaf^ coferre libeat cti illa graeco^fummaiquae fub ipfo ioue darur.Quim parriae muros 
primus fcandes audente irrupere occidit.Qujj^ due maltiir feruare q hofle occidere.Vt^ eum locu iri 
quo fit adii optineret hoflis eo die, Vt^ feru^i^teaf ralias tefles nil profunt.Vt ciuis fuerit. Auxiliis g 
uis rege feruato decus id no dat.Nec crefeit htmbs idc iperatore coferuatotquonia coditores in quociigt 
ciue fummii efle uoluerunt. Accepta licet Uti ppetuo ludis.lndudi femp aflurgi etia ab fenatu in more 
cft.Sededi ius in pro:^imo fenatui, Vacatio munerum olum ipfnpatrigi di auo paterno.xiiii,eas accepit 



SEXTVSDECIMVS 

Sidnias Dentatus at rettulimus fuo Ioco.Sex.Opitolinus.ls quidem fif de duce Seruilio. Africanus de 
patre accipere noluit apudtrebiam.O mores aercrnos:qui tata opera honore folo donauerunt. Et cum 
reliquas coronas auro commcndarentdalutem ciuis iis in precio efle nolueruntxlara profeffione:ferua 
ri quidem hominem nefis efle lucri caufa. 

De glande genera tredecim. CA. VI» 

Landes opes efle nunc quo^ in ulta^ gentiu etia pace gaudentiu coftar.Necnon inopia fru/ 
g gum arefajflis molif farina:fpiffatur^ in panis ufura.Quin 8i hodie^ per hifpanias fecundis 
menfis glans inferitur.Dulcior eade in cinere tofla.Cauru eft prseterea Iege.xii.tabularum:uc 
glandem in alienu fundum procidente liceret colIigere.Genera ea^ muIta«Diftant fru<flu:fitu:fexu:fa/ 
pore.Na(^ alia fageae glandi figuratalia quernaetSC alia ilignae.Atgp inter fe quo^ generum Angulorum 
differenrix.Prceterea funt aliae filueflres:aliae placidiores : quae culta optinent . lam etiam in montofis 
planifq? diftant«Sicut 8C fexu mares ac fbeminae.Item fapore.Dulciflima omnium fagirut qua obfeflbs 
etiam homines durafle in oppido chio tradit Cornelius Alexander.Genera diftinguere non datur no^ 
minibus quae funt alia alibi.Quippe cum robur quecu^ uulgo nafci uideamustfed aefculum no ubi^« 
Quarta uero generis eiufdem quae cerrus uocaf ne italiae quidem maiori ex parte nota efle.Diftiriigucs 
«rgo proprietate naturam 5C ubi r« coget etiam grxeis nominibus utendum* 

De fagina gladedC reliquis glandibus :8C carbone dipaRuporcoge. CA, VII; 
Agi glans nucleis fimilisrtriangula cute includitur.Folium tenue:ac Icuiflimumtpopulo fimi 
f letcelerrime flauefcenstdC media parte pleruqt.Gignes fuperne paruula baccam uiridemtcacu 

mine aculeata,Fagi glans muribus gratiflima eft:& ideo aialis cius unapuentus.GIires quo^ 
faginat.Expetitur 6C turdis. Arbop^ fertilitas oium fere alrcrnattred maxime fagi.Glande quae ^prie in 
telligitur:ferunt robur:quercus:aefcuIus:cerrus:ilex:fuber « Continentur hifpido calice per genera plus 
minus.Itcm compleflete folia praeter ilicem:grauia:carnofa:procera:finuofa latebris.Nec cu cadunt fla 
uefeentiatut fagi.Pro differentia generum breuiora uel longiora. Ilicis duo genera . Ex iis in italia folio 
no multu ab oleis diflant.Milaces a quibufda graecis did^iin prouintiis aquifolirc . Ilicis glans utriuf^ 
breuior 8C gracilior»Qua Homerus aculon appcllancoqp noie a glande diftinguit.Mafculas ilices negae 
ferre.Glans optima in quercu at^ gradiflima.Mcxaefculo.Nam roboris parua. Cerro triftis horrida: 
echinato calice ceu caftaneae.Sed in querna alia dulcionmollior^ foeminae:maris fpiflibr. Maxime aut 
probantur latifoliae ex argumento di(flae»Diflat autem inter fe magnitudine 8i cutis tenuitate. Item $ 
aliis fubefl tunica rub'gine fcabra:aliis protinus cadidum corpus.Probaf & ea : cuius in balano utrinqi 
ex longitudine extrema lapidefcit in duriciam.Melior cui in cortice q cui in corpore. Vtrun^ non nifi 
mari.Prxterea aliis ouata:aliis rotunda:aliis acutior figura.Sicut & colos nigrior candidiorue qui prae/ 
fertur. Amaritudo in extremitatibus:mediae duIccs,Quin & pediculi breuitas proceritaf^ differetiam 
haber.In ipfis uero arboribus qux maxima fert:hcmeris uocatunbreuior ; 6C in orbe camofatalaf^ ra/ 
morum crebro cauta.Fortius lignum quercus habet & incorruptusiramofa 6C ipfa . Procerior tame 8C 
crafllor caudice.Excelfiflima autem egilos iculris amica.Ab ac proxime lati folix proceritas:fed minus 
utilis jedificiis.At 9 carbone dotata uitiis obnoxia eft. Quamobrem folido utuntur carboneiaerarioj^ 
tantum officinis compendio.Quoniam dcfincnre flatu protinus emoriens fatpius recoquitur.Cattero 
plurimis fintillis«ldem e nouellis melior. Acerui confertis paleis recentibus luto caminantunaccenfa^ 
ftrue contis pungitur durefeens calx. Atm ita fudorem emittit,Pefllma 8i carboni & materie haliphle/ 
os didaiceu crafuflimus cortex at^ caudcx:& pleru^ cauus fungofufqi,Necalia putrefeit cx hoc gene/ 
re:etiam cum uiuir.Quin & fulmine faepiflime iciturrquis altitudinem no excellar . Ideo ligno eius nec 
ad facrificia uti fas habetur.Eidem raro glans 8i cum tulerit amara . Qua praeter fues nullum attingit 
animal. Ac ne eae quidem fi aliud pabulum habeant.Hoc quogp inter reliqua negkdx religionis eft:g^ 
emortuo carbone facrificatur.Glans fagea fuem hylarem faciticarnem codibilem ac leuem : 8C utilem 
ftomacho.lligna fuem anguftam:nitidam:ftrigofam:ponderofam.Querna diffufam 6i grauiffimam: 
6C ipfa glandium aeque duIcifllma,Proximam huic cerream tradit Nigidiusmec ex alia Iblidiorem car 
nem:fed duram. Iligna tentari fues:nifipaulatim detur.Hancnouiflimam cadere.Fungofam carne fie/ 
ri aefculo:robore:fubere.Quce glandem ferunt omnes & gallam. Alternif^ annis gladem. Sed gallam 
hemeris optimam;& coriis perficiendis aptiflimam.Similem huic latifoliam:fed leuiordmultogp mi 
nus probatam.Fert & nigram.Duo enim genera funt.Hsec tingendis utilior» 

De gallai&q multa practerglandem eaedem ferant arbores. CA, VIII. 

Afcif au t galla fole de geminis exeunte erupens nodu femper uniuerfa.Crefcit uno die candi/ 
n dior.Et fi excepta eft atftu arefeit jJtinusrne^ ad iuftu incrementum peruenitihoc efttut nuclc 

um fabs magnitudinem habeat.Nigra diutius uiret : crefeit^ ut interdu mali compleat ma/ 
gnitudinem.Optima comagena.Deterrima ex robore.Signu eius cauetnae tranflucent * Robur pter 
trudu plurima alia gignit.Na^ fert 8C gallae utru^ genus dC quatda ueluti morami diftarent arida du/ 
ricia pleru^ tauri caput imitanriaiquibus frudus ineft nucleis oliuae fimilis.Nafcunf in eo 8C pilulae nu 
cibus non abfimiles;intus habetes flocculos mollesducernarum luminibus aptos.Nam & fine oleo fla 
grant:ficuti galla nigra.Fert dC aliam utilem pilula cum capillo uerno tepore tamen melligeni fucci.Gi/ 
gnunt SC alii ramop^ eius pilulas corpori non pediculo adhaerentesrcandicates umbilicis . Caetera nigra 
uarietate difperfa.Media cocci calorem habent, Apertu amara inanitas eft»AIiquando 8C culices gignit* 

o iii 



LIBER 

Necnon Bl c foltis conuolutas pilulas:& in folio rubentes » Aquofos nucleos candicans 81 tranflucidos: 
quadiu molles fintrin quibus 8C culices nafcuntunmaturefcunt in modum. 

De canchrye:& cocco grano:8Cagarico:&rubere. CA. IX. 

Erunt robora 8i canchryntita uocaf pilula in medicina urendi uim habens, Gignif 8C in abie' 
f te:larice:picea;tilia:nuce:platano:po(tq folia cecidere hyeme durans. Continet nucleum pine/ 

is fimile.ls crefcit hyeme.aperitur uere pilula tota,Cadit cum folia coeperint crefcere. Ta mul/ 
tifera funt:& tot res prreter glandem pariunt robora,Sed 8C boletos fuillof^ gulae nouiflima irritamc/* 
ta:quac circa radices gignuntur.Quaercus probatiflimos.Roburaut& cypreflbs 8i pinus noxios.Ro>' 
bora ferunt & uifcum 8C mella audor eft Hefiodus.Conftat^ rores melleos e c^clo ut diximus cudens 
tes non aliis magis infidere frondibus.Cremati quo^ roboris cinerem introrfum efle manifeftum efl. 
Omnes tamen has eius dotes ilex folopuocatcocco.Granum hoc.Primo^ ceu fpedes frutices paruos 
aquifolia ilicisrquifqliu uocannpenfione altera tributi pauperibus hifpaniae donati. Vfum eius gratio/ 
tem in conchilii mentioe tradidimus.Gignitur 8i in gaIaua:africa:pifidia:cilicia,PeJ[rimum in fardinia. 
Gallia^ glandifer* maxime arbores agaricu ferunt.Eft aute fungus candidus odoratusrantidotis efh> 
cax:in fummis arboribus nafces:no<5e relucens,Signu hoc eius in tenebris decerpitur . E glandiferis 
fola quae uocatur egilops fert pannos arentes:mufcofo uillo:canos no in cortice modotueru 6C e ramis 
dependetes cubitali magnirudine:odoratos ut diximus inter unguen ta.Suber minima arbor glans pcf 
fima:rara:cortex ratum in frudlu praecraflus ac renafcenstat^ etiam in denos pedes uidi^ explanatus. 
Vfus eius anchoralibus maxime nauiumipifcantiumm tragulis : & cadorum obturamentis • Praeterea 
in hyberno foeminarum calceatu.Quaobrem non inucete graeci cortices arborum appellant.Sunt qui 
foeminam ilicem uocentiat^ ubi non nafcitur ilex pro ea fubere utuntur.In carpetariis praecipue fabri-' 
cis ut circa elin 8C lacedemoneminunc in italia tota nafcitunaut in gallia omnino. 

Quarum fint in ufu cortices, CA. X, 

Ortcx e fago:tilia:abiete:picea:in magno ufu agreflu.Vafa corbeGj ac patentiora quseda mef/ 
c fibus couehendis uindemif^ faciunat^ ptexra tugurioge, Scribit in recenti ad duces explora/ 

tor incides litteras a fucco.Necno in quoda ufu facroije religiofus eft fagi cortex , Sed no durat 
arbor ipfa. Defcadulis&pinu:pinaftro:abiete;picea 9 :larice:t*da:taxo, CA. XI. 

Candui* e robore aptiflim*;mox e gladiferis aliisrfago^ifacillimx ex oibus qu* refinam fe 
f runnfed minimedurant;pr*terqepmo.Scandulacontedamfuifleromam uf^ ad bellu Pyr 
rhi annis quadringentisJxx.Cornelius Nepos audior eft,Silua^ certe diftinguebatur infigni/ 
bus.Fagus italo loui etia nunc efl ubi lucus fageus fuinportata^ querculanaicolle in quem uimina pe/ 
tebantur:totq 3 lucis quibufdam & geminis.Q.Hortefius didlator cu plebs fecefliflet m ianiculu legem 
in *fculeto tulitiut ea quod iuiTiflet oes quirites tenerenf.Percgrin* tuc uidebanfiquonia no erat fub/ 
urba n* pinus atqp abies.Omnef^ qu* pice gignunt:de qbus niac dicemus.Simul ut tota condiendi ui 
na origo cognofcatur.Qu* ferunt in afia aut in oriete e pr*didtis picem.ln europa fex genera cognata/ 
rum arbopi refina ferunt.Ex iis pinus at^ pinafler foliu habet capillamenti modo pr* tenu*:longu^ 
& mucrone acuIeatu.Pinus fert minimu refin*:interdu ex nucibus ipfis de qbus didlu efl,Vif(5 ut aferi 
batur generi.Pinafter nihil aliud eft q pinus filueftristmira altitudine:&: a medio ramofa ficut pinus in 
uertice.Copiofiorem dat h*c refinam quo dicemus modo.Gignitur 8C in planis, Eafdem arbores alio 
noie elTe per oram itali* quas ftibulas uocat ut pleri^ arbitratur:fed graciles:fuccindtiorefqp:&: enodes 
liburnicapi ad ufusrpene fine refina.Picea motes amat atep frigora:feralis arbor:&: funebri indicio ad fo 
les pofitaiac rogis uirens.Iam tame 8C in domo recepta:tofili facilitate,H*c plurimam refinam fundit: 
in terueniente cadida gemma ta fimili thuri:ut mixta uifu difeerni no queat:6i inde fraus feplafi* afi*. 
Omnibus iis generibus folia breui feta 8C craffiore:dura^ ceu cupreftis.Pice* rami pene ftatim ab radi 
ce modici uelut brachia lateribus inhxrent.Similiter abiedli expetit* nauigiis. Situs in excelfo montiu 
ceu maria fugeritrnec forma alia.Materies uero pr*cipua trabibus : 8C plurimis uit* operibus . Refina 
ei uitiu m,Vnde frudlus unus pice*:exiguumgp fudatialiquado contacftu Iolis,E diuerfo materies qu* 
abiedli pulcherrimarpice* ad fifliles fcandulasicupafcj 8i pauca alia fecamenta.Quinto generi fitus ide: 
eadem facies:larix uocaturtmateria pr*ftantior longeuncorrupta uis humori contumax.-rubens pr*- 
terearSi odore acrior.Plufculu huic erumpit liquorisrmelleo coIore:at^ lentiore:uunq durafcentis,Sex 
tu genus e t*da ^prie didlaiabudantior fucco q reliquaipartior liqdiorgp q picea,Flamis ac lumini facro 
rum etia grata.Hac mares dutaxat ferunt:8i eam gr*ci ftadlen uocant odoris grauiffimi . Laricis mor/ 
bus eft ut t*da fiar,Oia aut h*c genera accefa fuligine imodica carbone repete expuuticum eruptionis 
crepitureieculaturq^ longe:excepta lariceiqu* nec ardet:nec carbone facitmec alio modo ignis ui confu 
mituriq lapides.Oia uero ea perpetuo uirent:nec facile difcernunf in fronde etia a peritisitata natalium 
mixtura eft.Sed picea minus alta q larix,Illa craffior leuiorqi corticeifolio uillofior:pinguior;8d defior; 
mollior^ flexu. At pice* rariora ficcioraq? folia 8C tenuiora ac magis algentia,Tota^ horridior eft &: p 
fufa refina.Lignum uero abieti fimilius.Larix uftis radicibus no repullulatiut in lefbo accidit incefo ne 
more pyrrheo, Alia etianum generibus ipfis in fexu dilferentia.Mas breuior & durior:foemina proceri 
or,Pinguioribus foliis 8C fimplicibusiat^ non rigentibus.Lignum maribus durum ; 8i in fabrili opere 
contortumifoemin* molliusipublico diferimine in fecuribus.Exin quocu^ genere deprehendut ma 
rem .'quippe refpuuntur:6C fragofius iidunt:*guus reuellunf,lpfa^ materies retorrida:^ nigrior ma/ 



SEXTVSDECIMVS 

ribus radi^.Circaida in ttoadc & alia differentia eft montanae maritimar^.Nai^p in maccdonia S^arca 
dia circa elin permutant noIa.Nec conflat audtoribus quod cui^ generi attribuantrnos illa romano di 
Iternimus iudicio.Abies ecudlis ampliffima efl:& foemina etiam prolixior.Materia mollior:utiliorg!: 
arbore rotundionfolio pinnarordenfa ut hymbres non tranfmittat:at hylarior intuitu.E ramis genep^ 
horum pannicularum modo nucamenta fquamatim compaila dependent praetcrqlarici.Haequo^ 
abietes raafculae prima in partenucleos habentmon item foeminae.Piceae uero totis paniculis minonr 
bus gracioribufq? minimos ac nigros.Propter quod graeci phithirophoron eam appellant.In eadc nu^' 
camenta compreHiora maribus funtiac minus refina rofida.Similis his etiam nunc afpcdtu efl:ne quid 
praetereatur taxustminus uirensrgracilifqj 8C triftis:ac dirarnullo fucco:ex omnibus fola baccifera. Mas 
noxio frudlu.Loetale quippe baccis in hifpania prjccipuae uenenil inefl . Vafa etia uiatoria ex ea uinis in 
gallia faila mortifera fuiue compertum efl.HancSeflius fimilacem a graecis uocari dixit % Et effe in arr 
cadia tam pfentis ueneni:ut fi qui dormiant fub eaicibumue capiant moriantur.Sunt qui 8C taxica hinc 
appellata dicunt uenenarquac nunc toxica dicimusrquibus fagittae tingantur.Rcpertum innoxiam fie/ 
ri:ll in ipfam arborem clauus sereus addicatur. 

Quibus modis fiant genera picistSi quomodo fiat cacdru : & de fpifla pice quo fiv 
at;& quibus modis refina coquatur. CA. Xlf. 

Ix liquida in europa e taeda coquitur taaualibus muniendisrmultofq? ad alios ufus.Lignu cius 
p concifum furnis undiq; igni extra circundato ferro utprimus fudor aqu^e mo Huat in canali* 
Hocinfyriacxdruuocaruncuitatauis eflutinaegyptocorpahoium defundfopi eopeifufa 
feruenf.Seques liquor craflior iatn picem fundit.Hsc rurfus in cortinas aereas confcdla aceto fpiflaf 
coagulata brutfe cognomen accepitrdoliis dutaxat uafifgp caeteris utilisilentore ab alia pice differes. Ite 
colore rutiJantc:8i pinguior efl,E taeda omnia illa fiunt.E picea refina feruetibus coadla lapidibus in 
alucis ualrdi roborisiaot fi aluei no fint flruis congerie uelut in carbonis ufu.Haec in uinum additunfa' 
linx modo tufa:nigrior coIore.Eadem refina fi cum aqua leuius dccoquatur:coleturq^:ruffo colore le/ 
tefcitiac flillatitia uocatur.Seponuntur autem id fere uitia refinae corticifg? . Alia temperies ad culpam, 
Magp flos crudus refinae cum multa haftula tenui breui^ auulfus concidif ad cribrum minura:deinde 
feruenti aqua donec coquatur perfunditur.Huius explfum pingue prxeipua refina fit:at^ raramec nP 
ffpaucis in locis fubalpinae italix conueniens medicis. Refinae albx congium in duobus aqux pluuiae 
coquunt, Alii utilius putant fine aqua coquere lento igne tota dieiuti^ uafe aeris albi « Item terebinthi^ 
nam in fartagine referuenti:hanc caeteris praeferentes,Proxima ex lentifco. 

De zofippa 6C fapino;&: quagi arbo^ materia in precio, C A. XIII* 

On omittendu apud eofdezofippam uocari derafam nauibus maritimis picem cum caetera: 
n nihil no experiente uitaimulto^ efficatiorem ad omnia qbus pices refinxqp profunt uidelicec 

adiedlo falis callo. Aperitur picea e parte folari no plagaifed uulncre ablati corticis : cum pluri' 
mu bipedali hiatu:ut a terra cubito cum minimu abfit.Nec corpori ipfi parcif:ut in caeteris quonia ha' 
llula in frudlu efl.Ve^ haec terrae^xima laudaf.AItior amaritudine affert.PoIlea humor cis e tora co'' 
fluit in ulcus.Item in taeda,Cum id manare defiit.-fim ili modo ex alia parte aperit ad deinde alia.PoIlea 
tota arbor fuccidif;& medulla eius urif.Sic 8i in firia terebinto detrahunt cortices . Ibi quidem 8C e ra' 
mis ac radicibus cum refina danetur ex iis partibus.ln macedonia laricem mafcula uruntifoeminae radi 
ces tantu.Teopopus fcripfit in apollinita^ agro pice foffile non deteriore macedonica inueniri.Pix opti 
ma ubigi ex apricis aquilonis fitu.Ex opacis horridior.-uirufgp prseferes.Frigida hyeme deterioriac mi' 
nus copiofa & decolor.Quida arbitranf in motofis copia praeflantiore fieri ac colorationem:& dulcio' 
rem quo^ 8C gratiore du refina fiuDecodla aut m inus picis redderetquonia in infeci abeatitenuioref^ 
efle ipfas arbores q in planis.Sed has & illas ferenitate fleriliores . Frudu quseda ^ximo anno ab incifu 
largiunt', Alix fecudo.Quxda tertio.Explef aut plaga refinaino corticemec cicatriceiquce in hac arbo' 
re non coit,Inrer haec genera proprium quidam fecere fapiu:quonia ex cognatione eagi ferif.Qualis di 
«fla efl nucleis.Eiufqi arboris imas partes taedas uocanticum fit illa arbor nil aliud q picea feritatis pau' 
Ium mitigatae fata,Sapium aurem materiae caefa regenerata^ fitTicuti docebimus* 

De fraxino genera eius quattuor, CA. XIIII. 

Ateriae enim caufa reliquas arbores natura genuit, Copiofiflimacj fraxinu * Procera hxc ac te 
m rcsipennata 6C ipfa folio,Multu^ Homeri pconio 8C Achillis hafla nobilitata , Materies efl ad 

plurima utilis.Ea quidem quae fit in ida troadis in tarum citro fimilismt emetes fallat cortice 
ablato.Graeci duo genera eius fecere,Longam:enodem,Altera breuemtduriorem :fbfciorem^ laureis 
foliis.Bumelia uocat in macedonia ampliffima leni;]frima^,Alii fitu diuifere , Capeflrem.n.elfe crifpa; 
montana:fpifIam.Folia eaje iumentis mortifera,Caeteris ruminatium innocua gr£cci\pdidere. In italia 
nec lumetis nocet.Cotra ferpetes uero fucco expffo ad potu:6i impofira ulceribus opiferarac nihil seque 
reperif.Tataqt efl uisiut ne matutinas qde occidetefue umbras quis fint logiffiraaeiferpens arboris eius 
fittingatradeo ipfam^cul fugat.Expta^dimus.Si fronde ea gyro claudaf ignis & ferpestin ignes poti' 
us q in fraxinu fugere ferpente.Mira naturae benignitas priufq hx^deant florete fraxinuinecahte con' 
ditasfoliadimittere. De tilia genera duo, CA, XV* 

i N tilia mas & fcemina differunt omni mo.Nan^ 8C materies maris dura ruffiorqi ac nodofa 

6C odoratior,Cortex quogp craffior:ac detrailus inflexibilis.Nec femen fert aut flore ut foemi 

o Uti 



LIBER 

narl^uascrafrior arborc;matth'a candida praeccllcnfm eft.Miram in hac arbore Fru^luftt a ttallo anima 
lium attingi:foIiorum corticifgi fuccum dulcem Cile.Inter corticem & lignum tenues tunicas multipli 
d membranate quibus uincula tiliae euocantur.TenuiiTimum eorum philyre coronarum lenifcis cel&' 
bres antiquoru^ honorc,Mater ies teredine non fentinproceritate perq modicaiuerum utilis. 

De aceris generibus.x. CA« XVI» 

Cer ciufde fere amplitudinisioperum elegantia ac fubtilitate citro fecundu:Plura eius genera, 
a AIbu quod praecipui candoris uocatur gallicu:in tranfpadana italia tranfgp alpes nafcens.Alte 

rum genus crifpo macularam difcurfu:qui cu excellentior fuit:a fimilitudine caudae pauonu 
nomen accepir.In iftria recia^ pcipuum.E uiliori genere crafliuenium uocatur. Graeci fitu difeernunt. 
Campeftre enim cadidum effirnec crifpumtquod glinon uocant.Montano uero cnTpius duriufqiretia 
nunc e mafcula cnfpius ad lautiora opera.Tertium genus zygiam rubentem fiflili lignoicortice liuido; 
& fcabro.Hoc alii proprii generis efle malunt.Et larine caprinum appellant. 

De brufeo mollufco:& ftaphilodendro:& buxo genera tria. CA. XVII» 

Vlcherrimu uero eft brufcu:multogp excellentius etianum mollufcum.Tuber utru^ arboris 
p eius,Sed brufeu intortius crifpum mollufcum fimplicius fparfum. Et fi magnitudine mefaji 

capcret:haud dubie praeferreretur citro.Nunc intra pugillares ledlorumgp filicios aut laminas 
raro ufu fpeitatur.E brufeo fiunt 8i menfe nigrefcentes.Repent 6C in alno tuber tanto deterius qto ab 
acere alnus ipfa diftat. Aceris mares prius floret. Etianum in ficcis natae praeferuntur aquaticis : ficut 8C 
fraxini. Eft ic trans alpes arbor firaillima aceri alba in materiatquae udeatur ftaphylodendron.Fert fili/ 
quas 8C in iis nucleos fapore nucis auellanae « In primis uero materies honorata buxo cft raro crifpanti: 
nec nifi radice:caetero lenisrquies materia filenti:& quadam duricia ac pallore commedabilis.In ipfa ue 
ro arbore topiario opere.Tria cius gcnera:gallicum quod in metas emittiturramplitudine^ procerior 
eft.OIeaftrum in omni ufu damnatum fertgrauem odorem.Tertium genus noflratis u(xat,Silueftre 
ut credo mitigatum fatu:diffufius:8i denfitare parietum uirens femper ac t6fiIe.Buxus pyreneis ac cy/ 
thero montibus plurimarac berecynthio tradu.Crainflima in corfica florem non ferendo. Quae caufa 
amaritudinis melIis.Semen illius cundiis animatibus inuifum . Hxc in olympo macedoniae gracilior; 
fed breuis.Amat frigida:3prica.In igne quo^ duricia quae ferro:nec flamma : nec carbone utilis. 

De ulmo genera quattuor. CA. XVIII» 

N ter has atgp frugiferas materiae uitiug! amicitia accipitur ulmus.Graeci duo eius genera no/ 
f uere.Montofam:qu®fitampIior.Campeftrem:quacfruticofa.ItaIiaattiniasuocat excelfifli/ 

mastdC ex iis ficanas illis praefemquae no funt riguae.Alte^ genus gallicas.Tertium noftrates: 
denfiorc folio:6d ab eodem pediculo numerofiore. At quartum filuellre.lnter quas attiniae non ferunt» 
Samaria mita uero uocatur ulmi femen.Oefg? e radicum plantis ptoueniunt.Reliquae femine. 

De arborum natura per fitus. CA. XIX. 

Vnc celeberrimis arbope didlis quaeda in uniuerfum de cunSis indicada funt . Montes amant 
n caedrus:larix:t^da:8icactereequibusrdinagignif.Itemaquifolia:buxus:iIex:iuniperus:tere/ 

binthus;popuIus:ornus:cornus;carpinus.Eft&: in apennino frutex qui uocaf cotinus ad linia 
menta modo conchylii colore infignis. Montes 8C ualles diligit abies:robur:caftancae:tilia:ilex:cornus» 
Aquofis montibus gaudet acer:fraxinus:forbus:tiIia;cerarfus.No temere in motibus uifae funt prunus; 
punica: oleaftri:iugIans:morus:fambuci.Defcendu t etia in plana cornusrcorylus : quercus»rnus:acer; 
fraxinus;fagus:carpinus.Subeunt 8C montofa ulmus:malus:pyrus:laurus : myrtus. Sanguinei frutices 
ilexitingendif^ ueftibus nafcentes geniftsc.Gaudet frigidis forbus:& magis etiam bctulla. Gallica haec 
arbor mirabili candoretat^ tenuitate terribilis magiftratuum uirgis.Eadem circulis flcxibilis:ite cor/ 
bium fportis.Bitumen ex ea galliac excoquunT.In eofdem fitus comitator & fpina nuptia|i fecibus au/ 
fpicariflima:quonia inde fecerint pallores qui rapuerut fabjnasiut audior eft Mafurius. Nuc feabus car 
pinus 6i corilus familiarinimse. Aquas odere cuprefliniigladesrcaftaneae : laburnum. Alpina 81 haec ar/ 
bor:nfcc uulgo nota.Dura ac candida matenacicuius florem cubitalem longitudine apes non attingur^ 
Odit 8C qus appellatur louis barba in opere topiario tonfllis 8C in rotunditatem fpifla : argenteo folio. 
Mon nifi in aquofis proueniunt falices:alni;populi:filer.Liguftra tefleris Utiliflima . Item uadhia italiac 
in aucupiis fata.Galliae uero etiam purpura tingedi caufa ad femorum ueftes. Quaecu^ comunfa funt 
montibus planif^ maiora fiuntrafpedtu^ pulchriora«Quac in campeftribus meliora materix.jCriipio 
ra quae in montibus exceptis malis pyrifgp. 

Diuilio generum. CA. XX. 

Raeterea arborum aliis decidunt foliataliae fempiterha coma uirent* Qua differentiam necef/ 
p fe eft antecedat prior.Sunt enim arborum quaedam omnino filueftresiquacdam urbaniores; 

quas his placet nominibus diftinguere.Ergo mites quae fruiftu aut aliqua dote umbrarumue 
officio humanius iuuantmon improbe dicantur urbanae. 

Quibus folia non decidanrtfii de rhododendro. CA. XXI» 

Arum generi non decidunt oleae:lauro:palmae:myrto:cupreflb:pinis:hederae:rhododendro» 
h Et quis haebra dicatur fanina rhododendroniut nomine apparer:a graecis uenit* Alii neruim 

uocarunt:alii rhodophanemfempiternum fronde rofae fimilitudine caulibus fruticofum*lu/ 

‘ mentis caprif^ 6i ouibus uenenum eftddem homini contra ferpentium uetiena remedio. 



SEXTVSDECIMVS 

Item quibus folia non decidunt:& quibus fioii omtii^i 

folia cadant:6i quibus locis nullae arborum. CA* XXII» 

Iluellrium generis folia no decidunt abicti:larici:pinaftro:iunipero:caedro terebintho: buxo: 
r, ilici:aquifolio:fubcri:taxo:tamarici.Intcr utra^ genera funt andrachne i grtccia:& ubi^ une/ 

do*Reliqua enim folia decidunt hisrprseterq in cacuminibus.No decidu t aut & in fruticil ge ' 
nere qbufda rubo & calamoJn thurino agro ubi urbs (ybaris fuittex ipfa urbe profpiciebatur quercus 
una nunq folia dimittenstnec ante maediam aeftate germinas.Id^ mi^ eft graecis audtoribus proditu. 

Apud nos poftea fileri.Nam locorum tanta uis eft:ut circa memphim aegypti:& in elephantine thebai 
dis nulli arbori decidant:ne uitibus quidem» 

De natura foliorum cadeBtiu:& quibus foliorum darii colores. C A. XXIII» 

Aeterx oes extra praedidlas(etenim namerare longum eft)folia deperdunt.Obferuatum non 
c arefcerernifi tenuia & lata 8i mollia.Quae uero no decidant callo crafla 6C angufta ec» FalTa de/ 

finitio eft non decidere iis quapi fuccus pinguior fit. Quis enim poteft in ilice intelligere^De/ 
cidere Timaeus mathaematicus fole fcorpione trafeunte fyderis ui:ut quodam ueneno aeris putar.Cuc 
ergo non eadem caufa aduerfum omnes polleaniure miremur.Oduntplurimis autuno.Quaeda tar/ 
dius amittutrat^ in hyemes prorogat moras.Nec intereft maturius germ inaflerutpote cu quaedi pnV 
mx germincntiSi inter nouiffimas nudenf .Vr amygdaIa:fraxini:fambuci.Morus aut nouiflime ger/ 
minatrSi cu primisfolia dimittit.Magna & in hoc uis foli.Prius decidunt in ficcis macrif^ 8C uetuftate 
prius arbori, Multif^ etiam anteq maturefirat frudtus.In ferotina ficu 8C hyberna py ro 8i malo grana/ 

*o eft pomum tatum afpici in matre,Ne^ iis quae femp retinet comas eade folia durantifed fubnafcea 
Cibus aliis tunc arefeunt uetera»Quod euenit circa folftitium.Maxime foliorum unitas in fuo cui^ ge/ 
nere permanetipraeterq populo hederae croronirquam 6i cinnum diximus uocari, 

Depopulotriagenerai&quopefoliope figura mutetur. CA. XXIIII» 

Opuli tria genera:alba':6C nigra:&: quae lybica appellatur minima folio ac nigerrima: fungif^ 
p enafcentibus laudatifli ma. Alba folio bicolorilu perne candicans:inferiore parte uiridi . Huic 

nigrae qua: & crotoni folia in iuuenta circirinatae rotunditatis funt.Vetufiiora in angulos exe 
unt.Econtrario nedene angulofa rotudanf .Popuiope foliis gradiflima lanugo.Euolat candidae . Tra/ 
dita folio numerofiorecadida:6f ut uilli.Folia granatis 8C amygdalis rubentia.Mipe in primis id quod 
ulmo:tfliae 9 :oleae:popuIoalbaE:& falici euenit.Pircumagunt enim folia eape poft foiftitium » Nec alio 
argumento certius intelligitur fydus confcdlum» 

Quaefolia uerfenf oibus anisiqfoliopeexeius palmis cura 8C ufus:& foliop: mirabilia. CA. XXV» 

St 6C publica oium foliope differetia,ln iplis nam^ pars inferior a terra haerbido uiret colore, 
c Abeadem leuiora.Neruos callu^ 8C articulos in iuperiore habet parte,Incifuras uero fubter: 
ut manus humana.01ex fupne cadidiora:& minus leuia.Ite hederae.Sed olam folia quotti/ 
die ad folem' ofatant:interiores partes tepefieri uolentia.Superior pars oium lanugine quatulacuq^ ha^ 
fcet:quae in aliis gentiu lana eft,ln oriente funes ualidos e palmae foliis fieri di<3u eft : eof^ id humore 
utiliores elTe.Et apud nos uero palmae a matre integra decerpunf,Meliores enim funt quae no diuifa: 
fuerint.Siccanf fub teifto quaternis diebus.Mox in foIeexpandunf.Et nexftibus rdidlae donec candore 
inarercant,poftea in opera diuiduntur.Latifllma folia funt fico:uiti:platano . Angufta myrto: punicae: 
olcae.CaplIlata pino:ca:dro, Aculeata aquifolio 6C ilicum generi. Nam iunipero fpina pro folio eft. Car 
nofa cuprefTa:tamarici,Crafliflima alno.Longa harundini falici.Palmae etiam duplicia, Circinnata py/ 
ro.Mucronata malo. Angulofa hederae.Diuifa platano,lnfe(ft3 pedinu modo piceae:abieti,Sinuofa to/ 
to ambitu robori.Spinofacute rubro.Mordacia funt quibufda:ut urticis. Pungenta pino:piceae:abieti: 
lariciicacdro aquifoliis.Pediculo breui ole 2 c:& ilici.Longo uitibus,Tremulo populis,Et hifdem foliis 
inter fe crepitantia.lam 8C in pomo ipfo mali quoda in genere parua mediis emicantfolia Jnterim & ge 
mina, Praeterea aliis circa ramos aliis in cacumine ramorum .Robori dc in ipfo caudice iam denfa ac ra/ 
raifemper^ lata rariora.Dirpofita myrto.CScaua buxo.lnordinata porais.Plura eodem pediculo exeu 
fia malis pyrif^.Ramulofa ulmo:d^ tytifo.Quibus adiicit Cato deddua a populo quernaq^ animali/ / - '' 

busiubensdarinon perarida.Bubus quidem & ficulnea ilignacs & hederatia.Dantur 8C ex harundine 
ac lauro.Dcctdunt forbo uniuerfa.Caeteris pauTatim,Et de foliis haiftenus. 

De ordine naturae in fatis:& de flore arbopt 8C conceptu:6d 
germinatiqne:8Cpartu:6iquoordineflorcant. CA. XXVI» 

Rdo auc naturae annuus ita fe habet.Primus eft conceptus flare incipiente uento fauonio . Ex 
o inde fere.vi.idus febru.Hoc enim maritanf uiuefcdia e terra.Cu etia equx in hifpania ut dixi 

mus,Hiceft genitalis fpiritus mundi a fouendoididus ut qda exiftimaucre.Flat ab ocafu seg/ 
ncxftiali uer inchoans:cathlitione ruftid uocat geftiente natura femina accipere:ea^ anima inferente oi 
bus fatis.Concipiunt uariis diebus:& pro fua qua:^ natura. Alia prinus ut aialia.Tardius aliqua 6i diu 
tius grauida partos gerut.Quod germinatio ideo uocatur.Pariunt uero cu florent:flof^ ille ruptis co/ 
ftar utriculis,Sed educatio i pomo eft, Hoc 6C germinatio arbopt.Flos eft pleni ueris indiciu anni rc/ 

nafcentis.Flos gaudiu arboje.Tuc 1^ nouas aliaf^ q funt oftendunt.Tuc uariis colorum pidluris in cet/ 
tamen ufgp luxuriant,Sed hoc negatu plerifqp,Na nec oes floret:fed funt ttiftes qu«da:qu^qi no fenti/ 
ant gaudia anno^»Nane$ ilex picea larix pinus ullo flore exhylaianfinatalefue pomorum recurfus 



PBER 

annuos ucrficolon* nutio ^mittut Nec fici at® caprificiiPfAtijijusenim frudlu flores gignur.In ficis mi 
rabiles funt 8C abortus:qui nung maturcfcur.Nec iunipi florent.Quida eap^ duo genera traduc. Altera 
florere nec ferre.Quae ucro non floreat ferre protinus baccis fubnafcentibus quae biennio hsreat. Sed 
idfalfum oibufgi iis dura facies femper .Sic &:hoium multis fortuna fine flore eft.Omnes aut germi/ 
nant etiam quae non florent.Magna 6C locope differentia.Quippe cum ex code genere quae funt in pa^ 
fuftribus priora gci minennmox capcftria nouiffima in fiIuis,Per fe aut tardius pyri filueftres g extera. 
Primo fauonio germiat cornus, Proxime laurus, Pauloq? anteaequinoftiu tilia.-acer.Inter primas uero 
populus:ulmus:falix:alnus:nuces.Feftinat & platanus.^rerae uere cocepto aquifolium terebinthus; 
paliurus:caftanea:glandes.Serotino autem germine malusuardiflimus fuber. Quibufdam germinaf 
germinatiomimia foli ubertatetaut inuitantis cadi uoluptate:quod magis i hserbis fegetum eucnit.In 
arboribus tamen nimia germinatio clafceffit.Sunt aliae naturales quidegbufdam germinationes pari/ 
terg? uernae:quac fuis conflant fyderibusrquape ratioaptius reddef obhoc tertio uolumine . Hybcrna 
aquilx exortu. Aefliua canis ortu.Tertia arduri, Has duas gdem oibus arboribus coes putant.Sentiri 
aut maxime in fico uite punicis caufam afferentesiquonia in theflalia macedoniagp plurima tunc ficus 
cxeat.Maxime tame in aegypto apparet haec ratio.Et reliquae gde arbores ut primu coepere cotinuanc 
germinationc.Robur 6C abies 6C larix intermittut tripartito ac terna germina edunt.Ideo 8C inter fqua 
mas cortice fpargut.Quod oibus arboribus i germinatione euenitjquonia pgnatiu rumpif cortex.Eft 
autprima eape incipide uere circiter.xv.diebus.Iterum germinat trafeute geminos fole.Sic fit ut dum 
prima cacumina impcllunf fe cutis aperiat geniculato incremento,Tcrtia efl earude ab folfliil breuifli 
mamec diutius feptenis diebus.Clare^ & tunc cernif excrefeetium cacuminu articulatio.Vitis fola bis 
parturfncum primu emittit uuam:itepe cu degerit.Eope quae no florent partus tantu efl & maturitas» 
Quseda flatim in germinatione florcnt;properatgp in eo:fed maturefeut tarde ut uites, Serotino quae/ 
da germinatu floret;maturat^ceIcriter:utmorus:quaenouiffimaurbanapegerminat;nec nifi axado 
frigorerob id dida fapictiflima arbope.Sed cu coeperit in tantu uniuerfa germinatio crupit:ut una no/ 
de peragat etia cu flrepitu.Ex iis quae hyeme agla exoriete(ut dixim us)cocipiunt:floret prima oium 
amygdala menfe latiuario.Martio uero poma matura. Ab ea ^xime floret armeniaca:dein tuberes:& 
praccoces.IIlx peregrinae:haecoadae.Ordineautnaturaefilueflriu primae fambucus:cui medulla pluri 
ma:8i cui nulla cornus mafcula.Vrbanape malustparuo^ pofl ut (imul pollit uideri pyrus 6C cerafus 6C 
prunus.Sequitur laurus illa^ cuprefliis.Dcinde punicafici.At uites 8C olex florentibus iam iis germi/ 
nat.Cocipiunt uergiliarum exortu. Hoc fydus illape efl, Floret aut folflitio uitis,& qua: paulo ferius in/ 
cipit olea deflorefeunt ola feptenis diebusrno celerius.Quaeda tardius,Scd nulla pluribus bis feptenis. 
Omnia 6C intra.viii.iulii idus etefiarum pra:curfu,Nec flatim frudus fequitur in aliquibus. 

De corno:& quo tpe qaxg^ ferat:8i quae frudum non ferat;Si quae infoelices exiflimatur K 
quae fadllimae fruduperdut:6^gbus frudus anteg folium nafcantur, CA. XXVII, 

Ornus enim circa folflitia redditprimo candidun poflea fanguineum.Exeo genere focmina 
c pofl autunu fert baccas acerbas 8C inguflabiles cudis animatibus.Ligno quo^ fungofa 6C inu 

tilis.Sumas e fortiflimis quae fit in tata differetia ab eode gencre.Et terebinthus meflibus red 
dit feme:8i aceriS: fraxinus:nuces:6i malaiS: pyrarpraeterg hyberna aut praecocia, Autuno glandiferae, 
SeriusetianumuergiliapiOCcafu,Aerculustantuautuno,lncipienteaut hyeme quaedam genera mali 
pyri^ 8i fuber. Abies flores croci colore circa fol flitiu.Seme uero reddit pofl uergiliape occafum :pinus 
aut & picea praeueniunt germinatione.xv.fere diebus.Semen uero pofl uergilias dC ipfae reddunt, Cae/ 
dri 8i iuniperus 8C ilex annua: fere habcnturinouuf^ frudus in iis cu autuno pedet.In maxima tamen 
admiratione pinus cfl.Habet frudO maturefcente.Habct proximo anno maturitatem uenturum : ac 
deinde tertio.Nec ulla arbor auidius fe ^mittit.Quo menfe ex ea nux decerpifieodem maturefdtalia: 
Et fic difpenfatur:ut nullo no menfe maturefcant.Quae fe in arbore ipfa diuifere uocantur zamfjeila:/ 
dunt^ ca:teras:nifi detrahanf.Frudu arbogt fola: nullil feruntthoc efl ne femen quide tamarix.Scopis 
tantu nafcensrpopulus alnusiulmusiattinia alaternusicui folia inter ilicem Si. oliuam, Infoelices autem 
exiflimantur danatae^ religione quae ne^ ferunf ungme^ frudu ferunt.Cremutius audor efl nung 
uirere arlaor e;ex qua Phyllis fe fufpenderit.Quse gumi gignut pofl germinatione apiunf.Gumi uero 
no nifi frudu detrado fpiflatur.Nouellae arbores carent frudu gdiu crefcunt.Perdunt autem facillime 
ante maturitate palma:ficus:amygdala;malus pyrus.Item punica quae etiam roribus nimis Si pr-uinis 
florem amittit.Qua de caufa infledunt ramos eiusine fubredi humore infeflu excipiantiat^ contine/ 
ant,Pyrus Si amygdala etiam fi no pluanfed fiat auflrinu caelum at^ nubilum amittunt florem:& pri 
mos frudus cum fi defloruere tales dies fuerint,OcifTime aute falix amittit femen anteq omnino ma/ 
turitate fentiat.Ob id dida ab Homero frugiperda,Secutaqp stas fcelere fuo interpretata efl hanc fen/ 
tentia.Quado femen falicis mulieri flerilitatis medicamentu efle coflat.Sed hoc quo^ prouidens na/ 
rura facile nafcenti Si depado furculo incuriofius femen dedit.Vna tantu ^ditur ad maturitatem ^»fer 
re folita in creta infula ipfo defcenfu loui fpelucs toruu ligneu^ magnitudine cicens.Fiut uero quatda 
& loci uitio infruduofaiut in paro fylua csdua qus nihil fert uacendaiqus nil fert.Perfics arbores in 
phodo floret tatu,Fit haec differdia Si ex fexu,In iis ee mares quae no ferut. Aliqui hoc pmutates mares 
eflie quae ferat tradut.Facit Si dditas flerilitatdGignetiu aut qdam ex lateribus ramo^ Si cacuminibus 
feruntmt pyrus;punica:ficus:myrtus.Caetero eade natura quae frugibus, Na$ Si in eis fpica in cacume 




SEXTVSDECIMVS 

nafcitur.Legumina in Iatefibus*PaIma fola ut didu eft in fpatulis habet frudii racemis ppedcnte. Re/ 
liquis fub foiio pomu:ut protegat’ excepta ficotcui foliu maximu umbrofiflimumgp.Et ideo fupra id 
pomu ei demu ferius foliu nafcitur q pomu.Infigne prodif in quoda genere ciliciie cyprte helladis £u 
cos fub foliorgroiTos uero fupra folium nafcuFicus & praecoces habet:quas athenis ^dromos uocanr. 
In laconico genere maximae funt. 

De biferis 8C triferis & quse celerime fenefcant:&: de aetatibus eap;, C A. XXVIII. 

Vnt 6C biferae in eifde.In cca infula caprifici triferae funr.Primo foetu fequens euocaf : fequen/ 
f ti tertius.Hoc fici caprificanf.Et caprifici aut ab aducrfis foliis nafcunf.Biferac 6i in malis ac 

pyris quaedam ficut praecoces.Malus filueftris bifera. Sequens eius frudus poft adupe in apri/ 
cis maxime.Vires quide 8C triferae funttquas ob id infanas uocatiquonia in iis alia marurefcuntralia rur 
gefcuntialia florent.M.Varro audor eft uitem fuifle £mymx apud matream triferam:&: malu in agro 
confentino.Hoc autem euenit perpetuo in frauennefi africae agro de quo plura aliasica eft foli ferrilitas. 
Trifera efl & cupreflus.Namgj baccae eius colliguntur menfe Ianuario:&: Maio:& Septebriiternaf^ ea 
rum gerunt magnitudines.Eft uero 8C in ipfis arboribus etia honuftis peculiaris dilferentia.Suma fui 
parte fertilior eft arbutus.Quercus inferiore;iuglades:fifci:marifcae»Oes quo magis fenefeunt : eo ma/ 
turius ferunt:6C in apriris locis nec pingui terra.Silueftriora oia tardiora,Quaeda ex iis oino no matu/ 
refcut.Ite quae fiibaranfiaut quae ablaqueanficeleriora negledis haec 6C fertiliora.Et etiamnum aetatis 
differentia. Amygdala cnldC pyrus in feneda fertiliflimaetut gladiferae:8C quodda genus ficope, Caetera 
eius in iuuenta tardiuf^ maturantesiqd notaf in uitibus maxime.Vetuftioribus.n.uinu meliusinouei 
lis copiofius, Celerrime uero fenefcit:& in feneda deteriorem frudum gignit malus.Nam^ & minora 
poma proueniunt:8i uermiculis obnoxia.Quin di. in ipfa arbore nafcuntur. Ficus fola ex omnium ar/ 
boru foetu maturitatis caufamedicaf.lam quide ex portetisiquonia maiora funt praecocia praepofle/ 
ris.Ola aut celerius fenefeunt praefoecuda.Quin& ^tinusmoriunfaliquacaelo fecunditate omnem 
eblanditoiquod maxime uitibus euenit. De moro, CA. XXIX, 

Ontra morus tardiflime fenefeit frudibus minime Iaborans,Tarde Qi ea quorum crifpa ma/ 
c tcriesiut acenpalmaipopuIus.Et fubarata ocius fenefeunt, 

Defilueftribus. CA. XXX. 

Ilueffria aut tardi ffimc,Atgp in totii omnis cura fertilitatem adiicitifertilitas fenedandeogp dC 
f praeflorent alia di prsegerminanttatgp in totum praeconia fiunt. Quonia ois infirmitas cslo 

magis accidit.Multae uero plura gignunt ut diximus in glandiferistinter quae laurus uuas fu^ 
asimaxime^ Herilis quae no gignit aliud ob^ id a quibufdam mas exiftimatur.Ferunt di auellanae iu/ 
loscopadilicalloadnihilutiles. De buxo & faba graecafiue loto, CA. XXX, 

Lurima uero buxus,Na di femen fuu di granum quod cartegon uocant:& a fepterione uifcu: 
a meridie hypheane quis plura mox paulo.Interdum pariter res quaternas habent . Arboru 
quadam fimplicesiquibus a radice caudex unus di rami frequentesiut oliuaeificoiuiti.Qtiae/ 
dam fruticofi generisrut paliurus:myrtus,ltem nux auellana,Quinimmo melior eft di copiofior fru/ 
duin pIuresdifperfaramos,lnquibufdamomninonulIus:utin fuo genere buxo: loto tranfmarine. 
Qu^eda bifurcaeiat^ etia in quinas partes diffufae.Qusda indiuidu;e:nec ramofeiut fambuci . Quae 
dam indiuiduae ramofae:ut piceae, Quibufda ramope ordorficut piceae:abieti. Aliis inc6ditus:ut robori 
malorpyro.Et abieti quide fubreda diuifurairami^ in cxlum tendentesino in latera proni.Mipe cacu 
minibus cope dccifis moritur:totis uero detruncatis durat.Et fi infra q rami fuere praecidatur:quod fu 
pereft uiuir.Si uero cacumen tantum auferant:tota moritur.Alia ab radice brachiata :ut ulmus. Alia in 
cacumine ramofarut pinus:lotos fiuefaba graecaiqua romae a fuauitatefrudus filueftris quidemifed ce 
rafopi pene natura loton appellariPraecipuc^ domibus expetitur ramorum petulantia: breui caudice: 
latilTima expariantiu umbra:& in uidnas domos fepe tranfilientiu.NulIi opacitas breuionnec aufert fo 
iem byeme decidentibus foliis,Nullis cortex iucundionaut oculos excipiens blandius.Nulli rami Ion/ 
glores ualidioref^ aut pluresiut dixiffe totidem arbores liceat,Cortice pelles tinguntiradice Ianas,IYla/ 
Iis propria genus.Ferap: enim roftra reddut:adha:r«ibus uni maximo minoribus,Ramopi aliqui cae/ 
ci qui no germinat. Quod natura fit fi no eualuere:aut poena cu amputatos cica trix hebetauit.Quae di 
uiduis in ramo natura eftihcxc uiti in oculoiharundini in geniculo,Oium terrae ,pxima craffiora.ln 15 
gitudinem excrefeunt abies:larix:palma:cuprefliis:ulmus;6i fi qua uniftirpia.Ramofop: cerafus etiam 
in.xl,cubitopi trabes aequali per totum duum cubitop: craflitudine reperitur, 

De ramis &cortice&: radicibus arbope. CA. XXXII. 

■ Vaeda ftatim in ramos fpargutur ut mali.Cortex alii tenuis:ut laurortiliae. Alias craflus ut ro 

q bori, Aliis lenis:ut maloifico.Idem fcaber roboipalmae.Omnibus in feneda rugofior . Qui/ 

bufdam rumpitur fponteiut uiti,Quibufdam etia caditiut malorunedoni, Carnofus fuberi: 
<populo.Mebran3ceus ut uiti:harundini.Libris fimilis cerafo»MuItiplex tunicisiut uitibus:tiliae abieti. 
Quibufda fimp!ex:utfico:harundini»Magna di radicum differetia,Copiofae fico:robori;platano,Bre^ 
ues di anguftae malo, Singulares abieti:larici,Singulis enim innituntur : qq minimis in altera difperfis 
Craffiores lauro di ina:qu3les,Ite oleaeicui di ramofac. At robori carnofae. Robora fuas in profundum 
•agunt,Si Virgilio quide credimus sefulus quantu corpore eminetitantu radice defcedit. Oleae malifq^ 
^ cupreflis per fumma cefpitum. Aliis redo meatu:ut lauro:oIeae, Aliis flexuofoiut fico.Minutis haec 



UBER 

capillamentis hirfura ut abiestmultaea fiIueflrium.E gbus montani* praetenuia fila decerpentes fpcfta 
biles lagenas & alia uafa nefiunt.Quida noaltius dcfcedere'radices:g folis calor tepefaciat.Id^ natura 
loci tenuiores fiuc grauifllmas dixere:quod falfum arbitror.Apud audtores certe inuenitur abietis pla^ 
tam cu tranfferref :odto cubitoj^ in altitudine:nec tota refoflamrfed abrupta.Maxima fpatio atgi pleni 
Tudine 8C caedri cfl.Ab ea platani:roboris:& glandiferapi.Quarudam radix uiuacior fuperficie:ut lauri. 
Ita^ cum trunco inaruit recifaretiam laetius fruticar. Quida breuitate radicu celerius fenefeere arbores 
purant.Quod coarguuntfici:quarum radices Ioginifnae:& fenedus ociflima.Falfum arbitror 8C quod 
aliqui pdidere radices arbopi uetuilate minui*Vifa etenim eft annofa quercus cuerfa ui tempeftatis:6i 
iugept foli amplexa,Proftratas reftitui pletuq!:&: quada terrx cicatrice reuiuifcereiuulgare eft.Et fami^ 
liariflimu hoc platanis:quae plurimu uentop^ cocipiunt ^pter denfitate ramope.Quibus amputatis Ic 
uatac onere in fua ferobe reponunf.Fadumqi iam eft hoc bi in iuglandibus oleifqp ac multis aliis» 

De prodigiofi s arboribus:&: quibus modis fponte nalcuntunSi quod non om nia ubiqp na/ 
rcantur:&quce non alibi nafcantur arbores. CA, XXaIII, 

St in excplis dC fine tepeftate ullaue caufa alia q .pdigii cecidiiTe multastac fua fponte refurrexif 
c fe.Fadtu hoc populi Ro.quiritibusoftentum Cimbricis bellis nuceriae in luco iunonis ulmo 

poftq etia cacumen amputatu eratrquonia in ara ipfam ^cubebatrreftituta fponte:ita uti ^ti 
tius floreret. A quo deinde tpe maieftas populi Ro.refurrexitrquac ante uaftata cladibus fuerat. Memo 
raf hoc ide fadlu 6C in philippis falice peidua at^ detruncata.Et ftagiris in m ufaeo populo alba.Omnia 
faufti ominis.Sed maxime mije antadri platcnus etiam circudolatis lateribus reftibilis fponte faiftaiui/ 
tae^ reddita,Longirudine.xy,cubit 09 i:cralTitudine quattuor ulnag^tArbores quas naturae debeamus 
tribus modis nalcunf.Spomeraut femineiaut ab radice.Cura numerolior exiftit: de qua fuo dicemus 
uolumine.Nunc enim totus fermo de natura eft multis modis mirif^ memorabili.Na^ non omnia 
in ofbus locis nafei docuimusinec tranftata uiuere.Hoc^ alias faftidioralias contumaciaifaepius ibecil/ 
litare eorum quae tranfferunfeuenitcaelo inuidenteialiasfolo repugnante.Faftidio balfamu alibi nafei 
natura q in fyria noluit ferc,Necno 8C palma nafei ubi^iaut naram parereiuel cu promifit etiam often 
ditqp ea educareiqua: tanq inuita peperir.Non habet uires frutex cinnami in fyriae uicina perueniendi. 
Non ferut amomi nardigp deliciae ne in arabia quide ex india naue pegrinari. Tentauit enim Seleucus 
rex.Illud maxime miru ipfas arbores pleruqp exorari ut uiuantatg? tranfmigrent. Aliquando dC a folo 
impetrari ut alienas alatiaduenafqp nutriaticaelum nullo mo qui ffedi.Viuit in italia piperis arbor.Gi/ 
fiae uero ctia in feptetrionali plaga.Vixit 8C in lydia thuris.Sed unde forbentes fuccum ocm ex iis foles 
torquetefg! lachrym3C’lllud ^xime mipe mutari natura i iifdc locisiat^ iprouifo ualere.Caedru aeftuo 
fis partibus dederat;& in lyciis frigidifgp montibus nafcif.Frigus inimicu lauro fcceranfed in olympo 
copiofior nulla eft.Circa bofpho^ cimerium in paticapeo urbe omni mo laborauit Mithridates rex 6C 
caeteri incolae.Sacroge certe ca laupe myrtu^ habere:6C no contingiticu habundent arbores ibi punicac 
ficig?.Iam mali 8C pyri laudatiftimae.Frigidas natura eode traftu no genuit arbores:pinu:abietem :picea 
Et quid attinet ad pontum abiref luxta romam ipfam caftaneae cerafi^ sgreproueniut.Perfica in tu/ 
fcuIano.Necnon nuces graecac cum tedio inferuntur.Tcracina iiluis fcaret earum. 

De ciipITo &T g> ex terra noua aliqua fcepe nafeanf qua: in ea ante no fuerut. CA. XXXlIIf* 

VprelTus aduena 8C difficillime nafeenotiu fuitiut de qua uerbofius fepiuf^ q de eoomnibus 
c aliis prodiderit Cato.Natu morofarfrudtu fupuacuaibacis toruaifolio amaraiodore uioleta: 

ac ne umbra quidem gratiofaimaterie raramt pene frudicofi generis.Diti facra:& ideo fune/ 
bri figno ad domos pofita.Focmina fterilis diu.Metae demu afpedu no repudiata diftinguendis tantu 
pinorum ordinibus.Nunc uero tonfilis fada in denfitate patietutcoercita^ gracilitate perpetuo tenera» 
Trahitur^ etia in piduras ope hyftoriali uenatus claftefue 8C imagines re^ tenui folio breui^ 3i uirc/ 
te fuperueftiens.Duo genera earum,Meta in faftigium cduolutarquse 8i foemina appeIlatur.Mas afper 
git extra (e ramostdeputaturgp 8C accipit uite.Vtra^ aute imittif in perticas aflerefue amputatione ra/ 
mopt qui.xiii.anno denariis fingulis ueneunt.Quacftuofiflima in fatus ronefilua.Vulgo^ dote filiaje 
antiqui platatia appellabat.Huic patria infula cretarquaq.Cato tarentina eam appcllat.Credo primu 
eo uenerit.Et in enaria fuccifa regerminat.Sed in creta quocu^ loco terra mouerit qfpiam nifi feratur 
aliaihxc gignituriprotinuf^ emigrat.llla uero etia no appellato folo ac fponteimaxime^ i idseis moti 
bus:& quos albos uocant:fummif5iugis:ubiniuesnunqabfuntplurima«Quodmiremut alibi non 
nifi in tepore prouenics:6i nutrice magnopere faftidiens .Nec terrae tantum natuta circa has refertiaui 
perpetua caeliiuerum quxda temporaria uis hymbriu.Aliquae plerii^ femina afferut:& certo fluiic 
genere.Aliqux etia incognito.Quod accidit Cyrenaicae regioniicu primu ibi lafterpihu natum eft ut in 
haerba^e natura dicemus.Nata eft 3i filua urbi rei proxima hymbre piceo craflb^ circiter urbis tomae 
annoquadringcntefimotricefimo. De hedera. CA. XXXV* 

Edera iam dicif in afia nafci.Negauerat Theophraftusmec in india nifi in monte mero.Quin 
h & Harpalu omni modo laborafle ut fereret eam in medis fruftra.Alexandru uero ob rarita/ 

te ita coronato exerciiu uidore ex india reddiffe exemplo liberi patris.Cuius dei & nuc ador/ 
nat thyrfos galeafqp etia ac fcuta in thraciae populis in folenibus facris. Inimica arbor fatis omnibus ft/ 
pulchra^ ac muros rupcns,Serpentium frigori gratiflimaiut mirum fit illa in honore ullo habitam. 
Duo genera eius.Prima ut reliquarum mas 6^ foemina«Maioctradif mas corpore:6(^ folio duriore ac 



SEXTVSDECIMVS 

pfnguJofe:3; flore ad purpura accedcte.Vtriu%aur flos fimilis efl rofae fifueflrnnffi g> caret odore.Spe 
cies horu gencru tres.Eflenim candida di nigra hcdera:tertia^ quae uocaf helix. Etianum hx Ipccies 
diuidunf in aliasrquonia efl aha frutflu rantu cadida:alia 8i foIio.Frudug? cadidum ferctiu alus denfus 
acinus 6C grandior racemis in orbe circuaflisrqui uocanf corymbUtc fileitmm cuius efl minor acinus 
fperfior racemus.SimiIi modo in nigra. Alicui 8C femen nigruraliis crocaru.Cuius coronis poerar urun 
tur.Foliis minus nigrisiqua quida nyfiam:alii bacchica uocattmaximis inter nigras corymbis . Quida 
apud grxcosctiamnum duo genera huius faciunt. Acolore acinorum erythranum dC chryfocarpum» 
Plurimas aut habet differentias heIix:quonia folio maxime diflat.Parua funt & angulofa cociniora^: 
cu reliquopi genera fimplicia fint.Diftat dC longitudine internodiopiiprarcipue tame fterilitatcrquonia 
frudhl no gignit.Quida hoc artatis efle no generis exiftimantiprimo^ efle helice putant ficn hederam 
oetuflate.Ho^ error manifeflus intelligit iquonia helicis plura genera reperiunf : fcd tria maxime ifi/ 
gnia.Haerbacea ac uirens quae plurima efl. Altera cadido foIio.Tertia uerficoloriqux thracia uocat.Eti 
amnu haerbaceae tenuiora foliarin ordine digeflaidcfioraqi.ln alio genere diuerfa oia.Et in ucrficolori 
alia tenuioribus foliis aefimiliter ordinaris dcfioribufgi.In altera neglcdla ofa hsc.Maiora qucgi ac mi 
nora funt foliarmacularucp habitu diflar.Et in cadidis alia funt candidiora.Adolefcit in longitudinem 
maxime haerbacea. Arbores aut necat cadida:omnc^fuccu auferendo tanta craffitudineaugcfiutipfa 
arbor fiat.Signa eius folia maxima at(j latiflima mamas erigentisrquae funt carterisfflexx.Racemi Ita'' 
tes ac fubretfli.Et qq oium generi radicofa brachia:huic tame maxime ramofa ac robufla. Ab ea nigrae 
Sed ^priu albae q> inter media folia emittitbrachiautru^fempampledens.Hsccefl&inmuris quis 
ambire non poflit.Ita^ etia pluribus locis intercifa uiuit tamen durarm:& tonde initia radicum habet 
quot brachia.Quibus incolumes &:folidas arbores fugit ac flraguIat.Efl& in frudu differentia albae 
nigrae^ hederseiquonia aliis tanta amaritudo acinhut aues no attinganr.Eft dC rigens hedera qute fine 
amminiculo flat fola oium generu ob id uocata ciflbs.E diuerfo nunqnifi humi repens cameciflbs. 

De hedera quae uocaturfimilax, CA. XXXVI# 

Imiliseflhedcraeeciliciaquideprimupfedtarfedingraeciafraequeriortqua uocat fmilacem 
f denfis geniculata caulibusifpinofa frudicofa ramisifolio hederaceotparuo non angulofota pe 
diculo emittente pampinosiflore candido: olente lilium. Feit racemos labrufeat modo non 
hederaetcolore rubro:c6plexa acinis maioribus nucleos undenosrm moribus fingulosinigros durof^ 
in faufla omnibus facris dC coronis:quonia fit lugubristuirgine eius nois propter amore luuenis Croci 
mutata in hucfruticc.Id uulgus ignoras pleru^ fefla fua polluit hedera exiftimado. Sicut in poetis aut 
Libeto patre aut Silenoiqui oino nefeit quibus coronef .Et limilace fiur condicilli. Propriu^ materiae 
efl ut admota auribus leuem fonum reddar.Hederae mira proditur natura ad experieda uina.Si uas fi 
at ex Iignocius:uinatran(fluere:ac remanere aquam fi qua mixta fuerit. 

Deaquaticis calamis &: fruticibus, CA. XXXVIL 

Nterca qui frigidis gaudet aquaticos frutices dicere couenit.Principatu in iis tenebunt harun 
i dines belli pacifq? experimentis neceffariaeiatq! etiam in deliciisgrarae.Tegulo enim eap^ do/ 

mus fuas feptentrionales populi operiut.durat^ eius alta teda.In reliquo uero orbe di came/ 
ras leuiffimc fufpedut.Carthi% feruiunt calami xgyptii maxime cognatione quada papyruProbatio/ 
res tamen gnidii:8i qu i in afia circa anaeticu lacu nalcunf.Noftratibus fungofior fubeft natura: cartila 
gine bibula:quae cano corpore intus:fupne tenui inarcfcit ligno,Fiirilis prxacuta femp acie geniculata» 
Caetero gracilitas nodis diflinda leui fafligio tenuatur in cacumina.Crafliore peniculo comaine^ hac 
fuperuacua. Aut enim pro pluma flrara cauponap,: rcplet:aut uni Iimofiorc callo fduruit:licut in belgis 
cotufa di interieda nauium commifluris ferruminat textus:glutino renacior:rimifgi cxpledis fideliot 

i )ice.Calamis orietis populi bella coficiunr.Calatnis fpicula addut irreuocabili hamo noxia.Morte acce 
erat pinna addita calam is.Fitg? di ex ipfo tadii aliud frado i uulneribus.His arm is fole ipfum obum/ 
brar,Propter hoc maxime ferenos dies optant.Odore uetos di hymbres qui inter illos pacem effe co/ 
gut. Ac fi qs a?thiopas:aegyptum:arabas:indos:fcytas:badras:farmatarum tor geres di orietis omniagj 
parthopi regna diligentius c6putet:acqua ferma pars hoium in toto mudo calamis fuperata dcgit.Prrc 
cipuus hic ufus in creta bellatiorcs fuos prsecipitauit.Scdinhocquoq^ utincaeteris rebus uicit iralia. 
Quonia nullus fagittis aptior calamus q in rheno bononiefi amne cui plurima inefl medulla poduf^ 
tioIucre.Contra flatus quoq; peruicax libra,Quippe no eade gratia belgicis.Hajc di creticis commeda 
tionibus:qq proferantur indi quo|i alia quibufdam uidetur naturaiquando di hafla^ uicem probent 
■additis cufpidibus.Harudini quide indicoarborea amplitudo.quale uulgo in tcplis uidcmus,Differre 
mares ac foeminas in his quo^ indi tradut.Spifllus mari corpus:foemino capacius.Nauigioji etiam ui 
•cem proflat(fi credimus)fingula internodia.Circa acefine amne maxime nafcunf :Harudo ofs ex una 
ftirpenumerofa,At^etia rccifa foecudius rcfurgit.Radicis natura uiuax:geniculata di ipfa,FoIia idicis 
tantum breuia.Oibus uero a nodo rofa coplexu tenues per ambitu inducut tunicas:atq! a medio inter 
nodio cu plurimu definur ueflire: ptocubunt^.Latcra harudini calamo^ in rotuditate bina fuper no/ 
idos alterno femper inguine:ut altep^ ad dextra fiatialterum fuperiorc geniculo ab leua per uices . Inde 
exciit aliquado rami qui funt calami tenues,PIura aurem genera, Alia Ipiflior defior^ gcniculis:brcui/ 
bus intcrnodiis.Alia ratior maioribus:tenuior di ipfa.Calamus uero alius totus concauus,quem fyrin 
;giamuocant:utihffimusfifluIis:quonanihil efleichactilaginisatqicarnis.Orchomenius d[f cotinuo 



LIBER 

foramine pcruiustqoe auTctico uocant.Hk tibiis uriliorififlulis iIIe«Efl: alius crailTore Tigno & tenui fo/ 
ramfnc.Hunc totu fungofa replet medula, Alius breuior:alius procerior:exilior:cralTiorg),FruticofiiIi 
mus qui uocatur donax non nifi in aquaticis natus:quonia & h^c differentia eft multu praelata harun 
dine qux in ficcis ^ueniat.Suu genus fagitario calamo ut diximus«Sed cretico longiflimis internodiis 
obfequiuqp quo libeat fledti calefadlo,DifTeretias faciunt 8C folia non multitudine uerum robore 8C co^ 
lore.V^alicia laconicis:& ab una parte denfiora:quales:in totu circa ftagna gigni putant.Diifimiles anmV 
cisdongifgt ueftiri foliisrfpatiofius a nodo fcandente coplexu.Eft 6C obliqua harudo no in exceifiratem 
nafcens:fed iuxta terram fruticis m5 fe fpargens:fuauifllma in teneritate animalibus*Vocatur a quibuf 
dam elegia*Eft & in italia nafcens adarcha nomine paluftris ex cortice tatum.Sub ipfa coma utihiTima 
dentibustquonia uis eadem eft quae finapi.De orchiomenii lacus harudinetis accuratius dici cogit ad/ 
miratio antiqua.Characian uocabant craffiore firmiore^.PIociam ucro fubtiliore.Hanc in Ifulis flui/ 
tantibus natareulla in ripis expatiantis lacus.Tertia harudo eft tibialis calamirque auleticon uocant No 
no hic anno nafcebaf.Na &: lacus incrementa hoc teporis fpatio feruabar.Prodigiofus fi quando ampli 
tudinem biennio extendiflet :quod notatu apud cheronia infaufto athenienfiu proelio.Et apud lebaida 
faepe notatur influente cephifo.Cum igif anno permanferit inundatio ^ficiut in aucupatoriam quo^ 
amplitudine.Vocatur zeugitaeicotra bobyciae maturius reciproco graciles.Foeminaje latiore folio at^ 
candidiorermodica lanuginetaut olno nullatfpadonil note infignibus.Hinc erant armamenta ad indu 
fos cantus no filedos ex reliquo curae miraculo:ut uenia fit argento iam potius rani. Caedi folebant te/ 
peftiue uf^ ad Antigene tibicine cum adhuc fimplici mufaica uterentur fub arduro.Sic praeparatae ali 
quot pofl annos utiles effe incipiebant.Tunc quo^ multa domandx exercitationem : & canore tibiae 
ipfae educendaeicomprimetibus fe fingulis:quod erat illis theatro^ moribus utilius.Poftq uarietas ac/ 
cellit 6C cantus quo^ luxuriantes caedi ante folflitia coeptae:&ficri utiles in trimatu apertioribus earum 
ungulis ad fledendos fonos,Quac inde funt 8i hodie.Sed tunc ex fua quagi tantu arundine congruere 
periuafum erat:& ea quae radice anrecelleratrleuae tibiae couenirerqux cacumen dexterae. Immenfum 
qtu iis praelatis quas ipfe cephifus abluifIet.Nunc facrificae tufeo^ e buxo.Ludicrae uero loto oflibuf^ 
afininis & argento fiunt. Aucupatoria harundo a panhormo laudatilF ma. Pifcaioria ab aritana ex afri/ 
ca.Harundis italiae ufus ad uineas maxime, Cito feri eam iubet in humidis agris bipalio fubadlo prius 
foloioculis difpofitis interuallo ternoji pedum.Simul 8i corrudam unde afparagi fiantxocordare ami 
citiam.Salicis uero qua nulla aquatica^ utilior.Licetpopuli uitibus placcanti&cecubum ducant.Licet 
alni faepes muniantteontra^ erumpentium animum impetus riparum muro in tutelis ruris exubent; 
in aqua fataeicaefargi denfius inumero hxrede profint. 

De falice genera eius o(3:o:& qua: praeter falicefint utilia ligaturis & de rubis» CA. XXXVIIL 

Alicis flatim plura genera,Na quaedam 8C in ypeeritate magnam emittut iugis uinea^ pticas* 
f Pariut® balteo cortice uincuIa.Et aliae uirgas fequacis ad iundluras lentitiae.Aliae praetenues 

uiminifaus texendis fpedtabili fubtilirate.Rurfus aliae firmiores corbibus ac plurimae agrico/ 
laru fuppelledlili cadidiores ablato corticedeuig! tradatu mollioribus uafisiq ut e corio fiantratqp etiam 
fupinapi in delicias cathedra^ aptilTima.Decidua facili fertilitasidenfiorq! tonfura ex breui pugno ueri 
us q ramomon ut remur in nouifli mis curanda arbore.Nullus quippe tutior eft reditus minorifue im 
pendii aut tempeftatis fecurior.Tertium locum ei in aeftimatione ruris Cato attribuinpnorem^ q oli 
uetistq^ frumentotaut pratis.-nec quia defint alia uincula.Siquidem 8C genifta^:ithace^e:& populi:& ul 
miiS: fanguinei frutices:6C betullae:&: harudo fifla:&: harudinum folia:ut in liguria dC uitis ipfa:recifi%- 
aculeis rubi alligat:& intorta corylus.Miru^ contufio ligno alicuirmaiores ad Uincula efte uires.Sahci 
autem pnecipua dos.Finditur enim grseca rubensicandidior^ amerinaifed paulo fragilior.ldeoqi foli 
do ligat ncxu,In afia tria genera obferuant.Nigram utiliorem uiminibus,Cadidam agricolapi ufibus* 
Tertia quae breuiflima eft helice uocant. Apud nos quo^ multi totidc nola iponunt, Vim ineam uocat 
eande purpurea. Altera nicelina a coloreiquac fit tenuior.Tcrtia gallicatquse tenuiftima . Nec in fruticu 
necinuepriumcaulinumuene^in herba^taut alio ullo qfuo genere numerenturiure fcirpi fragiles 
paluftrefqp ad tegulum tegetef^.E quibus detratfto cortice cadelaj luminibus 8i funeribus feruiut.Fir^ 
mior quibufdam in locis earum rigor.Nag^ iis uelificant non in pado tantum nautici:uerum 6C in ma 
ri pifcatot africus prjepoftero more uela intra malos fufpendens.Et mapalia fua mauri tegunt . Proxi/ 
me^ aeftimati hoc uideatur efte quod in interiore mundi parte pari funt papyri ufuiifed fruticofigenc 
ris funt.Inter aquaticas arbores funt dC rubi at^ fambuci fungofi generis aliter tamen q ferufe.Quip/ 
pe plus ligni ac iucci uti^ fambuco.Ex qua magis canoram buccinam tubam^ credit paftori ibi cacfac 
ubi galliorum cantum frutex ille non exaudiat.Rubi mora ferunt dC alio genere fimilitudinem rofte: 
qui uocatur cinofbatos.Tertium genus ideum uocant gracci a loco: tenuior eft q extera minoribufgp 
fpinis:6i minus aducis.Flos eius contra lippitudinem illinitur ex melle:& ignem facrum . Contra fto/ 
machi quog^ uitia bibitur ex aqua,Sambuci acinos habent nigros at^ paruos humoris lenti inficiedo 
maxime capilloiqui 8C ipfi aqua decodli manduntur» 

De fuccis arbopi di namra materia^:6i de exdendis arboribus» CA» XXXIX» 

Vmor di cortici arborum eft:qui fanguis earum intelligi debet:non idem omnibus » Ficis Ia' 
b (fteus»Huic ad cafeos figurandos coaguli uis.Catrafis gumofus.VImis faliuofus, Lentus ac pin 

guis malis«Vihbus ac pyris aquofus«Viuatiora qbus letior^At$ in totum corpore arborum^: 



SEXTVSDECIMVS: 

ut reliquorum animaTiumrcutis:fanguis:caro:ncrui:uense : oifta : medallae.Pro tute cortex mitum ia 
moro medicis fuccum quaerentibus fere hora diei fecunda lapide incifus manat altius fradtus ficcus ui 
detur.Proximi plerifj adipcs«Ii uocantur a colore alburnu. Mollis ac peffima pars ligni etiam in robo 
re facile putrefcensiteredini obnoxia.Quare femper amputabitur.Subeft huic carorcui ofla: ideft ma/ 
feriae optimum. Alternant fructus quibus ficcius lignum tutolcarmagilq quibus carnolumiut cerafus. 
Nec omnibus adepescarnefuelarg^ificuti nec animaliu acerrimis. Neutru habenfbuxus:cornus:olea. 
Nec medulla minimu^ etia fanguinis.Sicuti olla no habet forbaicarne fambuci:& plurima ambae me > 
dullam, Nec arundines maiore ex parte.ln quarudaarbope carnibus pulpx uenxgi runr.Difcrimen ea^ 
TU facile. Vene latiores cadidioref^.Pulpx fiflilibus infimt.ldeo fit ut aure ad caput trabis qualibet prs 
logae admota idus ab altero capite uel grauis fentiaf ipenetrate redis meatibus fono.Vnde deprehedi^ 
an torta fit materiesmodifij concifa.Quibufda iunt tuberaificut funt in carne gladia in iismec uena nec 
pulpitquoda callo carnis in fe couoluto.Hoc preciofiflimu in citro & acere. Caetera menfape genera fiP 
fis arboribus circi nanf in pulpa .Alioquin fragilis eflet uena in orbe arboris eaefa. Fagis pedines tranf/ 
uerfi i pulpa apud antiquos.lnde & uafis honos.Manius Curius iurauit fe ex praeda nihil a trigiflciprae 
ter guttum faginumtquo facrificaret.Lignum in longitudinem ita fiuduattut quae pars fuit ab radice 
ualidius fidat.Quibufdam pulpa fine uenis mero ftamine & tenui conftat.Hxcq? maxime fiflilia. Alia 
frangi celeriora q findi quibus pulpa no eft:ut oleaetuites. At e coutrario totu a carne corpus fico .Tota 
ofleae(lilex:cornus:robur:q'ttfus:morus.hcbenos:Iotos:&: qucefine medulla eflediximus.Qeteris ni 
gricas color. Fulua cornus in urnalibus nitet incifuris nodata pp decore. Cadrus &. larix &: iuniperus 
rubent» De teredinibus larice. CA. XL* 

ArixfcEminahabetiquamgreciuocantffgidamelleicolorisinuentueft pido^ tabellis im/ 
I mortalemullif^ fiflille rimis.Hoc lignil proximum medullae cft.In abiete leucon graeci ucca 

uere.Caedrus quo^ duriflimaiquae medullae proxima ut in corpore ofla derafo mo limo.Ec 
fambuci interiora mire firma tradunf.Na^ qui uenabula ex ea faciunt praeferunt omnibus . Conflat 
enim ex cute 8i oflibus.Ca^di tepefliuu quae decorticcnf.Vt teretes ad tepla caeteraq? ufus rotundi cum 
germinanalias cortice inextricabili 6C cane fubnafcenteei materia^ nigrefcete.Tigna & quibus aufert 
fecuris cortice a bruma ad fauoniuiaut fi pratuenire cogamur arduri oecafu:& ante eu fidicular.NouiP 
fima rone rolflirio.Dies fyde 9 c horum reddentur fuo loco. Vulgo fatis putant obreruaretne quae dedo 
landae arbores flernanf ante editos fuos frudus.Robur uere caefum teredine fentit.Bruma aute ne uu 
tiaturne^ findidalias obnoxiu etia ut torqueat fefeifindatg? quod in fubere tepefliue quogi cscfo euc'' 
hit»Infinitu referf.lunaris ratiomec nifi a uicefima in tricefima caedi nolunt.Inter oes couenir utiliflime 
in coitu eius flernirque die alii interluniumialii filentis lunar appellant»Sic certe Tiberius Cacfar conci e 
mato ponte naumachiario larices ad reftitendu caedi ex retia pracfiniuir.Quida dicu t ut in coitu 6i fub 
ferra fit luna.Quod fieri n5 pot nifi nodu.At fi copetant coitus in nouiflimu die brumccnlla a:retna fit 
materiesiproximc cu fupradidis i'yderibus.Quidam & canis ortu addunt:&: fic caefas materies in foiiS 
auguflum.Nec nouellae aurem ad materiem nec ueteres utiliflimx.Circucifas quoq^ ad medullam alii 
non inutiliter relinquutrut omnis humor flantibus defluat.Mirum apud antiquos primopunico bel 
loclaflem Duilli imperatoris ab aibore excifafexagefimodienauigaflf .Contra ucro Hieronem rege 
ducentas.xx.nauesefedasdiebus.xlv.tradit.L.Piiq.Secundo quoq^ punico bello Scipionis claflis.x!» 
diea fecuri nauigauir.Tantum tempefliua uitas etia in rapida claritate polIct.Cato hominum fummus 
in om ni ufu de materiis hxc adiicit.Pr£elum e fapino atra poriflimu fac itu ulmearpincam muceam :hac 
at^ aliam materiem omnem cum cffodiesduna decrefccnte exim ito pofl meridiem fine uento auftro» 
Tunc erit tempeftiuatcu feme fuum maturum erir.Oueto ne per rore trahastaut doles. Ide^ mox. Ni 
fi in trimefti 1 lunacp dimidiata ne tangas matcriem.Tunc ne effodias aut praecidas abs terra .Diebus 
quattuor proximis quibus luna plena fuerit optime exim if.Omnino caueto nigra materiam ne doles: 
necxdasme ue tangas nifi ficcamme uc gelidamme ue rorulcntam.Tiberius idem & in capirolio con/" 
dendo fcruauit interlunia.M. Varro aduerfus defluuia praecepit obferuandu idem a pleniluniis. Lanci 
& magis abieti fuccifis humor diu defluuit.Hie omniii arboiu alriflimaeac rediffimae.Nauium malis 
antenifqi J>pter leuitate prarfertur abies.Com uni ab lis pinoiqux aut quadripartitos uenage curf us bi> 
fidoft^ habeattuei omnino fimplices.Fabiope ireftina opera medulla fenilis optima quadripartitis ma 
feriis 8i mollior q cacterae.Inrelledus in cortice protinus peritis. Abietis qux pars a terra fuit enodis efl» 
Hac^ qua diximus ratione fluuiata decorticaf :at^ ita fappinus uocaturifupior pars nodofa durior^ 
fuflerna. Et in ipfis aut arboribus robufliores aquilonice partes Et in totum deteriores ex humidis opa 
cifqi.SpifTiorcs ex apricis:& diuturnae.ldeo Romae inferna abies fupernati praefertur.Eft per gentium 
quog? regiones in iis differentia. Alpibus apenino^ laudatiflimae.ln gallia ciuribus ac monte uofego: 
in corrica:bithynia:ponto:macedonia,Dereriorcs encatica &:arcadica.Pefiim:c parnafia;&; euboeaiquo 
nia romofae ibi 8C contortae putrefeetef^ facile. At caedrus in creta africa lyria laudatiflima.Caedri oleo 
perunifla matenes nec tineam nec cariem lentir.Iunipero eadem uirtus quae caedro. Vafta haec in hifpa 
niarmaximegs baccae cis.Medulla eius ubicu^ fblidior etia q caedrus J^ublicu omnium uitium uocanc 
fpiras ubi fefe couoluere uenae ar^ nodi.Inueniunrur in quibufdam ficut in marmore centratidcftdu/ 
ricia clauo fimilisiinimica ferris. Et quaedam forte accidunt in lapide comprchenfo aut recepto in cori 
pusiaut alterius arboris ramo*Megaris dm flerit okafler in foro:cui uiri fortes affixerant arma : quem 



LIBER 

cortice ambiete aetas longa occuItauerat.Fuit^ arbor illa fatalis excidio urbis pra monitae oraculo cu 
arbor arma perifTerrquod fuccife accidit ocreis galeif^ intus rcpertis,Ferunt lapides ita inuentos ad co 
tinendos partus efle remedio. 

Dematcriis.De magnitudine arborum:6i quae cariem 8C ruinam nonfentiuntidi de perpetuita/ 
tc materiarum. CA. XLI» 

Mpliflima arbori ad hocaeui exifliraaf romje uifarqua propter miraculu Tiberius Cafar in 
a code ponte naumachiario expofuerat adueda cu reliqua materic.Durauirg? ad Neronis prin>' 

cipis amphiteatrum.Fuir autem trabs e larice longa pcdes»cxx.bipedali craflitudine aequalis, 
quo intelligebatur uix credibilis reliqua altitudo faftigium ad cacumen aeftimantibus.Fuit 6i memev 
ria noftra in porticibus feptope a*M. Agrippa relida arque miraculi caiquae delibarorio fupfuerar.xx.pc 
dibus breuior fexqpedali craflitudine. Abies admirationis pr^cipuac in naui qux exaegypto Caii prici/' 
pis iuffu obelifeu in uaticano circo ftatutuiquattuorm rrucos lapidis eiufde ad fuflinendu eum adda^ 
xir.Qua naue nil admirabilius uifum in mari certu cfl,cxx.modii tunc lentis pro faburra ei fuere, Lon/ 
girudo fparium optinuit magna ex parte oftienfis porrus lanicreleuonbi nam^ demerfa eft a Claudio 
principecu tribus molibus turriu altitudine i ea exaedificatis obiter puteolano puluereaduedis . Quae 
arboris craflitudo quattuor holum ulnas copleddium implebat.Vulgom auditur.lxxx.numorum 8C 
pluris malos ad eos uenundariufus.Ratesueroconedi.xl.feftertiisplcral^. At in aegypto acfyria re' 
ges inopia abietis caedro ad clalTes feruntur ufi.Maxima ea in cypro traditur ad undecireme Demetrii 
iuccifa»cxxx.pedum longitudinisrcralTirudinis uero ad trium holum copIexum.Germaniae praedones 
fingulisarboribuscauatisuauigat:qua^quaedam 6<:trigintaholesferunr»Spiflima ex omni materie 
ideo 8i grauiflima iudicatur hebenus 8C buxus:graciles naturarneutra in aquis fluitat: nec fuber fi de^' 
matur cortex:nec larix.Ex reliquis ficciflima lotos:quae Romae ita appdlatur.Deinde robur ex albur' 
natum:6i huic nigricans colonmagifg! etiam cy tiforquae proxime accedere hebenum uiderur.Q uang 
non definit qui fyriacas terebinthos nigriores affirment .Celebratur & Tericles nomine calices ex tere/' 
bintho folitus facere torno.Per qua probatur materiestomnium haec fola ungi uulttmelior^ oleo fir. 
Colos mire adulteratur iuglande ac pyro filueftri findis atgi in medicamine decodis.Dlbus quae dixi 
mus Ipifla firmitas.Ab his proxima eft cornustquaq no pereft uideri mareries propter exiliratem.Sed 
lignum non alio pene q ad radios rotali utile:aur fi quid cuneandum fir in ligno clauifue fgendu ceu 
ferreis,Ilex item & oleafter & olea atqi caftanea:carpinus:populus.Haec ola 8i crifpa aceris modo»Si ul' 
la materies idonea eflet,Ramis faepe deputatis caftrario illis eftiadimitqi uires.De cetero plerifq? cope* 
Sed utim robori tanra duricia eft:ut terebrari nifi madafadu no quear ne fic quidc adadus anelli cla' 
UUS.E diuerfo clauum non tenet caedrus.MollifTima tilia:eadem uidetur 6C calidiflima: argumentum 
afferunt ^ citiflime afeias retunder.Calidae morustlaurus : hedera:& oes quibus igniaria fiunt. Expio 
ratopi hoc ufus in caftristpaftoruqi repperit:quonia ad excutiendu ignem non femp lapidis occafio eft, 
Terif igif lignu lignotigne^ cocipit attritu:excipiente materia aridi fomitis fungi uel foliop^ facillime 
coceptu.Sed nihil haedera praeftdius:quac reraf laurorlaurum^ terat.Probaf 8l uitis filueftris alia q Ia' 
brufca:& ipfa hederae modo arbore fcades.Frigidifljraa quaecuq? aquatica.Letiflima aute 8i ideo fcutis 
faciendis aptiffima quo^ plaga cotrahit fe ptinusrclauditqi fuu uulnus.Et ob id corumaciuS tranfmic 
titferrum.In quo funt genere fici:urfalix:tilia:betulIa:rambucus:populusutra®,Leuifllma? ex his ficut 
6C falixndeo^ utiliflimse.Omnes aiit eriam ad ciftas quaecu^ flexibili cratecoftant.Habent&: candore 
rigorem^ & in fculpturis facilitate.Eft lentitia platanorfed madida ficut alno.Siccior eade ulmo:fraxi' 
no:moro:ccrafo:fed ponderofior.Rigore fortifllrae feruat ulmusrob id cardinibus aflamdifg? portape 
utililTima:quoniamminimetorquetur:permutandatantufic:utcacumcabinferiorerircardine:radix 
fuperior.Palma eft mollis, Et fuberis materies fpifla.Et malustpyrufqcnecno acerifed fragiles:& quae 
cu^ crifpa.ln olbus filueftris Qi mafcula differetia cuiufq; generis augent.Et infbecunda firmiora ferti' 
Iibus:nifi quo in genere mares ferunt:ficut cupreflustSi cornus.Carie uetuftatemgi n5 fentiunt cupref 
fus:c3edrus:hcbenus;lotos:buxus:taxus:iuniperus:oleafter:& olea»Et ex reliquis rardiflime larix : ro' 
bur:fuber:caftanea:iuglans.Rima fifluraqi no capit fpontecaedrus:cupreflus:olea.Buxu maxime aerer 
na putant:hebenu:&: cupreflumtcaedru^.Claro deolbus materiis indicio in teplo ephefiae Dianae ut' 
pote tota afia extruete:cu quad ringentis annis padu fit .Couenit tedu eius efle e caedrinis trabibus . De 
ipfofimulacrodeaeambigif.Cacteriexhebenoefletradunr.Mutianustercofulexiis qui pxime uifo 
eo fcripfereruitigineu 8i nunq mutatu fepties reftituto templo.Hanc materia elegifle cande, Onetiam 
nomen artificis nuncupans.Quod equide miror cu antiquiore Minerua no quo^ mo Libero patri ue 
cuftatem attribuat.Adiicit multis foraminibus nardo r^aruut medicatus humor alantcncatgi iundu 
ras:quas di. ipfas efle modicas adniodu miror.Valuas eflec cupreflb:& iam quadringentis prope annis 
durare materia omnem nouae fimilem.Id quo^ notandum ualuas in glutinis copage quadrienio fuif' 
fe.Cupreffus in eas eleda:quonia praeter caetera uno in genere materiae nitor maxime ualeat aeternus. 
None fimulacrum louis in arce e cupreflb durar a condita urbe fexcetefimo fexagefimo primo anno di 
catumfMemorabile & uricae tcplum Appolinistubi idicarum caedropj trabes durant ita ut pofitae fue 
re prima urbis eius origine annis.miI.clxxxviii»Et in hifpaniis aiunt templii Dianae a Zacyntho adue' 
dae cu conditoribus anno ducen tefira o ante excidium troiae ut audor eft Bocchustffra oppidu ipfum 
id habeci.Cui pepercit religione indudus.Hanibal iuniperi trabibus etia nunc durantibus . Super oin 



SEXTVSDECIMVS 

memoraf «des in aulfdc eiufdcm dc« feculis ante troianu bellii cx5edificata.Cuius quonia generfs ma 
teriae fcietia oblitterata in plcnu dici non p6t:uti^ quae odore ]^cellant:ea «ternitate pftare. A praedidtis 
morus pxime Iaudaf':qu« uetuftate etia nigrefcit,Et quaedam tame in aliis diuturniora funt ufibus g 
alia.Vlmus in pflatu firma.Robur defeflum.Et in aquis quercus obrura.Eade fup terram rimofa facit 
opera torquendo fefe.Larix in humore praecipua:6d alnus nigra.Robur marina aqua corrupitur* Non 
improbat in aqua 8l fagus 6C iuglans.Hac gde in iis qute defodiunf uel pricipales.lte iuniperus:eadem 
dC fubdialibus aptilIima.Fagus dC cerrus celeriter marcefcut.Aefculus quogp humoris impaties.Ecotra 
adada in terram paluftribus alnus «terna:onerif^ qtilibet patiens. Cerafus firma « Vlmus 6C fraxinus 
lentaeded facile pandun£':flexibiles tamen flantes a circuciluradiccatac fideliores . Laricem in maritimis 
nauibus obnoxia teredini tradont.Et ola pter q oleaftrum (sC olea.Quaedam.n.in mari:qu«da in terra 
uitiis opportuniora. De teredinibus. CA. XLII. 

Nfeftantium quattuor genera * Teredines capite ad portionem grauifllmo rodunt dentibus, 
i Hae tantum in mari fentiutunncc aliam putant teredine proprie dici. Terreflres tineas uocat. 

Culicibus uero fimiles triphas*Quartu efl & e uermiculopi genererquopi quide alii putrefcc/" 
te fucco:ipfa materie alii pariunfdicut in arboribus»Ex eis qui cerafles uocaf cu tantum eroferit ut cir/ 
cuagat fe;generat alium.Harc nafei prohibet in aliis amaritudo ut cupreflb:in aliis duricia m buxo,Tra 
dunt 6C abietem circa germinationes decorticatam qua diximus luna aquis no corrupi.*ATexandri ma 
gni comites pdiderunt in tylo rubri maris infula arbores eflerex quibus naues fiercnt:quas»cc,annis du 
rantes inuentas:6i fi mergerentur incorruptas.In eadem efle fruticem baculis tantum idoneae cralTitu/ 
dinisruarium tigrium maculis;ponderofum:6C cu in fpilTiora decidit:uitri modo fragilem. 

De materiis archite(fli:6C quae materies:ad qd utilis:& quae firmior materia in tedtu. CA. XLIII, 

Pud nos materix finduntur aliquae fponte:ob id architedh eas fimo illitas ficcari iubent ut af* 
a flatus no noceant.Pondus fuflinere ualide abies larix etia in tranfiierfum pofitae. Robunolea 

incuruanf cedunt^ poderijllae renitunturmec temere rurapunf:priuf^ carie q uiribus defp 
ciunt.Et palma arboje ualida:in diuerfum enim curuaf. At populus cotra omnia inferiora pandif.PaP 
ma e contrario fornicaf^inus cupreflus aduerfus cariem tineafqp firmiirimae.Facile pandif iuglans. 
Fiunt enim 8C ex ea trabesifrangi^ le praenuntiat flrepitu.Quod in andro accidit:cu e balneis territi fo 
no pfugerunt,Pinus:picese:alni ad qua^ dudlus in flobos cauatur.Obrutae terra plurimis durat annis. 
Eaede fi no integant :cito fenefcunttmiro mo fortiores fi humori extra quo$ fuperfit.Firmiflima in te 
flum abies.Eade ualua^ repagulis & ad quaegj libeat inteflina opa aptifiima fiue graccoifiue capano:fP 
ue ficulo fabricae artis genere rpcdabilisiramento^e crinibus papinato femp orbe le uolues ad incitatos 
runcinari raptus.Eade & curribus maxime fociabilis glutino in tantuiut findaf ante cum folida efl. 

De glutinanda materia 6C lignis ledlilibus. CA. XLIIII. 

Agna aut 8C glutinatio:,pptereaqs fedlili bus laminis ac in alio genere operiunf « Staminea hoc 
m ufu probat uenam:8i uocant fertilea argumento fimilitudinis:quonia lacunofe crifpa.In om-' 

ni genere di glutinii abdicat quaedam inter fe 8i cu aliis infociabili glutino ficut robur.Sed 
nec fere cohaerent nili fimilia naturaiut fi quis lapide lignugj coniungat » Cornu maxime audit forbus: 
carpinus:buxus:poflea tilia.Cuicugp operi facilia flexilia oia quae leta diximus:pr«terq morus & caprP 
ficus.Durabilia ac fedlilia quse modice humida. Arida enim latius q uiridia ferris cedunnpraeter robur: 
6C buxumrquae pertinacius refirtuntiferrarLiq? dentes replent «qualitate inerti.Qua de caufa alterna in 
dinatione egerunt fcobem.Obedientiffima quocu^ in opere fraxinusieade^ corylo haflis melior:cor 
nu leuior:forbo lentior.Gallica uero enam ad currus flexibilis.Vite aemularetur ulmusini podus eflec 
in culpa.Facilis 8C fagusiqq fragilis QC tenore eodem fidlilibus laminis in tenui flexilisrcapfif^ ac feriniis 
fola utilis.Secatur in laminas pertenues di ilex colore quo^ no ingrataifed maxime fida iisiquac terun/ 
tur:ut rotarum axibus. Ad quos lentore fraxinus utilisificut duricia ilex:8i utroqp legitur ulmus . Sunt 
uero di parui ufus fabrilium minifleriorum infignes.Ideo^ proditum tefebris uaginas ex oIeaftro:bu 
xotilice:ulmo:fraxino utiliffimas fieri.Ex iifdem maleosimaiores quogp e pinu di ilice, Et iis aut maior 
ad firmitatem caufa tepeftiuae c«fur« q immaturae.Quippe cu ex olea durillimo ligno cardines in fo/ 
ribus diutius immorati plantae mo germinauerint.Cato uedtes aquifolios:laureos:ulmeos fieri iubet. 
Higinus manubria ruflicis carpinea:ilina:cerrea,Quae in laminis fecanfiquorugp operimeto uefliatut 
alia materies praecipua funt citrus:terebinthus:aceris genera:buxum : palma aquifolium:ilex:fambuci 
radix:populus,Dat & alnus (ut diflum efl) tuber fedlileificut citrus acer^. Nec aliarum tubera in peio. 
Media^ pars arborum crifpior:& quo^prior radici minoribus raagif^ flexibilibus macuIis.H«cpri 
ma origo luxiiriae arborem alia integi:& uiliores ligno preciofiores cortice fieri:ut una arbor fepius ue 
niret. Excogitatae funt di ligni bratteae.Nec fatis.Coepere tingi animalium cornua : detes fecaridignugi 
ebore diflingui;mox operiri.Placuit deinde materiem di in mari quaeri.Teftudo in hoc fedla.Nuperq| 
portentofis ingeniis principatu Neronis inuentum :ut pigmentis perderet feiplunfgp ueniret imitata li 
gnum.Sic ledis precia quaeruntur.Sic terebinthum uinci iubent.Sic citrum preciofius fieri. Sic acer de 
cipi.Modo luxuria non fuerat contenta ligno.Iam lignum emi tefludinem facit. 

De arbojiaetateiSC quae genera arbo^ minime durat. CA, XLV. 

Ita arbo |4 quarudam immenfa credi poteft:fi quis profunda mundi S^ifaltus inaccefibs cogi/ 
tat. Veru ex iis quas memoria holum cuflodic durant in udicerno Africani prioris manu fatae 

P 



II 



tIBER 

oliuafJtfm myrtus code loco confpicuae magnstudmis.Subeft fpecus in quo matics cius cultodire dra 
co tradif .Romae uero lotos in Lucinx area anno qui fuit fine magiflratil)us.ccclxix.utbis tedecodica* 
Incertum qtum ipfa ueruftior.Efleqde uetufliore non eftdubiu : cu abeo luco Lucina nominef.I-tec 
nue circiter annu.ccccl»habet. Antiqor enim illa efl:fed incerta eius aetas quae capillata dicifequonia ue' 
ftaliu uirginu capillus ad ca defert". Vepe altera lotos in uulcanali:qd Romulus conftituitex uidloria de 
decimis aequaeua urbi intelligit :ut auaor eft MafTurius.Radices eius in fope uf^ Cxfaris per ftationes 
itiunicipiope penetrant.Fuit cu ea cupreflus aeqlis circa fuprema Neronis principis,plapfa arg; negledfa. 
Vetuftior aiir urbe in uaticano ilex:in qua titulus aereis litteris hetrufeis religioearbore iam tunc digna 
fuifle fignat.Tyburtcs quo^ origine multo ante urbe roma habent. Apud eos extat ilices tres etia Ty^ 
burno coditore eo^ uetuftiorestapud qs inauguratus tradif.Fuille aute eu tradut filiii Amphiarai qut 
apud thebas obierit una aetate ante iliacu bellum»Sutaudores & delphica platanu Agamenonis manu 
fata.Et altera in caphie arcadiae luco.Sut hodie ex aduerfo iliefium urbis iuxta hellefpontu in Protefilai 
fepulchro arbores:quce oibus ephebiis eius cu in tantu accreuere;ut ilium afpiciant inarefcuntnurfurg^ 
adolefcur.luxta urbe aut quercus in Ili tumulo tunc fatae dicutuncil coepit ilium uocari. Argis olea nuc 
etiam durare dicifrad qua Ione in uaccam mutata Argus aliigauerir.In ponto circa heracleam arx fune 
louis Statiui cognomineubig? quercus duce ab Hercule latae.In eode tradlu portus Amyci eft Bebryce 
tege interfecto clarus.Eius tumulus a fupremo die lauro tegiturrqua infana uocattquonia fi quid ex ea 
decerptu inferaf nauibus iurgia fiatzdonecabiiciatur.Regioneaulocrenen diximtis per qua ab apamea 
in phrygiaitur.lbi platanus ofteditur:ex qua pepedit Marfia uiCtus ab Apollin^:quae iam tu magnitu 
dine eleda eft.Necno palma deli ab eiufde dei xtate confpicitur.Olympice oleafter:ex quo primus Her 
cules coronatus eftiSC tunc cuftodif religiole • Athenis quocp olea durare traditur in certamine edito a 
Minerua,E diuerfo breuifllma uita eft punicis:fico:malis,Ex iis pcocibus breuior g ferotinis : dulcibus 
gacutis:& dulcior in punicis.Item in uitibus:prsecipue<jfertilioribus«Grecinus audior eft fexagenis an 
nis durafle uites*Videnf 8C aquatica celerius interire«Senefcunt quidem uelocitenfed e radicibus repul 
lullant laurus: 8 C mali: 6 i pumcse^Firmifllmce ergo ad uiucdufn oleceiut quas durare annis.cc.inter au^' 
dlores conucniar«Et in fuburbano tufculani agri colle qui corne appellaf.Lucus antiqua religione Dia^' 
tix facratus a Latioiuelut arte tonfilii coma faginei moriseln hoc arbore mori eximia cerate noftra ada' 
mauit Paflienus Crifpus bis conful orator Agrippinae matrimonio & Nerone priuigno clarior poftea: 
ofculari compledtigp eam folitus.-non modo cubare fub earuinuragp illi affundere. Vicina luco eft ilex: 

6C ipfa nobilis.xxxv.pedil ambitu caudicis,x»arbores meties fingulas magnitudinis uifend^:filuagi fo-' 

Ia facit.Hedera necari arbores certum eft.Simile quidam dC in uifco:taetfi tardiorem ea^ iniuriam ar/ 
bitrantur.Naq? Si hoc praeter frudlus agnofeif non in nouiffimis mirabile . Quaedam.n.in terra gigni 
non poflunttSi in arboribus nafcuntur.Nagj cum fuam fedem no habeat:in aliena uiuut-.ficut uifcum« 

Eft & in lyria haerba qux uocatur caffiriasmo tarum atboribus-.fed ipfis etiam fpinis circuuoluens fefe: 
Item circa templa theflalica quee polypodion uocatur: 6 i quae dolichosiac ferpillum.Oleaftro quoqi de 
putato quod gignitur uocat phaunos»Quod uero in hifpiria fullonia hipophadlon calliculis inanibus; 
loliis paruis:radicealba:cuius fuccus ad detracliones in comitiali morbo utiliflimus habetur, Vifei tria 
gencra,N% eft in abiete dC larice cafritias.Stelin dicit euboea nafci.Hyphear arcadia . Vifeum autem in 
quercu :roborc:iIice:pruno fiIueftri:terebintho:nec aliis arboribus adnafci.Pleri^ copiofifiimu in quer 
cu:quod dryos hyphear uocant,In omni arbore excepta ilice dC quercu differentiam facit odor utriufqp 
Si folium non iucundi odoris.In utrogi uifcum amarum 6i lentu, Hyphear ad faginada pecora utilius. 
Vitia modo purgat primo:dein ea pinguefacitiquce fuffecere purgatioi , Quibus fitaliqua tabes intus 
negant durare ea.Edendi ratio aetatis quadragenis diebus, Adiiciunt diferimen in iis quae folia emittat: 

Si ipfi decidere.Contra inhaerere nato in xterna fronde. Omnino autem fatum nullo modo nafeitur: 
nec nifi per aluum auium reditilrmaxime palumbis di turdis. Haec eft natura ut nifi maturatu in uen' 
tre auium no proueniat. Altitudo eius no excedit cubitalem femper fruticofi ac uiridis,Mas fertilis.Foe 
mina fterilis, Aliquado no fernVifcum fit ex acinis qui, colliguntur meflium tepore immaturi. Nam fi 
accellere hymbresiamplitudine qdem augetunuifeo uero marcefcunt,Siccanf deinde: 6 C aridi tundun*' 5 

tunac conditi in aqua putrefeunt duodenis fere diebus,Vnum 9 hoc repe putrefcedo gratia inucnit.In<' | 

de in,pfluente rurfus malleo tufis amilTis corticibus interiore carne lentefcunt , Hoc eft uifcum pennis 
auium tadlu ligandis.Iuglandis oleo fuba^lum cum libeat infidias moliri. Non eft omitteda in ca reSC 
galliarum admiratio.Nihil habent druides(ita fuos appellant magos)uifco Si arbore in qua gignatur 
(fi modo fit robur) facratius.Iam per fe roborum eligunt lucosmec ulla facra fine ea fronde conficiunt; 
ut inde appellari quog! interpretatione grteca pofiintdruidcs uideri, Enimuero quicquid adnafcaf il»' 

Iis eca:lo miffum putantifignum^ effeeledlx ab ipfo deo arboris.Eft autem id rarum admodu inuen 
turSC repertum magna religioepetitunEt ante omnia fextalunatquae principia menfium annorum^ 
lis facit Si^ feculi poft tricefimum annuiquia iam uirium abunde habeatinec fit fui dimidia , Omnia fa-' 
nantem appellantes fuo uocabulo,Sacrificio epulif^ rite fub arbore pr^paratis duos admouent candi 
di coloris taurosquop^ cornua nunc primum uinciantur.Sacerdos candida uefte cultus arborem fcan 
dit.Falce aurea demittit,Candido id excipitur fago.Tum demu uidlimas immolant precantes ut fuum 
donum deus profperum faciat iis quibus dedcrir.Foecunditatem eo poto dari cuicu^ animali fterili ac 
bitrantur.Cotrag? uenena ofa cfle remedio.Tanta gentium in rebus friuolis pleru^ religio eft. 



SEPTIMVSDECIMVS 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER.XVII. 



PRCHEMIVM. 



Arborum Precia Mirabilia* 



CA. I. 




Tj ATVRA ARBORVM TERRA MARIQVE SPONTE SVA Pro 
^ I uenientiu di6Ia eil.Rellat eap^ qux arre & humanis ingeniis fiunt:uerius 
q nafcuntur.Sed prius mirari fuccurrirquaeabPulimus penuria pro indi 
, uifo poflefla a ferris:depugnante cu iis homine circa caducos frudus. Cir 
I ca pendentes uero 8C cum alitibus:in tanta deliciarum precia uenilTe clanT 
'fimo(utequide acbitror)exempIo.L.Crafrii ar^ Cn*Domitiiaenobarhi: 
i Craflus orarorfuit in primis nominis romani • Domus ei magnificaTed 
aliquado praedatior in eode paIatio»Q»CaruIi qui cimbros cu.GMarcio 
fudit.Multu uero pulcherrima confenfu ofum aetate ea in colle uiminali. 
G.Aquilii equitis romani clarioris etia tum q iuris ciuilis fcientiaxu tame 
obiefta Craflb fua ed. Nobiliflimape getiu ambo Craflus atgi Domitius 
cenfuram podconfulatum fimul geflere : anno coditae urbis fexcctefimo 
fexagefimofecudo frequetem iurgiis pp diflimilitudine moru. Tunc Cn« 
Domitius ut erat uehcmens naturatpraeterea accenfus odiorquod ex amulatione auidiflimu ed:grauj 
rer increpuit tanti cenforem habitare:,p domo milia numopi idetidem ^mittens» Et Craflus ut p 

lens ingenio femp 8C faceto lepore folers concedere fe refpodit:exceptis fex arboribus. Ac ne uno quide 
denario fi adimerenf emptam uolente Domitio«Craflus utrum ne igitur ego fum inquit quaefo Do/ 
mini exemplo graui 8c ab ipfa mea cefura norandus:qui in domo quae mihi hxreditate obuenit comP 
ter habitem{’an tu qui fex arbores aedimesi'Eae fuere loti patula ramope opacitate lafciuise. Cecina lar/ 
go ciceribus crebro in iuuenta nodra eas in domo fua odentante.Durauerunt(j quonia 6C de longif ' 
fimo aeuo arbopediximus(ad Neronis principis incediaiquibus cremauiturbe:annis.clxxx»Podea cuP 
tu uirides iuuenefqiini princeps ille acceleraflet etia arbope mortem. Ac ne quis uilc de caetero Crafli do 
muinihilgp in ca iu rgante Domitio fuifle dicendu pter arbores iudicet.Iam colunas quattuor hymetii 
marmoris aedilitatis gratia ad fcacna ornada aduedlas in atrio eius domus datueraticu in publico non/ 
du eflent ullse marmoreae,Ta recens ed opulentia tato^ tunc plus honoris arbores domibus afferebat: 
ut fine illis ne inimidtiape quide peium feruauerit Domitius,Fuere ab iis 6C cognomina antiquis. Frun 
ditio militi illi qui pclara facinora uulturnu tranfnatans fronde capiti impofita aduerfus Hanibale edi/ 
dit.StoIonu Liciniae genti ita,n,appella£ in ipfis arboribus fruticatio inutilisiunde 6C papinatio inueto) 
primo Stoloni dedit nome.Fuit 3C. arbope cura legibus prilcis ; cauru^ ed,xii.tabulis ut qui iniurias ce/ 
cidiffet alienas lueret in fingulas fidos aetis,xxv,Quid exidimamusj'futuras ne eas credidiffe ad fupra/ 
diidam aedimationc illos qui frugiferas tanti taxauerant^Nec minus mitaculu in pomo ed multarum 
circa fuburbana frutdu annuo addito binis milibus numum maiore fingulape reditu : q erat apud anti/ 
quos pdiorum.Ob hoc infita Bi arborum quo^ adulteria excogitata funtiut nec poma pauperibus na/ 
fceref.Nunc ergo dicemus quo maxime mo tantum ex iis ucdigal cotingatiueram colendi ratione ab/ 
foIuta^^dituri.Et ideo no uulgata tracdabimusrnec quae codare aiaduertimusifed incerta at^ dubia: 
in qbus maxime fallitur uita.Na diligentia in fuperuacuis affeflare non nodrum ed. Ante oia autem in 
uniuerfum dC quse ad eunda arborum genera pertinent in commune de caelo terra^ dicemus. 

De natura caeli ad arbores:&: qua parte caeli fpedare debeant. CA, II. 

Quilone maximegaudentidefiores ab afflatu eius laetioref^ di materiae firmioris » Qua in re 
a pleri^ falluntuncum in uineis pedameta non fint a uento eo opponenda:& id tatum a fepten 

trione feruandu.Quinimmo tepediua frigora plurimu arboru firmitati coferunt: 6i fic opti' 
me germinat. Alioqn fi blandianf auderi defatifcentesiac magis etia in flore,Na fi cu defloruere: ^tinus 
fequanf hymbrestin totu poma depeunt. Adeo ut amygdala 8C pyri etia fi oino nubiliu fiat audrinufue 
flatus amittant foetus,Circa uirgihas quidem puluere:inimiciflimum uti di oleae quoniam tunc coitus 
ed earum.Hoc ed illud quatriduu oleis decretorium.Hic articulus audrinus nubili fpurci qd diximus 
Fruges quo^ peius maturefeunt audrinis diebus:fed celerius,llla funt noxia frigoraiquae feptentrioni/ 
bus aut ppoderis fiunt horis.Hyemem quide aquilonia efleiomnibus fatis utilifITmum,Hymbres ue/ 
ro tunc expetendi euides caufa ed:quonia arbores foetu exinanitas : di foliope quoq? amiffione laguidas 
naturale ed auide cfurie.Cibus aut eape hymber,Quare tepidam efle hyeme ut abfumpto partu arbo/ 
tum fequaf protinus conceptus:ided germinatio ac deide alia florefeendi exinanitiotinutiliflimum ex 
perimentis creditur.Quinimmo fi plures ita continenf anni:etiam ipfae moriunf arbores, Quonia ne 
mini dubia poena ed in fame laborantium,Ergo qui dixit hyemes ferenas optadas non ^ arboribus uo 
ta fecit,Nec per folditia hymbresuitibus coducut,Hyberno quide puluere fieri mefles laetiores luxuria 
tis ingenii fertilitate didlum ed. Alioquin uota arborum communia funt frugu^ : niues diutinas fede/ 
rc,Caufa non folum quia animam terra: euanefeentem exhalationem includunt:& coprimunt:retro^ 
agunt in uires frugum at^ radices:uerum ^ di liquorem fenfim pracbetipurum preeterea leuiflimu^ 
quando nix aquarum exledium fpuma ed.Ergo humor ex iis no uniuerfus ingurgitans dilucnf(gp:fed 
quomodo fititur didillans uelut ex ubere alit omnia quae non inundat*Tellus quo$ illo modo ferme^ 



LIBER 

tefcfr:5(! fudc! f>tena;ac Ia(5cfcetibus fatis non efFoeta cu tepus aderintepidis aridet hoffsJta maxime fra> 
menta pinguefcunttpraetcrd ubi calidus femp aer eftrut in atgypro, Cotinuatio enim 6C ipfa cofuerudo 
idem <Juod modus aliubi cfficit.Plurimugp prodeft ubicu^ no elle quod noceat. In maiore parte orbis 
cum praecoces excurrere germinationes euocatac indulgentia c^Ii fecutis frigoribus exurutur. Qua de 
caufa ferotinse hyemes noxix filueftribus quo^ rquac magis etiam dolent urgente umbra fuamecad 
iuuante medicina.Quoniam ueftire teneras intorto ftramento in filueftribus no eft . Ergo tempcftiue 
aquis hybernis primum hymbribusrdeindegerminationeantecedetibus.Tertium tempus eft cu edu/ 
tant pomarnec protinusrfed iam ualido foetu.Quac frudlus fuos diutius continettlongiorefqp defiderac 
Cibostiis di ferotinte aquae utilesiut uiti:oleae:punicis.Hae iam pluuiae generis cuiui^ arboribus diuer/ 
fo modo defideranf :aliis alio tempore maturantibus.Quapropter iifdem hymbribus quaeda laedi ui/ 
deastalia iuuari.Et in eodem genere ficut in pyris.Alio die hyberna quaerunt pluuiastalio uero praeco^ 
da.V t pariter quidem omnia defiderent.Hybernum tempus eft ante germinationem quae aquilonem 
auftro utiliorem facit.Ratio eadem mediterranea maritimis prxfert(funt,n.pleru 9 frigidiora)6i mo^' 
tofa planis:& nodiurnos ignes diurnis.Magis fruuntur aquis fatamon ftatim auferente eas fole, Conue 
xa 8i fitus uineape arbuftorugj ratio eft:quas in oras debeat fpedtare.Virgilius ad occafus feri damnauit. 
Aliqui fic maluere q in exortu. A pluribus meridiem pbari aduerto. Nec arbitror ppetuu quicq in hoc 
praecipi pofte.Ad foli natura:ad loci ingeniu:ad caeli cuiuf^ mores dirigenda follertia eftJn africa meri 
diem uineas fpedtare 8i fi uiti inutile colono falubre eft:quonia ipfa meridianae fubiacet plags, Quapp 
ibi qui in occafum aut feptetriones conferet optime mifcebit folum caelo:cum Virgilius occafus impro 
bet.Nec de feptetrione relinqui dubitatio uidetur. Atqui in cifalpina italia magna ex parte uineis ita po 
fitis copertum eft nullas efle fertiliores.Multum rationis obtinent uenti.In narbenefi prouintia at^ Ii<'^ 
guria & parte hetruriae contra circiu ferere imperitia exiftimatur.Eudem^ obliquum accipere proui'' 
dentia.Is enim ibi aeftatem temperat:fed tanta pleru^ uiolentia ut auferat tedia. 

De focietate caeli & terrae ad arbores, CA. III, 

Vidam c^lum terrae parere coguntrut quae in ficcis ferantur oriente ac feptentriones fpeifter» 
q Qua; in humidis meridiem . Necnon ex ipfis uitibus caulas mutuantur . In frigidis praecoces 

ferendoiut maturitas antecedat algorem. Qua; poma uitefgp rores oderint cotra ortusiut fta>' 
tim auferat fol . Qua; ament ad occafus:uel etiam ad feptentriones ut diutius eo fruantur a Caeteri ue*' 
ro fere rationem natare fecu ti in aquilonem obferuare uites arbores poni fuafere. Odoratiore etiam 
fieri talem frudtum Democritus putat. 

De qualitate regionum. CA. IIII. 

Quilonisfitumuentorumq^reliquopi diximusfecundouoIumine.Dicemufqi^ximoplura 
6 c^Icftia.Interim manifeftu uidef falubritatis argumentu:quonia in meridiem etiam fpedian 

tium femp ante decidunt folia.Similis 8i in maritimis caufa.Quibufdam locis afflatus maris 
noxii:in plurimis idem utiles.Quibufda fatis e longinquo afpicere maria iucundu. Propius admouere 
falis halitu inutilc.Similis 8i fluminti ftagnoruq? ratio.Nebulis adurunt:auta;ftuantia refrigerant opa 
citateiatqj etia rigore gaudentiqua; diximus.Quare experimetis optime credif. A ca;Io proximum ell 
terrae dixifte ratione haud faciliore tradIu.Quippenon eadem arboribus conuenit& frugibusrplerum 
nec pulla quale habet capaniaiubiq} optima uitibus. Aut qua; tenues exalat nebulas . Nec rubrica muK 
tisIaudata.Cretaminalbenfiumpompeianoru^agro&argillam cundiisad umeam generibus ante' 
ponunt:qq praepingues quod excipitur in eo genere inuicem fabulum album.In ticinefi multif^ in lo' 
cis nigrum. Itemq^ rubrum etiam pingui terrre permixtum infoecundum eft.Argumenta quogp iudi' 
Cantium faepe fallunt.Non uricp folii laetum eftiin quo procerae arbores nitentiprxterq illis arboribus» 
Quid enim abiete procerius j' Aut quae uixifle poffit alia in loco eodem i Nec luxuriofa pabula pinguis 
foii femper indicium habet.Nam quid laudatius germaniae pabulis tamen ftatim fubeft harenate' 

nuilTimo cefpitum corio,Nec femper aquofa eft terraicui proceritas haerbarum. Non hercule magis q 
pinguis adhaerens dygitis.Quod in argillis arguitur . Scrobes quidem regefta in eos nulla complet:uc 
denla at^ rara ad hunc modum deprehendi poflit:ferro^ ornnis rubiginem obducit . Nec grauis auc 
leuior iufto deprehenditur podere.Quod enim terrae pondus iuftum intelligi poteft.Nec fluminibus 
aggefta femper laudabilis quado fenefeant fata quadam aqua . Sed negp illa qua laudatur diu praterq 
falici utilis fentitur.Inter argumenta ftipula crailitudo eft tanta alioquin in leborino campania nobili 
campo:ut ligni uice utantur.Sed idem folum ubicungp arduum opereidifficile cultu : bonis fuis acrius i 

pene q uitiis cum affligit agricolam.Et carbunculis qua terra ita uocatur. Emedari uitem hac terra pu I 

ratur.Nam tofus icaber natura fricabilis expetitur quo^ ab audloribus , Virgilius 3C qua filicem ferat 
non improbat uitibus.Salfag? terra multa melius creduntur:tutiora uitiis innafeentium animalium» 
Nec colles opere nudantunfi quis peritefodiat.Nec capi omnes minus foles atqt perflatus q opus fit ac 
cipiu nt.Et quafdam prunis ac nebulis palci diximus uites.Omniu repi funt quadam in alto fecreta:8d 
fuo cuiq corde prauidcnda.Quid ^ mutatur fape iudicata quoqp ac diu comprehenfann theftalia cit 
ca lariilam emiflo lacu frigidior fafta ea regio eft.Olea defiderunt qua prius fuerant. Item uites aduri: 
quod non antea thracia fenfit amoto hebro,Et circa philippos cultura ficcata regio mutauit cali habi' ! 

tum. At in fyracufano agro aduena cultor elapidato luto fole prodidit frugesidonec regeflit lapides . In 
fyiii ieuem tenui fuleo impiimilt uomerem:quia fubeft faxum exures albte femina«Iam in qbufdam 





SEPTIMVSDECIMVS 

focis fimilcs *ftus:immodici 8C frigorum cfFedus.Eft fertilis thracia frugum rigore : xflibus africa 
6i scgyptus.In chalchia rodiorum infula locus quidam eftin tantum foecundus:ut fuo tempore latum 
demetant hordeum:fublatum« protinus ferant:& cu aliis frugibus metat. Glareofum oleis folum ap 
tiflimum in uenafranorpinguiiumum in betica.Punica uina in faxo coquuntur.Cccubae nites in ponti 
nis paludibus madent.Tanta eft argumetorum 8i foli uarietas ac differentia.Oefar VopiTcus cum cau/ 
fam apud cenfores ageret campos rofix dixit italiat fume efTerin quibus perticas pridie relidas gramen 
operiret.Sed non nifi ad pabulum probanrur.Non tamen indociles natura nos efle uoluit:& uita con-' 
fefla fecit etiam ubi bona certa non fecerat. Quamobrem prius dicamus crimina. 

Genera terrarum. CA* V. 

Errarum amaram fiue macram fi quis probare uelit.Demonftrant ea atrae degeneref^ hxu 
t bac.Frigidam autem retorride nata,lte uliginofam triftia,Rubricam oculi . Argillofam quae 

operi difficillimarquae^ rafiros ac uomeres ingeribus glebis onerettqq aliquado non qd ope^ 
ri:hoc & frudlui fit aduerfum.Ite e contrario cineracea dC fabullu albu» Nam ftcrilis denfa callo facile de 
prehendif uel uno idhi cufpidis.Cato breuiter at^ ex fuo more uitia determinat» Terra cariofam caue; 
ne ue plauftro ne ue pecore impellas.Quid putamus hac appellatione ab eo tatopere reformidariiut pe 
ne ueltigiis quo^ interdicatfRedeamus ad ligni cariem 8i inucnimus illatquae in tantum abhomina/' 
cur uitia:aridae:nfiuIofae:fcabrae canefcentistexefae punicofie . Plus dixit una fignificatione q pofiit ulla 
copia fermonis enarrari»Eft enim interpretatione uitio^ quada no statetquae nulla in ea intelligi pot; 
fed natura fua anus terra* Et ideo infoecunda oiaiat^t etia imbecilla.Ide agru optimum iudicat ad radi^ 
cem montium planiciein meridiem excurrenteiquae eft totius iraliae fitus.Terram uero teneram quae 
nocetur pulla.Erit igitur haec optima dC operi fatiua.Intelligere modo libeat didam mira fignificatioe 
teneram:& qcquid optari debet in eo uocabulo inuenief.llla teperatae ubertatis.llla mollisifacilifq! cuP 
turiemec madidainec fitiens»Illa poft uomere nitefcens:quale fons ingenioli Homerus in ai mis ab eo 
caelata dixitiaddidit^ miraculil increfcentisiquis fieret in auro.llla qua recente exqrunt improba alites 
uomerem comitantes.corui^ aratoris ueftigia ipfa rodentes, Reddaf in hoc loco luxuriae quogp fente 
Cia 8C aliqua in propofitu,Certe Cicero lux dodrina^ altera Meliora inquit unguenta funt quae terram 
g quae crocu fapiur.Hoc enim maluit dixifle g redolent.lta eft profedo,llla enim erit optima : quae un< 
guenta fapiet.Quod fi admonendi fumusiqualis fit terrae color illeiqui quaeritu ncotingit faepe etiam 
quiefeente ea fub occafu folisiin quo loco arcus c^leftis deiecerit capita fua, Et cum a ficcitate continua 
immaduerit hymbreituc emittit illum fiiii halitum diuinu ex fole conceptuicui compari fuauitas nui/ 
Ia poflit.Is efle odor in comota debebitireptuf^ nemine falletiac de terra odore optime iudicabir. Ta/ 
Iis fere eft in noualibus caefa uetere filuaiquaeconfenfu laudatur . Et in frugibus quidem feredis eadem 
terra utilior intelligitunquotiens intermifla cultura quieuitiquod in uineis non fit»Eo^ diligetms eli>' 
genda eft:ne uera exiftat opinio eorurqui iam italiae terram exiftimauere laflam. Operis quidem facuP 
cas in aliis generibus conftat e cxloinec poteft arari poft hymbres aliqua ubertatis uitio lentefcens,Co/ 
tra in bisantio africac illum centena dC quinquagena fruge fertilem campum : nullis cum ficcus eft ara/ 
bilem tauris:poft hymbres uili afello:& a parte altera iugi anu uomerem trahente uidimus fcindi.Ter/ 
ram enim terra emendari(utaliqui prxcipiunt)fuper tenuem pingui inieda aut graciliibibula^ fuper 
humidam ac pinguemidementiae operarii eft.Quid enim poteft iperarequi talem colit. 

De terra quam britania&gallia amat. CA. VI. 

Lia eft ratio quam britannia 8C gallia inuenere alendi eam:ipfa quod uocant margam * Spiffi/ 
a or ubertas in ea intelligitur.Eft autem quidam terrae adeps;ac uelut glandia in corporibus ibi 

denfante fe pinguitudinis nucleo.Non omifere 8i hoc gracci. 

Degraecorumdodnna, CA. VII. 

Vid enim intentatu illis fLeucargyllion uocant candidam argilla:quain mcgaricoagro utun/ 
g tur.Sed tantum in humida frigidagp terra.lllas gallias britanniaf^ locupledantis cu cura dici 
conuenit.Duo genera fuerant»PIura nuper exerceri coepta proficientibus ingeniis,Eft enim al 
ba ruffa:colubina:argyllacea:tofacea:harenacea.Natura duplexiafpera aut pinguis.Experimcta utriuf^ 
in manustufufep geminus:aut ut fruges tantum alant : aut eaedem dC pabulum. Fruges alitofacea alba; 
qu^ fi fit inter fontes repertaieft ad infinitum fertilisjuerum afpera tradatu : dC fi nimia inieda eft exu/ 
fit folum.Proxima eft ruffarquae uocatur capnumargos intermixto lapide terrae minutae harcnofae.La 
pis contunditur in ipfo campo;primif^ annis ftipula difficulter caeditur propter lapides. Impendio ta/ 
men minimo leuitate dimidio minoris q caeterxinuefiitur . Infpergitur rara fale eam mifceri putant. 
Vtru^ hoc genus femel iniedum in.I, annos ualet dC frugum QC pabulfubertate. 

De terrarum generibus. CA. VIII. 

Vae pingues efle fentiuntunex iis praecipue alba.PIura cius genera.Mordaciflimum quod fu/ 
q pra diximus, Altepe genus albae cretae argentaria eft. Petitur ex alto in centenos pedes adis ple 

ru(ji puteis ore anguftatis intus ut in metallis fpatiante uena.Hac maxime britannia utif, Du 
rant annis, Ixxx.Ne^ eft exemplum ullius qui bis in uita hanc eidem iniecerir.Tertium genus candidae 
glifchromargon uocanuEft autem creta fullonia mixta pingui terraipabuli q frugu fertilior;ita ut mef 
fe fublata ante fementem alteram laetiflimum fecetur , Dum in fruge eft nullum aliud gramc emittit. 
Durat, xxx»anni$ denfior iufto, Cymini modo ftrangulatfoIu.CoIumbina gallia fuo noieglaucopelon 



UBER 

eppellattglebis excitatur lapidu mo.SoIa gelarioe ita foluif :ut tenuiflirnas bratteas Facif» Heee cxffqud 
fcrtilis.Harenacea utunf fi alia non fit:in uliginofis uerticibus 6i fi alia fitrubi hos gentium folos nouK 
rous:qui fertiliflimu agru colentes quaeuga terra infra tres pedes effofla 6C pedali craflitudine inicfta te 
tificent.Sed ea non diutius annis.x.prodeft.Hedui 6C pi(5onescalce uberrimos fecere agros.quacfaneS: 
oleis 8C uiribus utiliflima reperitur.Omnis aurem marga arato iniicieda eft:ut medicamentu rapiatur: 

& fimi defiderac aliquatulum.Quae primo plus afpera & quae in hxrbas non effunditur : alioquin no^ 
uitate quaecu^ fuenc foiu m teder.Ne fic quide primo anno fertilis.Interefl: 6i quali folo quxraf . Sicca 
enim humida meIior:arido pinguis.Temperata alterutra creta uel columbina conuenit. 

De cineris ufu:& de fimo:8C quae fata uberiore terra faciant:8C quae urat» CA» IX* 
Ranfpadanis cineris ufus adeo placet:ut anteponat fimo iumento 5 ^:quod quia leuiflimu eft: 
t ob id exurunt. Vtrog^ tame pariter non utunf in eode aruomec in arbuftis cinerernec quafda 

ad fruges ut diximus.Sunt qui puluerequo® uuas ali iudicennpubcfcetef^ puluerent:& ui> 
tium arborilq? radicibus afperget.Quod certu eft narbonenfi Quintiae & uindemias.certius fic eo coq: 
quia plus puluis ibiq fol conferr.Fimi plures differentiae.Ipfa resantiquajam apud Homepe regius fe' 
nex agrum ita fuis manibus tetificans reperif. Argeus rex in graecia excogitafle tradif.Diuulgaffe uero 
Hercules in italiarquae regi fuo Stercuto Fauni filio ob hoc inuentu immortalitatem tribuit.M.Varro 
principatu dat turdo^i fimo ex auiariis,Quod etiam pabulo boum fuu magnificat.Neg! alio cibo cele^ 
rius pinguefeere afleuerat.De noffris monbus bene fperare eftffi tata apud maiores fuere auiaria : ut ex 
lis agri ftercorarentur«Proximum Columella calubariis:mox gallinariis facitmatantiu alitum danaro. 
Caeteri auiffores confenfu humanas dapes ad hoc in primis aduocant , Alii ex iis pferunt hoium potus 
in corio^ officinis pilo madefacio. Alii per iefe aqua ite^ largiuf^ etia q cum bibitur admixta.Quippe 
plus iam ibi male domadum eft:cum ad uirus illud uini homo acceflerit . Haec funt certamina quibus 
inuicem ad tellurem quogj alendam utuntur hoies.Proximefpurcitias fuu laudat, Columella folus da 
nat. Alii cuiufcung? quadrupedis exitiofum. Aliqui columba^ prseferunt.Proximu deinde caprarii eff. 
Ab hoc ouium,Deinde boum.Nouiflimus iumentog^.H^e fuere apud pnfeos differentiae . Simul^ p'' 
cepta non inuenio re tali utediiquandodC hic uetuftas utilionuifumq? iam eft apud quofdam prouin-' 
tialium in tantum abundante geniali copia pecudum farina* uice cribris fuperiniiciifetore afpedlu^ te^ 
poris uiribus in quadam etiam gratia mutato»Nuper repertu oleas gaudere maxime cinere 8C calcariis 
tornacibus.Varro praeceptis adiicittequino quod fit leuiftimum fegetes aIendas,Prata uero grauiore:8i 
quod ex hordeo fiatimultafq! gignit herbas.Quidam ctia bubulo lumentope pr^eferuntiouillum^ ca 
prino.Omnibus uero afininitiquonia lentiflime mandat.Ecotrario ufus aduerfus utrugs^nuntiat.In/ 
ter omnes aiit conftat nihil efle utilius lupini fegeteipriufj filiquef aratro uel bidentibus uerfa : manP 
pulifuc circa radices arborum uel uiriu obrutis.Etiam ubi non fit pecus culmo ipfo uel etiam felice fter 
corare arbitranf,Cato ftercus unce fiat:ftrameta:lupinu:paleas:fabilia:ac frodes iligneasiquernafg; e fe-' 
gete euellito.Ebulu cicutam dC circii lalidla herbam aufta uulua^ ea fufternito ouibus frondem q? pu/ 
rridam.Vinea fi macrueritifai meta fua comburitoidC itidem inarato.lteij ubi faturus eris frumetum: 
oues ibi deletftato.Necnon & fatis quibufda ipfis pafei terram dicit. Segetem ftercorant frugesilupinu: 
fabaiuitia.Sicut ecotrario cicenquia uellif quia falfum eft:hordeum:foenu grarcuieruum.Ha-c om/ 
nia fegetem exuruntiSC omnia qure uellunt.Nudeos in fegetem ne indideris.Virgilius di lino fegetem 
cxuriidC auena:&: papauere arbitrat .Fimeta fub diuo concauo loco 8C qui humorem colligat ftramen>' 
to inteda ne in fole arefcant.Palo e robore depado fieri iuber,Ita fore ne innafeantur iis ferpentes.Fimu 
tnifeere terrre plurimum refert fauonio flante ac luna fitiente,Id pleriqi praue intelligunt a fauonii ortu 
faciendumiacfcbruariomenfetantumicum id plerag? fata aliis poftulentmenfibus.Quocuq?tempo/ 
re fiat curandum ut ab occafu requinodtiali flante uento fiattluna decrefeente ac ficca, Mirum in modu 
augetur ubertas affccftufg} eius obferuatione tali. 

De fatione arborum:5C auulfione nafcuntur arbores» CA, X* 

B unde prreditfta rone caeli ac terrae,Nunc de his arboribus dicemustquae cura hoium at^ ar/ 
a tepueniilt.Nec pauciora prope funt generaitam benigne naturae gratiam rettulimus, Aut.n, 

femine proueniunf.aut plantis radicis:autppagine:aut auulfioneiaut furculoiaut infito 8C co/' 
feifto arboris tunco.Nam folia palmarum apud babylonios ferijatqp ita arborem prouenire, Trogu cre 
didifle derniror,Qu 2 edam pluribus generibus ferunturiquaeda oibus. At pleragi ex iis natura ipfa do^' 
cuit:&: in primis femen ferereicum decidens exceptu^ terra uiuifceret.Sed quaeda no aliter proueniut: 
ut caftanea:: iugladesicaeduis diitaxat exceptis,Ex femine autem gq diffimili ea quoqt quae 8i aliis mo'' 
dis ferunf :ut uites 8i mala atij pyra.Na^ iis pro femine nucleusmo ut lupradidis frutftus ipfe. Et me/, 
fpila femine nafei poflbnt.Omnia haec tarda prouentu ac degenerantia 8C infito reftituenda. Interdum - 
etiam caftanea?,Quibufdam natura cotra oino no degenerandi quoquo modo feranfiut cuprefllsipal 
mis:Iauris,Na(j 8C laurus pluribus modis ferif.Genera eius diximus.Ex iis augufta & bacalis di pinus - 
fimili modo ferunf,Bacc£c mele ianuario aquilonis afflatu ficcante legunt lexpanduntur^ raroeme ca' 
lefiant aceruo,Poftea quida fimo ad ferendu paratas urina madefaciunt. Alii in qualo pedibus in ^fluen 
te deculcanr:donec auferatur cutis. Alioquin uligo infeftatmec patitur nafei. In fulco repaftinato palmi 
altitudine uicenas fere aceruatim menfe martio,Ea:de dCppagine ferunf,Triumphalifq^ talea tantum, 
Myrti genera ola in cap^nia baccis feruntur» Romae propagine tateti{ia,Demo««us Qi alio modo feri 



SEPTIMVSDECIMVS 

docettgrandiffimis baccap^ tufis leuiter ne grana franganf :ea^ in trita kfie cfrculigari : at^ ita ferirpa/ 
rictem fore denfitatistex quo uirgulae differanf.Sic 6C fpinas faepis caufa ferut tomicae meris fpinarum 
circulita.PiIas aiit laurus 6i myrti inopia a trimatu tepeftiuu eft traflferre.Inter ea quae femine feruntur, 
Mago in nucibus operofus eft» Amygdalae in argilla molli meridiem fpedlanti feri iubenf.Gaudereeas 
in dura calida^ terra,In pingui & humida mori ac fterilefcere,Serendas q maxime falcatas & e nouellaj 
fimo^ diluto maceratas per triduumraut pridie q feranf aqua mulfa.Mucrone defigi aciem lateris,JIn 
aquilonem fpe<ftare:ternas fimul ferendasttrianguli rationeipalmo inter fe diftantes:denis diebus ada^ 
quari donec grandefcant.Iuglandes nuces porreaae ferunf comiffuris iacetibus*Pinea; nucleis feptenis 
fere in ollas perforatas additisraut ut laurus quae baccis ferif. Citrea grano propagine» Sorba femine 
SC a radice planta 8C auulfionepueniunt»Sed illa in calidis.Sorba 3i in frigidis & humidis»Natura dC pia 
taria demonftrauit:multa^ radicibus pululare fobole denfa & pariente matre quas enecet» Eius quip/ 
pe umbra turba indigefta premitunut in lauris:punicis:platanis:cerafis:prunis.Paucorum in hoc gene 
re rami parcunt fobolirut ulmo^ palmaru^.Nullis uero tales pulluli proueniutmifi aquarum radices 
amore folis at^ hymbris in fua tellure fpariantur»Omnia ea non ftarim moris eft in fua locarirfed pri'' 
us nutrici darirat^ in feminariis adolefcere:iterum^ migrare.Qui tranfitus mirum immodum mitiV 
gat etiam filueftres:fiue arborum quoqp ut hominum natura nouitatis ac perigrinatiois auida eft:fiue 
difcedentes uirus relinqunnmanfuefcut^ tradatu ceu ferx dum radici auellitur planta»Et aliud genus 
fimile natura pmonftrauit. Auulfigp arboribus ftolones uixere»Quo in genere di cum parui funt aueP 
lunturrpartem^ aliqua e matris quo^ corpore auferunt fecum fimbriato corpore.Hoc modo platan/' 
tur punicae:coryli:maii:forbi:mefpiIi:fraxini:fici»In primifqp uites.Cotoneum ita fatum degenerat»Ex 
eodem inuetu eft:furculos abfeifos ferere hoc primo faepis caufa fadum fambucis:cotoneo:&: rubis dc 
padis»Mox 8i culturae:ut populis:alnis:falici:quac uel inuerfo furculo feritur. lam eae ibi difponuntur: 
ubi libeat efle eas,Quamobrem feminarii curam ante conuenit dici : q tranfeatur in alia genera.Nan^ 
6i huic principio eligi folum refertiquoniam nutricem indulgcntiorem efle q matrem fepe conuenit. 
Sic ergo ficcum fuccofumgp bipalio fubadumiaduenis hofpitale:&: q fimillimum terrae in qua tranffe'' 
rendum fit. Ante omnia elapidatum munitumgp ad incurfum etiam gallinacei generis . Quaminime 
rimofam:ne penerrans fol exurat fibras.Interuallo fexquipedum feri ne fe inter le contingatiSi noceat. 
Prxter alia uitia etiam uerminofa fiuntrideo fatriri conuenit faepiusihaerbaf^ auelli » Praeterea femina 
ipfa fruticantia fupputareiac facilem pati confuefcere.Cato di frucis crates imponi iubet altitudine ho/ 
minis ad folem recipiendumtat^ integiculmoad frigora arceda.Sicpyrorum maloru^ femina nutri 
ri»Sic pineas nuces.Sic cuprefibs femine fatas di ipfas.Minimis id granis conftat ; ut uix perfpici quxda 
pofIint»Non omittendum naturae miraculum.Ex tam paruo gigni arbores:tato maiore tritici di hor/ 
dei granotne quis fabam reputet. Quid fimile originis fuae habent malorum wrorumqp femina i"!-!» 
principiis refpuentem fecures materiem nafei indomitam ponderibus immenfis platarboris uelis tur/ 
ribus murifq! impellendis arietibus»H3ec eft natura eius.Haec potentia»Sup omnia erit e lachryma na/ 
Ici aliquid:utfuo loco dicemus»ErgoecuprefIbfoemina(masenim ut diximus no gignit)pilul£e colle/ 
dxrquibus docui menfibusficcanturfolejruptse^emittuntfemen formicis mire expetitum tamplia/ 
to etiam miraculo tantuli aialis cibo abfumi natale rantaye arboge.Seritur menfe aprili area aequata cy/ 
lindrisraut uolgiolis denfumiterrag! cribris fupercernif pollicis craflitudine . Contra immane pondus' 
attollere fe no ualettretorquef quee fub rerra»Ob hoc parcitur ueftigiis.Leniter rigatur a folis occafu ii» 
xrinis diebustut aequaliter bibat:doncc erumpar.Differunf poft annum dodrantali filo cuftodita tem/ 

K erieiut uiridi caelo ferantur ac fine aura»Miru^ didtu periculu tantu eo die efttfi rorauerit qtulucun^ 
ymbreiaut fi afflauerit.De reliquo tutae funt ppetua fecuritate»Aquafcp poftea odere . Et zinzifa gra/ 
no feruntur menfe aprili.Tuberes melius inferuntur in pruno filueftri di malo cotoneo . Et in calabria 
ea eft fpina filueftris:qusecu^ optime di myxas recipit:utiliter di forbos» 

De tranfferendisfeminariis:& ulmis ferendis & ferobibus. GA. XL 

Lantas ex feminario tranfferre ih aliud prius q fuo loco ponanf operofe prxeipi arbitronlicet 
p traflatione folia latiora fieri fpondeat.Vlmoje prius q folio ueftianf. Samara colligeda eft cir/ 

ca martias Kalen.cu flauefcere incipit.Deinde biduo in umbra ficcata fereda denfa in refrado 
terra fuper minutatim cribrata craflitudine quae in cuprelTis»Pluuiae fi no adiuud:riganda»Deferendae 
ex arearu m uenis poft annu in ulmaria interuallo pedali in unaquagp parte»Maritas ulmos autuno fere 
re utilius:quia carent femine, Na eae e piatis ferunf .In arbuftu quinquennes fuburbe tranfferunturrauc 
(ut quibufdam placet)quae uicenum pedu efle coeperut»Sulco qui nouenarius dicif raltitudine pedum 
trium:pari latitudine:& eo amplius circa pofitas pedes terni undi^ e folido adaggeratur»Arulas id uo/ 
eant in campania»Interualfa ex loci natura fummunf»Aridiores ferendas in campeftribus conuenit. Po 
pulos di fraxinos quia feftinantius germinat difponi quog? maturius couenit.Hoc eft ab idibus febru, 
plantis di ipfas nafcentes.In difponendis arboribus arbuftif^ ac uineis quincucialis ordinu ratio uulga 
ta di neceffariamo pflatu modo utilisiuepe di afpcdu grata quocu^ modo intueare in ordinem fe por/ 
rigente uerfu.Populis eade ratio femine qua ulmos ferendi : trafferedi quogi e feminariis eade di filuis. 
Ante omnia igitur in fimile trafferri terra aut meliorem oportet.Nec e tepidis aut praecocibus in frigi/ 
dos aut ferotinos fitus:ut neg? ex iis illos.Praefodere ferobes ante(fi fieri pofl«)tato:donec pingui cefpi/ 
te obducanf.Mago ante annu fieri iubetjut folem pluuiaf^ cobibantiaut fi coditio largita no fit : ignes 

p iiii 



LIBER 

frt medio ficrf ante mcnfes duostncc nifi poft hymbrcs m hfs feri. Altitudine ea^ m argillofo aut duro 
folo trium cubitorum efle in qua^ parte.In prunis palmo amplius:& ubi^ caminata foflura orecont 
prefTiore fint.Nigra uero terra duo cubita 8i palmu quadratis angulis.Eade mefura graeci audlores co' 
Icnriunnnon altiores quino femipede efle deberemec latiores duobus pedibus.Nufq uero fexgpede mi 
nus alto:quonia in humido folo ad uicina aquae perueniar.Cato fi locus aquofus fit inqt latas pedes ter 
nos.ln faucibus imifcp palmum 8i pcdemraltitudine quattuor pedum:eas lapide cofterni:aut fi non fiJ 
perticis lalignis uiridibus.Si nei^ eae finr:farmentis:ita ut altitudinem femipedem trahanf.Nobis adii'' 
ciendum uideturex praedidfa arborum natura ut altius dimittantur eK:quaefumma tellure gaudent: 
tanq fraxmus:olea,Haec & fimilia qternos pedes oportet demitti»Cacteris fat eft fi altitudinis pedes ter' 
nos effecerit. Excide inquit radicem iftam Papyrius curfor imperator ad terrorem preneftinorum prae 
toris.Deftringi fecurius fe tefte innoxium abradi partes:qux fe nudauerint terra. Aliqui lapides rotun 
dos fubiici malunttqui & contineant humorem &C tranfmittat.Non item planos facere:& a terreno ar' 
cere radicem exiftimantes.GIarea fubftrata inter utra^ fententiam fuerit . Arborem nec minorem bi' 
ma nec maiorem trima tranfferri quidam praecipiunt.Alii cum annum impIeat,Cato crafliore quingi 
digy tis non omifit.Idem fi abftineret meridianam caeli partem fignare in corticemt tranflata iifdem 8C 
aiTuetis (latucretur oris:ne aquiloniae meridianis oppofitac folibus finderentur:& algerent meridianae 
aqutIonibus.Quod e diuerfo affedfant etiam quidam in uite ficog permutantes in cotrarium. Denfio 
ra enim folia ita fieri:magifg protegere fruflum & minus amittere:ficug fic etia fcanfilem fieri.PIeri^ 
id demu cauentmt plaga deputati cacuminis meridiem fpedlettignari fifluris nimii uaporis opponi . Id 
quide in horam diei quintam uel o<3aua fpefl:are maluerim. Aeque latet no negligendtime radices mo 
ra inharefcantme ue a feptcntriombus:aut ab ea parte cxli ufg ad exortum brumale uento flante efFo' 
diantur arboresrautcerte non aduerfae iis uentis radices praebeanf.Propter quod emoriunf ignaris cau 
fx agricoIis.Cato oes uentos 8i hymbre quog in tota tranflatioe damnat . Et hocpderit q plurimum 
ter rx in qua uixerin t radicibus cohxrerc:ac tora cefpite circuligari.Cu m ob id Cato in corbibus tranf/ 
ferri iubeat.Proculdubio utiliffime quide fumma terram cotentus fubdi . Quidam punicis malis fub/ 
ftrato lapide non rumpi pomu in arboribus tradunt.Radices inflexas poni melius. Arbore ita locarituc 
media fit totius ferobis neceflarium.Ficus fi in ficilia bulborum hoc genus efl: feritunociflime ferre tra 
ditur pomuineg uermiculationi obnoxium.Quo uitio non carent reliqua poma fimiliter fata. Radi' 
cum eius magnam adhibendam cura ut exemptas appareatmon auulfas quis dubitet^’ Qua ratione 8C 
reliqua confelTa omittimus.Sicuti terram circa radices feftucato fpiflandam.Quod cato primum in ea 
ceeflecenfet.Plagam quog a trunco oblimi fimo:8i foliis prxligari prxeipiens. 

De interuallis plantandaji arbopi 8C umbris 8i ftillicidiisiSC ubi plantari debeant. CA. XII* 

V ius loci pars eft ad interualla pertines.Quidam punicas myrtos lauros defiores feri luP 
h ferunt.In pedibus tamen nouenis.Malos amplius pauloruel magis etiam pyrosimagifgamjt 

gdalasiSificus.Qdoptimediiudicabitramopt amplitudis ro:locorug& umbrxeuiuigar/ 
boristquonia has quog obleruari oportet.Breues funt quis magnap^ arboptiq» in orbem ramos circi' 
nent:ut in malis pyrifg.Eadem enormes cerafisilauris.lam quxdam umbra^jjprietas.Iuglandiu gra 
uis 3C noxiaietiam capiti humanoiomnibufg iuxta fatis.Necat germina & pinusifed uentis utrag refi' 
ftinquoniam 8C proteda uinearum ratione egent.Stillicidia pinus quercus ilicis pcnderofiflima.Nullii 
cuprefTirumbra tninima:& in fecircuuoluta,ricorum leuis quis fparfaiideog inter uineas feri noutan 
tur.Vlmorumleuisietiamnutries quxcugopacat.Sedatticohxcquogtuideturegrauiflimismecdu' 
bito fi emittantur in ramos.Conftridlx quidem ulmi noxiam efle non arbitror.lucunda & platani qg 
crafla.Licet gramini credere non foli : haud alia Ixtius operiente toros . Populo nulla ludentibus foliis. 
Pinguis alnoifed pafcent fata. Vitis fibi fufficitimobili folio:iaftug crebro folem umbra temperas. Eo' 
dem graui protegens in hymbrx.Omnium fere leuis umbrarquorura pediculi longi. Non fiftidienda 
hxc quog fcientiaiatg no in ultimis pdnendarquado quibufg fatis umbra aut nutrix aut nouerca eft, 
luglandium quidem pinorumg 8C picearum & abietis quacug attigeremon dubie uenenum eft.StiI' 
licidii breuis diffinitio eft.Oium qux^iedu frondis ita diffundunfiut per ipfas no defluant hy mbres: 
ftilla fxua eft.Ergo plurimu intererit hac in queftione terra in qua feremus : inquantum arbores qf^ 
alat.Iam per fe colles minora quxrut interualla.Vetofis locis crebriores feri conducit.Olea tame maxi 
mo interuallo.De qua Catonis italica fententia eft.In.xxv.pedibus minimu:plurimu.xxx.feri.Sed hoc 
uariatur loco^ natura.No alia maior in betica arbor.ln africa uero fides penes auiftores erit • Moliariai 
uocari multas narrat a pondere olei quod ferantannuo^uentu.Ideo»lxxv.pedes • Mago interuallo de' 
dit undigietia in macro folo aeduro atg uetofo.Cum minimum.xlv.Betica quide uberrimas mefles 
inter oleas metit.llla infeitiam pudenda efle conueniet:6i adultas inter fefe ludfari iufto plusrSi in fene' 
iftam prxcipitareiaut plerug ipfisiqui pofuere coarguetibus imperitiam fuam totas exddere. Nihil eft 
foedius agiicolisiq geftx rei penitentia multo iam ut prxftct laxitate delinquere, 

Qux arbores tarde crefcant:&quxceleriter:& de fabina. CA. XIII. 

Vxdam aute natura tarde crefcunt:6i in primis femine tantu nafcetia : 8i logo aeuo durantia: 
q At qux cito occidut uelocia funt:utficus:punica:prunus:malus:pyrus : myrtus:falix:6^ tamc 

antecedunt diuitiis.In trimatu enim fere incipiunt oftendentes & ante.Ex iis lentiflimam py' 
rus.Ocifiima omnium cypeius pfeudocapirius ftutex.Protinus enim floietifemeng ^feit. Ola ue^ 



SEPTIMVSDECIMVS 

' ro acelerius adolefcunt flolonibus ablatis:una^ in flirpc rcdadlis alimentfs.Eadena ttatufa propagi'' 
nes docuit.Rubi nagp curuati gracihrare 6C fimul ^centate nimia defigut rurfus in ferra capita.Ircru^ 
nafcunf ex fefe repleturi omnia:ni refiftat cultura:prorfus ut pollint ujderi hofcs terrnc caufa geniti. Ita 
peflima atm execranda res propaginem tamen docuitrat^ radicem acquiri uiridcm.Eadem aurem na 
' tura eft hederis.Cato propagari praeter uitem tradit ficumtolearpunicannaloji genera omnia.Lauru: 

prunos myrtus:nucesauellanas:&praeneftinas;platanu,Propagationum duo genera: ramo ab arbore 
dcprcflb in ferobe quattuor pedum quo(j:&: poft biennium amputato fiexutplantagt tranflara poft tri 
matutquas fi longius ferre libeanin qualis ftatim aut uafis fidilibus defodere propagines aptiflimum: 

I ut in iis tranflferantur, Alterum genus luxuriofiusiradices in ipfa arbore follicitando traicdis per uafa fi 
i ftilia:uel qualos ramis terracp circunpadiis.-atgj hoc blandimento impetratis radicibus:inrer poma ipfa 
I &cacumina(infummaenimcacuminahocmodopetunfaudaciingenio) arborealia longe a tellure 
faciendi.Eode quo fupra bienii fpatio abfcilla ^pagine:& cu qualis illis fata.Sabina haerba propagine fe 
titur & auulfionc.Tradunt fece uini aut e parietibus latere tufo mire ali.lifdem modis rofmarin'um fe 
runt:& ramo:quonia neutri femen.Rododendron propagine 6C femine, Capitulum.xiiii.quere 

in fine huius libri decimifeptimi,De fatione arborum,&c. 

De uite inferenda. CA, XV» 

Itiu uero in ferobibus ficcis ftramero opertos ac deinde terra obrufos:ut cacumine exiftanCa 
U to uite tribus modis inferit.Pr^fedla findi iubet per medulla.In ea furculos exacutos ut didlu 
addhmedullas iugi. Altero ut ii fefe uires c6tingat:utriuf^ in obliquu latere contrario adrafo 
iuniflis medullis colligari,Tertiu genus eft:terebrare uite in obliquu ad medullatcalamofg; addere 15/ 
gos pedes binostat^ ita ligatu infitu in tritacp illitu operire terra calamis fubreflis.Noftra aetas correxit 
ut gallica uteref terebra:quaeexcauat nec uritiquonia aduftio ois hebetattatqp ut gemafeere incipies lu 
getur calamus, Nec plus q binis ab infito emineat oculis ulmeo uimine alligatus:binaqp circundaretut 
acie a duabus partibus:ut inde potius diftillet humor:qui maxime uites infeftat. Deinde cu eualuiflenc 
flagella pedes binosruinculuinfiti incideref ubertaticraflitudinepmifTa .Vitibus inferedis tepus dede/ 
re ab aequinodio autuno ad germinationis initia.Satiuae piatae filueftriu radicibus inferunf natura fic/ 
cioribus.Si enim fatiuac filueftribus inferanf rdegenerat in fertilitate.Reliqua cxlo coftat. Aptiflima i/ 
fitis ficcitas.Huius.n.remediumappofiris fidilibus uafis modicus humor per cinerem diftillat.lnocu/ 
latio rores amat leues» Deemplaflratione. CA, XVI. 

Mpfaltri r6 & ipfa ex inoculatione nata uideri poteft.CralTo aut maxime cortici couenit ficut 
e eft ficis.Eigo amputatis oibus ramis ne fuccu auocer.Niridiflima in pte quag^ praecipua cerna 

tur hylaritasrexepta fcutula ita ne defcedat ultra ferru cortici iprimif ex alia cortex par cu fui 
germinis mama:fic copage defata ut cicatrici locus no fit:& ftati unitas fiat:no humore no afflatu reci/ 
pi&inihilominus tameSC luto munire uiculo melius.Hoc genus non pride repertu uolunt q nouis 
moribus fauet.Sed idetia apud ueteres graecos inuenifidi apud Catone:qolea ficu^ fit inferi iuflit me 
fura etia prsfinita fecudii reliqua diligeria fua.Cortices fcalpro excidi quattuor dygito^ logitudine:6i 
triu latitudine,At^ ita coagmentari dC illa fua intrita oblini.Eadc rone 8C in malo. Quida huic generi 
mifcuere fiiTuram in uitibus exepta cortice teflalla furculo a latere plano adigendo,Tot modis infita ar/ 
bore.Vidimus iuxta tyburtes tilia oi genere pomo^^ onufta alio ramo nucibustalio baccisraliude uite: 
ficis:pyris:punicis:maIoruffi generibus.Sed huic fuit breuis uita.Nec tamen oem expimetis afleq natu 
ra pouumus.Quaeda.n.naui nifi fponte nullo modo queunt.Ea^ imitibus & defertis tatu locispucni 
unr.Capaciflima infitoril oium dicitur platanus:poftea robur. Verum utra^ fapores corruput. Quae»' 
da ol genere inferunf:ut ficus 6C puniCcC.Vitis no recipit emplaftrarnec qbus tenuis ac caducus rimo/ 
fuf^ cortex.Ne^ inocultatione ficcac aut humoris exigui:fertilillima olum inoculatio: poftea empla/ 
flratio.Sed utraqi infirmiflima:& quae cortice nitunf tantu:uel leui aura ociflime deplanranf : inferere 
firmiflimu&foecundiusqferere. Exemplum huius rei. CA. XXVII, 

On eft omittenda raritas unius exempli .Corellius eques romanus Atefte genitus inferuit ca/ 
n ftaneam fuomet ipfam furculo in neapolitano agro , Sic fada eft caftanea quae ab ipfo nomen 

accepit inter laudatas.Poftea haeres eiufde libertus corellianam iteje inferuit.Hac eft inter eas 
differentia:illa copiofior.Hacc corelliana melior,Reliqua genera cafus ingenio fuo cxcogitauit:ac defra 
dos fererc ramos docuit:cum pali defixi radices cepiflent.Multa fic ferunf,ln primifg! ficus oibus qui/ 
dem aliis modis nafcens:praeterq talea.Optime quide fi uaftiore ramo pali modo exacuto adigatur al/ 
te exiguo fup terram relido capite:eogp ipfo harea cooperto. Ramo ferunf 6i punica palis laxato prius 
meatu:itc myrtus.Omniu ho^ longitudine triu pedu:craflitudine minus brachiali.Corticediligenter 
feruato:trunco exacuto.Myrtus & talei ferif .Morus talea rantum:quonia in ulmo ea inferi religio fui/ 
gurum prohibet.Quapropter de talearum fatu nunc dicendum eft,Scruandum in eo ante omnia : ut 
taleae ex feracibus fiant arboribus :ne curux:ne fcrabae:aut bifurcae:ne ue tenuiores q ut manum imple 
ant:ne minores pedallibus ut illibato cortice at^ ut fedura inferior ponatur fcmper:6C quod erit ab ra 
dice:accumuletur^ germinatio terra:donec robur planta capiat. 

De cultura taleage:& quibus teporibus infitio fiat. CA.XXVIII, 

q Vaecuftodienda in talea^ cultura Cato iudicauerit:ipfius uerbis optime praccipcmus,Taleas 

oleaginas quas in ferobe faturus ens;tfipidaneas facito diligenter^ tradato ne liber laboret: 



UBER 

eum dolabfs aur fccabis*Quas i feminario faturus eristpedales fadto*Eas fjc inferitdtioctis bfpaifo fub/ 
£lus fit:bene^ gluttus.Cum taleam demittis pede taleam opprimito .Si parum defcendat maleo aut 
mateola adiicitotcaueto^ ne librum fcindas.Cumadiicis palo prius locum ne feceris quo taleam de/ 
mittasjta melius uiuet talea.Et ubi trimae funtrtum deni^ curae fint:ubi liber fe uertet.Si i fcrobibus 
aut in fulcis feras:ternas taleas ponito*Eas diuaricato fuper terram nec plus quattuor digytis.Tranfuec 
fo femine uel oculis ferito.Diligeter eximere oleam oportet:& radices qplurimas cum terra ferre « Vbi 
radices bene operueristcalcare benerne quid noceat.Si quis quaerat quod tempus oleae fereda fitragro 
ficco per fementemragro teto per uer.Oliuetum diebus*xv*anteffquino(5ium uernum incipito puta/ 
re, Ex eo die dies.xl»rede putabis, Idfhoc mo putato.Qua locus redeferax eritrquac arida erunt: 8i fi qd 
uentus interfregerit in ea omnia eximito,Qua locus ferax no erit id plus conciditoiarato^ bene : eno/ 
datogi,Stirpes leues facitotcircum oleas autumno ablaqueato;& ftercus adiicito.Qui oliuetum fepif/ 
fime 6C altifTime mifcebit : is tenuifllma radices exarebir.Radices fi furfum abibunt crafliores fient:8i 
eo in radices uires oleae abibunt.Quze genera olearum uel in quo genere terrae uiuere & feri debeant: 
fpetftari^ oliuetatdiximus in ratione olei.Magno in colle ficcis & argilla 8C inter autumnum & bru/ 
mam feri iulTit.In craflb aut humido aut fubriguo a mefle ad brumam,Quod precepifle eum africae in 
tel!igif,Italia quide nuc uere maxie ferit,Sed 8i autunofi libear.Poftsqnodliu.xl. diebus ad uergiliaiu 
occafum.xiiii.foli dies funt:qbus feri noceat,Africx peculiare qde in oleaftro efl: iferere.Quadam seter/ 
nitate confenefeunt proxime adoptione uirga emifla:at^ ita alia arbore ex eade iuuenefcete.Iteruq! 6C 
quotiK opustfit ut eius eade oliueta conftent.Inferif autem oleafter calamo 6i inocultatione. Olea ubi 
quercus effolla fit male ponif:quonia uermes qui raucae uocanf in radice quercus nafcutur 8i trafeur. 
No inhumane taleas aut ficcare prius q feranf utilius copertu.Vetus oliuetum ab aeqnodio uerno itra 
uergiliape exortu interradi alternis anis melius inuetu.Ite mufeu circudare radici. Circufodi aut oibus 
anis a folftitio duu cubitore ferobe pedali altitudine.Stercorari tertio ano.Mago ide amygdalas ab oc' 
cafu arfturi ad bruma feri iubet.Pyra no eode tpe oia tpe oia:quonia ne^ floreant , Eade oblonga auc 
rotunda ab occafu uergiliape ad bruma, Reliqua genera media hyeme ab occafu fagitt^e fubfolanu auc 
feptetrione fpe(5^atia.Laup^ ab occafu aquite ad occafum fagittae.Cofella enim de tepore feredi quse ro 
efl uere 8i autuno,Id ex magna parte fieri decreuere.Eft 8C alia hora circa canis ortus paucioribus nota: 
quonia no omnibus locis utilis pariter itelligif.Sed haud omitteda nobis:no tradus alicuius ronem: 
lie^ naturae potius indagantibus.In cyrenaica regioe fub etefiape flatu coferunt.Necno 8C i grjecia olea 
maxime in laconia.Co infula &uitestuc ferit. Cxteri apud graecos inocoluareSiinferereno dubitat* 
Sed arborem no ferunt.Plurimuq? in eo locope natura pollet.N^ in segypto omni ferut menfe:& ubi 
eugp hymbres aefliui no funt:ut in india 8i xthiopia,NecelTario poft haec autuno ferunf arbores,Ergo 
tria tepora eade germinationis uer 8C canis ardturi^ ortus,Ne^ enim afalium tantu efl ad coitu auidi/ 
tasrfed multo maior efl terrae ac fatope omniu libido.Qua tepeftiue uti plurimu ineft conceptus,Peca 
liare uti^ in infitis cum fit mutua cupiditas utrin^ coeundi,Qui uer probant: ab aequinodtio flatim 
admittunt:praedicantes germina pturirerideo faciles corticu efle amplexus.Qui praeferunt autunum 
ab ardturi exortu:quonia flatim radice quanda capiant:& ad uer parata ueniantiat^ no protinus: ger/ 
minatio auferat uires.Quaeda tamen flatum tepus anni habent ubi 9 :ut caerafi 8C amygdalae circa bru 
mam ferendi uel inferendi.De pluribus locope fitus optime ludicabit.Frigida 8i aquoia uerno conferi 
oporter.Sicca 8i calida autuno,Comunis qde italiae ratio tepora ad hunc modum diflribuit.Mora ab 
idibus Februariis in aequino(fliu:pyra in autunum:ita ui bruma.xv.ne minus diebus antecedat.Malis 
aefliuis&cotoneis.Itemforbisprunispoflmediam hyeme in idusfebruarias.Siliquagraecae&: perfi/ 
ci ante bruma p autunu.Nucibus iugladi 5C pinesc dC auellanx graecae at^ caflaneae a Kalen,Martiis ad 
idus eafde.Salici 8C geniflae circa martias Kale.Hanc in ficcis femine:illa in humidis uirga feri diximus* 
Quae arbores focietategaudeant:&: de difciplina ablaqueandis: accumulandi, CA. XIX* 

St etiam nunc noua inferendi ratio:ne quid fciens quide prarterea quod ufq menerim a Colu 
e mella excogitata:ut affirmat ipfe.Qua uel diuerfae infociabilef^ naturae arbope copulentur 
ut fici at^ oleae.Iuxta hanc feri ficum iubet:no ampliore interuallo q ut contingi large poffit: 
ramo oleae q maxime fequaci ar^ obedituro.Eumgp omni interini tepore edomari meditatione cur/ 
uandi.Poflea fico adepta uires:quod euenire trimae at^ utKj qnquenii folet:derruncata fupficie ipfa^ 
deputata ut didtum efl adrafo cacumine defigi in cruce fici cuffoditu uinculis:nec curuatura fugiat « Ita 
quodam propaginum infitoru^ teperameto trienio comuni inter duas matres coalefcere.Quarto an 
no abfcilTum totum adoptatis efle:n6dum uulgata ratione haud mihi certe fatis coperta.Caetepe eade 
illa de calidis frigidif^ S: humidis dC ficcis fupradidia ratio & ferobes fodere monflrauit.In aquofis,n* 
ne(j altos negp amplos facere conueniuAltos aefliuofo folo 8C ficco:ut q maximeaccipiar aqua contine 
ant 9 .Haec di apud ueteres arbores colendi ratio efl.Feruetibus enim locis accumulant aeflate radices: 
operiut(j:nefolisardoradurat.AliubiabIaqueat:perflatuf^admittut,Iidemhyemecumilisagelu ul/ 
dicant.Contra illi hyeme apariuntihumorem^fitientibusquaerunt.Vbicum^ circunfodiendi arbo 
res ratio in circuitu pedes in orbe ternosinc^ in pratis:quando amore folis humorif^ in fuma tellure 
oberat.Et de arboribus haec quide frudus gratia ferendis inferendi% in uniuerfum fint dida. 

De falido 8C arudineto:& exteris exduis ad perticas palos, CA, XX*< 

h Inc reflat eape ratio;qux ^ptec alias feiunf luineas maxime caeduo ligno . Principatum in iis 



SEPTIMVSDECIMVS 

optment faliccs quarut» Tatio fit loco madido tamen refoflb duos pedes 8^ Temipcdctti talea Texquipf 
dali uel pcrticatqusc utilior quo plenior.Interuallo efle pedes fenos trimae pedibus binis a terra putatio 
ne coercentunut fic fe in latitudinem fundannac fine fcalis tondeantur.Salix enim foecundior eft quo 
terrae propior.Has quog? omnibus annis confodi iubent mefe apriIi*Haec eft uiminalium cultura.Pet 
ticalis & uirga dC talea feritur foflii ra eadem.Perticas ex ea iuftu eft caedi quarto fere anno . Et hae autc 
feneicentiu ^pagine fartiunt locUtPertica imerfa ac poft annu recifa.Salicis uiminalis iugera fingula fuf 
ficiunt«xxv*uineae iugeribus.Eiufde rei caufa populus alba feritur bipedaneo peftinatuitalca fexquipe^ 
dali biduo ficcata palmipcde interualloiterra fuperinieda duo^ cubitopt craflitudine.Harudo etianu 
dulciore q hac folo gaudet.Seritur bulbo radicis quealii oculum appellant dodrantali fcrobeiinteruaP 
Io duum pedum 8C femipedisireficitur^ ex fefe utere harundineto extirpato:quod utilius repertum q 
caftrare ficut antea.Nagp inter fe radices ferputrmtituo^ difcurfu necant .Tcpus infcredi prius q oculi 
harudinu imutefcat ante KaLmartias.Craefdt ad bruma uf^ definitqi cu durclcerc incipit . Hoc fignu 
qd tepeftiua habet caefura.Et hanc aute quoties di uineana fodiedum putanr.Scrif Sitrafuerfa non alte 
terra codita,Erupunt^ fingulis oculis totide plantae,Serit 8i deplatata pedali fulco binis obrutis gem/ 
mis:ut tertius nodus terra attingat prono cacumine:ne rores cocipiat.Caedif decrefcente luna * vineis ; 
anno ficcata utilior quiridis.Caftanea pedametis oibus praeferf facilitate traiftatusipdurandi puicacia, ■ 
regerminationccaeaua uel falicelaetior.Quxrit folum facileinecno harenofumrmaxime^ fabulii hu-'. 
midu autcarbunculiuuel tofi etia farina qlibet opaco fcptctrionali^ 8i pfrigido fitu uel ena decliui.Re 
cufat eadem galliam rubricam:cxta:oem^ terrae foecuditatem ieri nuce diximusifed nifi ex maximis - 
no ^ueninncc nifi quinis aceruatim fatis.Perfringi folu debet fupra ex Nouebri mefe in Februarium: 
quo folutxfponte cadunt ex arborc:atq;fubnafcuntur.Interuallafintped3li3undig! fulco dodrantali, 
Exhocfeminario trafferunf i aliud bipedali iteruallo plus bienio,Sut&: ^pagines nulli qde faciliores,-; 
Nudata enim radice tota in fulco pfternif.Tuc ex cacumie fup terra relido renafcitur 8C alia ab radice. 
Sed traflata nefcit hofpitarirpauet nouitare.Bienio fere poftea pfilit.Ideo nucibus potiufquam radice v 
plataria ccedua iplenf .Cultura no alia q fupradidis fodiendis fupputadi% p bienniu fequens.De caete 
ro ipfa fe colit umbra ftolones fuperuacuos enecate.Cedif intra feptimu annii.Sufficiunt pedam enta iu 
geri unius uicenis uinea^ iugenbusiquado etia ea bifida ftirpefiuntrdurant^ ultra alteram filuae fuaei 
cjefuram.Aefculusfimiliter proueniteaefura triennio fenior minus morofa nafci.In quacugi terra feri 
rurinafcif e balano fed no nifi tefculi ferobe dodrataliiinteruallis duoje pedu ferif leuiter quater anno." 
Hoepedamdu minime putrcfcinlaefumgp maxime fruticat,Prxter haec funt ctedua quae diximusrfra 
xinus:laurus:perfica:coryIus:malus:fed tardius nafcuntur.Terram defixa uix tolerannno modo hu/ 
morem .Sambucus contra firmiffima ad palum italeis feritur utpopuIus,Nam de cupreflb fatis dixP 
mus.Et praedidis uelut armamentis uinearum. 

De culturis &:difciplinaexcolendap^uineapt. CA. XXI, 

Eftat ipfape natura praecipua tradenda cura.Vitiu furculis 8C quaruda arbope quibus fungofi/ 
t or intus natura eft.-gdculatis ramopi nodis iterferpiut mcdulla.Ferulxipfse breues:& ad funt 

mabreuiores articulis utiq; duobus internodia includunt,Medulafiue illa uitalis anima eft 
ante fe tendit logitudine fpelles quadiu nodi peruia paret fiftula.Cum uero cScreti ademere tranfitunt 
repercufla erupitiab ima fui parteriuxra priore nodu alternis latep^ femp inguinibus nt didu eft in ha^ 
rudine ac ferulaiquope dextru ab imo intelligif articuloileuu in ^ximoiat^ ita peruices.Hsec uocatur 
in uite gcmaicu ibi cefpite facit .Ante uero q faciat in cocauo oculos:& in cacumine ipfo germe.Sic pal 
mites nepotes uuae folia papini gignunCMiru^ firmiora efle in dextra parte genita.Hos ergo in furcu < 
Iis nodos cum ferunf medios fecare oporrettita ne profluat medula:& in fico quide dodratales paxilli 
folo patefado fcrunturific ut defeendat quae proxima arbori fuerit.Duo oculi extra terram emineant* 
Oculi autem in arbope furculis pprie uocanf undegerminat.Hac de caufa 6i in platariis aliquado eo<' 
de anno ferut quos fuere laturi frudus in arboreicu tepeftiue fati prxgnates inchoatos coceptus aliubi 
pariunt.Ira fatas ficos tertio anno tralferre facile.Hoc pro fenefcedi celeritate attributu huicarbori ut ci 
tiflime ^ueniar.Vitium numerofior fatus.Primu oium nihil ex iis nifi inutile &L deputatum in farme 
to.Opputatur autem quicquid proximo tulit frudum. Solebat capitulatus utrin^ e duro furculus fe' 
ri eoqi argumeto malleolus etia uocaf nunc.Poftea auelli cum fua calce ceptus eftiutin ficome^ aliud 
eft uiuacius.Tertium genus adicdum etianum expeditius in calceiquod fagittx uocanticu itorti pan' 
guntur.Id enim cu decifi nec intorti trigemes.Plures aut ex eode furculo hoc modo fiunr.Serere e pan 
pinariis fagittas fterile eftino nifi foecundas oportet.Quac raros habet nodos infeeeundae iudicanf. At 
denfiras gemapt fertilitatis indicium eft.Quida feri uetant nifi eos qui floruerint furculos, Sagittas fere 
te minus utileiquoniam in tranfferendo facile rumpif quod intortu fuit.Seruntur pedali non breuio/ 
res longitudine quinqi fex ue nodop^.Pauciores tribus gemis in hac menfura efle non poterunt. Inferi 
eode die quo putanf utiliflimu.Si multo poftea nccefle fit ferere cuftoditos uti prarcipimus oportet ca 
ueri uticp ne extra terram pofiti fole inarcfcanuentoue aut frigore hebetent :qui diutius in ficco fuerit 
priufq ferantur in aqua pluribus diebus reuiuifcant.Solum apricum & qampliflimum in feminario fi 
ue in uinea bidente paftinari deper ternos pedes bipalio alte in area reiici quaternos pedum fermento: 
ita ut in pedes binos foflTa procedac.Foflatum purgari 8C extendi ne crudum relinquatur . Vc^ 8i exi/ 
ttiefura,Male paftini^tu deprehedunt fcana inaequalia.Menenda eft 6C ca pars qua: interiacet puluiois» 



UBER 

Surculi fcrunf St m fcrobe St in fulco Iongiorc:fupcr quos tenerrima ingeritur terra.Sed in gracili folo 
fruftra;nifi fubftrato pinguiore,Ncc minus g duos integi oportet:6c proximam attingi terram code 
paxillo deprimi St fpiflari.Interefle in plantario fexquipedes inter bina femina in latitudinem : in longi 
tudinem femiflesdta fatos malleolos.xx.iiii.menfe recidere ad imum articulummifi ipli parcatur.Ocu 
lorum inde materia emicat cum aqua,xxxvi.menfe uiuae radix tranffertur.Efl Si luxuriofa ratio uires 
ferendi:ut quattuor malleoli uehementi uinculo colligentur in parte luxuriofa:atg! ira uel per ofla bu 
buli cruris uel per colla fidilia traiedi obruantur binis eminentibus gemmis.Humefcunt hoc modo: 
recifi^ palmitem emittunt.PofteafiftuIa fradta radix libere capit uirestuuam^ fert:& omnium corpo 
rum fuorum acinosjn alio genere inuentu nouitio finditur malleolusimedulla^ erafa in fe colliganf 
ipfi caules:ita ut gemis parcaf oimodo.Tum malleolo in terram fixo mixta reritur:& cu fpargere coe 
perit caiUes deciditur:foditur^ facpius.Talis uuse acinos nihil intus ligni habituros.ColIumella ^mir>' 
tit:cum uiuere femina ipfa perq mi^ fit:& medulla adempta nalci.Surculis etia gbufda fit articulatio 
arboris non omittendu uidef^Na^ buxi tenuiflimis quinis fenifue colligatis depadti ^ueniut. Quoda 
in obferuatione erat ut defringerenf ex imputata buxoialiter uiuere no crediti.Detraxere haec expime^ 
ta fem inarii curagp.Sequif' uineape ratio. Quin^ geneje hsc.Sparlis p terram palmitibus aut per fe uite 
fubredla:uel oi am miniculo fiue iugo Aut pedatse fimplici iugo.Aut copluuitatae quadruplici.Qux pe 
datae ratio erit eade intelligif eius quogp in qua fine amminiculo uitis p fe fiabir.Id enim no fit nifi pe-' 
damenti inopia.Simplici iugo conflat porredlo ordine quem canterium appellant . Meliori^ ea uino: 
quado fibi ipfa no obubratrafliduoqp fole coquif :& afflatum magis fentit St celerius rore dimittit. Pi> 
pinationi quoqp St occatioi omni^ operi facilior.Sup caetera deflorefeit utilius.lugum fitprica aut ha-' 
rudine aut crine funiculoue:ut in hifpania:arundufio^.CompIuuiata copiofior uino efl dufla a cauis. 
aedium copluuiis.Diuiditurin quaternas partes totide iugis.Huius ferendi ratio dicetur eadem ualitu 
ra in omni generetin hoc uero numerofior tantum.His uero tribus feritur modis.Optime in paflina^ 
to:proxime in fulcotnouiflime in fcrobe.De paflinatione diiflum efl. 

De fulco Siuinearum putatione. CA, XXII» 

Vico latitudo palae efl.Scrobibus ternope pedum in quacu^ parte. Altitudo in quocu^ gene^ 
r re tripedalisndeo nec uitis minor tranlferri debet.Extatura etiamnu duabus gemis.Emolliri 

terra minutis in fcrobe ima fulcis fimo^mifcerineccflariu.Cliuofa altiores pofcunt ferobes 
Prffrereapuluinatisadeuexitatelabris.QuaeexiisIongioresfienf.utuites binas accipiant. E diuerfo 
ali* locabunf.Effc uitis radicem in media fcrobe oportet.Sed ipfam innixam folido in oriente aegno ' 
ftiale fpediare adminicula prima e calamo accipere.Vineas limitari decumano.xviii.pedum latitudinis 
ad contrarios uehiculorum tranfitustaliifgp conuerfis Iimitibus.Denu pedu diflingui p media iugera» 
Aut fi maior modus fit:totide pedum cardine quot decumano Iiuitari.Semp uero quintanis femitari» 
hoc efl in quinto quoqi palo fingulac iugo paginae includanf.Solo fpiflb no nifi repaflinatotnec nifi ui 
uae radice fert.Tencro St foluto uel malleolu fulco uel fcrobe.In colles fulcos agere tranfuerfos melius 
g paflinare ut defluuia palis eope corincanf. Aquofo caelo uel ficco folo malleolos ferere autumnornifi fi 
trados ratio mutauerir.Siccus enim Si calidus autuno pofeit feri.Humidus frigiduf^ etia ueris exitu. 
In arido folo uiuae radix quoij fruflra ferif .Male Si in ficcis mallcolusrnifi pofl hym bre. Aut in riguis 
uel frondens uitis:&: uf<j ad folflitium rcdle:uf^ uer ut in hifpania.Quiefcere uetos fationis die utilifii 
mum.PIeri® auflros optant.Cato abdicat.Interefle medio temperamento inter binas uites oportet pe 
des quinos.Minimum aut l*to folo pedes quaternos.Tenui plurimum odonos umbri Si marfi ad ui 
cenos intermittunt arationis gratia in iisiquae uocant proculeta,PIuuio Si caliginofo tradu rariores po 
niificco defiores cogruit.Subtilitas parfimoniae cSpendia inuenit.Cum uinea in paflinato feraf obiter 
feminariil faciendi ut uiuae radix loco fuo Si malleolus qui tranfleratur iter uites ordine feratur. Qu* 
ratio in iugero circitcr.xvi.uiuae radicem donat.Intra bieniu aute frudus quo tardius in fato prouenic 
§ in traflato.Viueradix pofita in uinea pofl annum refecatur ufgi ad terram : ut unus tantum emineat 
oculus amminiculo iuxta affixo Si fimo addito.Simili modo Si fecundo anno recidif uirefj cocipittdC 
intra fe pafeit fuffeduras oneri:alias feflinatione patiendi gracilifcatiac e mucida(ni cohibeatur)cafliga 
tione tali in foetum exeat tota.Nihil auidus nafciturtac nifi ad patiendu uires feruentuntota fit foetus. 
Pedamenta optima quae diximus aut radice:robur:oIea^:aut fi no fint paluiunipero: cupreflb ; albur/ 
notlambuco.Reliquoge generum fudes omnibus annis reciduntur.Saluberrima in iugo harundo co/ 
nexa fafciculis durat quinis annis .Cum breuiores palmites farmento iunguntur inter fe funiuimodo» 
ex hoc arcus funera dicuntur.Tertius uineae annus palmite uelocem robuflu^ emittit in quem faciat 
aetas uitpm.Hic in iugum infilit.Quidam tuc excaecant eum fpina falce auferendo oculos:ut noxia in' 
iuria longius euocent.Vtilior enim cofuetudo pariedi:fatiuf^ papinos adiudicate detergere uf^quo 
placeat roborari eam.Sunt qui uetant tangi ^ximo annoiquo tranflata fit:ne^ ante quadragefimum 
menfem falce curari.Tunc autem ad tres ge m mas reddi. Alii j>ximo gde anno recidut.Sunt ut ternos 
quaternofue fingulis annis adiiciunt articulosiquarto demu pducat ad iuguin.Ideo utriufcj frudum 
tardum.Praeterea retorridum ^ nodofum puluinofumejp reddit incremento, Optimu aut matre efle 
firmam rpoflea foetu audace.Nec tutu efl quod cicatricofum:magno impitiae errore.Quicquid efl ta' 
le plagis nafeitur no e matre.Totas enim habet illas uires du roboraf:8i annos accipit tota lcetus:cu p 
ruiflum fuerit nalci,Nil natura portionibus parit.Quae cu exercuerit fatis fu ma piinus in iugo collo' 



SEPTIMVSDECIMVS 

cari detjebif.Sin ctianu infirmforentrfub ipfo iugo horpirari:rcdfa uiribus non aetate dfccrnif.Tenic>’ 
rariil efl: ante craflitudine pollicare uiri impare.Sequenti anno palmites falutenf pro uiribus matris fin 
guli aut gemini.Iidem 8C fecundo fi cogit infirmiras nutrianf.Tertioqp demu anno duo adiicianf.Nec 
funt plures quaternis unqpmittedi.Breuirer^ no indulgendum eft:& femp inhibcda fcxcuditas.In ea 
cftenim naturarutpareremalirquiuere.Quicgdmatense adimif frudlui accedit.llla femina maiiult 
g frudum gigni quoniam frudus caduca res e(t,Sic perniciofe luxu riaunec ampliat fefed cgerit.Dabit 
confilium Sifoli natura.ln macro etiam fiuireshabebit;recifaintraiugummorcf:neois foetura fub 
eo excar.Minimu id efle debebit interuallu:ut attingat iugum fupet^ non tenear:adeo non recumbat 
in eo nec delicate fe fpargat.Ita teperef hic modus:utcrefcere etiam malit g parere.Palmes duas trefue 
gemmas fub iugo habere debet ex materiis qbus materia nafcaf «Tunc per iugu mergi alligariq! ut fu 
ftineaf iugo no pendeat.Vinculo mox aftriaus a tertia gema alligari:quoniam 8C fic coercet impetus 
materix.Denfiorefg! citra papini exultat:cacume religari uetant.Natura hxc eft deieda pars aut: pradi 
gata frudu dat plurimum^ ipfa curuatura.Quod citra efl: materiem mittittoffenfante credo fpiritu dC 
illa quam diximus medulla.Qux ita emicuerit materia frudii dabit anno fequente.Sic duo genera pal 
mitu.Q uod e duro exit materia^ in proximu annu ^mittitrpapinariu uocat.Aut ubi fupra cicatrice 
cfttfruduarium. Alterum ex adminiculo palmite femperqi fruduariu relinquif fub iugo* Et qui uo/ 
catur cuflos.Hic efl nouellus p;almes non longior tribus gemis: jjximo anno materia daturus : fi uitis 
luxuria ic colum pleriuEt alius iuxta eu uerucae magnitudine qui furuculus appellatunSi forte cuflos 
fallat.Vitis anteq feptimu annu copleat a furculo euocata ad frudum eiiuuenefcit:ac moritur.Nec ue<' 
tere placet palmite in longum & ad quartu ufj pedamentu emittirquod alii dracones : alii iuniculos; 
ut faciant quae mafculeta appcllant,Cu iduruit uitisrpeflimu in uinea traducere. Quito anno dC ipfi paP 
mites intorquenftfingulae^ e fingulis materte emittun£';ac deinde proximis prioref^ amputantur. 
Semper cuflodem relinqui me!ius«Sed is proximus uiti efle debet :nec longior g didu efl.Et fi luxuria 
uerint:palmites intorqueri ut quattuor materias uel duas fiuniiugaerituinea emittat «Si perfe uitis 
ordinabitur fine pedamento : qualecun^ tamen initio adminiculu defiderabit:dum flare codifeat : 6C 
reda furgere«Cstera primordia eade«Diuidi aute putatione pollicis iaequali examine undi^ ne pregra 
uet frudus parte aliqua:obiter ide deprimes prohibebit in excelfum emicare.Huic uineae trium pedu 
altitudo excelfiornutat:caeteris a quintordum non excedat hois longitudinem iuflamJis quo^ qux 
fparguntur in terra breuis ad innitendu caueas circudantcfcrobibus per ambitu adisme uagi palmites 
inter fe pugnent occurfantes.Maiorgi pars terra^ ita fupinam in tellure uindemia metit.Siquidem 8C 
in africa 8C in aegypto fyriaqp ac tota afia 8i multis locis eu ropae hic mos praeuakt.Ibi ergo iuxta terra 
comprimi debet uitis.Eodem modo 8C tempore nutrita radicetquo iniugata uinea:ut femp tatu polii 
ces relinquanf fertili folo cu tribus gemistgracilioregnis.Praeftat^ multos efle g logos.Quae de natu^ 
ra foli diximus tanto potentiora fentienf :quanto propior fuerit uua terrae.Genera fepari ac fingulis co 
feri tradibus utiliflimum.Mixtura enim generum etiam in uino no modo i muflo difcors.Autfi mi^ 
fca tu r no alia g pariter maturefeetia iungi neceflariu.luga altiora quo fetior ager & quo planior . Item 
rofeido nebulofo minuf^ uentofoconueniunt.Conrra humiliora gracili:& arido:sfluofo:uenti% ex 
pofito.Iuga ad pedamentu g ardiifimo nodo uinciri oporrenuitem leui cotineri.Quae genera uitium 
& in quali folo caelo^ eflent conferenda:cu enumeraremus naturas ea^ 6C uinogi notauimus.De relP 
quo cultu uehementer ambigitur.Pleri^ reflare tota pofl fingulos rores cofodi rubent uinea • Alii ue/ 
tant gemantemrdecuti enim oculos tadu^ intrantiu deteri,Etob id arcendu procul omne quide pe/ 
cus:fed maxime lanaturquonia facillime auferat gemasjnimicos 8i pubefeente uua roflros. Satif^ ee 
uineam ter anno confodi:ab sequinodio uerno ad uergilia^ exortu:&: can is exortu:&: nigrefeente aci' 
ro.Quidam ita determinant.Veterefemel a uindemia ante bruma cu alii ablaqueare deflercorare la' 
tis putent.Itep^ ab idibus apnlisianteg cocipianhoc efl in.vi.idus maii.Deindeprius g florere incipiat; 
& cu defloruerit:& uariante fe uua.Peritiores affirmant fi iuflo faepius fodiaf :in tantu tenerefeere aci/ 
nosrur rupantur.Qu^e fodiUnf ante feruenttes horas diei fodiendas couenir,Sicuti lutu nec» arare ne^ 
fodere.Foflione puluere excicatum cotra foles nebulaf^ ^defle,Pampinatio uerna in cofeflb efl ab idi 
bus maiis intra dies.x.utigs anteg florere incipiat:& ea infra iugu debere fieri.De fequente uariat fente' 
tfe.Cu defloruerit aliqui papinandum putant. Alii fub ipfamaturitate.Sed de his Catonis prjecepta 
decernent.Namqi&: putationum tradenda roefl.Protinus hanc a uindemia ubi caeli tepor indulgec 
adoriutur.Sed hoc fieri nung debet rone naturae ante aquifeexortum:ut in fydepe caufis docebimus 
proximo uolumine.Immo uero fauonio:quonia anceps culpa fit prxproperaefeftinationis . Si faucias 
recenti medicina mordeat qu:eda hyemis ruminatio certu efl gema eagi frigore hebetari:plagafgp fin/ 
di. Et caeli uitio exuri oculos lachryma diflillante.Na gelu fragiles fieri quis nefciatfOpapi ifla compu 
tatio efljn latifundis no legittima naturae feflinatio quo maturius putanf aptis diebusico plus mate/ 
xie funduntiquo ferius eo fludu uberiore*Quare macras prius couenit putarerualidas nouiflime. Pia' 
gam oem obliqua fieri:ut facile decidat hymbres:& ad terra uerti g leuiflima cicatrice:alcie:falce ; exa' 
da plaga^ couelata.Recidi aut femp inter duas gemasrne fit uulnus oculis in rccifa parte.Nigram efle 
eam exiflimant:&: donec ad finceram ueniatur recided^ quoniam e uitiofa materie utilis no exeat* 
Si macra uitis idoneos palmites no habeatiad terra recidi eamtnouofq? elici utiliflimum.In papinatio 
,oe no hos detrahere papinos qui cu uua fint«Id enim uuas fupplatatipr^terg in nouella uinea.lnutiles 




UBER 

judicanf in latfrcttatlnoab ocuIo»Quippceriamuuaqaaenafcataredarorigercftcutnifi ferro dctra 
hi no poffir,Pcdametura qda inter duas uites utilius putat ftatui:6i facilius ablaqueanf itatmeliufq? eft 
uniiugx uineae:ft rame & ipfl iugo fint uires:nec flatui infefta regioJn quadrfprita q proximum oneri 
adminiculum efle debetme tame impedimentum fentiat ablaqueatio cubito abcfle no amplius. Abla-' 
queari aut priufq putari iubent.Cato de omni cultura uitiu ita prjecipit.Qua altiflima uineam facito: 
alligatoqt reifte dum ne nimiu coftringasihocqi modo ea curato, Opita uitiu putata circufodito. Ara^ 
re incipito.Vltra citragp fulcos perpetuos ducito. Vites teneras q primu propagato.Veteres q minimu 
caflrato.Potius fi opus fuerit deiicito : biennio poft pra;cidito.Vite nouella relecari tu erit tempus: ubi 
ualcbit«Si uinca ab uite caluata erit fulcos interponito:ibi 9 uiua radice ferito.Vmbram a falucis remo 
neto : crebro® fodito, In uinea ueteri ferito ocimu,Si macra erit quod granu capit ne ferito.Et circum 
capita addito uercus .paleas:uinaceas:aliquid horuce,Vbi uinea frondere coeperit:papinatc,Vineas no' 
uellas alligato crebro ne caulis pra:fringatur.Et qua» iam in perticam ibit eius papinos teneros alligato 
Ieuiter:porrigitoq?,Quae ubi redte fteterint:ubi uua uallaria fieri coeperit:uites fubligato « Vitis infitio 
una eft per uertaltera cu uua florettea optima efl.Vinea ueterem fi in aliu locu tranlTcne uoles dutaxac 
brachium craflum primum deputato, Binnas gemmas ne amplius relinquito. Ex radicibus beneeP' 
fodito,Etcaue radices nefaucies.Itautifueritponito in fcrobe:autin fulco:opito^:& bene occultato, 
Eodem^ modo uineam ftatuito:aIligato:floxatog? uti fuerit:crebro^ fodito,Ocimum quod i uinea 
feri iubet antiqui appellabant pabulum umbrae patiens quod celerrime proueniat. 

Ratio arbuflorum. CA. XXIII, 

Equitur arbufti ratio mi^ in modu danata a Sarfenna patre filio^rcelebrata Scrofe: uetuftif 
f fimis poft Catonem peritiflimif^:ac ne a Scrofa quidem nifi um italiae coccfTa:cum tam Ion 
go iudicef aeuo.Nobilia uina non nifi in arbuftis gigni:& in iis quo^ laudatiora fummis : fi> 
cutubcriora imis:adeo excelfitate proficif.Hac ratione 8C arboreseligunf. Prima oium ulmus excepta 
.ppter nimia fronde atinia.Deinde populus nigra eade de caafa minus denfa folio.No fpernunt pleri^ 
8C fraxinum ficum^ etiam olea:fi non fit umbrola ramis.Hape fatus cultuf^ abunde tradiatus dt,An/ 
te tricefimufextum mefem attingi falce uetanf,Alterna feruanf brachia. Alternis putand annis , Sexto 
anno rnaritanf.Trafpadana italia praeter fupradidla:cornu:populo:tilia:acere:omo;carpino:quercu ar/ 
bullat agros, Venetia falice ^pter uligine foli.Et ulmus detrucata a media inter ramose fcana digerif: 
nulla fere,xx,pedualtioi e arbore.Tabulataeape ab odiauo pede altitudinis dilatanf in collibus ficcifgp 
agris. A d uodecimo in campeftribus di humidis Meridianum folem fpedlare palmites debet. Rami a 
;piedlu digj^tope modo fubrigi tonfili in iis tenuium quoqp uirgultoje barba ne obumbrcnt.lnter uallii 
luflii arbo^ fi aretur folutquadrageni pedes in terga fronteqpiln latera uiceni.Si no ared:hoc in omnes 
partes.Singulis denas fepe adnutriunt uitestdanato agricola minus ternis.Maritare nifi ualidas mimi/ 
cum tenecante ueloci uitiu m incremento.Sererc tripedaneo ferobe neceflariuidiftantes inter fefe arbo/ 
reqj lingulis pedibus.Nihil ibi malleolis atqp paftinationi.Nulla fodiendi impedia utpote cum arbufti 
ratio hac peculari dote prxftet:g^ in eode folo feri fruges 6i uitibus ^deft,Super^ g, uindicans fe altitu 
do no ut in uinea ad arcendas animalium iniurias pariete uel fepe uel foflapi uti^ impendio muniri fe 
cogat in arbufto.Et praedidia efl fola uiuae radicis ro.ltem propaginu:&: haec gemina ut diximus,Qua 
lo^ in ipfo tabulato maxime pbatarquonia a pecore tutilTima eft. Altera deflexa uite uel palmite iuxta 
fuam arborem aut circa ^xima caelibem,Quod fupra terra efl e matre radi iubef:ne fruticet , In terra 
ne pauciores gemae quattuor obruunf ad radicem capienda,Extra in capite binse relinquunf . Vitis in 
arbufto quattuor pedes in longo conflatio! fulco tres latoialtos duos cu femipede,Pofl annu propago 
inciditur ad medullamtut paulatim radicibus afluefeat fuis,Caulis a capite ad duas gemmas reciditur* 
Tertio totus mergus abfcidif : reponitur^ altius in terram:ne ex recifo frondeat,Tolli uiua radix a uin 
demia protinus debet. Nuper repertum dracone lerere iuxta arborem:ita palmite appellamus cmeri/ 
na pluribuf^ induratu annis,Huc praecifum q maxima amplitudine tribus partibus longitudinis dera 
fo cortice quatinus obruaf :unde & rafilem uocant:deprimerefulco:reliqua parte ad arbore eredia ocif 
fimu in uite,Si gracilis fit uitis aut terra:uifitatu eft q proxime folu decidirdonec firmetur- radix : licut 
neg» rofeidam leri:ne <5 feptetrionis flatu. Vites aquilone fpedlare debent ipfaeipalmites aute earudem 
ad meridiem.No eft feftinandum ad putatione nouell3c:fed primo in circulos materies colligeda : nec 
nifiualidacputatioadmouenda,Serioraferreannoadfrudl:uarbuftaquitisiugata.Sunt qui orno pu/ 
tari uetant priufq arbori longitudine aequauerit.Prima falce fex pedes a terra recidaf flagello infra reli/ 
fto 8C nafei coadio icuruatione materiae,Tres ei gemae no amplius deputato fupfint,Exqi iis emifli pal/ 
mites proximo anno imis inferanf fcanisiac per fingulos annos ad fuperiora fcandantrrelidio femp du 
ramento in fingulis tabulatis:8i emiflario uno q fubeat uf^ quo placuerit.De caetero putatione o! fla/ 
gella quae ^xime tulerint recidanf,Noua circucifis undi^ capreolis afpergantur in tabulatis »V ernacu 
la putatio deiediis per ramos uitium crinibus circudeftit arboretcrinel® ipfos uuis.Gallica in traduces 
porrigf.Aemiliac uiae in radices atiniap^ ambif fronde ea^e fugiens,E{t quoruda iperitia fub ramo ui/ 
te uinculo fufpendedi fuffocantiii inturiaiquado cotineri debet uimine no ariftari, Quinimo ctia qui/ 
bus falices fuperfunt molliore hoc uinculo facere malunt : haerba^ qua ficuli uocant ampelodefmcn* 
Graecia uero uniuerfa iunco cypero ulua.Lybera quogp uinculo per aliquot dies uagari : &: incoditam 
fpargi:at$ in terra qua per totu annu fpediauecit recumbere.Na^ ut ueterrina a iugo 8i canes a curfu 



SEPTIMVSDECIMVS 

I uolutatio iuuatiita tu 8 £ uitiu porrigi lumbos. Arbor quo ipfa gaudet affiduo leuata onere fimilis refpl 
I rantuNihil eft in opere natur^:quod no exemplo die^ noftiug! aliquas uices feriaji uelir : ob id pron> 
1 nus a uindemia purari:6i laflas erianum frudu edito improbaturmt purat£e rarius alligetur alio loco* 
Nag? orbita uinculi fentif uexatione no dubia.Traducisgallicte cultura binis utrinqj latcribus:fi pars 
quadrageno diftet fpatioiquaternis. Viceno inter fe obuii mifcenf alligatur^ uno conciliati uirgultojc 
comitatu obiter ligati qua deficiant»Aut fi breuitas no patiaf ipfopiiadalligato ^tendunf' in uidua ar/ 
bore iunco.Traduce bimum praecidere folebant»Oneratis enim uetuftate melius donare tepus ut trali 
Icm faciant.Ti largiatur cralTitudo.Alias utile toros futuri draconis pafci.Vnu ctiamnu eft medium in/ 
ter hxc 8i propaginem»Totas fupplatandi in terra uitesicuneifcj findendi:& in fulcos plures fimul ex 
una ^pagandi gracilitate fingula^e firmata circuligatis baftilibus : nec recifis qui a lateribus excurrunt 
pampinis.Nouarienfis agricola traducu turba no cotentusmeccopia ramope ipofitis etiamnu patibulis 
palmites circuuoluit.Itaqi praeter foli uitia cultura quogp torua fiunt uina.AIia culpa iuxta urbem uara 
cinis:quse alternis putant annistno quia id uiti conducanfed quia uilitate redituu impendia exuperet. 
Medium temperamentum in carfulano fequunftcariolaf^ tatum uitis partes incipietes marcefeerede 
putandoicaeteris ad uuam relidis detrado onere fupuacuo ^ nutrimeto omni eft raritas uulneris.Scd 
siifi pingui Iblo talis cultura degenerat /n labrufcam.Arbufta arari qaltilTime defiderant : & fi tantum 
frumenti ratio no exigit.Papinari ea non eft moris:&: hoccopendium opx.Deputanf cum uite pariter 
interlucata denfitate ramo^eiqui lint fupuacui:& abfumat alimeta.PJagas ad feptentrione aut ad meri^ 
die Ipedare uetuimus.Melius fi negp in occafus folis . Diu enim dolent talia quogj ulcera dc difficile fa/ 
nefcunralgendo minus aeftuandoue»No eadem in uite quae in arbuftis libertas: quonia certa latera 8C 
faciliusabicondereiqdetorquerequouelis.Plagasinarbogdtonfurafupinare uelut calices faciendi ne 
confiftat humor. Viti adminicula addenda quae fcandat apprehenfa fi maiores fint. 

De feruandisuuis di morbis arbo 9 ,r. CA. XXIIII» 

Itium generofaje pergulas quinquatribus putandas;6i quape feruare uuas libeat decrefeente 
a luna tradunt.Quae uero iterlunio fint putatae:nullis animaliu obnoxias elle. Alia ratione ple 

na luna nodu tondendas:cu fit ea in leone:fcorpione:fagittario:tauro:at^ in totu feredas ple/ 
na aut crefeente utiq; cenfennSufficiunt in italia cultores deni in centena iugera uinea^ • At abunde de 
fatu cultu^ arbo |4 tradato quonia de palmis ac cytifo peregrinis arboribus aflatim diximus : ne quid 
defit:indicandareliquanaturafitmagnoperepertinensadomniaea.Infeftanter nagpdi arbores mor/ 
bistQuid enim gentiu caret iis malis^’Et filueftriu quidem perniciofos negant efleiuexarigp tantu gra/ 
dine in germinatione aut flore. Aduri quo^ feruore aut flatu fragiliore prxpoftero die q fuo . Frigora 
etiam profunt ut diximus.Quidergo:n6ne 8i uites algore inrereut;’Hoc quidem eft quo deprehenda 
lur foli uitiumtquoniam no euenit nifi in frigidoJta^ per hyemes cadi rigorem ^bamus.Non enim 
folum infirmiflimae arbores gelu periclitanf :fed maxime:uexati% na prima cacumina inarefcut:quo»' 
niam praeftridus gelu no potuit eo peruenire humor. Arbo 5 ^ quidam comunes morbi:quidam priua 
ei gene^.Comunis uermiculatio eft.Sideratio 8C dolor mebro^iunde partium adhibita focietate no/ 
minu quo^ cu holum miferiis truca dicimus certe corpora 8C oculos germinu exuftos:ac multa fimi/ 
M forte.Ita^ laborat fame 8C cruditate.-quae fiunt humoris quantitate. Aliquae uero obefitate : ut 

omnia qu£C ferunt refinam nimia pinguedine in txdam mutanf :& cum radices quoq^ pinguefeere eoe 
pererintereunt.Vt animalia nimio adipe qto & peftilentia per genera:ficut inter holes nuc feruitia nuc 
plebes urbana uel ruftica.Vermiculantur magis minufue quaedaioes tame fere.Id^ aues caui corticis 
fono cxperiuntur.Iam quidem 8i in hoc luxuria efle ccepit:praegradef^ roboge delicatiores ut in cibo. 
Coflos uocant. At^ etiam farina faginati.li quo^ alnles fiunt.Maxime aut arbogi haec fentiut pyri.-ma 
li.fici.Minufo quae amarae funt 8C odoratae.Eoge qui in ficis exiftunt alii naftunt ex illisialios parit qui 
uocatur ceraftes.Om nes tamen in ceraftem figuranturifonumgi edunt paruuli ftridoris.Et forbus at/ 
bor infeftaf uermiculis ruffis pilofisiat^ ita emorif.Mefpila quo^ in feneda obnoxia ei morbo eft.Si' 
deratio tota e caelo conftat.Quapropter 6C grando in iis caufis intelligi debet:& carbunculatio : quod 
pruinape inturia euenit.Haec enim uerno tempore inuitatis 6i erumpere audentibus fatis mollibus in/ 
fidens adurit ladefcentes germinu oculos:quod in flore carbunculum uocant.Pruinae pniciofior nam 
ra:quoniam lapfa perfidet:gelat^:ac ne aura quide ulla depellifrquia no fit nifi in moto aere 8i fereno* 
Proprium tame fiderationis eft fub ortu canis ficcitatu uaponcuinfitjeac nouellae arbores moriunf: 
praecipue ficus &: uites.01ca praeter uermiculatione qua aeque ac ficus fentit.Clauum etiam patif : fiuc 
fungum placet dici uel patella.Haec eft folis exuftio.Nocere tradit Cato rubru mufeum . Nocet ple/ 
ru 9 uitibus at^ oleis nimia & fertilitas.Scabies comunis olum cft.lmpetigo & quae adnafei folent co 
deae peculiaria ficorum uitia.Nec ubiq!,Sut enim quaedam aegritudines & locc^Ve^ ut homini ner 
uorumcruciatus:lic&arbori:acduobusxquemodis.Autcniminpedes hocelt radices erumpit uis 
morbiraut in articulos:hoc eft cacum inu digytos:qui longiflime a toto corpore exeunt.Inarefcunt er/ 
go & funt apud graccos fua nola utrig? uitio.Vndi^ primo dolor:mox & macies eaje partium fragilis; 
poftremo tabes morbufgp no intrate fucco:aut noperueniete:maximeq! id fici fentiunt.Oprificus oi/ 
Ijus Imunis cftiquae adhuc dixim.us*Scabies gignit roribus lentis poft ueigilias.Na fi rariores fuere per 
fundunt arboremino fcalpunt fcabie.Cactepi fi cadut;fiue hymbres nimii fuere. Alio modo ficus labo/ 
rat radicibus madidis. Vitibus praeter uer miculationem dC liderationem m orbus peculiaris articulaho 





LIBER 

rribus de Muf/s. Vna ui t^pf Ratum germinibus ablatis. Altera ut notauit TheophraHus in Ripinu exci 
fis.Terria culturae fpentia laefis.Omnes enim ea^ iniuriac in articulis fentiunf.Siderationis genus cR in 
his dcflorefcennbus roratio.Aut cu acini priufq crefcant decoquuntur in callum, Aegrotant 8C cu alfe,' 
redaefis uredine attonfape ocuIis.Ex calore hoc euenit intepcftiuo:quonia oia modo conflant : certo^ 
teperamento fiunt, Et culpa uinito^ colcntiu:cum praeflringunf ut diclu efl.Aut circufoflbr iniuriofo 
idu uerberauit.Vel etia fubarator iprudens laxauit radices corpufue defquamauit»Efl 3C quaeda contu 
fio falfis hebetioris.Quibus oibus caufis difficilius tolerant frigora aut aeflus:quonia in ulcus penetrat 
ois a foris iniuria.Infirmiflima uero malus maxime quae dulcis efl.Quibufda debilitas flerilitate non 
necem affertrut fi qs pino cacumen auferat palmae.Sterdefcunt enim nec moriunt.Aegrotant aliquan-' 
do & poma ipfa p fe finearbore:fi neceflariis temporibus hymbres aut tepores uel afflatus defuere: aut 
contrario abundauere.Decidunt enim aut deteriora fiunr.Peflimum efl inter oia cum deflorelcentem 
iiirem & olea percutit hymber:quonia fimul defluit fru(flus,Sunteade caufa nafcentes & erucae dirum 
animal :erodunt^ fronderaliae flore»01iua^ quo^ ut in miletoiac depafla arbore turpi facie relinquur* 
Nafcif hoc malum tepore humido 6C leto,Fit aliud ex eodem fi fol acrior infecutus inuiTerit ipfum uP 
tium:ideo 9 mutauir.Efl etianum peculiare oliuis 8C uitibus:quod araneum uccantreu ueluti telte in/ 
uoluunt frudlu 8C abfumunt. Adurunt & flatus quida eas maximeifed 6i alios frudus.Nam uermicu/ 
latione dC poma ipfa per fe qbufdam annis fentiunt.mala:pyra:mefpila:punica.In oliua ancipiti euen/' 
tu quando fubeunt nati frudum adimunt, Augent fi in ipfb nucleo fuere erodetes cum. Gigni illos 
hibent pluuiae quae fiunt pofl arturum.Eaedem fi auflrinae fuere:generant,ln drupis quoqi qu^ matu 
refeentes tunc funt praecipue caducar.Id riguis magis euenit:etia fi no ceciderit faflidiendis. Sunt & cu/ 
ficum genera aliquibus molefla:ut glandibus fico qui uidenf ex humore nafei tunc dulci fubdito cor/ 
ticibus. Et argrotatio quide fere in his efl.Quacda rempo^ caufe aut locoiji jpprie dicunf morbi:quo/ 
niaptinus necat:ficut tabes cu inuaferit arborcraut uredo, Vel flatus alicuius regionis ppriustut efl in 
apulia atabu!us:in euboeaolympias.Hicenim ii fiauerit circa brumaiexurit frigore arefaciens : ut nui 
Iis folibus poftea recreari pofiint.Hoc genere conualles & appofita fluminibus laborant.Praccipue^ ui 
tis:oIea:ficus.Quod cum euenerit detegif flatim in germinatione, In oliuis tardius.Sed in oibus fignu 
efl reuiuifeendi fi folia amiferctalioquin quas putes pratualuifIe:moriunt»Nonuq inarefeunt folia: ea' 
dem^ reuiuifcunt. Alte in feptetrionalibus ut in ponto ph rygia frigore aut gelu laborant:fi pofl bru' 
ma c6tinuare,xl.diebus,Ibi aut & in reliqs partibus fi,ptinus editis fi udibus gelatio magna colecuta efl 
etiam paucis diebus necar.Quae iniuria hominu coflant fecundas habent caufas,Pix oleu:adeps inimi' 
ca praecipue nouellis,Cortice in orbe detrado necanfcxcepto fubere:quod fic etia muatur: crallefcens 
enim praeftringit & flrangulat.Necandrachne offendif:fi no fimul incidatur corpus.Alioquin & ce 
rafus hc tilia& uitis corticem mittunt:fed non uitalem:nec proximum corpori : uerum cum quifub/ 
nafcenre alio cxpellitur.Quarudam natura rimofus cortex:ut platanis.TiIiae renalcitur paulominus q 
torus. Ergo iis quapi cicatricem trahit medenf luto fimog;:6i aliquando ^funt:fi no uehementior fri 
gope uel calorum uis fecuta efl.Qucedam tardius ita moriunf:ut robora & quercus,Refert tempus 
anni. Abieti eniin & pino fi quis detraxerit fole taupt uel geminos trafeunte cum germinat flatim rno' 
nuntur.Eademiniutiamhyemcpaflaediuriustolerant.SimiliterilexSirobur&quercus.Quodfi an 
gufla decorticatio fuerinnil nocet fupradidis.Infirmiores quide dC in folo gracili uel ab una tantii par/ 
re detradus interimit,Similem 81 decacuminatio ronem habet cuprefliipice^icxdri.Ea: enim detra' 
do cacumine aut ignibus aduflo intereunr.Similem depaflio animaliu.Oleam quide etiam fi lam/ 
bat capra flerilefcere audor efl Varro ut diximus.Qusdam hac iniuria moriuntur . Aliqua deteriora 
fiunt:ut amygdate.Ex dulcibus enim traffiguranf in amaras. Aliqua uero etia utiliora : ut apud chios 
pyrus qua phocida appellant.Na detrucatio diximus quibus ^defet.Intereunt plera^ excifa flirpe:ex 
ceptis uite maIo:fico:punica.Qutcda uel ab ulcere,Ficus hac iniuria fpernit:& oia qua refina gignunt. 
Radicibus amputatis mori minime miru eft.Plera^ tame no oibus:fed maximis:aut qua funt inter 
illas uitales abfeiflis moriuntur.Necat inuicem inter fefe umbra,Vel denfitate at^ alimenti rapina.Ne 
cat & hedera uiciens.Ncc uifcum jpdefl 8L cytifus:nec aureo quod alimo graci uocant. Quorumdam 
natura no necat quide:fed ladit odore aut fucci mixtura:ut raphanus laurus uitem . Olfatrix enim 
infelligifiSC tangi ea odore mirum immodum.Ideo^ cum iuxta finauerti & recedere : faporegp inimi 
cu fugere.Hinc fumpfit Androcides medicina cotra ebrietates raphanu madi pracipiens.Udit 8L caule 
&omneolus,Odit&corylumnifiprocuIabfinttriflisat^agra.IMitruquide& alume marina aqua 
calida QL faba putamina uel erui ultima uenena funt inter uitia arborum. 

De prodigiis ex mutatione:6i de remediis ex arboribus:6i qua irrigatione ^Gdat : & 
qualiter rigandu & mirabilia de riguis. CA. XXV. 

St 8C prodigiis locus,Inuenimus enim fub foliis natas uite,: ficum:8i malu:punicu flirpe fru' 
e dumtuliffe:nopalmiteautramisuitemuuasfinefoliis:oleasquo^amififlefolia baccis ha 
rentibus.Sunt & miracula fortuita»iSla &: oliua in totii ambufta reuixit • Et in boetia derofa 
a locuflis ficus irep^ germinauere.Mutanf arbores 8L colore, Fiunt^ ex nigris‘cadida;n6 femp ^digio 
fa:& maxime qua ex femine nafcunf-.ut populus alba in nigra trafit.Quida 8L forbum fi in calidiora 
loca uenerit flerilefcere putanr,Prodigio aut fiunt ex dulcibus acerba poma:aut dulcia ex acerbis£ ca/ 
prifico fici QL contra«Graui oflento cum in deterioia murantur: ex olea i oleaflrum. Ex candida uua QC 





SEPTIMVSDECIMVS 

fico in nigras :ut laudfceae Xerfis aducntu platano in oleam mutata.Qualibus ofientis Ariflandri apud 
grajcos uolume fcatet:ne in infinitu abeamus, Apud nos uero,GEpidri comctarii in gbus arbores locu 
ire reperiantur.Subfedit in cu mano arbor graui oftento paulo ante Popeii magni bella ciuilia paucis ra 
mis eminetibus.Inuenru fybillinis libris internitione hoium fore : rantog? eam maiore quaro propius 
ab urbe poftea fadla eflet.Sunr^digia 8C cu alienis locis nafcunf ut in capitibus ilatuap^ uel aris:6i cum 
in arboribus ipfis alienae.Ficus m lauro nata efl: cizici ante obfidionem.Simili modo trallibus palma in 
bafi Caefaris didlatoris circa bella ciuilia eius.Necnon & romx in Capitolio in capite bis bello perfei ena 
ta palma uidloriam triuphofqp portendinac tcpeftatibus proftrata : eode loco ficus enata eft.M.MelTa' 
lae.GCaflii cenfope luftro. A quo tpe pudicitia fubuerfam Pifo grauis audor^didit. Sup ofa qu^ unq 
audita funt etia^digiu in noftro a£Uo.Nero'nis principis ruina fadii in agro marrucino VediiMarcelli 
e primis equeftris ordinis oliueto uniuerfo uia publica trafgreflbiaruicg inde e contrario locum oliueti 
profechs. De remediis morbo^ arbore, CA. XXVI» 

Vnc expofitis arboji morbis confentaneii eft dicere 6i remcdia,Ex iis qureda funt coia oium: 
n quaeda propria quarudam.Coia ablaqueatioiaccumulatio afflari radices aut cooperiri riguis 
■ dato potu uel ablata fimi fucco refediis putatione leuatis onere,Item fucco emiflb quibufdam 
ueluti detradiio fanguinis circurafi cort icisiuitiu extenuatiorSC domitura palmitu . Gemas(fi frigus re/ 
torridas hirfuraf^ fecerit)repumicatio 3C quseda dolitura,Arbop^ iis aliae magis alite minus gaudetiue 
luti cuprelTus:& aqua afpernaf 8C fimum 6C circufofluram amputatione^ 6i oia remedia odit . Quin/" 
etiam necatur.Riguis 8C uites 8C punicae prxdpux aluntur.Ficus ipfa arbor riguis alitur, Pomum uero 
eius inarefei. Amigdalae fi colantor foflione florem amittunt.Nec infitas circufodere oportet priufg ua 
lidte ferre coeperint poma.Plurimjc^ aiit amputari fibi uolunt onerofa ac fuperuacua:ficut nos ungue 
& capillum,Reciduntur ueteres totae. Ac rurfus a ftolone aliquo refurguntifed no omnesrnec nifi qua/ 
rum naturam pati diximus,Rigua teftiuis uaporibus utilia:hycmeinimica:autumno uaria.Et hoc eft 
ex natura foli, Quippe cum uindemi^tor hifpania^ ftagnate folo uuas demetat.Cstefe maiore in par/ 
te orbis etiam pluuia aut omni aqua feri dc arari non conueniriOrca canis ortus rigua maxime ^funt: 
ac ne tunc quidem nimiaiquoniam inebriatis radicibus nocent.Et xtas modum temperat.Nouellae.n. 
minus fitiunt,Defiderant aut maxime rigari quae aflueuere.Contra ficcis locis genita n6 expetunt hu/ 
morem nifi neceiTarium,Afperiora uina rigari uti^ cupiunt,In fulraoncfi italise agro pago fabiano ubi 
dC arua riganfimige hterbae aqua illa necanf ifruges alunf:& riguis^ farculo eft. In eodem agro bru/ 
ma tanto magis fi niues fcateant gelet ue;ne frigus uites adurat circufundunt riguisiqd' ibi tepidare uo 
cantimemorabili natura in amne folo,Sed eadem in aeftate uix tolerandi rigoris, 

Decaprificatione&ftercoratione. CA. XXVII, 

Arbunculi ac rubiginum remedia demoftrabimus uolumine ^ximo.Interim eft & caprifica/ 
C tio quxda in remediis,Cum macie corticis ex aegritudine aftringete fe iufto plus uitalia arbo/ 

rum comprimente exadiam falcis aciem utra^ manu imprimentes ppetuis icifuris deductlt: 
ac ueluti cutem laxant.Salutare id fuifle argumento funt dilatare cicatrices & internato corpore exple 
ts,Magnaq^ ex parte fimilis hoium medicina dc arbope eftiquado cape quo^ terebranf offa, Amygda/ 
Ix ex amans dulces fiunt fi circunfoflb ftipite 8C ab una parte circuforato deflues pituita aftergaf»Et ul/ 
mis detrahif fuccus inutilis fupra terra foratis uf^ ad medulla in fenedla:aut cum alimento nimio aba 
dare fentiunf.Idem 8C ficorum turgido cortice incifuris in obliquum leuibus emittif. Ita fit ne decidac 
frudus.Pomiferis qux germinat nec ferunt frudiu fiffa radice indif Iapis : fertilef^ fiunt. Hoc idem 6C 
amygdalis e robore cuneo adadIo,ln pyris forbif^ e txda ac cinere 6i terra coopto etiam radices circuci 
diffe prodeft,Vitium luxuriantiii ficoruqp 6C circucifis cinere addidifIc,Fici ferotinae fiutifi piimx grof/ 
fi cum fabae magnitudine excellere detrahanf,Subnafcunf’ enim quae ferius maturefcui. Eadem eunt 
frodere incipiut:fi cacumina rami cuiuf^ detrahanftfirmiores fertilioref^ fiunuNa caprificatione ma 
turara in'ea culices nafei e groflis manifeftum eftiquoniam cu euolauere n5 fueniunf intus grana qujc 
in eos uerfa apparet,Exeundi tanta eft auiditasiut plerig^ aut pede relidlo aut penna pariter erupanuEft 
& aliud genus culicumiquos uocant cetrinas fucis apum fimiles ignauia maliciaqp cum pernicie uerope 
BC utilium,lnterimunt enim illos atgp ipfi moriunf,Vexant 8i tineae femina ficope , Contra quas reme/ 
dium in eadem ferobe defodere italicam lentifcum inuerfa parte quae fuerit a cacumine,Vberrimas aut 
ficus rubrica am urca diluta & cum fimo infufa radicibus frondere incipientiu facit.Oprificope laudan 
tur maxime nigrae 8i in petrofis:quoniam frumeta plurima habeat caprificatio ipfa poft hymbrem,In 
primis aut cauendu ne ex reniediis uitia fiant.Quod euenit nimia aut intempeftiua medicina. Inteilu/ 
catio arboribus prodeftifed oium annope trucidatio inutiliffima,Vitis tantu tofuram annuam quxrit: 
alterna myrtusipunicae oleae quia celeriter fruticefcunt,Caeterae rarius tondenf .Nulla autumno, Ac ne 
radunf quide nifi uere putatione, Plagae ad uitalia funt oia quaecu^ non fupuacua , Similis ftcrcoratio. 
Gaudent ea. Sed caucdum eft ne in feruore folis admoneaf :ne immaturiusine ualidius q opus fit. Vrit 
«ineas fuilluinifi quinquenio interpofitoipracterqfi riguis diluaf.Et e coriariope fordibus nifi admixta 
aqua.Item largius.Iuftum exiftimant in denos pedes quadratos tres medios,ld quidem foli natura de/ 
cernit,Columbino ac fuillo plagis quo^ arbope medenf .Si mala punica acida nafcanturiablaqueatis ra 
dicibus fimum fuillum adhibetieo anno uiolentaijpximo dulcia futura,Alii uirina hominis aqua mix 
fa riganda cenfent quater annoifingulis amphoris aut cacumina fpargi uino lafere diluto» Si findantur 

a 



LIBER 

f(i arborerpe^icatum itttorqoefi.Eids utf$ amurcam adfundi.Cactcns arboribus aegris fecem aini:ac 
lupinum circa radices carum feri.Aqua quo^ lupini decofti circunfufa pomis prodeft,Fici cum uulca' 
tialibus tonuerit cadent.Remedium cftrut ante ftipula hordeacea areae flringantur . Cerafos praecoces 
facit cogit^ maturefccre calx admota radicibus.Et haec ante omnia poma interuelli melius eft ut quae 
rclfdla iuntgrandefcanr. 

De diuerfis medicamentis arborum contra uenenata animaliarSf cotra formicas 
& contra noxia animalia. CA. XXVIII» 

Vaedam poena emendanf aut morfu excitatur ut palmae 6C lentiTci.Salis enim aquis aluntur, 
q Salis uim 6C cinis fed leniorem habet.Ideo ficis afpergunf rutaqirne fiant uerminoferneue ra 

dices putrefeant. Quin 8C uitium radicibus aqua falfam iubent affundi fi fint lachrymofae • Si 
uero frudi us ea^ decidanticinerem aceto afpergi.-ipfaf^ illiniiaut fandaraca fi putrefeat uua,Si uero fer/ 
tiles non funt:aceto acri fubadio cinere rigari at^ oblini,Quod fi fructum no maturent prius inarefccn 
tem praefeiape ad radices plagam fibraf<j aceto acri Si urina uetufta madefaceretatgp eo luto obrueredae 
pe fodere. 01 ea 9 e fi parum promilere frudlusmudaras radices hyberno frigori opponunt : ca^ caftiga/ 
tione proficiunt.Omnia haec annua caeli rone conftant.Et aliquado ferius pofcunt aliquando celerius» 
Necnon ignis aliquid prodeftiut harundini, Ambufta n% denfior miriorqi furgit. Cato Si medicame 
ta quaedam componitimenfurae quo^ diftindlione ad maiope arbo^ radices amphoraiad mino^ ur/ 
nam amurcae Si aquae portionem aequamiablaqueatis prius radicibus paulatim affundi iubes ■ In olea 
hoc amplius ftramentis antea circupofitis.Item fico.Huius prxeipue ueterem terram adaggerari radi/ 
cibus.Ita futu^ ut non decidant grofliiraaior^ foecunditas nec fcabra proueniat. Simili modo ne con/ 
uoluolus fiat in uineaimurcae congios duos decodios in craffitudinem mellisirurfufq! cum bituminis 
tertia parte Si in fulphuris quarta iub diuo uf$ quo exardefeat fub tedo.Hoc uites circa capita fub bra/ 
chiis ungi.Ita non fore conuoluolum.Quidam contenti funt fumo huius mixturae fuffire uineas fecu/ 
do flatu continuo triduo.Pleriqp non minusauxilii & alimenti arbitranf in urina qOto in amurca ad/ 
dita modo aquae pari portioneiquonia per fe noceat. Alii uoluoce appellant animal prodens pubefeen/ 
tes uuas.Quod ne accidattfalces cu fint exacutae fibrina pelle detergunt. Atqt ita putat. Aut fanguine ur 
fino liniri uolunt poft putationem eafdem.Suntarbo^ peftes Si formicae.Has abigut rubrica ac piceli' 
quida peruhdlis caudicibus.Necnon Si pifce fufpenfo iuxta in unum locum congregant. Aut lupino tri 
10 cum oleo radices linunt.Multi Si talpas a murca necanr.Contra^ erucas Si mala putrefcantdacertae 
uiridis pelle tangi cacumina iubent.Priuatim autem cotra erucas ambiri arbores fingulas a muliere in/ 
citati mefis nudis pedibus recinta.Item ne quod animal paftu malefico decerpat frondem fimo boum 
diluto afpergi foliaiquotiens hymber interueniatiquoniam ita abluatur uirus medicaminis mira quae 
dam excogitante folertia hu mana.Quippe cu auerti carmine gradines credat pleriqccuius uerba infere 
re no equide ferio aufim qq a Catone^dita, Cotra luxata mebra inungenda harudinu fiffurse. Ide arbo 
res religiofas lucof^ fuccidi pmifit facrificio prius fadiotcuius rei rone notione^ eode uolum fe tradit. 

De fatione arborum Si infitionc:8i quo inuenta fit tenera inferendi implaftratio. CA. XIIII, 

Emine quo^ inferere natura docuit raptim auium fame deuoraroffolidoij Si alui tepore ma 
r dido cu foecundo fimi medicamine abiedlo in mollibus arbori le£l:icis:&: uentis fepe tranfla/ 

to aliquas corticum rimas,Vnde uidjmus cerafum in faliceiplatanu in lauro:Iaug^ in cerafo:8C 
baccas fimul difcolores.Tradunt Si monedula codentem femina in thefauros cauernarum eiufHem ref 
praebere caufas.Hinc nata inoculatio futorix fimili feftula aperiendi in arbore oculum cortice excifoife 
men^ includendi eam fiftula fublatu ex alia»In ficis aut Si malis haec fuit inoculatio antiqua.Virgiliana 
quaerit finum in nodo germine expulfi corticisigemmam^ ex alia arbore includit.Et haiflenus natura 
ipfa docuit.Infitionc aut cafus magifter alius:8i pene numerofior ad huc modum .Agricola fedulus ca/ 
fam fepis munimeto cingensiquo minus putrefeeret fudesrlime fubdidit ex hedera. At illae uiuaci moK 
fu apphenfae fua ex alieno fecere uita apparuit^ trucum efle^ terra. Auferf ergo ferra aequaliter fupff/ 
ciesdeuigaf falce rrucus.Ratio poftea duplex, Et prima inter cortice lignum inferendi . Timebant prifei 
truncu findere.Mox inforare aufi medio.Ipfigp medullae calamu imprim^at unu inferetes.Ne^ enim 
plures cupiebat medulla fubtilior. Poftea ratio uel fenos adiicit rnortalitati eoje ex numero fuccurrere 
pfuafa per media mico leniter fiflbrcuneo^ tenui fiffura cuftodicreidonec cufpidatim decifus defcedac 
m rima caIamus,Multa in hoc feruanda,Primu ofum quee patiatur coitum tale arbor Si cuius arboris 
calamus.Varie quogi Si non iifde partibus.Subeft ofbus fuaus.Viribus ficif^ media ffcciora:& e fum/ 
ma parte conceptus.Ideo illinc furculi petunf.Oleis circa medias fuccusiinde Si furculi . Ocumina fiti/ 
unr.Facillime coalefcunr. Quibus eade corticis naturarquae^ pariter florentia eiufdem borae gignatio 
ne fuccorugj focietare habent.Lenta enim res quotiens humidis repugnant ficcatmollibus corticu du/ 
ri.Reliqua obferuatio nefiflura in nodo fiat.Repudiatquippeaduenam fhofpitalis duritia ; ut in parte 
nitidiffimaine longior multo tribus digyristne obliqua ne tranftucens,Virgilius ex cacumine inferi ue 
rat.Certu^ eft ab humeris arbori orienrem xftiuum fpejftantibus furculos petendos:6i e feracibus Si e 
germine nouelloinifi uetuftate arbori inferanf.Ii enim robuftiores eiTe debet, Praeterea ut praegnantes: 
hoc eft germinatione turgentes:& qui parere illo fperauerint anno.Bimi atqi nec tenuiores digyto mi/ 
nimo.Inferunf aut & inuerfi cu id agif :ut minor altitudo in latitudinem fefundat.Ante ofa gemman/ 
tes nitere coueniennihil ufq ulcerofum efle aut tetorridu»Spei fauet medulla calami commiinine:!! in 



SEPTIMVSDECIMVS 

matre ligni corticite lungaf .Id enim farms q foris cortid aequari . Calami exacutio medulla ric nutfef: 
Tenui tame fiftula detegarrut faftigatio Icui defcendat cuneo tribus non amplior digy tis.Quod facilh> 
me contingit tindfu aqua radentibus ne excutiaf in uentome cortex a ligno decidat alterutri. Calamus 
ad corticem uf^ fuu deprimaf.Ne laxef dum deprimif:ne ue cortex replicef in rugas.Ideo lachryma-^ 
tes calamos inferi non oportet.No hercule magis q aridos:quia illo modo labat humore nimio cortex 
Hoc uitali defe<3u no humefcit ne^ cocorporar.Id etiam religionis feruant : ut luna crefcente calamus 
utraqp deprimaf manu.Et alioquin in hoc ope duae fimul manus minus nitunf neceflario tempamei> 
to. Validius enim demcfli tardius feruntifortius durat.Cotrariu exdiuerfo:ne hifcat nimium rimatla' 
xe^ capiatraut ne pa^ exprimatiau t copreflum necet . Hoc maxime praecanendum .ut praeualide acci/' 
pientis trunco in media fiflura relinquanf.Quidam ueftigio fiflurae falce in truncis fadfo falice pligant 
margine ipfum.Poflea cuneos figunt cotinente uinculo libertate dehifcedi,Quaedam in platario infita 
eode die tranfferunf.Si crafTior truncus inferaf :inter cortice 8i lignu inferi melius cuneo optime ofleo: 
ne cortice rumpaf laxato»Cerafi libro dempto findunf.Hse folae 8C poft bruma iferunf:depto libro ha 
bent ueluti lanuginetquae fi coprehendit infitum:putrefacit.Incolumi cuneo adadfum uriliflime aftrin 
gitur.Inferere aptilTimu qpximum terrae patiaf nodope trunciqi ratio.Eminere calami fex digytope 15 
gitudine non amplius deoent.Cato argillae uel cretae harena fimuqt bubulum admiferiiat^ ita uf^ ad 
lentorem fubigi iubetndgp interponi dc circulini.Ex iis qux com meratus eft facile apparet illa jetate in-- 
ter lignum Si corticem :nec alio modo inferere foliros : aut ultra latitudine duum digytorum calamos 
dimittere.Inferi autem praecipit pyra ac mala per uer:& poft folftirium diebus.Upoft uindemiam.Ole»' 
as aurem Si ficos per uer tantum luna fitieteihoc eft ficca.Praeterea poft meridiem ac fine uento auftro, 
Mirum q» non contentus infitum munifletut di(ftum eft:& cefpiteab hymbre frigoribufgi ptexifle:ac 
mollibus bifidorum uiminum fafcibusdingua bubula(haerbe id genus eft)ifuper obtegi iubeneam^ 
illigari opertam ftramentis»Nunc autem abunde arbitretur paleato luto libro &rcire duos digytos in^ 
fito extantc.Vet no inferentes tempus urgetiincitantibus fe gemmisipterq in oleaicuius diutiffimeooi 
li parturiuntiminimum^ fucci habet fub corticerqui nimius ifitis nocet.Punica uero Si ficum qq alias 
ficca recraftinare minime utiIe,Pyrum uel florente inferere licet:& in maium quoqi menfem prende^' 
re infitionem.Quod fi longius afferanf pomo^ calami rapo infixos oprime cuftodire fuccum arbitra' 
cur»Seruari^ inter duos hymbrices iuxta riuos uel pifcinas utrinq; ferra obftrudtos. 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE L1BER.XVIII. PROHEMIVM, 

Quod Antiquis Maximum Studium Agriculturae fuit:& hortope fingulari diligentia, CA, U 

EQVITVR NATVRA FRVGVM HORTORVMQVE AC Flo 
ru,Quae 9 alia pter arbores aut frutices benigna tellure^ueniut : uel per 
fe tantii haec imcnfa conteplatioe fi qs aeftimet uarietare : numepeiflores: 
odoref^:colores:& fuccos ac uires cape : qs falutis aut uoluptatis holum 
gratia gignit,Qua in parte primu oium patrocinari terrx:8i adeffe cun' 
ttoru pareti iuuar,Quaq inter initia opis defenfae.Quonia tame ipfa ma 
teria intus accedit ad reputatione eiufde patientis Si noxia,Noftris ea eri' 
minibus urgemusrculpaqi noftra illi iputamus.Genuit uenenaifed quis 
inuenit illa pter hoiem ^ Ouere ac refugere alitibus ferifqp fatis eft , At^ 
cu in arbores exacuat limetqi cornua elephati:& duro faxo rhinocerotes 
Si utro^ apri dentiu ficcasdeiat^ ad nocendu fe pparare aIalia,Quod ta/' 
me eope taela fua excepto hoie uenenis tingitfNos Si fagitras unguimus: 
Si ferro ipfi nocetius aliqd damus.Nos Si flumina inficimus Si repe natu 
rac elemcnta,Ipfum quo^ quo uiuif aere in pmciem uertimus,Nc^ eft ut putemus ignorari ea ab ala' 
libusiquae quide quae fpararent cotra ferpentiu dimicationetquse poft proeliu ad medendum excogita 
rent idicauimus.Nec ab ullo pter hoiem ueneno pugnaf alieno»Fateamur ergo culpa ne iis quide quae 
nafcunf c6tenti,Etenim quado plura cape genera humana manu fiunt.Quid fno Si holes quida ad ue' 
nena nafcunf Atra holum ceu ferpentiu lingua uibrat:tabcfgj| animi cotradfata adurit culpantium om' 
nia, Aedirarum alitum modo tenebris quogp Si ipfarum nodiu quieti inuidentium gemitutquae fola 
uox eope eft:ut inaufpicape alantium uice obuii quo^ uetet agere:aut ^defle uirae,Nec ullu aliud abho/ 
minati fpiritus pmium nouerc,q odifle oIa,Vepe Si in hoc cade naturae maieftas tanto plures binos ge 
nuit ac frugestquato fertilior in iisrquae iuuat aliit^, Quope exiftimationc Si gaudio nos quo^ relidis 
cxuftioni fuae iftis holum turbis pgamus excolere uita:eo^ conftantius : quo operae nobis maior q fe' 
mac gratia expetitur.Quippe fermo circa rura eft agreftef^ ufus.Sed quibus uita honofgp apud prifeos 
maximus fucrir. Quae corona primo romse. CA. II. 

Ruopefacerdos Romulus in primis inftituitifc^ duodecimu fratrem appellauit inter illos ab 
a Acca Laurentia nutrice fuarfpicea corona quse uitra alba colligaref in facerdotio ei pro religio 

fiffimo infigni data.Quae prima apud romanos fuit corona:honof<j is no nifi uita finitur:6C 
exules etiam captof^ comitatur,Bina tunc iugera populo Ro.fatis erant:nulli$ maiorem modu attri 






LIBER 

ftruos pauloante principis Meronis contempte huios fpatii uirfdarfa ^ fpicinas iuuat habcfc 
maiores gratumg? fi non aliquem 6i culinas.Numma inftituit deos fruge coIere:& mola falfa fupplica 
re. Arq? ut audtor efi Hemina far torreretqnoniam toftum^cibo falubrius eflet.Id uno modo coiecutu 
ftatuendo no efie puji ad re diuinam nifi toftum.Is & fornicalia^ttinae infiituit farris torrendi fcrias:6£ 
seque religiofas terminis agro^.Hos enim duos tunc maxime noucrant.Seiam^ a ferendo:fegcfiam a 
fegetibus appcllabat:quarum fimulacra in cyrco uidemus.Tertia ex his nominare fub tedlo eft religio. 
At ne deguftabant quidem nouas fruges aut uina anteq facerdotes primitias libaflenr. 

De iugere:&: adtu;&: legibus circa pecora : 8C quotiens 6i qbus teporibus fuit fum' 
ma utilitas annonse:6i qui agricultura illufires» CA. III. 

Vgum uocabaf quod uno iugo bouni in die exarari potui flet. Adlus in quo boues agerentur 
f cum araf uno impetu iufto.Hic erat.cxx.pediirduplicatufqp in logitudine iugepi faciebat. Do 

naampliflimaimperatogiacfortiumciuiuqtumquis uno die plurimu circuarauiflet . Itera 
quartarii ferris aut heminae conferente populo.Cognomina etia prima inde.Piluni qui pilum pifirinis 
inuenerunt.Pifones a pifendo.Iam Fabio^:Lentinope:Ciceronu:utqfquis alioquod optime genus fere 
ret.Innio^ familix bubulcu noiauerut:qui bulyrs optime utebaf.Quin & in facris nihil religiofius co 
farrarionis uinculo erat.Nouaeqp nuptae farreu pferebant. Agrum male colere cenforium pbrum iudi'' 
cabaf.At^(ut refert Cato)que ui^ bonu colonu dixiflentramplifllme laudafleexiftimabat.Hinc 8i 
cupletes dicebant loci hoc eft agri plenos.Pccunia ipfa a pecore appellabaf . Etia nuc in tabulis cenibriis 
pafcua dicunf omniaiex qbus populus reditus habenqa diu hoc folu uedligal fuerat . Mul(fl:atio quom 
rjon nifi puiu boum^ impendio dicebaf.No omittenda prifea^ legum beniuoletia. Cautu quippe eu 
ne bouem priufq oue nominaret qui indiceret muldla.Ludos boum caufa celebrares bupetios uocabac 
Seruius rex ouium boumgi effigie primus aes fignauit.Fruge quide aratro quaefitam furtim nodie pa^ 
uiiTe:ac fecuifle puberi duodecim tabulis capitale erat : fufpenfumep Cereri necari iubebant grauius : g 
homicidio couu3:um.Impubem ptoris arbitratu uerberariinoxaue duplionemuedecerni.la diftindiio 
honof^ ciuitatis ipfius non aliunde erat.Rufticae tribus laudatilTimae eo^ qui rura haberent. Vrbanae 
uero in qs tranfferri ignominia eflet defidiae pbro.Ita^ quattuor folae erant partibus urbis in qs habi/' 
tab 3 nt:fuburbana:paiatina:collina:elqlina.Nundinis urbe reuifitabatt& ideo comitia nundinis haberi 
no licebatrne plebs rufiica auocaref. Quies fomnuf^ in firametiserat.Gloria denf^ ipfam a ferris ho' 
nore adorea appellabant.Equidc etia uerba prifex fignificatiofs admiror.Ita.n.eft in comentariis ponti 
freu. Augurio Canario agendo dies conftuuanfepriufq frumeta uaginis exeant;& anteq in uaginas pue/ 
niat.Ergo fis moribus non mo fufficiebat fruges nullapuintia^ pafcente italiaiueruetiam annonae uili 
tas incredibilis erat.Manius Martius sdilis plebis primu frumen tu populo in modios affibus donauit. 
Minutius Augurinus qui Sp.Meliu coarguerat farris peium in trinis nundinis ad aflem redegit unde^' 
cimus plebei tribunusiqua de caufa fiatua ei extra portam tfigeminaa populo ftipecollata ftatuta eff. 
Trebius in aedilitate affibus populo frumentu pftitit.Qua ob canfam di ei ftatuae in capitolio 6i palatio 
dicatae funr.lpfe fupmp die populi humeris portatus in rogu eft.Vepi quo anno mater deuaduedia ro'' 
mam efirmaiore ea xftatefadfaefleq antecedentibus annis dece fadfa eflet tradut.M.Varro audior eft: 
cu.L.Metellus in triumpho plurimos duxit elephatos affibus fingulis ferris modios fuifle.Ite uini con/" 
giosifici^ ficcae pondo.xxx.olei pondo.x.carnis pondo.xii.Nec e latifundis fingulo^: cotingebat arcen' 
tium uicinos.Quippe etia lege Stolonis Licini inclufo modo qngento^ iugep: 6i ipfo fua lege damna' 
tocu fubflituta filii pfona amplius poffideret luxuriantis iam reipublicac fuit ifta mefura.Manii qdem 
Curii pofl triuphos immenfum^ rerragi adiedtu imperio nota contio eftipniciofum intelligi ciueicul 
fepte iugera no eflent fatis,Haec aut mefura plebi poft exadfos reges affignata eft.Quae nam ergo tantae 
ubertatis caufa eratiipfo^ tunc manibus imperatope colcbanf agri(ut fas eft credere)gaudcte terra uo' 
mere laureato:6i triuphali aratore.Siue illi eade cura femina traaabat qua bellaieade^ diligetia arua di 
fponebat qua caftraifiue honeftis manibus oia laetiuspueniuntrquonia 8i curiofius fmnt.Serente inue 
nerunt dati honores Serranu:unde cognome « Aranti qttuor fua iugera in uaticano quae parata quinta 
appellanf.CincinatouiatorattulitdidIatura:&fqde(ut tradit Norbanus) nudo plenogipulueris etianu 
ore.Cui uiator uela corpus inqt:ut,pfera fenatus populi^ romani mandata.Salcs tu etia uiatores erant: 
quibus idipfum nomen inditu eftifubinde ex agris fenatum ducefgp accerfentibus « At nunc eadem illa 
uindli pedesidanatae manusiinfcripti uultus exercent.No tame furda tellure:quac pares appellaf : coli^ 
dicif & ipfathonore hinc aflumptorut nunc immutara ea:& indigne ferente credaf id fieri. Sed nos mi 
ramur ergaftulo^ non eade emolumenta efle qux fuerut imperatoji.Igif de cultura agri peipere prin 
cipale fuit 3i apud exteros.Siquide 8i reges fecere Hiero.Philometer. AttaIus:Archelaus:6^ duces Xeno 
phon:& penus etia Mago.Cui quide tantu honore fenatus nofter attribuit Carthagine captaicu regulis 
africx bibliothecas donaretiunius eius duodetriginta uolumina ceferet in latina lingua traffereda cum 
M.Cato peepta condidifletipitif^ linguae punicae dandu negocfu in quo pceffit ois uir tu clariffimae fa 
miiiae.D.Sj^llanus fopientfe copofitiffimse quos fequeremur ptexuimus in hoc uolumine non ingrate 
nominado.M. Varrone qui odlogefimuprimu uitae annum agens de ea re pdendum putauit. 

Ratio de agricultura* CA. IUI* 

a Pud Romanos multo ferior uitium cultura efle coepit.Primo^ ut nccefleerat afua tantu co 

lere.Quo^ nobis ratio nunc tradiabitur nd uulgari modo:ue]^ ut adhuc fecimus Qi uetuftis: 



OCTAVVSDECIMVS 

6i poflea fnuentis omnf cura perquifitis:caufa^ repi 8c ratione fitnui cruta.Diccmus 8i lydera (yderu^ 
ipforum terreftria figna dabimus indubitara.Quadoquidem qui adhuc ea diligentius rracJfauereiqui' 
bufuis oratoribus potius qagricolis fcripfifle poflunt uideri.Ac primu oium oraculis maiore expte age 
mus:qux non in alio uitai genere plura certiora uefunt.Cur enim non uideantur oracula a certiflimo 
dieimaxime^ uendico ufu profeaa.Principium autem a Catone fummemus, 

Laus agricol^i&quseobferuanda in agro parando. CA» V; 

Ortiffimi uiri 8C milites ftrenuiili mi ex agricolis gignunfrminime^ male cogitares. Praediu/” 
f ue cupide emasjn re ruftica operi ne parcas.In agro emendo minime* Quod male emptu eft 

femp pcenitet. Agni paraturos ante oia intueri oportet aquapi uimiaut uicinum. Singula ma 
gnas interpretationes habettnec dubias.Cato in conterminis hocamplius aeftimari iubetiquo padto ui 
uant.In bono efl: inquit religione bene utenti. Attilius Regulus ille punico bello bis conful aiebat : ne^ 
foecundilTimis locis infalubrem agrum paradum:ne(j cfFcefis faluberrimu * Salubritas loci no femp in 
colapi colore detegitunquoniam afllieti in peftilentibus duranr.Prxterea funt quaedam partibus anni 
ralubria.Nihilaucem falutare efl nifi quod toto anno falubre.Malus eftager cum quo dominus luda^' 
tur.Cato inter prima fpedari iubetinon folum fua uirtute ualeat qua dicSum eft politioe* V t operariO'' 
rum copiappe fit.Oppidugp ualidum* Vt nauigippe euedlus uel irinepe.Vt bene aedificatus:& cultus.In 
quo falli plero% uideo.Segnitiem enim prioris domini pro emptore efle arbitranf. Nihil eft danofius 
aeferto agro.ltaij Cato, De bono domino melius emiinec temere contenendam alienam difciplinam» 
agroqi ut hominiiquis quaeftuolus fitifi tamen &: fumptuofusino multu fupefre.Ille in agro quseftuo-' 
fiflima iudicat uite non fruftraiquonia ante oia de impenfae ratione cauit.Pro hortos irriguosinec id fai 
fo:fi fub oppido finr.Et prataiquae antiqui parata dixere.Ide^ Cato interrogatus qs eflet certiflimus 
quaeftus refpondit.Si bene pafcas • Qui proximus fit . At fi bene fumma oium in hacfpedanda fuinuc 
frudlus is maxime probaretunqfui q minimo impendio coftaturus eflet.Hoc ex locorum occafioneali 
ter alibi decernitur.Eodemgp pertinet ^agricolam uendacem oportere efle dixit.Fundum inadolefcc 
tia conferendum fine contationeisedificandum non nili confito agro.Tunc quo^ contantenoptimu^ 
eft: (ut uulgo dixere)aliena infania frui:fed ita ut uillarum tutela non fit oneri. Eu m rame qui bene ha^' 
bitet faepius uentitare in agrum.Fronte^ domini plus prodefle q occipitium non mentiuntur* 

De uillapipofitionei&pcepraantiquope de agro colendo* CA, Vf. 

Odus hic probafrut neg? fundus uillam quaratme^ uiila fundum . Non ut fecerint iuxta di/ 
m uerfum eade aetate exeplis*L,Lucullus*Q*Scaeuola cii uilIa,SCacuolae fundus careret : uilla Lu/ 
culli agro*Qu6 in genere cenforia caftigatio eratiminus arare q uertere* Nec hoc fine arte qua 
dam eft*Nouiirimus uillam in mifienfi pofuit,C.Marius.vi!,conrul:fed peritia caftrametadiificut com 
paratus ei in cacteris etiam Scylla fcelix.Quos caecos fuifle dicere conuenit,Ne^ iuxta paludes ponenda 
efleineqj aduerfo amne.Quanq Homerus omnino e flumine fem per ante lucanas auras infalubres ue/ 
j iffime tradit.Speftare in aeftuofis locis feptetrionem debet meridiem in frigidis*ln teperatis exortum 
aequinocftialem.Agri ipfius bonitas quibus argumetis iudicanda fit:qq de terrae optimo genere diflere 
tes abunde dixiffe pofllimus uideritetianum tame traditas notas fublignabimus Otonis maxime uer 
bis»Ebulu:ueI prunus lilueftris:uel rubusibulbus minutus:trifoliu:haerba pratenfisiquercus filueftris: 
pyrus:maluf^ frumentarii foli notae.ltem nigra terra 6C cinerei coloris. Omnis creta coquit nifi pmy 
cra*Sabulu etia nifi id per tenue eft:& multo capeftribus magis q cliuofis refpondet eade.Modu agri in 
primis feruandu antiq putauere.Quippeita cenfebant.Satius elfe minus ferere 6i melius arare* Qua in 
inia & Virgiliu fuifle uideo.Ve|4 cofitetibus latifundia^didere italia.lam uero &^uintiasfex 6i femif/ 
fem domini africae poflidebatrcum interfecit eos Nero princeps.No fraudabo magnitudine hac quo^ 
fua.Cn.Popeiu qui nunqagru mercatus eft coterminu .Agro empto domu uendenda inclcmeter at^ 
no ex utilitate publici ftans Mago cenfuit.Hoc exordio pcepta padere ingreflus ut tamen appareat alTi/ 
duitate defiderata ab eo*De hinc peritia uillicop^ in cura habenda eft.Multa^ de iis Cato pcepir.Nbbis 
fatis fit dixifleiqpximu domino corde ee debere:& tame fibimetipfi no uideri.Coli rura ergaftulis pef/ 
fimu eft:ut qcquid agif a defperatibus.Temerariu uideaf una uoce antiquop^ pofuiflerS; fortaflis incre 
dibile penitus aeftimet.Nihil minus expedire q agru optime colere*L.Tarius Ruffus infima nataliu hu 
militate confulatu militari induftria meritus antiqux alias parfimoniac circiter mille fextertiu liberali 
tate Diui Augufti congeftu uf^ ad detradlionc hseredis exhaufit agros in piceno coemendo® in glori' 
am.Internitione ergo fame^ cenfemusf Immo hercule iudico modii re^ omm utiliflimu. Bene Cole/ 
re neceffariu eft.Optime darHnofum*Prster q fobole fua colono:aut pafcendis. Alioqn domino aliqua 
mefles colligere no expeditifi coputetur impendiu operae * Nec temere oliua nec quafda terras diligerer 
colereificuti in ficilia tradunt itagp decipi aduenas.Quo na igif modo utilifllmecolunf agrifex oraculo 
fcilicet malis bonis*Sed defendi xquu eft abauos:qui pceptis fuispfpexere uitac,Na cum dicerent malis 
intelligere uoluere uililTimos.SiImumjpuidentix illo^ fuitiut q minimii eflet impcdii.Praecipiebat.n* 
iftatqui triuphali denas acenti libras in fupelleiftile crimini dabat:qui mortuo uillico relinquere uiefto 
rias & reuerti fua rura poftulabantiquoje praedia coleda fulcipiebat refpubli.exercituf^ ducebat fenatu 
illis uilicante.lnde illa reliqua oracula.Neq agricola efle qfquis emeret quod pftare ei fundus poflct,Ma 
Ium patremfamiliasrquifquis interdiu faceret quod nodhi poflct:nifi in tepeftate caeli.Peiore qui profe 
(Us diebus agetet quod feriatis deberet.Pelfimus qui fereno die fuo teifto potius operaref q in agro, Ne 

q iii 












Xn *• 






f tj€6 mihi temperaf^rqub ftifndS tfhdnl cxcmplu antiquitatis afferam.Ex qiio inteliigi poflitapiid po 
pulum etiana de culturis agendi more fuiiTerqualiter defendi foliti fint illi uiri.C.Furius Crefinus c fer^ 
uitute liberatus cum in paruo admodu agello largiores multo frudtus perciperet q ex ampliflimis ui' 
cinitas.In iuidia magna eratrceu fruges alienas pelliceret ueneficiis.Quaobre a Sp. Albino curuli die di^ 
(fta metuens damnatione cu in fufifragium tribus oporteret ire:inftrumentu rufticu omne in fojiattu^ 
iitrSd adduxit filia ualida:atqp(ut ait Pifo)bene curata ac ueftitaiferrameota egregie fadtatgraues ligones 
Uomeres ponderofosiboues faturoStPoftea dixit.Veneficia mea qrites haec funt nec poflum uobis ofte" 
dere:aut in fo^ adducere lucubrationes uigiliaf^ di fudores.Oium fententiis abfolurus ita^ eft.Profe 
€k) opera no irapenfa cultura coftat.Et ideo maiores fertiliflimu in agro oculu domini efl*e dixerur.Re 
liqua pcepta reddenf fuis locisiquae^pria fingulo^ genere erunt.lntcrim comunia quae fuccurriit non 
omittemus.Ef in primis Catonis humaniflimu 8C utililTimudd agendii ut diligant uicini.Caufas red^ 
dit ille:qs exiftimamus nulli efle dubias.Inter prima ide cauetme familiae malae fint. Nihil fero faciedu 
in agricultura oes cefent Jteru^ fuo quaeq? tpe facienda,Et tertio pcepto ptermifTa fruftra reuocari. De 
terra cariofa execratio.Otonis abunde indicata efl4Quanq pdicere no ceiTat is.Quicqd per afclluin fie/ 
ri pot utiliflime conftat.Filix biennio moritunfi frondem agere non patiaris.Id efficaciflime contingit 
germinatis ramis baculo decuins.Succus.n.ex ipfa deflues necat radices. Aiunt 8C circa folflitiu auulfas 
n5 renafciinec harudine fedlasiaut exaratas uomeri harundine impcfita.Similiter & harundine exarari 
filice uomeri ipofita pcipiunt.lucofus ager uerti pala debet. At in faxofo bidetibus.Fruteta igni optime 
tollunf.Humidiore agru fofllone concidi at^ (iccari utiliflimu efl.Foflas aut retufis locis apertas relin/ 
qai.In iolutiore terra fepibus firmari.In reprocibus ac fupinis lateribus procubere quafda obferari : 8C 
in alias dirigi.Maiores patetioref^(fi fit occafio)filice uel glarea fterni. Ora utrin^ lapidibus flatu mi> 
nari:& alio fuperintegi.Silux extirpandae ratione Democritus^didit : lupini flore in fucco cicutse uno 
dic macerato fparfifqj radicibus. De frugu generibus & natura. CA. VII. 

T quonia pparatus efl ager;natura:nunc indicabit frugum.Sunt aut duo prima earum gene' 
c ra.Frumeta ut triticumihordeum.Et legumina ut faba & cicer. DifFeretia uero notiortq ut in 

dicari deceat.Frumeti ipfius totide genera per tepora fatu diuifa.Hyberna quee circa uirgilia' 
rum occafum terra per hyeme nutriunfiut triticu:far:hordeu, Aefliua quae seftate ante uergilia^ exor 
tum ferunf :ut milium:panicu:fifam3:horminu:irio:italix dutaxat ritu . Alioquin in graecia 8C afia oia 
uergilia^ occafu ferunf.Q^^'^^”'* utro^ tempore in italia.Ex his quxdam dC tertio ueris fcilicer» 

Aliqui uerna:milium:panicum:lente:cicer:lftlica appellant.Semeticaaute triticumrhordeumifabams 
napum irapam.Et in tritici genere pars aliqua pabuli efl quadrupedum caufa fatiiut farrago.Et in legu 
minibus ut uraa.Atcois quadrupedu hoiumqi ufui lupinus,Legumina oia fingulas habet radices pter 
fabaieafj fiirculofasiqa no in multa diuidunf. Altiflimas aut cicer.Frumcta multis radicanf fibris fine 
ramis.Erupita primo faltu hordeu die feptimo.Legumina qctoiuel cii tardiffime feptimo . Faba a.xv. 
ad.xx.Legumina in aegypto tertio die. Ex hordeo al tegi caput grani in radice exlt:altep^ in heerba : quae 
& prior floret. Radice craiTior pars grani funditrtenuior flore. Caeteris feminibus cade pars 6i radiceSi 
floresFrumeta hyeme in hjcrba funtiuerno tempore faftigianf in flipulaiqusfunt hyberni generis. Ac 
miliii dC panicii in culme geniculatu 8i concauu.Sifama uero in fcrulaceu . Oium fatopi frueflus aut fpi' 
cis continef :ut triticiihordeiimunitur^ uallo ariflapi qdrupliciiaut includif filiqsrut leguminuraut ua 
fculisiut fifamaeiac papaueris.Miliu ac panicu tantu pro indiuifo 8i paruis auibus expofita funtiindefen 
fa qppe membranis continenf.Panicum a panniculis didluicacumine languido nutanteipaulatim exte^' 
nuato culmoipene in fui culum pdenfis aceruaf granisicu logiflima pedali ob/imili coma: granii cople 
xaeiquae fimbriato capillo curuaf .Sunt dC panico genera.Mamofo epeno paruis racemato paniculisiSi 
cacumine gemino.Quin 8C colore diflmguificandidoinigroiruffoietia purpureo. Panis multifarie 8C e 
milio fitie panicoirarius.Sed nullu frumeto ponderofiusiaut quod coquendo magis crefcat.Lx,n.pon' 
do panis e modio reducutimodiu^ pultis ex tribus fextariis madidis . Miliu intra hos decem annos ex 
india in italia inuedtum efl : nigru coloreiamplu granoiharundineu culmo. Adolefcit ad pedes altitudi 
tieiepte pgrandibus culmis,Lobas uocantioium frugil fertiliflimu.Ex uno grano terni fextarii gignun 
tur.Seri debet in humidis.Frumenta quaedam in genu tertio fpicam incipiunt concipere.Quaedam in 
quartoifed etianum occultam.Genicula aut funt tritico quaterna.Fatrifena.Hordeo o(flaua,Sed no an/* 
te fupra diflum geniculop: numerum conceptus efl fpice fui fecerit : qttuor aut quin^ tardiffime die/ 
bus florere incipiut.Totidemgg aut paulo pluribus deflorefcunt.Hordea uero cum tardiffime feptem. 
Varro quater nouenis diebus fruges abfolui tradindi menfe nono meti.Fabx in folia exeuntrac deinde 
caulem emittunt nullis diflindfum intcrnodiis.Reliqua legumina furculofa funt. Ex iis ramofa cicer: 
eruumilens.Quorudam caules fparguntur in terramifi nonhabeant adminiculumiut ipfop:.Quod fi 
non habuere deteriora fiunt.Leguminum unicaulis faba fola.Vnus 61 lupinis.Qeteris ramofusiprxte 
nui furculo.Omnibus uero fiftulofus.Folium quaeda a radice mittuntiquaeda a cacumine. Frumetutn 
uero 8i hordeum uitiagp 8i quicquid in flipula efl in cacumine unum folium habet.Sed hordeo fcabra 
funt:caeteris leuia.Multiplicia cotra fabae:ciceri:pifo.Frumentis folium harundinaceum . Fabae rotun/ 
dum:& magna: leguminum parti.Logiora eruilia: 8C pifo.Fafiolis uenofa. Sifamac 6C irioni fanguinea» 
Cadunt fblia lupino tantum:8i papaueri.Legumina diutius florent;6i ex iis eruum ac cicer. Sed diutiP 
fime faba.xl«diebusiNon aute fingulis capi tadiuiquonia alio detinente alius indpit.Nec tota feges ficut 




OCTAWSDECIMVS 

ftutnentf paritcr.SiIiquanf ucro oia diuerfis diebus:& ab ima primu parte paulatim flore fubeute.Fru 
menta cu defloruere crallercunt:maturatur< 5 :cum plurimu diebus.xl,perficiunf.lte faba • Pauciflimis 
cicerJd enim a femente diebus.xUperficif.MiIium & panicu & fifama 8C omnia acftiua qdraginta die/” 
bus maturanf a flore.Magna terrae caeli^ differentia.In aegypto.n.hordeum fexto a fatu mefe.Frume/ 
ta feptimo metunf.In Hellade hordeu.In pcloponeto oftauo 8C frumenta etianum tardius.Grana in fti 

( )ula crinito textu fpicanf.In faba leguminibuf^ alternis lateribus filiquanf»Fortiora hyeme frumenta 
egumina^ in cibo.Tunicae frumento plures.Hordeu maxime nudu:& halicatfed peipue auena. Cala/ 
mus alrior fmmeto q hordeo. Arifta mordacior hordeotin area exterunf triticu 6C filigo di hordeum. 
Sic & ferunf purarqualiter molunf:quia tofta no funt.E diuerfo fanmiliurpanicu purgari nifi tofta no 
polTunf.ita(^ haec cum fuis folliculis ferunf cruda.Et far in uaginulis fuis feruant ad fatus : at^ no tor/ 
rent.Leuiflimu ex iis hordeu raro excedir,xv»libras:& faba,xxii«Ponderofius farrmagif^ etianii triticu. 
Far in segypto oly ra conficif.Tertiu genus fpfcx hoc ibi eft, Galliae quo^ fuu genus farris dederetquod 
illic brace uocant:apud nos fcandalam nifidiflimi grani.Et alia differentia eft:a fere qternis libris plus 
reddit panis:q faraliud.Populu romanti farre tantu e frmento«ccc,annis ufum Verrius tradidit. Tritici 
genera plura quae fecere gentes.italico nullil eqdem coparauerim cadore ac podere:quo maxime decer 
nitur.Montanis modo competur italiae agris externu:in quo principatum tenuit boetia:deinde ficilia: 
mox africa.Tertiu pondus erat thracio fyrio^tdeindeaegyptiotathletaji cu decretorquoje capacitas iu 
mentis fimilis que diximus ordine fecerat.Grscia 8i ponticu laudauinquod in italiam non puenir.Ex 
omni eode genere grani praetulit oreutium &: tragu dignes : 6i felinuntiu argumeto craflifllmi calami» 
ita^ pingui folo haec genera aflignabat « Leuillimu 8i maxime inane feu tenuiflimi calami in humidis 
feri iubebar:quonia multo egeret alimeto.Hae fuere fentetiae Alexandro magno regnantercu clariffima 
fuit gteccia at^ in toto terrage orbe potetifH ma:ita tame:ut ante morte cius anis fere cetu qdragltaqn^ 
Sophocles poeta in fabula Triptolemo frumetu italiciiantecuda laudauerit:aduerbiu traflata fnla. 
Etfortunatam italiam frumento canefeere candido. 

QucC laus peculiaris hodie italico eft. Quo magis admiror pofteros graecope nulla mentione huius fc/ 
cifle frumenti.Nunc ex iis generibus quae romam inuehuntur leuiflimum eft gallicum at^ e cheron/ 
nefo aducdfumiquippe n5 excedunt in modu uicenas libras:fi quis granu ipfum poderet. Adiicit fardi/ 
um fex libras:alexadrinum 8C trientes.Hoc eft 8C ficli pondus . Boeticu totam libram addinafricum 6C 
dodrantestln tranfbadana italia fcio uicenas quinas libras farris modios pedere. Circa clufium 8C fenas. 
Lex naturae certa eft in quocungp genere pane militariitertia portio ad grani pondus accedat.Sicut opti 
mum eflefrumentumiquod impadfum congium aquae capiat . Quibusdam generibus per fe pondus 
ficut balearicoimodio tritici panis pondo.xxx.reddit.Quibufdam in permixtisrut cyprio 8i alexandri/ 

• no.xx.prope libras no excedetibus.Cypriu fufeum eftipane nigrum facit.lta^ mifcet alexandrinu can/ 
didum:reddut^.xxv.pondo»Thebaicum libras adiicit.Marinaaqua fubigiiquod plerigp maritim is in 
locis faciunt occalione lucrandi falis uiliflimu.Non alia de caufa oportuniora morbis corpora exiftunt. 
Galliae 8C hifpaniae frumeto in potum refoluto qbus diximus generibus fpuma ita cocreta ;p fermento 
utunf.Qua de caufa leuior illis q caeteris panis eft.Differentia eft 6i calami.Craflior quippe melioris eft 
generis.PIurimis runicis thraciu triticum ueftitur ob nimia frigora illi plagae exquifitu . Eadem caufa 
8i trimeftria inuenit detinentibus terras niuibusrqd tertio fere fatu mefe ut in reliquo orbe metif.To/ 
tis hocalpibus notum 8C hyemalibus^uintiis.Nullum hoc frumeto laetius . Vnicalamum ptereainec 
uf^ capaxiferitur^ non nifi renui terra,Eft 8i bimeftre circa thraciu finum:quod.xl.die quo fatum eft 
maturefeittmirum^ nulii frumento plus efle p6deris:& furfuribus carere. Vtitur eo 6i ficilia 8C achaia: 
montofis utra^ partibus.Euboea quo^ circa cariftum . In tantum fallif Columellaiqui ne trimeftris 
quide propriu genus exiftimauerit elle cu fit antiquiftimu.Graeci trimenon uocant.Tradunt in’ badfris 
grana tantae magnitudinis fieriiut fingula fpicas noftras aequent.Primu ex oibus frumentis feritur hor 
deu,Dabimus Si dies feredi cui^ generi natura fingulo^ expofita.Hordeum indis fatiuum 8C filueftre 
ex quo panis apud cos praccipuus.Ttalici qdem maxime oriza gaudenex qua ptifana conficiuntiqua reli 
qui mortales ex hordeo.Ori2aeqdem folia carnofaiporro fimiliaifed latiora. Altitudo cubitalisiflos pue 
pureusiradix gemae rotuditatis. Antiquiflimu in flfcis hordeu :ficut athenicnfiu ritu. Menandro audfo 
re apparer 8C gladiato^ cognomineiqui hordearii uocabanf»Polenta quo^ graeci no aliunde pferunt. 
Pluribus fit haec modis.Graeci pfufum aqua hordeu ficcant nodle unarac poftero die frigutideinde mo 
Iis frangunt. Sunt ^i uehemetius toftum rurfus exigua aqua afpergatificcent^ ptiufq molat. Alii uc/ 
ro uirentibus decuflum hordeu recens purgatimadidum^ ih pila tunduntiatgp in corbibus eluuntrac 
Cccatu fole rurfus tundunt:& purgatum molunt . Quocun^ aut genere pparato uicenis hordei libris: 
cernas feminis lini:& coriadri felibras:fali% acetabuloitorrentes ante oia mifeentin mola.Qui diutius 
uolunt feruare cu polline ac furfunbus fuis codunt nouis fidtilibus.Italia fine pfufione toftum in fuiftilc 
forma molit:iifdeadditis:atgp etia milio.Paneex hordeo antiqs ufitatum uita danauit : quadrupedia^ 
cradidit refedl:ibus.Ptifanae inde ufus ualidiflimus falubcrrimuf^ tatopere probaf . Vnu laudibus eius 
uolumen dicauit Hippocrates clariflimus medicinae fcietiae.Ptifanae bonitas peipua uticenfi.In aegypto 
uero ea eft quae fit ex hordeqrcui funt bini anguli.ln boetia di africa genus ex quo fiat hordei glabrum 
appellat Turranius.ldeolyra Si oryza eande efleexi(ftimat.Ptifanae coficiendae uulgata ratio eft . Simili 
mo ex tritici femine tragd fit in capania tacu SC «egypto<Amilu ueco ex omni tritico ac filigine.Sed optV 

q iui 



LIBER 

mum ex trimeflriMnuetttio cius chio infulae debef:8i hodie laudaridimu inde cfl:appellatum ab eo $ 
fine molafiat,Proximu trimeftri:quod eft minimepoderofo tritico.MadefcirduIciaquain ligneis ua' 
fisnta uf integafiquinquies in die mutata*Melius fi & in nodle:ita ut mifceaf pariter emolitum prius g 
acePcarXinteo^ aut fportis ficcatum tegulae infundif illitae fermento:at^ ira in fole denfatur.Poft chiu 
maxime laudatur creticumrmoxacgyptium.Probatur autem leuitate & leuore:at(j ut reces finiam 6C 
Otonis di(5u. Apud nos hordei farina ad medcdum utunf, Mirumqp in ufu iumento^ ignibus dura/ 
io:ac pollea mollitoioffif^ humana manu dimiflis maiores in aluu uires torofm corporis fieri • Spicae 
quatda binos ordines habenquacdam plures uf^ ad fenos.Grano ipfi aliquot differentix:Iongius:leui/ 
uf^:aut brcuius:aut rotudius:candidius:nigrius:ueI cui purpura eft.Vltimo ad polenta contra tempe/ 
Rates candido maxima infirmitas.Hordeufrugum oium nobiliffimum eft:feri no ualet nifi in ficca 8i 
folura terrarac nifi laeta.Palea ex optimis.Strameto uero eius nullu comparaf.Hordeu ex omni frume/ 
to minime calamitofum:quia tollif anteq triticu occupet rubigo:itacp fapietes agricolae triticu cibariis 
tantum ferunt.Hordeil farculo feri dicuttppterea celerrime rcdditrfertiliflimumg!. Quod in hifpania 
6C Carthagine aprili menfe colledu eft:hoc ferif eodc mefe in ceItibcria:eodcqi anno bis nafcif. Rapitur 
omne a prima fiaiim maturitate feflinatius q caetera . Fragili enim Ripula 8i tenuilTima palea granum 
continetur.Meliorem etiam polentam fieri tradunt fi non exadta maturitate tollatur. 

No ofa frumenti genera ubi^nafci:5£ de reliqs in oriete generibus. CA. VIII. 

Rumenti genera no cade ubicpme^ ubi eade funt iifde nominibus.VuIgatiflima far:qd ado/ 
f reum ueteres appcllauere:filigo:triticum. Haec plurimis terris coia. Arinca gallia^ ppria:co/ 

piofa & italiac eft.In segypto aute ac fy ria cilicia^ 8£ afia ac graeci^ parte peculiares zea : olyra: 

g phc.Aegyptus fimilaginem coficit e tritico f^ao nequaq italicae parem.Qui zea utunt non habent far. 

ft & haec italiac in canipania maximerfeme^ appellaf.Hoc debet nome res praeclara ut mox docebi/ 
mus.Propter qua Homerus zederofa ruta dixit.Non ut arbitrantur aliqui:quonia uira donarer,Amy' 
um quo^ cx ea fit priore crafIius.Haec fola differentia efl.Ex omni genere durifTimu farrSd contra hye/ 
mes firmifTimum.Patitur frigidiflimos locos:& minus fubadosrucl aefiuofos fitientef^rprimus anti/ 
quis latio cibus:magno argumento in adoreae donis ficuti diximus.PuIte autem non pane longo tepo/ 
re uixifTe romanos manifeftum. Quoniam inde 6C pulmentaria hodie^ dicuntur.Et Ennius antiquif 
fimus uates obfidionis fame deferibens offam eripuiffe plorantibus liberis patres com memorat.Et ho 
die facra prifea anj nataliu pulte fritilla conficiunt ruideturqi tam plus ignota graeciae fuifle:q italiae po/ 
lenta.Tritici femine aufdius nullum eftrnec quo plus alimenti trahat.Siliginem dixerim proprie triti/ 
ci deIicias:candor cft;& fine uirtute & fine pondere:conueniens humidis tradlibusrquales italiac funt 8£ 
galliac comatactSed tranfalpes in allobrogum tantu auernorugi agro pertinax.In caeteris ibi partibus bi 
ennio in triticum tranfit.Remedium ut gruauiffima qux^ grana eius ferantur. 

Die piRoriis:8imoIitura:& farina» . CA. 1X« 

Siligine lauti (Timus panis.pifirinaru^ opera laudatiffima.Praecellit in italia:fi capana pifis na/ 
e tae m ifceatur.Rulfior il!a:at pifana candidior:ponderofior uero cretacca,luftu cfl e grano cam 

panae qua uocant cafiratamie modio redire fexrarios quattuor filiginis,Vel e gregali fi e caftra 
ta fexrarios quin^.Praeterea floris femodiu.Et cibarii quod fecundariii uocat fextarios quattuor. Fur/ 
furis fextarios totidem.E pifana aut filiginis fextarios qn^.Caetera paria runr.Clufina aretiaqi etianutn 
fextarios filiginis aflumuntrin reliqs pares.Si uero polline facere libeat.xvi.pondo panis redeunt. Et ci/ 
barii tria.Furfurum femodium.Mole diferimine hoc conftat.Nam quae ficca molonf plus farinae red/ 
dunr.Quae falfa aqua fparfa candidiorem medullam:ueru plus retinet in furfure. Farina a farre didam 
nomine ipfo apparet.Siligineac farinae modius gallicae.xxii.libras panis reddit.ltalicae duabus tribus ue 
amplius in artoptitio pane.Nam furnaceis binas adiiciunt libras in quocun^ genere» 

De fimilagine&filigine ac de aliis generibus & de piflura. CA. X* 

Imilago ex tritico fit laudatiflima.Ex africo iuftu eft e modiis redire femodios : 8i pollinis fex 
f tarios quini 5 . 1 ta.n.appellant in triticorqd florem in filigine.Hoc xrariae officinae chartariae^ 

utunf.Praeterea fecundari! fextarios quattuor.Furfurum^ tantundf.Panes uero e modio fi/ 
sniIagfnis.cxxii.E floris modio.cxvii.Precium huicf nnona media in modio farinae.xl.anes.SimiIagin j 
caftratae odonis affibus amplius.Siligini caflratae duplum.Efl Si alia diftindio. Similago.l.pollin aute 
xvii.pondo panis reddere uifa tritici.xxx.cum triete:& fecudarii panis quinas felibras : totidem cibarii: 
& furfurum fextarios fcx.SiIigo nunq maturefeit paritennec ulla fegetu minus dilarione patitur^pter 
tenerirate.Iifqi quae matururreprinus granu dimittentibus:fed minus qcaetera frumda in ftipula pc/ 
ricIitaf:quonia femp reda habet fpicamee rore continetiqui rubiginem faciat.Ex africa dulciffimus pa 
nisiipfafpifTior q far:& maior fpica cade SC ponderofior.Raro modius grani no.xvi.Iibras implet . Ex/ 
teritur in graeda difficulter.Ob id iu mentis dari ab Homero dida.Hxc enim eft qua uocat oly ra.Eade 
in aegypto facilis fertili% far fine arifta efl.Item filigo excepta ea qux laconica appeUaf. Adiiciunf’ iis ge 
nera:bromos:fi ligo cxceptitiarSi tragos externa ofa ab oriente inueda orize fim ilia . T iphe SC ipfa eiuf/ 
dem generis:ex qua fit in noftro orbe oriza. Apud graecos eft 8C ifia.Tradilt^ ea ac tiphen cum fint de/ 
generes redire ad frumentum:fi piftae feranfmec^tinusrfed tertio anno. Tritico nihil eft fertilius.Hoc 
enim natura ei tribuitiquonia eo maxime alat hoiem . Vtpote cum e modio fi fit aptu folum:quale in 
bizatio africat capo ceteni qnquageni modii reddanf»Mtfit ex eo loco Diuo Augufto pcuratoc eius ex 



OCTAWSDECIMVS 

ano grano ufx crediMc di(5u quadringenta paucis minus germina, Extantqi de ea re epiftoIae,Mifif 8C 
Neroni fim!liter,cccxl.ftipulas ex uno grano.Cum centefimo quidem 8C leontini ficilia: campi fundur* 
Alii^:& tota berica:6f in primis segyptus.Fcrtilinima tritici genera ramofumiaut quod cenrigranum 
uocat.Inuctus efliam BC fcapus unus centum fabis onuftus,Aeftiua frumenta diximus fi famamimiliu 
panicum.Sifama ab indis uenit:ex ea & oleum coficiunt.Color cius cadidus. Huic fimile:eft in afia gr^ 
da$erifimu:ideqR eratrnifi pinguis effetrquodapud nos uocatirionc:medicaminibus annumeranda 
potiuf^ frugibus, tiufde naturae 8C hormiu agraecis didfutfed cymino fimiletferiturqi cu fifama hoc 8C 
irione.Nulluanimaluefciruruircnribus.PifturanooiumfaciIis.Quippc& hetruria fpica farris tofti 
pifente pilo praeferrato fiftula ferrata:6i ftella intus denticulatarut nifi inteti pifanticoncidantur grana; 
ferroqt frangantur. Maior pars iraliac ruido utitur piIo:rotis etiaiquas aqua uerfet obitenSi molat. De 
ipfa ratioe pifendi Magonis ^ponetur fentetia,Triticu ante perfundi aqua multa iubenpoftea euelli,De 
inde fole ficcatu pila repeti.Simili modo hordeum» Huius fextarios.xx.fpargi duobus fextariis aquiE: 
l^nte torrere priustdeinde cu furfuribus leuiter pifi. Aut additos in fextarios,xx. lateris crudi fruftro; 
& harenae femodio,Eruiliam iifdem modus quibus lentem.Sifamam in calida maceratam exporrigi. 
Deinde confricariifrigidae immergitur paleae fludfuentnteru^ exporrigi in fole fuper lintea,Quod nifi 
feftinatopagatunluridocoloremufcere.Etipfaquxauteeualuanfuaria pifturaipe rationem habent* 
Acus uocatur cu per fe pifitur,Spica tantu aurificu ad ufus.Si uero in arca terif cu ftipulatpalea ut maio 
re in terraje partead pabula iumcnt 05 i»MiIii 8C panici 8C fifamx appluda uocant pui gamcntatalibi aliis 
tiominibus.Milio campania gaudet praecipue:pultem^ cadidam ex eo facit.Fit dc panis praedulcis. Sar 
matarum quoqi gentes hac maxime pulte alutur:& cruda etiam farina equino ladfejuel fanguine e cru 
ris uenis admlxro»Aethiopes no alia fruge q milii hordcig? nouere.Panico 8C galliat qda prxeipue aqta^ 
ria utif.Sed circupadana italia addita fabaifine qua nihil coficiur.Ponticae getes nullu panico praiferuc 
cibu Caetero aefliua frumenta riguis magis etia q hymbrtbus gaudet»Milium 6C panicii aqui minime; 
cu in folia exeiit.Vetat ea inter uites arborcf® frugiferas feri terram emacrari hoc fatu exiftimantes» 
De fermentis 8i panis faciendi ratio di generaidi quando primum piftores roma: 
8C de cribris 8i alica» C A. XI. 

Ilii praecipuus ad fermenta ufus e mufto fubadfi in annuum tcmpus.Simile fit ex tritici ipfius 
m furfuribus minutis 8C optimis e mufto albo triduo maturato fubadlistac foleficcatis,Inde pa/ 

ftillos in pane faciendo dilutostcu fimilagine feminis feruefaciutiatq; ita farinae mifcetific opti 
mi3 pane fieri arbitrates.Graeci in binos femodios farinae fatis effe befles fei meti cdftituere.Et hxc qdc 
genera uindemiis tantu fiunt.Quo libeat uero tempore ex aqua hordeo^ bilibres offae feruenti foco: 
uclfidilipatinatorrenf cinere & carbonetuf^ durubeant.Pofteaopiunf in uaf is donec acefcantihinc 
fermentu diluitur.Cum fieret aute panis hordeaceus eruiliac aut cicei ulae farinae ipfae admixtione fer/ 
mentabanf.Iuflu^ erat duae librae inquin^femodtos,Ni5cfermcntu fit ex ipfa farina quae fubigitut 
prius qaddaffal ad pultis modum decodar&relidla donec acefeat. Vulgo uero nec fufferuere faciunt 
fed tantum pridie aflcruata materia utunf.Palagi natura eft acore frumetariiificut ualidiora efle coc 
pora quae frumetato pane alunf.Quippe cu apud ueteres poderofUfimo cuigp praecipuo tritico falubri 
tas phibita fit.Panis ipfius uaria genera pfeq fuperuacuu uidef, Alias ab obfoniis appellari ut oflrearii» 
Alias a delitiis ut artolagani» Alias a feftinatione ut fpeufici . Necno a coquedi ratione ut furnacei uel ar/ 
toptefiuaut in clibanis codti no pride etia e partibus aduedtotque alii aquaticu uocant: quoniam aqua 
trahif a tenui di fpogiofa inanitate alii pthicu» Sfima laus filiginis bonitate & cribri tenuitate confiat* 
Quida ex ouis aut laae fubigut.B utyro uero gentes etia pacatx ad opis piftoni genera trafeunte cura. 
Durat fua piceno in panis inuentione gratia ex alicae materia cu noue diebus maceratardecirao ad fpe<' 
ciem tra«fia:5d fubadta uuae paflae fucco eft.Ibi poftea in furnis ollis indira:quae rupanf ibi torrenr.Neq^ 
eft ex eo cibus nifi madefadfotquod fit lade maxime mulfo.Piftores Rom;e non fuerunt ad perficum 
ufep ad bellumiannis ab urbe condita fup quingentos odfoginta, Ipfi panes faciebat quiritestmulieru^ 
id opus erat ficut etia nuc in plurimis gentiu.Artoptefiam Plautus appellat in fabulaiquam aululanant 
fcripfit,Magna ob id cocertatione erudito^ran is uerfus poeta: fit illius certu^ fit Attei Capitonis fen' 
tentia.Toftum pane lautioribus coquere fblitostpiftorefqp tantu eos qui far pifebant noiatos » Nec co/ 
cos uero habebant in feruitiis eof<j ex macello coducebant.Cribrope genera galliae fetis equop; inuene 
re:hi!paniae lino excufforia 8i pollinariaixgyptus e papyro atgp iunco,Sed inter haec dicat prima di ali' 
cae ratioipraeftatiffimae faluberrimae^:qu£c palma frugu indubitanter italia cotingit» Fit fine dubio dC 
in xgypto fed admodii fperneda.In italia uero pluribus locis:ficut ueronefi pifanog? agro.In campania 
tamen laudatifTimus campus eft:montibus fubiacet nimbofis totis quidem.xl,mil.paf,planicie»Gracia 
terrae cius(ut ^tinus foli natura dicaf)puluerea fumma inferior bibula:6C pumicis fiftulas uice. Mon/* 
tiu quo^ culpa in bonu cedinCrebros enim hvmbres percolat atgp trafmittit:nec dilui aut madete uo 
luit ^pter facilitate culturx.Eade acceptu humore nullis fontibus reddittfed teperat:6i concoques in/ 
tra fe uice fufi cotiner.Scrif toto anno:panico femel:bis farrc,Et tamen uere fegetes quae intei quieuere 
fundunt rofam odoratiore latiuaiadeo terra noceflat parere.Vndeuulgo didum plus apud cam panos 
unguctiiq apud caeteros olei fieri.Quanw aut uniuerfas terras campus circu campanus antecedit ; tan/ 
tu ipfum pars eius:quae laboria; uocanf :que phlegraeu graeci appellat.Finiuntur laboriae uia ab utro^ 
latere confulariiquae a puceolisidc qu£ a cumis capuam ducit, Alica fit c zea qua femem appellauiraus 




LIBER 

Tundif gratifi eius in pila lignea.Nam lapidis duritia cotcrif.Nobilius ut notu cfl pilo uinfloj: penali 
opera.Primori incft pixis ferrea excuffis inde tenuicisjteru iifdem armametis nudata cocidif m edulia. 
Ita fiunt alicae tria genera:minimu:ac fecundariu:grandiflitnu uero apherema appellant.Nondum ha' 
bent candore fuu quo praecellut Jam tame alexandriae pracferunf,Poftea mi^ diau admifeetur creta: 
qase tranfit in corpus:coIorc 9 & teneritate affert Jnuenif haec inter puteolos di Neapolim i colle Icuco 
geo appellato.ExratqtDiuiAugufti decretum quo anno ad uicena milia neapoliranis peo numerari 
luffit e fifco fuo colonia deducens capuam. Adiecit^ caufam afferenditquoniam negaflent campam ali 
cam confici fine eo metallo pofle 4 ln eodem reperitur 6i fulphur.Emicant^ fontes oraxi oculorum cla/ 
ritati:5f uulnept medicinae:dentju^ firmitan, Alica adulterina fit maxime e zea quae in africa degenc' 
rat.Latiores eius fpicae nigriorefq!:& breui Rfpula.Pifunt cum harena:& fic quo^ difficulter conteruc 
utriculos.Fit 9 dimidia modii menfura.Pofteagp gypfi pars quarta infpergitur:araut cohxferit farina 
rio cribro fubcernunt.Quae in eo remanfit exceptitia appellaf:& grandiflima eft . Rurfus quae tranfit 
artRiore cernir:& fecundaria uocaf.Item cribranarquae fimili modo in tertio remanfit cribro anguftip 
fimo:& tantum harenastranfmittenteAliaratioubi^adulterandi.Extritico cadidillima at^ gran/ 
difiima eligunt grana:& femicodfa in oIIisrpoRea arefaciunt fole ad initiumirurfuf^ leuiter afperfk mo 
iis frangunr.Ex zea pulchrius q ex tritico fit granum quamuis id alicae uitium fit.Candorem autem ei 
pro creta ladtiincodlis mixtura confert. De leguminibus. CA, Xll, 

Equitur natura leguminu:inter quae maximus honos fabae.Quippe ex qua tentatus fit etia 
f panis.Lomentu appeUaf farina eaiaggrauaf^ podus illa 6i omni legumine.la uero 6C pabulo 

uenalis.Fabae multiplex ufusioium quadrupedia generi prxeipue homini.Fiumento etia mi 
fcef apud pleraf^ getes:6i maxime panico folida:ac delicatius frada.Quin 8C prifeo ritu fabaia fuae reli 
&onis diis in facra eftrprxualens pulmentari cibo 8i hebetare fenfus exiftimata:infomnia quoq^ facere, 
Ob hoc Pythagorica fententia damnata.Vel(utaIii tradidere)quoniam mortuorum animae funt in ea. 
Qua de ca parentando uti^ aflummif. Varro di db haec flamine ea no uefei traditiquoniam di in flore 
cius litterae lugubres repiantur Jn eade peculiaris religio.Na^ fabam utiqp in frugibus referre mos efl 
rW*. aufpicii caiquae ideorcferuia appellaf.Et audhonibus ea adhiberi lucrofum putanr.Sola certe frugum 
etia exefa repletur crefeete luna, Aqua marina alia ue falfa no percoquitur. Scrif ante uergiliarum occa/ 
ry' fum leguminum prima : ut antecedat hyemem. Virgilius per uer ea feri iubet circupadanae italia: ritu. 
Sed maior pars malut fabalia maturae fationisiq trimeftrcm frudum eius.Nam filiquce caulcf^ gratif 
fimi funt pabulo pecori. Aquas in flore maxime cocupifcitrcum uero defloruitrexiguas defiderat, Solu 
in quo fata cfl laetificat ftercoris uice.Ideo circa macedoniam thellaliagp cu florere incepit uertunt arua, 
Nafcif di fua fponte plerif^ in locisificut feptetrionalis occeani infulisiquas ob id noftn fabarias appel' 
lar.Irem in mauritania filueftris paflimtfed prxdui a:& quae percoqui no poflir.Nafcif di in aegypto fpi 
nofo crule.Qua de caufa crocodili aculeos timetes refugiunt .Longitudo fcapo quattuor cubitorum 
eft.Amplillima craflitudo,Odona genicula habetimolli calamo.Simile caput papaucri : colore rofeo. 
In eo fabae no fupra tricenas.Folia ampla«Frudus ipfe amarus di odoreifed radix perqlata.Incolarum ci 
bus cmda:& omnino decoda.Harundinum radicibus fimilis.Nafcitur di in fyria ciliciaqi di in thoro/ 
ne Chalcidis lacu.Ex leguminibus aut nouebri ferunf Iens:& in grxeia pifa.Lens amat folum renue ma 
gis q pingueicaclii uti^ ficcu,Duo genera eius in xgyptoialtcge rotudius nigriuf^raltepe fua figura. Vn 
de uario ufu tranllatum efl in lenticulas nome»Inuenio apud audores aequanimitate fieri ueicentibus 
ca.Pifum in apricis feri debetrfrigopeipatientiffimu.ldeo in italia & in aufteriore caelo non nifi uerno 
tepore terra facili ac foluta.Cicens natura efl: gigni cu falfilaginendeo folum urit,Nec nifi madefadum 
pridie feri debet.Differetiae plures:magnitudme;figura:colore:fapore.Efl enim arietino capiti fimile; 
unde ita appellaf . Albu nigru^ efl di colubinuiquod alii ueneriu uocant:candidu;rotudu:leue , Arieti' 
no minus : quod religio puigiliis adhibet, Efl di cicercula minuti cicerisiinsequalis angulos halsens ue/ 
luti pifum.Dulciffimum aut id quod eruo fimillimu:firmiuf^ quod nigru fii ruffum q quod album. 
Siliquae rotundae ciceri:caeterif^ leguminu longae:& ad figura feminis latje.Pifo cilindraciae, Fafiolopc 
cum ipfis manduntur granis,Serere eos qua uellis terra licet ab idibus odobris in.Kale,nouebris,Lcgu 
minacu maturefeere coeperint rapiMa (unt:quoniam cito exiliuntJatentcp cu didicere ficut di lupinu. 

De rapis SC napis amiterinis. CA, aIII, 

Vaq prius dixifle coueniat de rapisiin trafcurfu eas attigere noftriipaulo diligdius graeci:6i ip 
q fi tame iter horrefia.Si iuflus ordo fiat a frumeto jptinus aut certe faba dicedis , Quando alii 

praefldior ulus ab iis no efl. Ante ofa na^ cudis aialibus nafcunf :nec in nouifIimis,Satiai ru 
ris alitu quo^ genera:magif^ fi decoquanf aqua.Quadrupedes di frode eape gaudet.Et hoi' no mino/ 
re rapaciojt fuis horis gratia q cima5e,Flaccidope quo^ di in horreis enecatogtiuel maiore q uiretiu.Ip/ 
fa uero durat di in fua terra feruata.Et poft a paflb pene ad aliu ^uctu fame^ fentiri ^hibet. A uino at/ 
mefle tertius hic trafpadanis frudus,Terra no morofe eligit : pene ubi nihil aliud leri poflit.Nebulis 
di pruinis ac frigore ultro alunf aplitudine mirabili,Vidi.lx.libras excedetia.In cibis qde nfis pluribus 
modis comedanfiduratqp ad alia finapis acrimonia domita : etia coloribus pidaipter fuu femlifex aliis 
purpureo quoqt:ne$ aliud i cibis tigui decet,Genera eoji grreci duo prima fecere : mafculinu focmini/ 
nugp Si ea (eredi mo ex eode femine,Defiore.n.fatu mafculefcere:ite i terra difficiIi,Scmen pflatius quo 
fubulius«Spedes uero oium tres. AucaI latitudine fundi;aut irotuditate globari«Tertia fpecie filueflre 



OCTAWSDEaMVS 

fippcTIaucrc:in Tongftudfne radice ^curreteirapham fimilitudine Si folioanguToro fcabroqprrucco acri,. 
Qui circa meflem exceptus oculos purgat: medetur^ caligini admixto ladle inuIiepi.Fngore dulciora 
fieri exiflimantur Si grandiora.Tcpore in folia excunt,Palma in nurfino agro nafcentibus.Taxatio in Ii 
bras feftertii finguli:& in penuria bini.Proxima in algido natis,Napi uero amiternini quorum eadem 
fere natura gaudent aeque frigidis.Serunf Si ante Kalen.Martias in iugero fcxtarii quattuor,Diligetio^ 
res quinto fulco napii feri iubcnt:rapa quarto utroqt ftcrcorato:rapa latiorem fieri fi palea feminetur. 
Serere nudu uolunt praecante fibi & uicinis ferere fe.Satus utriq? generi iuftus inter duo^ minimum 
dies feftos.Neptuni ar^ VuIcani.Ferunt^ fubtili obferuatione quota luna procedente hyeme nix pri 
ma cecideritifi totidem numinum die intra pr^edidlum temporis fpatium ferantur miie prouenire.Se 
runtur&uere in calidis at^humidis. De lupino, CA. Xllll, 

Vpino eft ufus proximus:cum fit Si homini Si quadrupedu generi ungulas habenti cois, R C' 
I mediil eius ne metetes fugiant exilicndo:ut ab hymbretolIanf.Nec ullius quse ferunf natu^ 

ra aflenfu terrae mirabilior efl.Primu oium cu fole quottidie circuagitunhorafqi agricolis ct 
nubilo demoftrat.Ter praeterea floret.Terra amatzterraij operiri no uult. Et unu hoc ferit non arato; 
ubi fuerit maxime fabulofa;& ficca:at^ etia harenofa.Coliiutigp no uult.Tellurc adeo amat:ut quis fru 
teto folo conieftum inter folia ucprcfg?:ad terra tame radice pueniat.Pingucfcere hoc fatu arua uineaP 
gidiximus.Ita^dconocgctfimoiutoptimiuicerepraefentct.Nihilaliud nullo impendio conflat: ut 
quod ne ferendi quide gratia opus fit afferre ptinus feritur ex aruo. Ac ne fpergi qde poflulat decides 
fponte.Primu^ oium ferifinouifllmu tollif.Vtru^ feptebri fere mefe:quia fi non anteceflerii hyeme 
frigoribus obnoxium efl.Impune praeterea iacet:uelderelidu :ctia:fir 6 protinus ficuti obtuar hym/ 
bres.-ab olbus aialibus amaritudine fua tutum,PIerugi tamen leui fulco integunt.Exdenfiore terra ru-' 
bricam maxime amat» Ad hac alenda pofl tertiu flore uerti debetiin fabulo pofl fecudu.Cretofa tatii \u 
moft^ odit:& in lis nopuenit.Maceratu calida aqua homini in cibo efl.Na boue unu modii finguli fa 
tiattualiduqi prxflat.Quado etialpofitii pueropi uetribus p remedio eft.Condi in fumo maxime con/ 
uenitrquonia in humido uerniiculi umbilicu eius in flerilitate caflrant,Si depaflil fit in fronde : inarari 
protinus folum opus efl. . Deiiiria:6Ceruo. CA. XV, 

T uitia pinguefeut aruainec ipfa agricolis operofaruno fulco fata:nofarrif:no ftercorat :nec ali 
e udq deoccaf.Satiois eius tria tpa.Circa occafum ardluri ut decebri mefe pafcat.Tuc optime fe^' 

rif in leme. Aeque nag’ fert depafla.Secuda fatio menfe lanuarii eftinouiflima martiorac tu ad 
frode utilifllma.Siccitate ex olbus qua: ferunf maxime amattnoafpernaf etiam umbrofa. Ex femine 
cius fi ledfa matura efl palea cacteris prxferf .Vitibus praeripit fuccu languefcuntq; fi in ai buflis feratur 
Isiec erui opofa cura eft.Hoc amplius q uitia rucaf:& ipfum medicaminis uim optines.Quippe per eu 
Diuu Auguflu curatu epiflolis ipfius memoria extanSufficiut fingulis bou iugis modii quini fati, Mar 
tio mefe fatu noxium efle bubus aiut.lte autuno graucdinofum.Innoxium aute fieri primo uere iatu. 
De foeno Si farragine Si de ocimo Si medica Si cytifo. CA. XVI, 

T ficilia hoc efl foenugraecum fcanficatione ferif : no altiore quattuor digytopi fulco quato^ 
e peius tradlaf:tanto puenit meIius,Ra^ diduieilealiquid cui pfit negligentia.Id aiit quod le 

cale at^ farrago appcllaf occari tanru defiderar.Secale taurini fub alpibus afia uocant: deterri/ 
mum:& tantum ad arcendu fame utile foecundafed gracili flipulainigritia trifle : fed pondere praecia 
puum.Admifcetur huic far ut mitiget amaritudinem eius:& tamefic quo^ ingratiflimum uentri efl. 
Nafcif qualicii^ folocu centefimo grano,lpfumg! p letaminecfl.Farrago ex recremetis farris pra-de/ 
fa ferif :admixta aliquando Si uitia.^de aliquando in afi ica fit ex hordeo.Omnia haec pabularia.Dege 
neratqi ex leguminibus quae uocaf craccaiin ratum coliibis grara:ut paflas ea neget illius loci fugitiuas 
fieri.Apud anriquoserat pabuli genustquod Caro ocimum uocanquo fiflebataluum bubus . Id erat e 
pabulis fegete uiridi defe^a anteq gelaret.Sura Manulius id aliter interpretatur : Si tradit fabae modi'' 
os.x.uitiae duos tantildem:&: eruilix in iugero autumno mifceri Si feri folitos,Melius Si auena graeca; 
cui non cadit feme admixta.Hoc uocitatum ocimum ;boum^ caufa feri folitum.Varro appellatum a 
celeritate proueniendi a graecotquod gcys oceos dicunt.Medica externa etia graecix ut a medus adue' 
fia p bella pfaji quae Darius intulit.Sed uel in primis diceda tanta dos eius:ut cum uno fatu amplius q 
tricenis annis durer.Similis efl trifolio cauleifoliifgj geniculatatquicquid in caule alTurgit in folia cotra 
hitur.Vnum de ea Si cytifo uolume Amphilochus fleit cofufum.Solu in quo feraf elapidatum purga 
tumqi.Subigirur autuno:mox aratum Si occarum integitur crate iteji Si tertiorquinis diebus interpo 
Ctis in fimo addito.Pofcit autem ficcum fuccofum uel riguum ita praeparatum feritur menfe maio:ali 
as pruinis obnoxia.Opus efl: denfitate feminis omnia occupariiinternafcentel^ bxrbas excludi.ld prae 
ftantin lugera modia uicena immouendum neaduratiterra^ ptinus integi debet .Si fit humidu fclu: 
haerbofum ueuineif:6i defeifeit in pratfi.ldeo protinus altitudine unciali haerbis olbus liberanda efl 
manu potius q farculo,Sccatur incipiens florere:&: quotiens refloruit.ld fexies euenit per annos : cum 
minimum quater.In femen maturefeere phibendu efliquia pabulu utilius efl uf^ ad trimatu .Verno 
feri debet:liberariqi caeteris haerbis ad trimatu marris a folo radi.Ira^ reliquae haerbae intereunt fine ip 
fius dano propter altitudine radicum.Si euicerint h^rbaeiremediu unicum eftaratiotfaepius uertendo 
donec omnes aliae radices intcreant.Dari no ad farietarem debctine repellere fanguinem necefle fit: 
uiridis utilior efl. Arefat futculofeiac poflremo in puluerem inutilem extenuatur.De cytifo cui Si ipfi 




UBER. 

principatu? riatur in pabuTis affatim diximus inter frutices* Et punc frugum pium natura pef agenda 
pft:cuius in parte de uitiis quo^p dicatur. 

De uitiis frugu 8C remediis:& qd in quo$ terrae genere debeat feri. CA. XVII* 

Rrimu oium frumenti uitium aucna eft:& hordeum in ea degenerat:ficut ipfa frumeti fit in 
p ftar.Quippe cu germaniae populi edant ea:negp alia pulte uiuannSoIi maxime caclicp humo/ 

re hoc euenjt uitiu.Sequcnte caufam habet imbecillitas feminis:cum diutius retentu efl: ter/ 
ratprius q erumpat.Eade eft ro fi cariofum fuitrcu fereref. Prima autem ftatim eruptione agnofcifrex 
quo apparet ir. radice ec cam.Eft 8C aliud in uicino auenae uitiu:cu amplitudine incohata granu : fed no 
dum naturatpriufq roboref corpus afflatu noxio caflum 8C inane a fpica euanefcit quodam arbortiup* 
Venti aut tribus temporibus nocent frumento 8i hordeodn flore aut ^tinus cum defloruere:ueI ma/ 
turefcere incipientibus.Tunc enim exinaniunt grana.Prioribus caufis nafei j)hibet.Nocet 3C fol crebe/ 
re e nube.Nafcunf 8l uermiculi in radice:cu femen te hymbribus fecutis fcluferit repentinus calor hu/ 
more.Gignunf 8C in grano:cum (picae in pluuiis calor inferuefcit.Eft 6i cantharis didus fcarabeus par 
uus frumeta erodens.Oia ea alalia cu cibo deficiut,01eu:pix:adeps cotraria feminibus.Cauendumg? ne 
contadfa eis tunc feranf.Hymber in hserba utilis quarto.Floretibus aute frumeto & hordeo nocet.Le/ 
guminibus innocuus:praeterqciceri.Maturefcentia frumenta hymbrelaeduntur:& hordeum magis* 
iNafcif&haerbqalbapanicofimilisjoccupansaruaipecoriquoq^mortifera.Nalolium 8C tnbulum 8C 
carduudappa^ n5 minus ^ rubuiinter frugu morbos potius q iter ipfius terrae peftem numerauerim* 
Caelefte frugum uinearum^ malu nullo minus noxiu eft rubigo.Frequetiflima haec in rofeido traiftu: 
coualibufga acoflatupo habentibus.E diuerfo carent ea uentofa & excelfa.lnter uitia fegetu & luxuria 
eft:cuonelrata fertilitate ^cubunt.Comune aut oium fatopi uitium urticaretia ciceris cum falfilagine 
eius abluendo hymber dulcius id facit.Eft haerba quae cicer enecat dC eruum circuligando fe : uocatuc 
orobache.Tririci fimili modo era.Hordeum feftuca quae uocaf aegilos.Lente hserba fecuridacatquam 
graeci a fimilitudine pelecinon uocant.Et hae quide coplexu necant.Circa philippos aut antranium no 
minant in pingui folo haerbarqua faba necaf.Era nonunq in macro:cu udam quida uentus afflauerit* 
Erx granii minimum eft in cortice aculeato, Cum eft in pane celerrime uertigines facit. Aiunt^ in afia 
& graecia balneatores cu uelint turba pellere:carbonibus id feme iniicere.Nafcif phalangius in eruo 
beftiola aranei generistfi hyems aquofa fit.Limaces nafcunf in uitiaraliquando e terra cocleae minutae 
miru immodu erodetes ea,Et morbi quide hi funt.Remedia eope quaecu^ ptinent ad hserbas in farcu 
lo:8C cu feme iadlaf dnere.Quae uero in femine 8C circa radice coflftunt praecedente cura cauentur . Vi/ 
no autem femina perfufa minus egrotare exiftimant.Virgilius nitro 8i amurca pfundi iubet fabam:fic 
etia gradefeere ^mittit.Quida uero fi triduo ante fatum urina & aqua macereturrpraecipue adolefcere 
putant.Ter quidem fartam modiu fradae e modio folidae reddere.Reliqua femina cupreffi foliis tufis 
fi mifceanfmo efle uermiculis obnoxiatnec fi iteriunio feranf.Multi ad milii remedia rubetam nodu 
aruo circuferri iubent priulq farriaf idefodigi in medio inclufam uafe fidili.Ita nec paflerem nec uerme 
nocere:fed eruedam priufq metaf :alioquin amarum fieri.Quin di armo talpae cotada femia uberiora 
cire.DemocritusfuccohaerbarquaeappellafaizoointegulisnafcenstabulifelTum latine uero feduma 
(ut dicit ille) medicata (eri iubet omnia femina. Vulgo uero fi dulcedo noceat fit uermes radicibus inhae 
reant: remediu eft amurca pura ac fine fale fpargere:deinde farrire.Si in articulum feges ire coeperit run 
caremehaerbaeuincant.Peftem a milio at^ panico fturnorumpaferumue agmina fcio abigi hserba; 
cuius nomen eft ignotumiin quattuor angulis (egetis defofla mipe didu ut oino nulla auis inrret.Mu/ 
res abiguntur cinerae muftellae uel felis diluto fitfemine fparfoiuel decoda]^ aqua.Sed redolet uirus ani 
malium eoje etia in pane.Ob id felle bubulo femina attingi utilius putant.Rubigo quide maxima fege 
tum peftis jauri ramis in aruo defixis tranfit in earum folia ex aruis.Luxuria fegetum caftigatur dente 
pecoris in hxrba dutaxattfit depafta: qdem uel faepius nulla in fpica iniuria fentIunt.Retonfa 5 ^ uero eti 
am femel omnino certqm eft granum longius fieri:fed inane calTum^ ac fatum non nafei « BaWlone 
tamen bis fecantitertio depafcunt.Alioquin folia tantum fierent.Sic quo$ cum quintodecirao feno/ 
re melTcs reddit exilitas foIi.Vepi diligeptioribus cum centefimo quinquagefimo.Ncgp eft cura diffici/ 
lis.Qua diutiflime aquari gaudennut praepinguis fit denfa ubertas diluatur.Limu autem non inuehuc 
euphratK tigrif^ificut in segypto nifus.Ncc terra ipfa hserbas gignit.Vbettatis tame tantae funt:ut fe/ 
quente anno fpontereftibus fiat feges imprefTisueftigio feminibus quae tanta foli differentia ammo/ 
net terrx genera in fruges defcriberejgitur Catonis haec fententia cfl.In agro crafTu fit laeto frumetun* 
feri, Si uero nebulofus fit.Idem raphanum:milium:panicum in frigido fit aquofo prius ferendumipo/ 
ftea in calido,ln folo autem rubrieok) uel pullo:uel harenofo fi non fit aquofum lupinum,In cretofo fit 
rubricofo fit aquofiore agro adoreum.In ficco fit non haerbofo nec umbrofo triticum»In folo ualido fa 
bam.Vitia uero q minime aquofo haerbidogp,Siligine fit triticum in aperto loco edito qui fole q diutif 
fime torreaf.Lente in fruteto fit rubicofo:qui no fit herbidus.Hordeum in uQuali ^ in agro quod re/ 
ftibile poflit fieriitrimeftre ubi femente matura facere no poffitfit cuius craffitudo fit rcftibilis.SubtiIis 
fit illa fententia.Serenda efle ea in tenuiore terra:quae non m ulto indigent fiiccotut cy tifus fit ciceriexce 
ptis leguminibus quae uelluntur e terra non fubfecantur,Vnde fit legumina appellata ; quia ita legun/ 
fur,In pingui aute quae cibi funt maiorisrut oIus:triticum:filigo:linum. Sic ergo renue folum hordeo 
l^abitur,Minusenimalimentiradixpofcit«Leuiorterradenfior$tritico.lnloco humili far adorea ^ 



OCTAWSDECIMVS 

triricnm fcratuf.Tcmpafo & triticum & hordeu.ColIes rubuflius fed minus rfddut triticum.FarSi 
filigo 8C cretofum 8i uliginofuni folum fortiuntur. 

De prodigiis frugu & aridi di(ciplina:8f uomc^t generibus* CA. XVIII* 

St 81 in frugibus oftentu. Semel (quod equide inuenerim) accidit.P.EIio.Cn» Cornelio conf» 
e quo anno mpatuscft HanibaUn arboribus enim tunc nata ^dunffrumeta4Et quoniam de 

fruguterraeqp generibus abunde diximusmuncdearadirSnedicemustanreoiaaegypti foelici 
tate commemorata. Nilus ibi coloni uice fungens euagari incipit(ut diximus) a foKlitio aut noua luna: 
ac primo lente deinde uehemetius qdiu in leone fol eft.MoX pigrefet in uirgine tranfgrcflbtat^ i libra 
refidet.Si.xfi*cubitos no excefleritrfames certa eft.Nec minus fi.xvi.exupauerit.Tanto enim tardius de 
cidittquanto abundantius creuit:&: fementem arcet.Vulgo credebaf ab eius deceflu fercre folirosimox 
fues impellere ueftigiis femina deprimentes:6f in madido folo credo antiquitus faditatum.Nuc quo^ 
^ non multo grauiore operarfed tamen inarari certum eftrabiedla prius femina in limo digrefli annis; 
hoc eli Nouembri menfe incipiente.Poftea pauci runcanr:quod boranifmon uocant.Reliqua pars no 
iiifi cu falce arua uifit pauloante Kalcn. Aprilis.Peragif autem meflis mefe maioiftipula nunq cubitali. 
Quippe fabulum fubelligranuqi limo rantu corineCExcellentius in thebaidis regionibus frumentu q 
paluflribus aegypfiis.Similis ratio fed foelicitas maior babylonis ac feleuciae euphrate atqp tigri refta/ 
gnltibus:quonil ibi rigidi modus manu teperaf. Syria quo^ tenui fulco aratreum multifarii in italia 
odoni boues ad fingulos uomeres anhellt.ln omni quide parte culturatifed in hac quidem maxime 
ualetoraculuillud.Quidqusc^regiopatiaf.Vom^pluragencra.Culteruocaf prxdenfam prius 9 
pratfirindaftterrl fecans:futuri(^ fulcis uePigia praelcnbcs incifuris:quas refupinus in arando mordeat 
uomer. Altent genus eft uulgare roftratu uti uedis, Tertiu in folo ficili nec toto porredum dentaliifed 
exigua cufpide in toftro latior,Haec quarto gcneriifed exacutior in mucrone faftigatareodem^ gladio 
feindes fo'u:& acie latepi radices hserbapi fecansrno pride inueru in rhetia.Gallix uero duas addideruc 
rotulasrquod genus uocant piam morati.Cufpis effigiem palae haber.Serunt ita non nifi culta terra 6C 
fere noua.L ititudo uomeris cefpites uerfat.Seme protinus iniiciunt. Cratefqp dentatas fupertrahunt: 
(vlec farrienda funt hoc modo fatatfed pro fellis binis ternif^ fic arant, Vno iugo boum cenfeti anno fa 
cilis foli quadragena iugera difficilis tricena luftum eff. 

De teporibus arandi:6^iundione boum. CA» XlX. 

N arando magnope feruandu eft Qtonis oraculu,(^uid eft pfimui'Agru bene colere. Quid 
i fecundumfBenear2re.Quidtertiufftercorare.Sulcouarioneares,Tepeftiueares.Tepidiori/ 

bus locis a bruma ,pfcindi arua oportetiac frigidioribus ab aequinodio uerno , Et maturius 
ficca regione qhumida.Maturius defa terra qfolutaipinguiq macra. Vbiliccac& graues aeftates terra 
cretofa aut gracilis. Vtilius inter folftitiu 8C autuni aequinodium araf.Vbi leues seftus frequentes hyna 
bres pingue haerbofum^ folu:ibi melius caloribus.Altum 8C graue folum etii hyeme moueri placer. 
Tenue ualde & aridum pauloante fationis tepus.Sunt 8i hic fuae leges,Lutofam terram ne tangito , Vi 
omni arato»Prius q ares profcindito.Hoc uilitate habet q> in uerfo cefpite haerbaji radices necanf.Qui 
dam uri^ ab aequinodio uerno ,pfcindi uolunrrquodcp uerefemcl aratum eft a temporis argumento 
lieruadii uocaf.Hocin nouali at^ reqeto neceflarium eft.Noualc eft qd alternis annis ferif. Araturos 
boues q ardiflime iungi oportet:ut capitibus fublatis arent.Sic minime colla ccntundunt.Si inter ar' 
bores uiref^ arcf fifcellis capif^rarirne germinu tenera prjecerpant.SccuriculI infitiui pendere : qua in 
tcrcidanf radices.Hocmeliusqconuelliaratro:bouef^ludari,Inarando uerfumpagnnec ftrigare m 
adu fpiritus,Iuftum eft profeindi fulco dodritali iuge9^ diciitcrari fexqiugepiifi fit facilitas foli , Si 
minus profeindi femiflemtiterari aflem.QuIdo & animalium labori natura leges ftatuit.Omne aruu 
redis fulcis mox 8C obliquis fu bigi dcbet.ln collibus tranfuerfo tantum monte araturded modo in fu/ 
perfora mo in inferiora roftrante uomere.Tantumq? eft laboris hominiiut etiI boum uice fungaf.CeC 
lefine hoc aiali montanae gentes farculis arant. Arator nifi incuruus praeuaricaf . Inde tranflatum hoc 
crime in fo^.Ibi itaqt caueaf :ubi inuentu eft.Purget uomere fubinde ftimulus cufpidatus rulla . Scina 
inter duos fulcos cruda ne relinquantunglebae ne exultent.Male aratur aruu:qucd fatis frugibus occa 
dum eft.ld demum rede fubadum critrubi non intelligef utro uomerierit,In ufu cft;& colkditias in 
tcrponereifi ita locus pofcattampliore fulco:quae in foflas aquam deducant» 

De occando:& quodi arationis genere:& iteratione:& refedione. CA. XX» 
Ratione ptrlfuerfum iterata occatio fequifTubi res pofeitrerate uel raftroiS: fato femine itera 
a tio.Hoc quo® cofuetudo patif crate detata:uel tabula aratro adnexaiqd uocit lerareioperien 

tes fcmina.Vnde primu appellata deliratio eft.Quarto feri fulco Virgilius exiftimaf uoluifle: 
cu dixit optimi efle fegeterqua: bis fole bis frigora fenfiflet.Spifllus folu ficut pleru® in italia qnto fui/ 
co feri melius eft:in thufeis uero nono. At faba 8C uitii no ^feiflb fercre fine dino copedium operje eft» 
No omittemus uni etilnum aridi ratione :in tranlpadana italia bellop,: iniuria excogitatl.Salaffi cum 
fubiedos alpibus depopularenf agros panicu miliu^ il excrefee ns tetauere, Poftq rcfpuebat natura in 
ararur. At illae meftes duplicatae duocuere qd* nuc uocant artrare ideft aratrare ut credo nuc didu.Hoc 
fit uel incipienteculmoiuel tu ilff aut biiia ternaueemiferit:folia nec recens fubtrahemus exeplu.ln tre 
uerito agro tertio ante huc annu c6pertu,NI cu hyeme pra’geiida caprae Tegetes eflent : rtfeuerct:refar/ 
rientes capos menfe martioiubertimaf^ meftes nabuerut.Nuc reliqua cultura tradef p genera frugu. 



LIBER 



Dccultaraterraf. CA. XXL 

Iliginemtfar triticu:fcme:hordcu occaro:rarnfo:rucato;quibus didlu critdiebus,Si'gul£e opae 
f cuiuf^ generi in iugcro fufFicier.Sarculatio indurata hyberno rigore foli triftina laxat rcpori-' 

bus uernisrnouor^ foles admittit.Qui farietrcaueat ne frumeti radices fuffodiat.Triticu: hor 
deuifemerfaba bis farrire meIius»Rucatio cu feges in articulo efteuullis inutilibus herbis frugu radice 
uindicat:fegetc9 difcernir a cefpite.Leguminu cicer eade quae far defiderat.Faba rucari non geftit:quo^ 
nia euincit herbas.Lupinu runcaf tantu.Miliu panicu occaf:& fcrif:no iterafrno runcaf':filicia;& fafio/ 
li occant tatu.Sunt genera rerraerquap^ ubertas pedinari fegete i haerba cogat. Cratis & hoc genus deta 
tis ftillis ferreis.Eade^ nihilominus & depafcunf .Quse depafta funt farculo ite§i excitari neceflarium* 
At in badiris africa cyrene oia haec fupflua.Quae fecit indulgetia caeli:&: afemete no nifi nouis mefibus 
in area redeutrqaficcitas coercet haerbas:fruges nodiurno tadlas rore nutries. Virgilius alternis ceflare 
arua fuadet 3 C hoc(fi patianf ruris fpatia) utiliffimu^culdubio eft.Qdfi neget coditio:far feredurunde 
lupinu aut uitia aut taba fublata fint:&q terra faciat Ixtiore.In primil® hoc notadu qdam pp alia feri 
ob itenfed pa^ puenire priori diximus uolumieme eade faepius dicat.Plurimu,n,refert foli cuiuf^ ro» 
Exepla diuerfapi & de fuma fertilitate:&: bifera uite:&: aqua^ differetia» CA. XXII, 

luitas africae i mediis fita harenis fyrtis petetibus leptiniquse magna uocad tacape foelici fuper 
C oem miraculu riguo folotternis fere mil.paf*in oem parte.Fons abudat largus qde:fed certis 

horaee fpatiis difpefatus iter icoIas.Palmse ibi pgradi fubdif olca:huic ficusrfico punicaiilli ui-^ 
tisifub uite ferif frumetu:mox legumeidemu oIus:oia eode ano oia^ aliena umbra alund . Quaterna 
cubita eius foli in qdraturnec ut a porrcdlis metianf digytisifed in pugnu cotradiis qternis denariis ue/ 
nudanCSup oia eft bifera uite bis ano uidemiare.Et nifi multiplici partu exinaniaf ubertas parcat luxu 
ria finguli frudIus.Nuc uero toto ano metid aliqd.Coftatqp fertilitati no occurrere hoies . A^ quo^ 
differetia magna riguis eftjn narbonefi ^uitia nobilis fons orge noie eft.In eo haerbe nafcunfin tantu 
expetite bubustut merfis capitibus totis eas quaerat uiribus.Sed illas i aqua nafcetcs certu eft no nifi hu 
bribusali.Ergoqf^fuaterraaqua^nouerif, De qualitate terraet&fiercoratione, CA. XXIII, 
I fuerit illa terra quaappellauimus teneraipoterit fublato hordeo miliu feriteo codito rapha' 
f nusnis fublatis hordeum uel triticum ficut in campania.Satifqp talis terra aratur cum feritur* 

Alius ordorut ubi adoreu fuerit ceflet quattuor mefibus hybemis:& uernam fabam recipiat: 
aut ante hyemalerne cefiet.Necno minus pinguis alternari pot ita:fi frumento fublato legumen tertio 
ferad.Gracilior 8 C in annu tertiu eflet.Frumentu quida feri uerarrnifi in ea quae ^ximo anno quieuerit, 
Maximam huius loci partem ftercorationis optinet ratioide qua & priore diximus uoIumine.Hoc ti'' 
tum unu in confeflb eftmifi ftercorato feri non oportereiquamq hic leges fint ^priae.MiIiu: panicu: 
tapatnapus nifi in ftercoratione non ferantur.Non ftercorato frumentum potius q hordeu ferito.lte in 
noualibus tametfi in illis fabam feri uoluntreandem ubicu^ q recentiffime ftercorato folo * Autumno 
aliquidfaturusSeptebrimenfefimuinaretpofthymbre.Vti^fiuernoerit faturus;p hyeme fimum 
difponat.Iuftu eft uehcs.xviii.iugero tribui difpergere aute prius q arefeatraut iadiato femine * Si haec 
omilfa fit ftercoratiorfeques eft prius q ferat ante puluerem.Quod ut hac quo^ cute determinemus: 
juffum eft fingulas uehes fimi denario ireiin fingulas pecudes minores:in maiores denas nifi hic malc 
fubftrauilTe pecori colonu appareat . Sunt qui optime ftercorari putent fub diuo retibus inclufa peco/ 
rum manfione.Agerfinon ftercoratur:algef.Sinimiuftercoratuseftadurif,Satiuf^eftid fepe:q fu/' 
pramodum facere.Quo calidius folum eft eo minus addi ftercoris ratio eft. 

De bonitate feminum:&: difciplina feminandi:6i quantu ex quo^ genere frumenti in iugero feren' 
dumidi temporibus ferendi. CA. XXIIII, 

Eme optimu anniculu:bimudeterius:trimu peffimumiultra fierile.Etin imo oium definita 
f genere ro elt.Quod in ima area: fubfedit ad feme referuadu eft.ld enim optimu quonia gra^ 

uiflimu.Negp alio mo utilius difpergid.Q uae fpica p interuala femina habebit abiicief, Opti 
mum ell granu quod rubet:6i detibus fradfu eunde habet coIore.Deterius coi plus intus albi eft. Cer/ 
tu terras alias plus feminis recipereialias minus.Religiofumg^ inde primu colonis auguriuicu auidius 
accipiar efurire credididi comefle femen.Satione locis humidis celerius fieri ro eft:ne kme hymbre pu 
trefcat.Siccisferius:utpIuuiaefequanf:nediuiacensar^n6 cocipiens uanefcat.Ite^ feftinata fatione 
defumfpergifemen:uiatardecocipiat:ferotinarapi;qadenfitatenimia neced. Artis quo^ cuiufda eft 
aequaliter fpargere.Manus utig? cogruere debet cu gradu rfempejgp cum dextro pede.Fit quogj quoru 
da occulta rationeig» fors genialis at^ fcecuda eft.No trafferendu eft ex frigidis locis feme in calidaine/ 
^ ex praecocibus in ferotina nihil^ in cotrarium praeripere quada falfa diligentia.Serere in iugcro tem 
perati foli iuftum eft tritici aut filiginis modios.v.farris aut feminisiquod frumenti genus ita appellam 
mus.x.hordei.vi.fabae quinta parte amplius q tritici,Viciae.xii.Ciceris dC cicercula: & pifi.iii , Lupini,x. 
Lentis.iii.Scd hanc cu fimo arido feri uolunt.Erui.vi.S1liciae.vi.FafioI05e.iiii.Pabuli.xx.M1li panici fex 
tarios quattuor.Pingui folo plusigracili minus.Eft & alia diftincftio.In denfo aut cretofo aut uliginofo 
folo tritici,aut filiginis modios.vi.In foluta terra 8C nuda 8i ficca di laeta quattuor.Macies enim Ibli ma 
lonnifi raru culmu habearifpica minutam facit 6i inanem, Pinguia arua ex una feminis radice fruticem 
numerofum fundunt ; denfamgp fegetem e raro femine emittunt.Ergo inter quatuor 6i fex modios; 
pro natura Ibli : alii quin$ non minus feri plurefue praecipiunt. Itera in confiio aut cliuofo aut macro 



OCTAWSDECIMVS 

hoc ptinct*OracuIu illud magnope cuftodiendu fegetcm ne defruges, Adiecit his Accius in praxidico; 
ut fereref cu luna eflet in arierc:geminis:Ieone:libra:aquario.Zoroaflres fole.xii.partes fcorpionis traf/ 
grelToculuna cflet in tauro.Scquif huc dilata 8i maxima indigens cura de tepore fruges ferendi que' 
niormagna^ ex parte ratione lydepi conexa.Quamobrem fentetias omnium in primis ad id pei tinen 
tes exponemus.Hefiodus qui princeps oium de agricultura prarcepit : unum tepus ferendi tradidit ad 
uergiliapi occafum.Scribebat enim in boeria helladistubi ita feri dixim us.Tnrer diligetiflimos couenic 
ut in alitu quadrupedi!^ genimra eflequofda ad conceptu ipetusterrat.Hos graeciita definiuntreum 
fit calida 8C humida.VirgiIius triticu far ad uergiliapi occaium feri iubenhordeu inter xquinodtum 
autuni& bruma.Vitia uero fafiolos 8C lente boete ocddente.Quo fit ut hop: fydepi aliorugi exortus 8C 
occafus dirigendi fint in fuos dies,Sunt qui 8C ante uergiliap: occafum feri iubeat dutaxat in arida terra 
calidifgt puintiis.Cufl:odiri,n.feme corrupere humore:& a proximo Iwmbre uno die erumpere . Alii 
ftatim ab occafu uergiliapi fequi hymbres a feptimo fere die.Aliqui in frigidis ab aequinodtio autuni in 
calidis feriusrne ante hyeme luxurientiinter oes aut couenit:circa bruma ferendu non efle magno argu 
meto:quortia hyberna femina cum ante bruma fata fint feptimo die erupatrfi poft bruma:uix.xl,Sunt 
qui pperentiat^ ita pnutient feflinata femente faepe decipere:ferotina femp.E cotrario alii ucl uere po 
tius fercdil q male in autuno .At® ubi fuerit necefle inter fauonitl 8C uernu xquinodiu. Quida omifla 
cxlefti cura ut inutili teporibus definiut. Vere linu 8i auena;&: papauerrat^ uti nunc etia trafpadani fer 
uat uf^ in qnqtribus faba.Siligine Noucbri mefe.Far fcprebri extremo uf^ in idus Odobris. Alii poft 
huc dic in Kale.Nouebrisdta his nulla naturae cura eft:illis nimia.Et ideo caeca fubtilitas:cu res inter ru 
fticos geraf litteratu^ exptes no modo fydept.Et cofidendu eft caelo maxime coftare ea.Quippe Virgi 
lio iubete praedifd uentos ante oia ac fydepe mores.Ne^ aliter q nauigatibus feruari.Spes ardua 8i ime 
farmifeeri pofle celefte diuinitate iperitiae.Sed coteplada tamc gradi uit* emolumeto,Prius tame lyde-' 
Italis difficultas q fenfere etia periti fubiicienda coteplationi cft.Quo deide laetior mens difcedat a caelo: , 
&fa<3:afentiat:qua: futura pnofd no poflunt. Digeftiofydepiinnodes&dies. CA. XXV. 

Rimu omnium diept ipfope anni folif^ motus ^pe inexplicabilis ro eft. Ad.ccdxv. adiiciunt 
p ctianum itercalarios diei nodifq! quadrates.Ita fit ut tradi no pollit certa fydepe tepora. Acce^ 

dit confefla repi obfcuritasmunc praecurrenteinec paucis diebus tempeftatu fignificatione q3 
prochemafin graeci uocantmunc poftuenietetquod epichemafin. Et plerugp alias citiusialias tardius cae 
Ii eflfecftu ad terra deciduo.Vnde uulgo ferenitate reddita confecfti! fydus audimus.Praeterea cu oia haec 
liatis fyderibus caelogp affixis cSftent:interueniunt motus ftellape gradines:hymbres:6i ipfi no leui effe 
ftu ut docuim us:turbant^ coceptae fpaci ordineddoi ne nobis tantil putemus accidere:& reliqua fallit 
aialiaifagaciora circa hocnit uita eope conftetiteftiual^ alites praepollere aut praepropere rigoremec an/ 
K hybernos aeftusjdeo Virgilius er rantiu quoqp fydepe tonem edifceda pracciipitiam mones obferuadu 
(rigidae.Saturni ftellae tranfitu.Sunt q certilTimu ueris indiciu arbitrenf ob infirm itatem aialis papilio 
nis puentu.Ideo ipfo anno cu comentaremur haec notatu eft: ^uentu eope ter repetito frigore extindlii 
aduenaf^ uolucres ad.vi.Kale.februarii fpem ueris attuliOeimox feuiflima hyeme confliaatas.Res an 
ceps primu oium a caelo peti lege.Deinde ea argumetis effe quaeredam.Sup oia eft mudi couexitasitet 
raru^ globi differetiaicode fydere alio tpe aliis apiente fe getibus.Quo fit ut caufa eius no iifde diebus 
tibi^ ualeat. Addidere difficultate 8C auaorcs diuerfis in locis obferuandoimox etia in iifde diuerfa pro 
dedo,T res aut fuere fed:2:chaldaea:aegyptla:graeca.His addit apud nos quarta Gefar didlator annos ad 
folis curfum redigens fingulos,Sofigene perito fcientiae eius adhibito.Et ea ipfa ro poftea comperto er 
rore corrC(fta eft.lta ut.xii.annis cotinuis no intercalareturrquia coeperat lydera anus morarirqui prius 
antecedebat.Et Sofigenes ipfe tribus comentarionibusfquaq diligentior eflet C 2 teris)non celTauit ta/ 
men addubitare ipfe femet corrigendo. Audlores pdidereea qua? ^texuimus uolumini huicraro illi/ 
us fententia cum alio cogruete.Minus hoc in reliquis mipi quos diucrfi excufauere tradlus.Eorum qui 
in eadem regione difliderc una difeordia poncmustexempli gratia.Occafum uergiliap: matutinu.He/ 
fiodusfnam huius quogp nomine exrataftrologia)tradiditfieri:cumxquinodlium autumni confice/ 
ref.Thales.xxv.dieabaequinodlio.Anaximader.xxix.Eudemo.xlviii.NosfequemurobferuationeCa: 
farisimaxime^ haec erit italix ro.Dicemus tamen & aliopi placita.ld quonia no unius tenaeifed totius 
naturx interpretes (umusino audloribus pofitisrid eum uerbu eft:fed regionibus ut legentes tantu me 
minerint breuitatis gratia.Cum attica nominata fuerit fimul intelligere cydadas infuIas.Cum macedo 
nia magnefiamtthraciam.Cu xgyptus phoenicercypru ciliciam.Cum boetia locride:phoddem:& fini/ 
timos ftnap tradlus.Cu hellefpohtus cherfonnefum:& cStinentia uf® athomote. Cu ionia afiam in 

fulas afix.Cum peloponefus achaia:8C ad hefpegtiacentes terras.Chaldei aflyria 8C babyloniam demo/ 
llrabut. Africam:hifpaniam:gallias fileri no erit mirum «Nemo enim obferuauit in iisrqui fyde^ pde/ 
ret exortus no tamen diff cili ratione dinofcenf in illis quogi terris digeftione circulo§i:qua i fexto uo/ 
lumine fecimuszqua cognitio cxli no gentiu modoiuep^ urbiu quo^ fingulaji intelligif :nota ex iis ter 
ns quas nominauimusfumptacouexitate circuli ptinentis ad quas quifmquxrenS: terras ad earum 
lyde^ exortus:p oium circulopi pares umbras.Indicandum 8i illud tepellates ipfas ardores fuos habe 
re quadrinis annis.Et eafde no magna differetia reuerti ratione folistoaonis uero augeri cafde: centefi' 
ma reuoluente fe luna.Omnis aut ratio obferuata eft tribus modistexortu fydcjiioccafuq! 8C ipforum 
temporum cardinibus«Exoctus occafuf^ binis naodis intelliguntur.Aut enim aduetu folis occultant 



LIBER 

ftdfaet&rconfpid ddip0ttt}3fJtdufd£abfceflu ^ferunt fe in emerfum .Hoc melius g exortum cofuctu 
do dixifler:& illud occultationiE potius g occaium :illo modo quo die incipiunt apparere: uel definunc 
oriente fole aut occidentetmatutini uefptiniue cognominatir^ut alterutris eo^ mane uel crepufculo 
• cStingit.Dodrantes horapi(cum minimu)interualla ea defiderat ante folis ortum uel pofi occafum:uc 
afpici polTinf.Praererea bis quaeda exoriunf &: occidunt.Omnif^ iermo de his cft ftellis:quas adhatre^ 
re csclo diximus.Cardo tcpogi quadnptita anni diftindtioneconftat.Per incrementa lucis augef hoc a 
bruma :& xquat noflibusiuerno aequinodio in diebus,xc.tribus horis Deinde fupat nodes ad folfti/' 
rium diebus, xciiii.horis.xii.uf^ ad aequinodiu autuni.Et cu aequata die ^ccdit ex eo ad brumam die/ 
bus,Ixxxix.horis tribus.Horae nuc in omni acceiTioneaegnodiales no cuiufcugi diei fignificanf : ocf^ 
gx diffcrdix fiunt in odauis partibus fingulogi.Bruma capricorni ab odauo Kalc.lanuarii fere. Aequi 
fiodium uernu arietis.Solftitiu cancrhAltenl^ aequinodm librae.Qui & ipfi dies raros non aliquos tc 
peflatum iignificatus habet.Rurfus hi cardines fingulis etianum articulis tepop^ diuidunf per media 
CCS diep^ fparia,Quonia inter folftiriu 8C aequinodiii autuni ifidicul* occafus qui autumnum inchoat 
dies.xlv.At ab acquinodio eo ad bruma uergiliage matutinus occafus hyeme dies.xliii.inter brumam 
& aequinodium dies,xlv,FIatus fauonii uernum tepus. Ab aegnodio uerno initium aeftatis dies.xlviif, 
nergiliapi exortus matutinus, Nos icipiemus a femetibus frumdi:hoc efi uergiliap^ occafu matutino. 
Nec deinde paruoji fyde^ mentione concidenda ro eft:8d difficultas re^ augenda;cu fydus uehemes 
orionis iifdem diebus longo decedat fpatio.Semcntibus tempora plericp prefumunt:& ab.xi.die autu 
naiis aequinodii fruges feruntraducniete coronae exortu cotinuis diebus certo ^pe hymbriu ^mifTu* 
Xenophon no ante g deus fignudederit,Hoc Cicero Nouebris hymbre fieri interpretatus efi:cum fit 
uera ratio no prius ferendi g folia:coeperint decidcre.Hoc ipfo ucrgiliapi occafu fieri putant. Aliqui ad 
iiuidus Nouebris ut dixim us feruantiquonia id fydus etia uefiis inftitoriis eft;6i eft in carlo notatu facii 
Iimum,Ergo ex occafu eius de hyeme auguranf quibus efl cura negociatoris infidiandi auaritiae» Nu/ 
bilo occafu pluuiofam hyeme denuntiatiftatim^ augent lacernapi praecia.Screno afpera : dc reliquape 
ueflium accendunt.Sed ille indocilis caeli agricola hoc fignum habet inter fuos ucpres: humumgi fua 
afpicienstcu folia uiderit decidua,Sic indicaf anni temperiesialibi tardiusialibi maturius.lta enim fcnti 
tunut caeli loci^ efficit naturajd^ in hac rone procellit qd cade dC in mundo publica eft:& unicui^ Io 
co pecuIiaris,Mircf hoc qui no meminerit ipfo brumali die pulegium in carnariis florcre;adco nihil ef 
fe occultum natura uoluir.Et ferendi igitur hoc fignum dedit.Haeceft uera interpretatio argumentu 
naturae fecum afferens.Quippe fe 6c terra peti fuadet:promittit$ quandam ftercoris uicem:& contra 
rigores terra:fatuf^ operiri a fe nuntiat:& monet feftinari»Varro in fabae uti^ fatu hanc obferuationc 
cuftodiri praecipit, Alii plena luna ferendam.Lente uero a,xxv,ad,xxx. Vitia quo^ iifdem Iunx diebus* 
Ira demum fine limacibus fore.Quidam pabuli caufa fic feri iubet:feminis aut uere,Eft 6C alia manife/ 
ftior ro mirabiliore naturx ^uidentia.ln qua Ciceronis fententia ipfius uerbis fubfignabimus, 
lam uerofemperuiridis:femper^grauata * 

Lentifeus triplici folita cft grandefeere foetu. 

Ter fruges fundensitria tempora monftratarandi. 

Ex his unum hoc erit ide& lino &papaueriferendo,Cato de papauere ita tradit» Virgas &: farmenta 
qux tibiin iatioefuperat:infegetec6burito. Vbieas c6bufleris:ibi papauer ferito filueftrerqd in mi/' 
ro ufu eft meile decodu ad fauciii remedia.Vif^ fomuifera etia fatiuo.Et hadenus de hyberna femete 
Replicatiototiusculturxi&gdquo^mcfeinagrofieri oporteat. CA. XXVI. 
Erum ut pariter ofs culturx quodda breuiariu pagaficode tepore coucnit 3C arbores fterco/ 
Q rareiaccumulareitc uineas.Sufficit in iuge^ opa:6i ubi patief loci ratio arbufta ac uineas pu/ 

tareifeminariis folum bipalio prxparare;foueas aperire:aqua de agro pellere:torcuIar lauare 
recondere, A Kale.Nouebris gallinis oua fupponere nolitotdonec bruma conficiatur,ln eum die ter 
na dena fubiicito xftate totaihyeme pauciora:n6 tame infra nouena,Democritus tale futura hyemem 
arbitradqualis fuerit brumx dies:& circa eu terniiite folftitio xftate,Circa brumam pleric]p bifleptcm 
halcyonum foetura uentogi quieta mollius cadumifed 8C in his & in aliis oibus ex euentu fignificatio/ 
num intelligi fyderadebebunt:noad dies uti^ prxfinitosfpcdari tepeftatu uadimonia,Per bruma ui/* 
tem ne colito»V ina tum defxcariretia diffundi Higinus fuadet a cofeda ea feptimo die utigi fi feptima 
luna c6petat,Cerafa circa bruma feri.Bubus glande tuncafpergi couenit in iuga fingula modios. Lar/' 
gior ualitudinu infeftat:5d quocuqp tpe detur fi minus.xxx.diebus cotinuis data fitinarrat uerna fcabic 
poeniterc.Materiei cxdedx tepus hoc dedimus.Reliqua opa nodurrfa maxime uigilia c6ftant:cu fint 
nodes tanto ampkores,QuaIos:crates:fifdnas texere.Faces incidere,Rudicas prxparare iterdiu,xxx.pa 
Ios,xl»In lucubratione ucfpertina rudicas,v,palos,x.Totide ante lucano. A bruma in fauoniu.Caefari no 
bilia fydera fignificant,iii.KaIe» lanuarii matutino canis occidens.Quo die atticx finitimis regionibus 
aquila uefperi occidere traditur,Pridie nonas lanuarii Cacfari delphinus matutino exoritur:6^ poftero 
die fidicuIa.Quo xgypto fagitta uefperi occidit:item ad,vi*idus lanuarii eiufdem delpini uefpertino oc 
cafu continui dies hyemant italix:& cum fol in aquarium fentiatur trafireiquod fere.xvi,Kalc,Februa 
rii euenit,viii.Kalc,ftelIa regia. Venus appellata Tuberoni in pedore leonis occidit matutino. Et pridie 
nonas Februarii.fidicula uefperi,Huius teporis nouiflimis diebus ubicu^ patief exIi ratio : terram ad 
rofa^j &uinex fatum uettece bipalio oportetjugero ope«lx«rulficiuntiFoiras purgare aut nouas facere* 



OCTAVVSDECIMVS 

Antelucanis ferrameta acucre:manubria aptare.DoIia quaffa farcfreripfofurtKj lanas fcabendo purga 
rcaut nouas facere. Antelucanis a fauonio in aequinodtium uernum Caefari fignificat.xvm.Kale.marrii 
tridau uarie.Et,vin.Kale.hirudii>is uifu:& poftero diearduri exortu uerpertino.Item.iii.nonas martii 
Csefar cancri exortu id fieri obferuabir.Maior pars au(3:op^ uindemiroris emerfu.viii.idus aquilonii pi 
fcis exortu:6i poftero die orionis.ln attica miluu apparere obferuaf. Caefar 8C idus martias ferales fibi 
annotauit fcorpionis occafu.xv.uero Kale.aprilis itaiiae miluu oftendir.xii.KaIe.equu occidere matuti'' 
no.Hoc interuallu teporis uegetifllmu agricolis:maxime(j operolum cft.ln quo pcipuefallunf', Neq^ 
n.illo die uocanf ad munia;quo fauonius flare debeat:fed quo coepit. Hoc acn intentione feruandu eft. 
Hoc illo menfe fignum deus habet obferuatione minime fallaci aut dubia fi quis artedat unde fpiret is 
uentus:qua(j parte ueniat diximus fecudo uolumine:& dicemus mox paulo operiofius.lnterim eo die 
(quifquis ille fuerit)quo flare cocperitmon uti^.vi.idus februarii:fed fiue anteq uer puenerit:fiue poftq 
byemaru:poft ea diem inqua innumera rufticos cura diftringat:&: prima quxqi peraganfiqua: differri 
nequeunt.Trimeftria leranf. Vites putenf qua diximus rone.Oleaecurenf. Poma ferqnfiinferantur^. 
Vineae paftinenf.Semina digeranf.lnftaurenf aIia.Harundines:(aIices:geniftae ferant ccedanturcp. Se •' 
ranf uero ulmi:populi:platani:uti didu eft.Tum 8C fcgetes conuenit purgare. Sarrire hybernas fruges: 
maximeqs far.Lex certa in eo cu quattuor fibra^ effe coeperit.Faba uero no anteq triu foliorum . Tunc 
quogp leui farculo purgare uerius q fodere.Florente uriqj.xv.primis diebus non attingere. Hordeu nifi 
fit ficcum ne ferito.Putationc aequinodio perada habeto. Vineae lugc^cqternx opera* purarialligat^. 
In arbufto fingulac operae.xv.arbores,Eode hoc tepore hortopi rofarioruq! cura eftiqua feparatim^xi 
tnis uoluminibus dicenf:eode 8C topiariope.Tunc optimae fcrobes fiunt.Terra in futupe ^fcindif. Vir<' 
gilio maxime audorerut glebas fol coquat. Vtilior fnia qux no nifi teperatu folu in medio uerearari iu 
betiquonia in pingui ftatim fulcos occupat haerbsc.ln gracili infecuri ceftus exficcanticertuqr fuccu futu 
ris feminibus auferut.Talea autuno melius arari certu eft.Cato uerna opera fic diffinit : fcrobes fieri:fe/ 
minana^pagari in lociscraflis di humidis:ulmos:ficos;poma:oleas:prata ftercorari luna fitiere. Qua: 
rigua no erunt ab afflatu fauonii defenditipurgari haerbasimalas radicitus eruifficus interpurgaridemi 
naria fieriiSC uetera farciri.Haec anteq uinea florere icipiar.lreg? pyro florde arare Icipiat macra hareno 
fa^.Poftea uti^ grauiiTima&aquofiftlma.Ita poftrerao arato.Ergo haec aratio has habebit notas leti 
fci primu frudu oftenddis ac pyri florentis.Erit 6C tertio in bulbo^e fatu fcyllac.ltem in coronamdoj;: 
riarcifTi.Na^ di hxc ter florct.Primo^ flore prima aratione oftendiltimedio fecundamitertio nouiffi-' 
mamrquado inter fefe alias notas pbent. Ac no in nouiftimis cauedne fabis florenbus attingaf hedera* 
Id.n.noxiu di exitiale eft ei tepus.Qu:eda uero di fuas habd noras ficuti ficus.Cu folia pauca in cacumi' 
ne acetabuli mo germinetitunc maxime feredas ficus»Aeqnodiu uernu ad.viii.Kaldapnlis pagi uidef* 
Ab eo ad uergiliap: exortu matutinu.Csefari fignificat Kale.aprilis.iii.nonas aprilis.In attica uergilice ue 
fperi occultan£’.Ea*de poftridie in boetia.Gaefari aut di chaldaeis nonis aegypto orion di gladius eius in^' 
cipiut abfcondi.Csefari.vi.idus fignificaf hymber librae opcafu.xiiii.Kale.maii.Aegypto luculte:occiduC 
uefperiifydus uehemes:& terra mariqi turbidu.xvi.atticx.xv.Caerari corinuo^ triduo fignificat. ACfy/ 
riae auf.xii.Kale.hoc eft uulgo appellatu (ydus paliiiciu;quonia.xi.Kaldmaii urbis romae natalisrquo fc 
re ferenitas reddif.Claritate obferuatidi aedit nimbosi argumdo:hyadas appellatibus grxcis has fteP 
las.Qd noftri a fimilitudine cognolsigraeci pp fues ipofitu m arbitrantes imperitia appellauere fuculas* 
Cacfari ad.viii.Kalen.notaf dies.vii.Kalen.Aegypto hedi exoriunt.vi.Kalen. Boetiae di atticae canis ue' 
fperi occultaf.FidicuIa mane orif.v.Kalen.Afli nae orion totus abfcodif.Tertio aut canis.vi.nonasmaii 
Caelari fuculs matutino exoriunf.Et.viii.idus capella pluuialis.Aegypto aut eode die canis uefperi oc 
cultaf.Sic fere in.vi.idus maii qui eft uergiliaj: exortus decurrut fydera.In hoc tpis iterualIo.xv.diebus 
prius agricolae rapienda funt eaiquibus peragedis ante aequinodiu no fuffecerit.Dum fciat inde natam 
exprobrationem foedam putantiii uites per imitatione cantus alitis teporariiique cuculu uocant.Dede 
cus enim habef lobprobriu^ maritu;falce ab illa uolucre in uitae dephenduut ob id petulatix fales etia 
cu primo uere ludant. Aufpicio tame deteftabiles uidenf.Adeo minima quo^ in agro naturalibus tra 
hunf argumetis.Extremo aute panici milii^ fatio eft.Iuftum eft hoc fen maturato hordeoiat^ etiam 
in eode aruo.Eftij fignii illius maturitatis:6<: ho^ fatiois c6mune.Lucentes uefpere per arua cicedete* 
Ita appellant rultici ftellantes uolatus Graeci uerolampyridasuncredibili benignitate naturae* 

Ne agricolae afpiciat ftellasifed magis tepora feredae frugis:& ortus occafufm fyderis in 
quibufda haerbisiSC de ftella^: ortu di occafu. CA. XXVII. 

Am uergilias in caelo notabiles natura feceratino tame iis contenta terreftres fecit alias ueluti 
i uociferans,CurcaeluintuerisagricolafCur fyderaquaerisrufticefiam tebreuiore/omnofeP 

fum pmunt nodes.Ecce tibi inter haerbas tuas fpergo peculiares fteilasieaf^ uefpere ab ope 
re difurgenti oftendo. Ac ne poflis praeterire miraculo follicito.Vides ne ut fulgor igni fimilis alaru co' 
prelTu tegaf ffecum luc^ habeat di nodefDedi ecce tibi haerbas hora^: indices:& ut ne fic qdem oculos 
tuos a terra reuoces.Heliotropiu ac lupinum circuaguntur cu fole.Cur etia nuc altius fpedas : ipfum^ 
caelum fcrutarisf Habes ante pedes tuos ecce uergilias.ln certis eae diebus proueniutidurant foedere fy' 
dere huiufcc.Partum^ eas illius efle certum eft.Proinde quifquis aeftiuos fru<ftus ante illas feueritupfc 
fruftrabitur fefc.Hoc interuallo di apicula^cedd faba florere mdicanfaba^ florefcens eam euocet.Da' 
bitur di aliud finiti frigoris idicium.Cum germinare uideris morum : iniuriam poftea frigoris timere 

t 




LIBER 

fiolito.Ergo operatof .Taleas oliu.ipi ponerc.Ipfafgi oleas fnferradere. Rigare prata sequinoflii diebus 
primis.Cum hierba creuerir in feftucararcere aquas. Vineas papinare. Ec huic lex fua cum papini quat/ 
tuor digyros longitudine expleuerint.Pampinat una opera ^uge 9 ^.Scgeres iterare. Seritur uero diebus: 
XX. Ab sequinoflio fartura nocere & uinese dC fegeti exiftimatur.Et oues lauandi hoc idem rem pus eff. 
A uergiliarum exortu fignificant Cefari poftridieardluri occafus matutini.iii,idus maiuFidicuIce exor 
tus.xii.Kalen.iunii capella uefpere occidens.Er in attica canis.xi.KaIen . Csfari orionis gladius occidere 
incipit.ii.nonas iunii.Caefari dC aflyriae aquila ucfperi oritur.viii.idus. Ardlurus matutino occidit italiac 
Viii.&.iiii.idus.Delphinis uefperi exoritur.xvii.Kalen.iulii gladius orionis cxorimr.Qd in cegypto poft 
quatriduum.xuKalen.eiufdem orionis gladius Ciefari occidere incipit.viii.Kalen.iulii uero longiflima 
dies totius anni & nox breuiflima folftitium conficiunt.In hoc temporis interuallo uinese pampinanf: 
curaturi^ ut uinea uetus femel fofla fitibis nouella.Oues tonduntur.Lupinum ftercorandi caufa uerri' 
tur.Terra profcinditur.Vicia in pabulum fecarur.Faba metitundeinde concutitur. 

De pratis & reparatioe prati:& cotibus 8i falcibus & deferiptio frugil 8C fyde^. CA. XXVIII. 

Rata circa Kalen.iunii csedunftquopi facillima agricolis curatae minimi impediithasede fe po 
p ftular dici.Relinq deber in laeto folotuel humidotucl riguoteag? aqua pluuia rigari uia publica 

Vtilifllmu fimuldihaerbaeararetdeindecratiretfercrenoreex foenihbustatgiex pfepibusfoe' 
no dilapfum fpargeretpriufq cratianf.Nec primo anno rigaritnec pafei ante fecuda foenifecia : nec haer/' 
bae uellanftobtriruq! habetenf.Senefcut pratatrefliruigi debertfaba in iis fatatuel rapistuei milio . Mox 
in iequete anno frumetotrurfufgp in prata tertio relinq.Praeterea quoties feda fint fcilirethoc e quae fbe' 
nifeces ptereunt fecari.Eft.n.in primis inutile en^^ci haerbas femctaturas.Hscrba optima in prato trifo 
liitpxima graministpeflima mimmuli.Siliqua etia dira feredistinuifa 8C eqfelis efita fimilitudineeqnae 
letae.Secadi tepus cu fpica deflorefeere coeperittat^ roboraritfecaduqi anteq farefcat.Cato fcenu inqt no 
ftcestpriufq feme matup^ fit.Quida pridie rigat ubi funt rigua»Nodlibus rofeidis fecari melius.Quaeda 
partes italiac pofl meflem fecat.Fuir hoc quo^ maioris ipedii apud priores creticis tantuttrafmarinif^ 
cotibus notistnec nifi oleo falcis acie excitantibus.lgif cornu pp oleu ad crus ligato focnifeca incedebat. 
Italia aqrias cotes dedittlimac uice imperantes ferro.Sed aquana^tinus uirent.Falciil duo genera. Italia 
cum breuiustac ucl inter uepres quo^ tradlabile.Gallia^ latifundia maioris copcndiitqppe medias cac 
dunt hatrbastbreuioref^ ptereun r.Itali foenu ex dextera una manu fecant. luflu efl una opera iuge^ in 
die defecaritalligariq? manipulos tria milia.cc.quarerno^ pondo,Sedl:u uerti ad foletnec nifi ficcum co^ 
flrui oporret.Ni fuerit hocobferuatu diligentertcxhalare matutino nebula quadamimeraf^ mox fole 
accedi:& coflagrari certu efi.Rurfus rigari defedla oportet:ut fecef autunale foenuiquod uocant cordu. 
Interanee in umbria qter anno fecanf etia no rigua,Ter uero plenfg! in locis:& poftea in ipfo pabulo no 
minus emolumeti efl: q a foeno. Armetope id cura:iumentoru(j ^generatio fuu cui^ confilium dabit. 
Optimu maxime quadriga^ quxftus . Solrtitiura peragi in.vhi.parre cancri &.viii.Kale.iulii diximus» 
Magnus hicanni cardoimagna res mundi.Ex hoc ufqi ad bruma decrefeunt dies:qui creuerut fex men 
fibus. At fol ipfe ad aquilonem fcandens afpenardua emenfus ab ea mera incipit fled:i:& digredi ad au' 
ftrumiaucflurus nodles aliis fex menfibusiablaturuf^ diei mcfuratn.Ex hoc deinde couehendi rapien' 
di^ frudtus alios at^ alios tempus;& praeparandi fe contra feuam feramg? hyememidicebatw hoc di'' 
ferimen indubitatis notis fignaffe naturam.Quaobrem eas manibus ipfis agricolarum ingemtruerti^ 
lufllt ipfa die folia:& ciTecofetfli lyderis fignu.Nec filueftriu tantu arbori remotaru^ ne in falrus deui' 
os motefqi eundu elTet quxretibus figna.No rurfuspximape urbanaru^:& quae topiario tantu ufu co 
Junftqq di in iis illa uifanf.Vertit ole^ ante pedes fatae. Vertit tiliae ad mille ufus petedae .Vertit populi 
albaeietia uitibus nuptae.Adhuc pa^e eft inqtiulmu uitac dotata habes. Et huius ueterinop' pabulo uer' 
la folia ftringis.Stringcns aut deputas, Afpice 6i tenebris fydus, Alia parte caelu refpiciut q qua fpeiflauc' 
re pridie.Salice oia alligas.Humillima arbore ipfe toto capitealtior:& huius folia circuagunf : qd te m' 
fiicu qrerisf Non fiat per me quo minus caelu intelligas : 8C cjclefiia fcias.Dabo & auribus fignu.Palubu 
uti^ exaudi gcmitus.Tranfiffe folftitiu cantu ne putesinifi cu incumbante uideris palumbe.A folfiirio 
ufqt ad fidicute occafum.vi.Kalen.iulii Oefari orio cxonf»Zona aute eius.iiii,nonas alTyriae. Aegypto 
uero procyon matutino aefiuofusiquod fydus apud romanos no habet nomeninifi canicula hanc ueli' 
mus intelligiihoc eft minore cane.Saneut in afirispingif.Efi aute magnopereptinensficut mox doce 
bimus.iii.nonas chaldaeis corona occidit matutino. Attic^orion totus co die cxorif.Pridie idus iulii 8i 
aegyptiis orion definit exoriri.xvi.Kalen.augufii aflyriae procyon exoritur. Deinde pofiridie fere ubi^ 
cbfeftim inter oes fydus indicabisiquodeanis ortum uocamus fole primam parte leonis ingreflb. Hoc 
fit pofi folflitium.xxiii,dies,Sentiunt id maria di terraeimultae uero di ferae ut fuis locis diximus . Neg» 
cft ei minor uenerat io:q defcriptis in deos fiellis. Accendit^ foleiSi magna aefius optinet caufam.xviii» 
Kalen,augufii aegypto aquila occidit matutinoietcfiarugipdromi flatus incipiuntiqd Cacfar,x.Kalen. 
fentire italia exiftimauit. Aquila atticae matutino occidit.iii.Kalen.regia in peaore leonis fiella matuti' 
no Oefari iromergitur»viii.idus Augufii . Ardurus medius occidir.iii.idus fidicula occafu fuo autunti 
incohat uti is adnotat.Sed di uera ro id fieri inuenit.vi.idus eiufdem.ln hoc temporis iteruallo res fun» 
ma uitium agitur decretorio uuis fydere illoiqd canicula appellamus . Vnde carbunculare dicuntur ut 
quodam uredinis carbone exuftaemo coparantur huic malo grandinis procellaetnec quae^ unq anno' 
nae intulere caritate. Agrofe qppe mala funt illa»Oirbunculus aut regionu latepatetiuino difficili reme' 



OCTAVVSDECIMVS 

dio:nifi calumnfarf magis natura re^ homines q fibf prodefle matfenhFerunt.Democritu qui primis 
inrcllexitoftendir^ cu terris ca:li foaetateifpernentibus hanccuia ems opuletifiimis ciuibus jauifaolei 
caritate ex futuro uergilia^ortu qua diximus rationeroftendcmuf'^ iam pleniusimagna utilitate tunc 
propter fpem oliuae coemifle in toto tradlu omne oleuimirantibus qui paupertate dC quiete doiSrina^ 
ei fciebant in primis cordi efle,At<j ut apparuit caufa 8i inges diuitiarum curfusirertituiiTe mercede an 
xia: 81 auidae dominorum poenitentiacicotentus ita probafle opes fibi(cum ucllet)in facili fore.Hoc Se^ 
ftius poftea e romanis fapientiac fedlatoribus athenis fecit eade ratiqne.Tanra litterali occafio eff.Quas 
cqde mifcebo agreffibus negociis q potero dilucide atqp pei fpicue.PIeriq? dixere rorem inuftu fole agri 
frugibus rubiginis caufam efle:& carbunculi uitibus.Qd ex parte falfum cfle arbitrorioemqi uredine 
frigore tantii innoxio conflare foleddmanifeftu fiet attcndentibus.Na primum oium hocnoneuenire 
rufi no(3ibus:& ante folis ardoremrdephenditurqt totu^ lunari rone conflanquonia talis iniuria non 
fit nifi interlunioiplena ucluna:hoc eft praeualete utro® enim habitu plena efliut fatpius diximus. Sed 
interlunio omne fume qd a fole accipit cxlo regerit.Diferentia utriufqi habitus magnarfed manifefla» 
Na^ interlunio acflate calidifTima eftihyeme gelida.Econrrario i plenilunio aeflate gelidas facit nodles: 
hyeme tepidas.Oufa euides»Sed alia redditur a Fabiano graecif^ audloribus « Aeftate enim interlunio 
necefTe efl u t cum fole nobis pximo circulo currat:igne eius cominus recepto candensieadem interlU'' 
nioabfithyemeiquando abfceditdifol.Item plenilunio acfliuo procul abeat auerfafoli. Hyeme aut ad 
nos peraeftiuil circulum accedat.Ergo per fe rofcidaiquoties alget:infinitu quantu illo tepore cadentes 
pruinas cogelat. Ante oia aut duo genera cadeflis iniuriae meminifle debemus.Vnum qd tcpeflates uo 
camusrin qbusgrandinestpcellacrcaeteragifimilia intelliguntur.Quae cum acciderint uis maior appei/ 
latur.Hacc ab horridis fyderibus exeunnut fatpius diximus ueluti ardluro:orione:hatdis. Alia funt illa: 
quae filente caelo ferenif^ nodlibus fiuntmullo fitienteinifi cum fadla funt.Publica hacc:& magnae diffc 
rentiae a prioribusialiis rubiginemialiis uredinemialiis carbunculum appellantibus.Oibus uero llerilP 
tatem.De his nunc dicemusia nullo ante nos praedidla priuf^ caufas reddemus. 

De tepeflatibusutriuf^teporis:& remediis flerilitatu, CA. XXIX« 

Vae funt praeter lunarem paucifgpt caeli locis efle co(lat,N% uergiliae priuatim attinent ad fru/ 
q dlusiut quarum exortu acflas incipiatioccafu hyems femeflri fpatio : intra fe mefles uindemi-' 

af(j:8i oium maturitate coplexx.Efl praeterea in caelo qui uocaf ladleus circulus etia uifu faci 
Iis,Huius defluuio uelut ex ubere aliquo fata cunfta ladlefcuntiduoge (yde^ obferuationeiaquilae in fe^' 
ptentrionali parte:& in auflrina caniculae.Cuius mentione fuo loco fecimus.Ipfe circu Ius ferf per fagit 
tarium 8C geminosifolis cetrum infra aequinodliale circulum fecasicomifluras eo^ optinete hinc aqla: 
illinc canicula«Ideo effedlus utriuf® ad oes frugiferas perrinet terras» Quoniam in iis tantum locis folis 
terraeq? cetra congruut.Igif hope fydepe diebus fi purus atg? mitis aer genitale illum ladleum^ fuccum 
trafmiferit in terras laeta adolefcunt fata.Si luna qua didu efl ratioe rofeidum frigus afperferitiadmixta 
amaritudo:ut in ladleipucrperiu necat « Modus in terris huius iniuria qua fecit in quacun^ conuexita 
te comitatus utriufqp caufae.Et ideo non pariter in toto orbe fentif :ut nec dies, Aquila diximus in italia 
exoriri ad.xtii.Kalen,ianuarii»Nec patif ratio naturae quicq in fatis ante eum die fpei efle certae « Si uero 
interlunium incidat:o& hybernos frudlus 8C prxcoces laedi necefle efl.Rudis fuit prifeope uitaiat^ fine 
Iitteris,Non minus tame ingeniofam fuiffe in illis obferuatione apparebitrq nunc efle ronem.Tria na^ 
tepora frudlibus metuebant:^pter quod inflituerunt feriasidief^ feflos:rubigalia:floralia uinalia.Ru'' 
bigalia Numa conflituit anno regni fui,xi.quae nunc agunf ad.vn.Kalen.maii.Quoniam tunc fere fege 
tes rubigo occupat.Hoc tempus Varro determinat fole tauri partem decima optinenteificut tunc fere/ 
bat ratio.Sed uera caufa efl q> pofl dies undeuiginti ab aequinodio uernorper id quatriduu : uaria gen/ 
tium obferuatione, in.iii;.Kalen.maii canis occiditifydus 8C per fe uehemens:&: cui prseoccidere canicu/ 
lam necefle fit.ldem ita^ floralia»iiii.Kalen,eafdem inflituerunt urbis anno quingentefimo fextodeci/ 
mo ex oraculis fybillaeiut omnia bene deflorefcerent.Hunc diem Varro determinat:fole tauri partem 
quartadecima optinente.Ergo fi in hoc quatriduum inciderit plenilunium ifruges 8i oia qua: florebut 
Jaedi necefle erit . Vinalia priora quse ante hos dies funr.xi.K3len.martii degufladis uinis inflituta nihil 
ad firudus attinent,Nec quae adhuc diximus ad uites oleafqiiquonia eop: coceptus exortu uergiliatum 
incipit ad.vi.idus maiiiut docuimus. Aliud hoc quatriduum efl:qd ne^ rote fordere uelint.Exhorrenc 
enim frigidum fydus arduri poflridie occidens:& multo minus plenilunium incidere,iiii.nonas iunii 
iterum aquila exoritur uefperiidecretorio die florentibus oleis uitibuf^ fi plenilunium in eum incidat. 
Equidem 8C folflitium,viii,Kalen.iunii in fimili cafu dixerim:& canis ortum pofl dies a folflitio.xxiii* 
Sed interlunio accidentetquoniam uapore conflant culparacini^ praecoquuntur in callum .Rurfus ple 
nilunium nocet ad.iii.nonas iulii cu aegypto canicula exorif.Vel certe,xvi,Kalen.augufli cum italiac. Ite 
iiii.Kalen.augufli cum aquila occiditiuf^ in.x,Kalen.ciufdem. Extra has caufas funt uinalia altera quae 
agunf ad,xiii.Kalen,feptebris.Et Varro a fidicula incipiente occidere mane determinat uult initium 
autumni efle.Et hunc die feflum tepeflatibus leniendis efle inflitutu.Nunc fidicula occidere ad.vi,idus 
augufli feruaf .Intra haec conflat caeleflis fleriliras.Ne^ negauerim pofle ea pmutari arbitrio legentiu; 
locope aeflimantium naturas:Sed a nobis ronem demonflrata efTe fatis efl.Reliqua obferuatioe cuiuf^ 
c5flabunt, Alterutrum quidc fore in caufaihoc efl plenilunium:aut interiuniu no erit dubiu. Et in hoc 
mirabile admirari benignitate natura: fuccurrirja primu hanc iniuria olbus annis accidere no pofTe pp 



LIBER 

flaros fydcmm at r rLts,Nec nifi paucis noctibus anni.Id^ quado funi^ fit facite ttofci. Ac nc per ocs me 
fes timeretur cap;^ quo(j lege diuifum. Aeftare interlunia prxterg biduo fecura efle.Hyeme plenilunia* 
Nec nifi asftiuis breuiiTimif^ nodibus metui.No diebus ite ualere.Praeterea tam facile intelligiiut foc'' 
mica minimum aial iferlunio quiefcat.Plenilunio ctia noftibus operef, Auem param oriente Tirio ipfo 
dic noapparereidoiiec 5C occidat.E diuerfo uiriorcjadire ipfo folrtitii die.Neutru uero lunae flatum no 
jfium eiteinec nodibus quiderniTi ferenis;8i omni aura quiefcenreiquonia negi in nuberne^ in flatu ca 
dunt rores.Sic quo^ no fine remedio.Sarmenta aut palea^ accruos euulfas hxrbas frutices per uine 
as campofq? cum timebis incendito.Fumus medebitur.Hicepaleis &: contra nebulas auxiliarunubi ne 
bulae nocent.Quida tres cancros uiuos cremari iubent in arbuftisiut carbunculi non noceant. Alii filu/ 
ti carnem leuiter uri a uentoidC per totam uineam fumus difpergaf.Varro audor efl:q> fidiculae occafu 
quod efl initium autumni uua pida cofecretur inter uites minus nocere tempeflates.Archibius ad An 
tiochum fyriae regem rcnpfit.Si fidili nouo obferuata obruaf rubeta rana in media fegete non efle no' 
xias tcmpcflates.Opera ruflica huius interualli*Tertia iterare.Vbi aeftiua regio pofcat accumulare. Gec 
minantia nifi in folo luxuriofo fodienda non funt.Seminaria purgari farculo. Meflem hordeaceam fa' 
cere. Aream ad meflem creta praeparare Catonis fententia amurca temperata Virgilii operofius.MaiO'' 
re ex parte aequant tantumidc fimo bubalo dilutioreillinunt.Id fatis ad pulueris remedium uidetur* 

De meffeSC tritico & palea frumento feruando. CA. XXX* 

Eflis ipfius ratio uaria.Gallia^ latifundus ualli praegrandes dentibus in margine infeflisidua' 
tn bus roris per fegete impellunf liumcnto in contraria iundo.Ita diredae in uallii cadunt fpicae* 

Spiculae alibi media falce praecidunfiat^ inter duas mergites fpica dellringif. Alibi ab radice 
euellunt.Quod qui faciunt^feindi ab fe obiter agru m interpretant :cum extrahat fuccum differentia 
h^c.Vbi flipula domos cotegunng longiflima feruant.Vbi foeni inopia efliftramdo palea quaerut. Pa' 
nici culmo no tegunt.Milii culmum fere inurunr.Hordei flipula bubus gratiflima feruat. Panicum 8C 
milium pedine manuali figillatim legant galliae.MefTis ipfa alibi tribulis in arearalibi equogi greflibus 
cxteritunalibi perticis flagellat.Triticum quo ferius metit icopiofius inuenif.Quo celerius uero eo fpe 
ciofiusSi robuflius.Lexaptiffimaanteq granu indurcfcarjfiicum iam traxerit colore.Oraculum uero 
biduo celerius meflem facere:potius q triduo ferius.Siliginis 8i tritici etiam ratio in area horreogi . Far 
quia difficulter excutif conueniteu palea fua condiSt’ flipula tantu:& ariflis liberaf. Palea plures gentiu 
pro foeno ututur.Melior ea quae tenuior;minutior^:&: pulueri ,ppior.Ideo optima e milio . Proxima 
hordeo.Peffirna ex triticotpraeterqiumentis opere laborantibus.Culmu faxofis locis cum inarueritiba 
culo frangunt fabflratu aialium.Si palea deficitrS' culmus teritur.Ratio hxc maturius defedus muria 
diu afpergitur.Dehinc in manipulos ficcatus conuoluiruriati^ ita pro foeno bubus datur . Sunt qui ac' 
tendunt in aruo 8i ftipulas magno Virgilii preconio.Summa aure ratioiut haerba^c feme exurant . Ri' 
tus diuerfirate magnitudo facit mefTmmtdd raritas operario^.Conexa eft ratio frumenti feruadi.Hor' 
rea operofattripedali craflitudineipariete lateritio exaedificari iubent aliqui.Praeterea fupne iraplerimec 
afflatus admittereiau t feneflras habere ullas. Alii ab exortu tantum aefliuo aut feprdrionereag; fine cal/ 
ce conftrui:quonia fit frumdo inimicifTima.Na quae de amurca piteceperintindicauimus.Alibi c5rra: 
fufpendunt granaria lignea coli3nis:& perflari undigi maluntiatqi etiam a fundo. Alii ofno pendunr:8i 
ab afflatu extenuari granum arbitrand&r fi regulis fubiaceatrcofei ucfcere.Multi uentilare quog? uetar^ 
Gurgulione enim non defcedcre infra qttuot digytosmecamplius periclitari. Columella & fauonmni 
uentum conferre frumento prcedicinquod miror equideficilfimum alioquin.Suntqui rubeta ranam 
in'limine horrei pede e longioribus fufpenfam inuchere lubeant.Nobis referre plurimum rcpcfliuiras 
codendi uidebif.Na fi pa^f roflu at(]p robuftu colledu fitiaut calidu coditum linimica innafei nccefle efl* 
Diuturnitatis caufae plures. Aut in ipfius grani corioicii efl numerofius ut milioiaut fucci pinguedine: 
qui^ humore fufficit tantu ut fifamaeiaut amaritudine ut lupino Si ciccrrulae.In tritico maxfe crefeunt 
aialia:quoniafpifl'itatefuacocalefcit:&ffurfurecraflbueflif,Tenuiorhordeopaleaexilis& leguminiuo 
non generat.Faba craffioribus tunicis operif.Ob hoc effcruefcit.Quida ipfum triticu diuturnitati^ gfa 
afpgunt amurca mille modios qdratali, Alii chalcidica aut careotica creraraut eria abfinthio.Efl Si olyn 
thi ac pinthiieuboea: terraiquae corrupi no,finat.Nec fere codira in fpica laedunf.Vtiliflime tame ferua' 
tur in fcrobibus:quos fyrios uocat ut in cappadociardC in rhracia:& hifpaniaiafrica. Ante ofa ut ficco fo 
Io fiant curaf.Mox ut palea fuflernanf.Prceterea cu fpica fua codunf .Ita frumeta fi nullus fpiritus pene' 
treticertu efl nihil maleficuhafci.Varro audor efl fic conditu triticu durare annis qnquagintarmiliu ue 
ro centu.Faba Si legumina in oleariis cadis oblita cinere logo tepore feruari.Ide faba a pyrrhi regis xt3' 
te in quoda fpccu ambraefe uf^ ad piraricu Popeii magni bellu durafle annis circiter.cxx. Ciceri rantd 
nullae beftiote in horreis innafcunf.Sut q urceis cinere uibflratis Si illitis acetu habdibus leguminum 
aceruos fupingerant:ita no nafei maleficia creddes. Alii q in falfamcrariis cadis gyp o illinat . Alii q lete 
aceto laferpitiato refpgantificcataqi oleo inungar*Sed breuiflima obferuatio qd uitiis carere uelisuntet 
lunio legere.Quare plurimu referr:codere qs malir.-an ueridere.Crefcente»n.luna frumenta gradcfcunr. 

De uindemia& autumni teporibus. CA. XXXI. 

Equitur ex diuifione tempo^.Autunus a fidiculae occafu ad aequinodiuiac deinde uergili;m 
f occafum tinitiu^ hyemis iis interuallis fignificaf.Pridie idus augufli atticx equus oriens Ve' 

fpera xgypto Si Caefari delphinus occjdens.xi*KaIen,feptembris Cacfari Si afTyria: ftella quae 

1 



OCTAVVSDECIMVS 

uindem fator appcllaf «oriri maoe incipirmindcmia: maturirare promittes,Eius argumentu erunt aci 
ni cofore mutari, Anyrfat.v,Kalen.& fagitta occidit:& etefiae dcfinunt.Vindemiaror argypto no cxonf* 
Atticae ar(3urus matutino:& fagitta occidit mane*v*idus feptebris Cxfari capeiia oritur uefpcri» Aidu 
rus uero medis pridie idus uchemctiffimo fignificatu terra maricp per dies quing; rario eius hxc tradi/' 
tur»Si delphino Occidere hymbres fuerintmo futuros per arflo^.Signu orientis eius Tyderis feruef hi/ 
rundinu abitusmaqp dephenfac intereunt.xvi.Kalen.oflobris aegypto fpicarqua tener utrgorexorif ma/ 
tutinotetefiaeg? definunt.Hod ide GEfari.xiiii,Kalen,aflyriar fignificat &,xi.Kalen.C3erari comiflura pi 
fciu occidensupfum^ aeqnodlii fydus.vui.KaIen,odlobris Deinde cofentiunt(quod eft rarum)PhiIip/ 
pus:Cilippus:Dofitheus:Parmeniftus,Conon:Cnton:Democritus:Euxodus:Ion.iiii.KaIen,odobris 
capelle matutino exoriri.Eriiii.Kalen.haedos.vi.nonas odobris atticae corona exorif, Mancafiae & Cx 
fari.v.Kalen.eniochus occidit matutino.iii.Kalen.Cxfari corona exoriri incipit . Et poftridie occidunt 
abditi uefperi.viii.idus odobris Caefari fulgens in corona ftella onf«Er,iii.idus uergilia: uefperi, Idibus 
corona tota.vi.Kalen.nouebtis fuculae uefperiexoriunf.Pridie Kale.Cacfari ardurus occidit : BC fuculae 
exoriunf cum fole.iiii.nonas ardurus occidit uefpcri.v,idus nouembris gladius orionis occidere icipir. 
Deinde tertio idus uergiliaeoccidut.ln his tempore iteruallis opera ruftica napos: raphanos ferereqbus 
diebus diximus,VuIgus agrefle 8C rapa poft ciconi* difceflum male feri putat.Nos oino poft uulcana/ 
lia pcocia cu panico, A fidiculae autoccafu uicia:fafiolos:pabulu.Et hoc filenie luna feri lubd. Er fron 

dis pparade tepus hoc eft.Vnus frondator qttuor frondarias fifcinas coplere in die luftu habet.Si decrer 
fccnte luna pparetur no putrefcir. Arida colligi no oportet. Vindem la antig nung exiRimauere matura 
antexquinodiu,Iam paflim rapi cerno,Quaobrem & huius tepora notis argunientifq! fjgnenf,Lfges 
Ita fe habd.Vua calida ne legitoihoc eft in eius ficcirate. Ac nifi hymber iteruenerir. Hac ne legito roru/ 
lenta:hoc eft fi ros nodurnus fuerit.Nec prius q fole difcutiaf.Vindemiare incipito:cu ad palmite papi/ 
rus^pcumbere coeperit:aut cu exempto acino ex defirate interualiu nen copleri apparuerit acinu no au/ 
geri. Acino plurimu refert:fi conngat crefede luna uindemiare.Preflura una culleos,xx.im plere debet. 
Hic cfl: pes iuRus, Ad totide culeos lacus.xx.iugeribus unu fufficit rorculu,Premut^ alig finguIis.Vti 

lius binis:licet magna fit uafliras fingulis.Logitudo in lis refert:n5 crafiitudo.Sparicia melius pmunt. 
Anriq funibus uirtif^ loreis ea detrahebat:& uedibus itracauos:inuenta gcccanica:mali rugis per cocle 
as bullaribus palis:affixa arbori ftella:a palis arcas lapidu attollente fe cum arboi e:qd maxime jibaf.ln/ 
tra.xxii.hos annos inuentu paruis plis:& minori torcularirredificio breuioie:& malo in medio decreto 
tympana impofira uinaceisrfupne toro podere urgerc.&: fiip praila coftruere congeriem.Hoc poma 
coHigedi tempus 6C obferuatio.cu aliquod maturitate non tepeftate deciderit. Hoc & feces exprimedi. 
Hoc6idefrutucoquendi:fildeluna noduiaur fi interdiu plena. Canteris diebus aut ante exortu lunae: 
aut poft occafum.Nec de noiiella uiracaut paluftri.Nec nifi e matura uua,Nec nifi e foliis defpumandu* 
Quia fi ligno coringaf uas aduftum ac fumofum fieri puranr.Iufiu uindemiae tepus ab arquinedio ad 
ucrgiliapt occafum dies.xliiii.Ab to die oraculu occurrit:frigidu picari^ nihilo ducentiuifed lam Si Ka 
lemianuarii defedu uafo uindem ia tes uidKpifcinifqi mufta condiiaut uina effundi prioi a ut dubia reci 
perentur.Hoc no tam fepe^uentu nimio eueninq fenicia infidiatiu caritati ciuili.Sed aequi patriffami 
lias modus eft anonae cuiu% anni utilirate.Id paeque lucrofiflimu, Reliqua de uinis affatim dida funt. 
Item uindemia fada oliua efle rapienda:&: qu£e ad oleum ptinenttquae^ a uergiliage occafu agi debent. 

De lunari ratione, CA, XXXII. 

Is qnae funt neceffaria adiicietur de luna uentif^ Si prjefagiistut fit tota lyderalis ratio pfeda. 
h Naqp Virgilius etia in numerofos lunae quaeda digereda putauit : Democriti fecutus olfetatio 

nem.Noslegu utilitas quae in totoopereiin hacquo^ mouctparte.Oia quaecaedunfrcarpun 
rur:tundunf innocentius decrefeente luna q crelcente fiunt.Stercus nifi decrefeete luna ne tangito,Ma/ 
xime aut inter meftrua dimidiagp ftercorato,Verres:iuuencos:arietes:haedos decrefeente luna caftrato. 
Oua luna noua fuppoito.Scrobes luna plena nodu fecito,Arbogi radices luna plena operito . Humidis 
locis interlunio ferito:& circa interluniu qtriduo,Ventilari quo^ fruraetarac legumina : Si condi circa 
extrema luna iubent.Scminaria cu luna fupra terra fit fieri.CaIcari mufta cu luna fub terra.lte materies 
ca?di:qu^gi alia locis fuis diximustne^ facilior eft obferuatioiac ia dida a nobis fecundo uoIumine:fed 
qd intelligere uel ruftici poflint.Quotiens ab occidete fole cernifiprioribuf^ nodis horis lucebit : cre/ 
fcens crit.Et oculis dimidiata iudicabif .Cum uero occidete fole orief ex aduerfotita ut pariter afpician/ 
tur:tuncerit pleniluniu.Quoticsab ortu folis orifzprioribufqp nodis horis detrahet Iumcn:& in diur 
nas extendet:decrefcens erit.Iteru^ dimidia.In coitu uero qd interluniu uocanticu apparere defierit.Su 
pra terras aut eritrquadiu Si foUnrerlunio Si prima tota die fecunda hore nodis unius dextante ficilico 
ac deinde tertia uf^ ad quintadecima multiplicatis horajd iifde portionibus : quintadecima tota fupea 
terras nodu eritteadem^ fub terris tota die,xvi.ad primx horae nodurnae dextante ficilicum fub terra 
3ger:eafdem portiones hora^ per fingulos dies adiicit uf^ ad intefluniu.Et quantum primis partibus 
nodis detraxerinquod fub terris agantantunde nouiflimis exdieadiiciet fuper terra. Alternis aut men 
fibus.xx.x.implebit numeros, Alterius uero detrahet fingulos.Hec erit ratio lunatis. 

De uentorum ratione, CA, XXXIII» 

n Entoje paulo fcrupulofior obferuatio.SoIis ortu quocug; libeat dieiftantibus hora diei fexta: 

fic ut ortum eii a finiftro humero habeat.Cotra mediam faciem raeridiesia uertice feptcntrro 

t iti 



LIBER 

iritrqui fM limes per agrum curriticardo appcllaf .Orcuagi deinde melius efliut umbram fuam quiT^ 
cernatralioquin poft hoiem erit.Ergo pmutatis lateribus ut ortus illius diei a dextro humero fianocca 
(us a finiflro :tunc erit hora fextatcu minima umbra cotra mediu fiat hoiem.Per huius media longitu^ 
dincducifarculofulcummel cinere Iinea:uerbigr3tia:pedu.xx.c6ueniet:mcdiag?mcnfura:hoceftin.x« 
pede circufcribi circulo paruotqui uocef umbilicus.Qua: pars fuerit a uertice umbraeihrec erit uetus fc 
ptentrionalisjllo tibi putator arbo^ plagx ne fpe<3:ct:ne uearbuila uineae ue nifi in africa:cyrenis:aegy 
ptodllinc flante ne aratoiqua:^ alia pcipimus»Quac pars lineae fuerit a pedibus umbrae meridie fpedtas 
haec uentu auftru dabitrque a graecis notu diximus uocari.Illinc flatu ueniete materia uineacj agricola 
ne trades.Humidus aut aeftuofus italiae eft. Africae quidc incendia cu ferenitate aflfert.In huc italix pal' 
mites fpedletrfed no plage arbore uitiuue.Hunc oliueti metator uergiliag^ q triduo.Hunc caueat infiroc 
calamisigemif^ inoculator.De ipfa regionis eius ora pmonuifle conueniet.Fronde medio die arbora^ 
tor ne cacdito.Cu meridie adefle fenties paftoriaeftate cotrahente fe umbra pecude a fole in opaca cogiV 
ro.Cii acftatc pafces in occiderem fpeda ante meridie poft meridie in oriente. Aliter noxiurficut hyeme 
8C uere in rorulentu duceres.Ncc cotra feptetrionem paueris fupra didlu. Clodunt irailippiunt ue ab af>' 
flatu:6f aluo cita pereunt.Qui foeminas cocipi uolesiin hunc uentu ipediantes iniri cogito. 

De limitatione agrorum, CA, XXXIIII. 

Iximus ut in media linea defignaref umbilicus.Per hunc medium tranfuerfa currat aIia*Hsec 
d erit ab exortu acquinofliali ad occafum JcqnoiSiale . Et limes qui ira fecabit agru decumanus^ 

uocabif .Ducanf deinde aliae dux linex indecuilis obliquxiita ut a feptetrionis dextera leua^ 
ad auflri dextram leuam^ defcendat.Ocs per eundem currat umbilicum.Ow inter fe pares fint.Oium 
interualla paria.Qux ratio femel in quo<j agro ineunda eritiuel fxpiusrfi libeatiita uirx ligno farieda: 
regulis paribus in typanum exiguumifed circinnatum adadIis.Ratione qua doceo ocrurrendum inge^^ 
niis quoqi imperatore eft.Meridie excuti placetrquonia femp efl ide.Sol aut quottidie ex alio cxli mo/ 
meto q pridie orif.Ne quis forte ad exortum capiedam putet linea. Ita cxli exaifta parte qd fuerit linex 
caput ieptetrioni proximura parte exortiua foftitiale habebit exortuihoc efl: logilTimi dieimetu^ aqlo/' 
nemiborea a grxeis diiflum.In hunc ponito arbores uitef^.Sed hoc flante ne arato , Frugem ne ferito» 
Semen ne iacito,Prxflringit enim atij prxcellit hic radices arboreiquas pofirurus afferes.Prxmonitus 
efto,Alia robuftispruntialia infanribus.Nec fum oblitus in hac parte uetum a grxeis ponirquem cxcia 
uocant.Sed ide Ariflotcles uirimmefx fubtilitatis qui ipfum fecit ronem conuexitatis mundi reddit: 
quia contrarius aquilo africo flauNec tamen eum toto anno in prxdidlis timet agricola . Mollit ()'dera 
aeflate mediaimutatgi nome:5i etefias uocatur.Ergo cum frigidum fentiesicauero. Ac quacunqp aqui> 
Io prxdicifitanro pernitiofior feptetrio efl.In hunc afix:grxcix:hifpanix:maritimx italix : campaniac 
apulix arbufla uinex^ fpedlant.Qui mares concipi uoles:in hunc pafcito:ut fic in eunde ineant» Ex ad 
uerfo aquilonis ab occafu brumali africusique grxei lyba uoant.In hunc a coitu cum fe pecus circuege 
ritrfoeminas coceptas efle fcito.Tertia a feptentrione linea qua per latitudinem umbrx duximus 6C de' 
cumanam uocamus exortum habebitxquincxflialemiuentuinqp fubfolanum a grxeis apeliote diiflu. 
In hunc falubribus locis uillx uinexqi fpciflent.lpfc leniter pluuiusitamen efl ficcior fauonio. Ex aduer 
fo eius ab xquinodfiali occafu zephyrus a grxeis nominaf.ln hunc fpedare oliueta Caro iuilir. Hic uee 
inchoatraperitqi terras tenui frigore faluber.Hic uitcs putandiifrugefg; curandi arbores ferendiipoma 
inferendiioleas traiflandi ius dabinafflaruqj nutricu exercebit. Quarta a feptentrione linea : eade auflro 
ab exortiua parte ^xima brumalem habebit exortu uentu^ uulturnuteurum a grxeis didlum : ficcio' 
rem dC ipfum tepidiorra.In hunc apiaria 6i uinex italix galliaru^ fpeftare debent. Ex aduerfo uultut 
ni flabit chorusiab occafu folftitiali 8C occidetali latere feptetrionisra grxeis diiflus argefles ex frigidiffi' 
mis 8C ipferficut omnes qui a feptentrionis parte fpirar. Hic 8C gradines inferticauendus 8C ipfe no fecus 
ac fcptentrio.VuIturnus fi a ferena cxli parte coeperit flare non durabit in nodlem . At ubi fubfolanus in 
maiore parte noiflis extenditunqfquis erit uentusifi feruidus fentiefipluribus diebus pmanebit.Aqui/ 
Ionem prxnuntiat terra ficcefcensifed rorefeens repcte.-auftru immifcethumefcens in rore occulta. 

Prognoflicatempeflatum, CA, XXXV» 

T enim prxdiifla rone uentop^ ne fxpius eadem dicanf tranfircconuenitad reliqua tempefla 
e tem prxfagiatquonia & hoc placuifle Virgilio magnopere uideo,Siqde in ipfam meflem fxpe 

occurrere proelia uentopi danofa imperitis refert.Tradut,n. eunde Democritu metente fratre 
eius Demafo ardetiffimo xftu orafle ut reliqux fegeti parcerettraperetgp defeffa fub tedhirpaucis mox 
horis fxuo hymbre uaticinatioe approbata,Quinimo 8C harudine n5 nifi impedente pluuia feri iuKc 
8C fruges idfecuturo hym bre.Quaobre hxc breuiter coringem us ferutati maxie prinentia, Primu^ 
a fole capiemus pfagia.Purus oriens at^ no ferues ferenu die nuntiar.At hyberna pallidus grandine, Si 
6C oeddit pridie fercnus:& orif itanto certior fides ferenitatis.Cocauus ories pluuias pdicit. Item uetos: 
cu ante exoriente eu nubes rubefcunt,Quod fi 3C nigrx rubetibus interuenerint:& pluuias.Cu orientis 
at^ occidetis radii rubentteoire pluuias.Si circa occidente rubefeunt nubesiferenitate futurx diei fpoi> 
dcnr.Si in exortu fpargenfipartim ad auftrurpartim ad aquiloneipura circa eii ferenitas fit licet : pluuia 
tame uentofgp fignificabut.Si in exortu aut in occafu cotradh cernenf radii hymbrem.Si in occafu eius 
pluuetiaut radii in fe nube trahentiafpera in^ximum die fignificabut tepeflate.Cu oriente radii n5 illu 
(Ires eminebutiquis circudati nube no fintipluuia portendent.Si ante exortu nubes globabunf :hyeme 




OCTAWSDECIMVS 

afpcra denuntiabunt, Si ab exortu repellenf:& ad occafum abibunt:refcnitate,Si nubes fole circududet 
quato minus luminis relinquetrtato turbidior tepeftas erit, Si ucro etia duplex orbis fuerit eo atrocior* 
Qd fi in exortu fier ita ut rubefcant nubes:maxima oftendef tepeftas.Si no abibilcfed inciibenna quo^ 
cu^ uenro fuerinr:eu portender.Si a meridie:6i hymbre.Si oriens cingef orbetex qua parre is fe aperit: 
expedlef uentus.Si totus defluxeritreqliterferenitate dabir.Si in exortu loge radios per nubes porriget; 
& medius erit inanisrpluuiafignificabit.Si ante ortu radiifeoftendet:aqua&: uentu.Si circa occiderem 
candidus circulus eritmodis leue tepeftatem.Si nebuIa:uehementiore,Si candete foletuentu.Si ater cir 
culus fueritrex qua regione is eruperit:uentu magnu, Proxima funt iure lunte pfagia . Quarta eam ma^ 
xime obferuataegyptus.Si fplendes exorta puro nitore fulferinferenitate.Si rubicunda:uenros,Si nigra 
pluuias portedere aedif .In qnta cornua eius obtufa pluuia.Ere£l:a 8£ ifefta uetos femp fignificat» Quar 
ta tame maxime.Cornu eius feptetrionale acuminatu at^ rigidu illum pfagit uentu.lnferius auftrum. 
Vtra^ redla nodie uentofam.Si quartu orbis rutilus cingetiuentos 6C hymbres pmonebit • Apud Var/ 
rone ita eft.Si qrto die luna erit dirediarmagna repeftate in mari pfagietinifi fi corona circa fe habebit:6d 
eam finceraiquonia illo mo non ante plena luna hyemandu oftedir.Si plenilunio per dimidiu pura erit; 
dies ferenos fignificabit,Si rutilatuentos.Nigrefcens hymbres.Si caligo orbis nubem incluferittuentos 
qua fe ruperint.Si gemini orbes cinxerint maiore tempeftate.Et magis fi tres ei unt:aut nigri:aut inter/ 
pti ar^ diftradti.Nafcens luna fi cornu fuperiore obatro furget : pluuias decrefces dabit.fi inferiore ante 
pleniluniu.fi in media nigricia illa fuerit hymbre in plenilunio,Si plena circa fe habebit orbeiex qua par 
te is maxime fplendebitiex ea uentu oftedet.fi in ortu cornua craffiora fuerint:horrida tepeftatem.fi an 
te quarta no apparuerit uento fauonio flateihyemalis toto menfe erit.Si.xvi,uehcmetius flamea appa/ 
rueritiafperas tepeftates prxfagit.Sunt ipfius lunae odio articuliiquoties in angulos folis incidit : ple/ 
rif® inter eos tantii obferuantibus pfagia eius:hoc eft,iii.vii.xi.xv,xix.xxiii.xxvii.&: interluniu.Tertio lo 
co ftellape obferuatione efle oportet.Difcurrere ex uidenf interdu:uenti 9 ,ptinus fequuntur. In quaje 
parte ita pfagauere.Caelu cum aeqliter fotu erit fplcdidu articulis tempore quos ^pofuimusiauttinum 
ferenum pfagabunt frigidu.Si uer & aeftas non fine riguo aliquo tranfierintiautunum ferenil 8C den/ 
fum minuf^ uentofum facient. Autuni ferenitas uentolam hyemem facit • Cum repete ftellaje fulgor 
obumbraf :uti ne^ nubilo ne^ caligine fluitansigraues denuntianf tepeftates. Si uolitare plures ftellae 
uidebunf :quo ferunf albefcentes uentos ex iis partibus nuntiant. At fi circa purse flabunt : certos.fi id 
in partibus pluribus fiettinconftantes uentos cffundent.fi ftella^ erratiu aliqua orbes incluferintihym 
bres,funt in figno cancri duae ftellae parua aflelliappellatjeiexiguu inter illas fpatium obtinente nube/ 
culaiqua pr^elepia appellat.Hacc cu cxlo fereno apparere defierit : atrox hyems fequitur.fi altera earum 
aquilonia caligo abftuleritiaufter feuit.fi auftrinaraquilo.Arquus cum funt duplices : pluuias nuntiat* 
A pluuiis ferenitatem non pinde certa.Circuli noui circa fydera aliqua:pluuia.Cum seftate uehementi/ 
us tonuerit q fulferit:uentos ea parte denuntiat.E contra fi minus tonueritthymbre.Cum fereno caelo 
fulgetrpluuia erut:& tonitrua:& hyemabit.Atrociffime aut cum exoibus qttuor partibus caeli fulgu/ 
rabit.Cu ab aquilone tantu in pofterum diem aquam portendit. Cu a feptentrione uentum, Cu ab au/ 
ftro uel choro aut fauonio node ferena fulguraueritruenrum &: hymbrem ex fifde regionibus demon 
(Irabit. Tonitrua matutina uentum fignificantihymbrem meridiana, Nubes cum fereno cxlo ferunf: 
a quacun^ parte id fietiexpedlent euenti.fi eodem loco globabunturiappropinquate fole dilcuticntur» 
Et hoc fi ab aquilone fiat uentosifi ab auftro:hymbres^tender,fole occidente fi ex utra^ parte eius cae/ 
Ium patet tempeftatem fignificabunt,Vehementius atreab oriente in nodiem aquam minanf,Ab ocet 
dente in pofterum diem.fi nubes ut uellera lanae fpargenf multae ab oriente;qua in triduu pfagient.Cu 
in cacuminibus montiu nubes confident:hyemabit.fi cacumina pura fientidifferenabit.Nubegrauida 
candicate qd uocant tempcftate albam grando immincbir.Caclo quis fereno nubecula quis parua uen/ 
tu ^cellofum dabit.Nebulae e montibus defeendetes aut caelo cadente uel in uallibus fedentes ferenita / 
tem pmittunt.Ab his terreni ignes^xime fignificat,Pallidi nagp murmurantef^ tempeftatum nuntii 
fentiunf .Pluuiae etia fi in lucernis fungi.Si flexuofe uolitet flama:uentu.Et lumina cu prae fe flamas eli 
dunt:aut uix accendunf .Ite cum in eo pendetes coaceruanf fintillxiuel cu tolletibus ollas carbo adhae/ 
refeit aut cu contetus ignis e fe fauilla difcutitffintilla ue emittitiuel cum cinis in foco cocrefcit:& cu car 
bo uehemeter plucet.Eft & aquap^ fignificatio.Mare fi i traqllo portu a curfu ftabit:& murmurauerft 
itra femetu pdicit.Si idetide^:8i hyeme:& hymbrem.Uttoris ripxgi fi refonabut tranqlla;afpera tepe 
flatem. Item maris iplius tranqllus fonitus fpumae ue difperfae aut aquae buIlates.Pulmones marini in 
pelago plurimu die^ hyemem portendut . Saepe & filentio intumefeitiflatugp altius folito iam intra fe 
effe uentos fatef .Equide 6C montiu fonitus nemoru<j mugitus pdicunt.Et fine aura quae fentiatur fo/ 
lia ludentia,Lanugo populi aut fpinae uolitans. Aquif^ pluma innatans, Atqi etia in campis tempcftate 
uenturam praecedens fuus fragor:& caeli quidem murmur no dubia habet fignif icationem, Praefagiiit 
& alalia.Delphini tranquillo mari lafciuientes flatum ex qua ueniunt parte.lte fpergetes aquam . Irem 
turbares tranquillitate.LoIigo uolitans.Conchae adhaerefcentes.Echini affligetes feleiaut harena fabur 
rantes tempeftatis figna funt.Ranx quo^ ultra folitu uocales.Et fulicae matutino clangore. Ite mergi 
anatef^ penas roftro purgares uetum.Caeterae^ aquaticae aues cocdrfantes.Grues in mediterranea fe/ 
flinates.Mergi maria aut ftagna fugientes ^Grues filetio per fublime uolates ferenitatem.fic noftua in 
hymbre garulaiat fereno tepeftate.Corui^ fingultu quoda Iatrates:fe$ cocutietes fi cotinuabutiuetos. 

t iiii 



LIBER. 

fi u^i-6 Mfjjrfnt ddcffm fdotbcburtt:utntofum hymbrcrn.GracuIi fero a pabulfe recedentes hyemem* 

Er albae aucs cum congregabunf.Etcum terreftres uolucres cotra aquam clangores dabunt pfunden>' 
tes fefe:fed maxime cornix.Hirundo tam luxta aqua uolitans ut pena fepe percutiat.Quaeg! in arbori^ 
bus habitant fugitantes in nidis fuis.Et anferes cotmuo clagore intempeftiui.Ardea in mediis harenis 
triftis.Nec mirum aquaticas aut in totum uolucres praefagia aeris. Pecora exultatia 8i indecora lafciuia 
ludentia eadem fignihcarionem habcnr.Et boues caelum olfadlantesife^ lambentes cotra piIum.Tur' fUmU. 
pef^ porci alienos fibi manipulos foeni lacerantestfegniter^ & contra induftriam fuam formica abfclS^ 
ditae concurfantes aut progerentes oua.Itcm uermes terreni erumpetes,Vrifolium quo^ inhorrefeere 
&L foiia contra tempedatem fubrigere certum ed.Necnon & in conuiuiis menfifg! nodris uafa quibus 
«fculentum additurrfudorem repofitoriis linquentia diras tempeftates praenuntiant* 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIE LIBER.XVIIIL PROHEMIVM, 




In Quo Lini Natura Continetur Et Mirabilia» 

iYDERVM QVOQVE TEMPESTATVMQVE RATIO VEL 
! imperitis facili atg? indubitato rno monftrata ed» Vck quia inrelligenti'' 
i bus non minus conferunt rura deprehendendo caelo q fyderalis fcientia» 
Agro colendo proximam multi hortorum cura fecere, Nobis non prori 
: nus tranfiread ida tempediuum uidetur.Miramurq! quofdam feientiae 
gratia eruditionis fuae gloriam ex his petentes tam multa prxteriflenui 
' la mentione habita tot rerum fponte cura ue prouenientium tprsefertirti 
cum plerifg? earum precio ufuqs uitx maior etia q frugibus perhibeatur 
audloritas.At^ ut a confeflis ordiamur utilitatibus:quae^ no folum ter 
ras omnes ucrum etiam maria repleuere:feritur:ac dici ne^ inter fruges 
neq? inter hortenfia potedlinum , Sed in qua non occurrere uitae parte» 
Quod ue miraculum maiusfHaerbam eflequaeadmoueat segyptuita^' 
lixrin tantum ut Galerius a freto ficiliaealexandriam fcptimadieperuc/ 
tierit.Babillus fextatambo praefetdu Aedate uero proxima Valerius Marianus ex praetoriis fenatoribus 
a puteolis nono die lenifllmo flatu, Haerbam efle quae cadis Herculis columnas feptimo dic hodiaafFe 
rat:5i citeriorem hilpaniam quartoiprouintiam narbonenfem tertioiafncam altero. Quod etiam mo 
liflimo flatu contingit.GFlacco legato Vibii Crifpi proconfulis. Audax uitaifcelerum plena:aliquid fe' 
ri ut uetos procellafcj recipiat.Et parum efle fludlibus Tolis uehi.Iam uero nec uela faris efle maiora na 
uigiis.Sed quis amplitudini antemnarum fingulee arbores fufficianttfuper eas tame addi uelorum alia 
uela.Praeterqt alia m proris alia in puppibus panduac tot modis prouocari mortem, Deni^ tam pat 
uo femine nafei quod orbem terrarum ultro citroij portentam gracili auenartam non alte a terra toP 
Ii:ne <5 id uinbus Tuis nedtufed paflum tufumq & in molliciem lanxcoadum iniuria naturae : ac fum>' 
ma audacia:& quo perucnirc nulla exceratio fufficit contra inuentorem didlum fuo loco a ncbisrcuila 
tis non fuit hominem in terra morimifi periret & infepultus.At nos priore libro hymbres & flatus ca^' 
uendos frugum cafa uiclufq praemonebamus.Ecce feritur hominis manuimetitur eiufdcm hominis 
ingenio quod uentos in mari optet.Praeterea ut fciamus fauifle poenasmihil gignitur facilius.Vt fentia 
mus nolente id fieri natura:uritagrum:deterioremg? ipfum facit. 

De lini fatione:6i generibus eius:& quomodo perficiatur:& de mappis & lino no 
ardenteiSCquando prirnum in theatris uela, CA, I* 

Eriturftbulofis locis maximeiuno^ fulcomec magis fedinat aliud. Vere fatum sedate uellif: 
f & hanc quo® terrse iniuria facit.lgnofcat tame aliquis aegypto ferentiiut arabiae indise^ mec 

ces apportet.Tta ne & galliae cenfentur hoc reditu TMontefq mari oppofitos efle no ed fatis:8i 
a latere occeani obdare ipfum quod uocat inane,Cadurci:caleti:ruteni:bituriges:ultimiq holum exidi 
mari morimnmo uero galliae uniuerfae uela texunt.Ia quide 8L trafrhenani hodes.Necpulchcriorealia 
uede eog 4 foeminse nouere.Qua ammonitioe fuccurit qd,M.Varro tradit I Serranoge familia getilitiu 
ee feminas linea uede rio uti.ln germania aut defodi Sifubterra id opus agunr,Similiter in italia a rone 
alia.Na Iter padu ticinuq? amnes fubiacetabiterna.In curopa lino palma fecuda.ln uicino.n.halionis ca^' 
peflunt rerouina.Et in aemilia uia fauetina cadore.Halionis femp crudis fauentina pferunf, Retouinis 
Senuitasfumma defitafqi.Cidor seque ut fauentinisifed lanugo nulla. Qdapud alios gratiarapud alios 
offenfione hcr.Neruofiras filo seqlior pene q cotoneisitlnitufq cu dete libeat expiri, Io duplex q caeteris 
peium. Et hifpania citerior habet fpledorem lini prsecipuum rorretisnn quo politur naturaiqui abluit 
terraconem.Et tenuitas mira ibi primu carbafis rcuertis,Nam dudum ex eadam hifpania zoelicum ue 
nit in italia plagis utilidimu.Ouitas ea gallaciae & occeano^pinqua . Ed fua gloria & cumano in capa/ 
riia ad pifciu 8C halitu captura,Eade Qi plagis materia.Ne^.n.minores eundis alalibus infidiasiq nobiP 
meripfis lino tendimusifed cumanse plagx cocidut apros:& hac caiTes ue afperi ferri aciem conuincur» 
Vidimufq iam tantae tenuitarisrutannulu hominis cu epidromibus tranfirentiuno portante multitu 
dinem qua faltus cingerentur,Nec id maxime mirum : fed fingula ea^ damina centeno quinquageno 



NONVSDECIMVS 

filo conflamficut paulo ante lulio Lupo g m pracfedlura aegypri obiit.Mii entur hoc ignorantes in sgy 
ptii quonda regis que amalyn uocant : thorace in rhodiorum infula oftendi in tcplo Mineruae.ccdA v# 
filis ungula fila conftare.Quod exemplum per fe expertum nuper romx prodidit.Mutianus ter coful: 
paruaf^ iam reliquias eius fupereflerhac experimenturn iniuriajtalia ex pelignis etianurn linis hono/' 
rem habet:fed fullonu tantu in ufu.NulIum eft candidus len^uefimiliusrficutin culcitris preccipuam 
glopiam cadurci optinenr.Galliaru hoc ad tomenta pariter inuentu.Itali^e quidem mos etia nuc durat 
in afpeliatione ftrameti. Aegypto lino minimum firmitatisrplurimu lucri»Quartuor ibi genera : taini 
cium:acpe!ufiacum:buticum:tetiriticum:cum regionum nominibus in quibus nafcunrur . Superior 
pars xgypti in arabia uergens gignit fruticem quem aliqui goflipion uocant»Plures xylon.&: ideo lina 
inde fada xylina.Paruulus efl::fimilemg! barbatx nucis defert fru(3umXuius in exteriore bombice Ia 
nugo netur.Ncc ulla funtds in candore mollicia ue praeferenda Veftes inde facerdotibus segypti gra^" 
riflimtc.Quantum genus orthominum appellant.Fit e palufiri uelut harundine dumtaxat pannicula 
eius Afia genifta facit lina ad retia prxeipuarin pifcando duratia frutice madcfadl:o,x.diebus. Aethiopes 
indiep e malis. Arabes cucurbitis in arboribus ut diximus geniftis. Apud nos maturitas eius duobus ar 
gumentis inteIligitur:intumcfcentefemine:autcoIoreflauefcete.Tunccuulfum& in fafciculos manua 
fcs colligatum ficcatur in fole pendens couerfis fupne radicibus uno die:mox quing? aliis in cotrariu in 
ter fe uerfis fafetum cacuminibus ut femen in mediu cadat.Inter medicamina huic uis;& in quoda 
ftico ac praedulci italite tranlpadanac cibo:fed iam pride facrop^ tatu gratia. Deinde poft meflem triticea 
uirgse ipfae mergunf in aqua folifaus tepcfadaipodere aliquo deprefl3e.NulIi,n.leuitas maior » Macera^ 
tas indicie efl: mebrana laxatiorjterii^ uniuerfae ut prius folle ficcanLMos arefafta: in faxo tunduntur 
ftupario malIeo*Quod ,pximu cortici fuit fluppa appellafrdeterioris liniducernape fere luminibus apti 
or,Et ipfa tame pectit ferreis ahenisidonec ois mebrana decorricef.Medulte numerofior diftinftio ca 
doreimoIIicia.Linu uere& uiris decorum eft.Cortices quoq? deculli clibanis & furnis pbet ufum. Ars 
depedtedi digercdi^.Iuftu eft e quinquagenis fafciu libris quinas denas carminari* itepi deinde in filo 
politur illifum crebro in filice ex aqua.Te(ftug! rurfus tunditur clauisrfcm per iniuria melius. Inuetum 
lam eft ena qd ignibus no abfumeref.Viuu id uocantiardentefg? in focis conuiuiorum ex co uidimus 
m appas fordibus exuftis fpledefcentes igni magis g poflent aquis.Regnu inde funebres tuniese corpo/ 
ris uuilla ab reliquo fepant cmerc.Nafcif' in defertis aduftif (5 fole indi£e:ubi no cadunthymbresiinter 
diras ferpentesjafluefcit^ uiuere ardendo.Rap: inuentuidifficile textu pp breuitatc.Ruffus de extero 
colos fplendefcit igni.Cu inuentu eft xquat peia excellentiu margaritap: .Vocaf aut a grxeis aflueftinu 
ex argumeto naturx* Anaxilaus audior eftdintheo eo cirefidata arbore furdis idlibus & qui no exaudia 
tur cxdi.Ergo huic lino pricipatus in toto orbe*Proximus byfTinoimuIicpd maxime deliciis circa elim 
in achaia genitoiquaternis denariis ftipula eius permutata quonda utauri. Reperta^ liniheop: lanu/ 
go e uillis nauiu maritimapi maximx in magno ufu medicinx eft:6C cinis fpodii uim habet.Eft dC in/ 
eer papauera genus quoddaiquo cadorem linthea prxeipuu trahunt.Tentatum eft tingi linum quo^: 
& ueftium infaniam accipere in Alexandri magniprimum claffibus indo amne nauigantis : cu dulces 
cius acprxfedli in certamine quoda uariaffent infignia nauium.Stupuerutg! littora flatu uerficoloria 
fpIcnte.Velo purpuro ad acetum cu*M* Antonio Cleopatra uenitteodemqp cffbgit.Hocfuit imperato 
rix nauis infigne.Poftea in theatris tantum umbram fecerc.Quod primus omnium inuenit.Q.Catu, 
Ius cum capitoliu dedicaret.Carbafina deide uela primus in theatro duxifle tradif Lentulus Spinther 
appollinartbus ludis.Mox Cxfar didlator totu forum romanum intexit.Viam^ facram ab domo fua 
ad cliuum ufgi in capitolium rquod munere ipfo gladiatorio mirabilius uiTum tradnnt*Deide 8C fine 
ludis marceilus.Odlauia forore Augufti genitus in xdilirate fua auunculo*xi.confule Kalcn.augufti ue 
lis forum umbrauit:utfaIubriuslitiganresconfifterent.Quantum mutatis moribus 'Catonis Cefo/ 
rii qui fternendu quo^ in fop» muricibus cenfuerat.Vela nuper colore cxli ftellata per rudentes terrx 
ct?a in amphitheatris principis Neronis rubent in cauis xdium:5^ mufeum ac folem defendunt. Cxte 
ro mafit candori prinax gratia.Honor etia 8C troiano bello.Cur enim no & proeliis interfit ut naufra/ 
giisc'Thoracibus lineis paucos tamen pugnafle teftis eft Homerus.Hinc fuifle nauium armamenta 
apudeundemintcrpretatifunteruditioresquoniacumfpartadixitfignificaueritfata. tf . , u. 

De fparti natura:& quando primii ufus eius:& quomodo perficiat 8C qux 
fine radice nafcantun&uiuant. CA.~ IL. 

Parti quidem ufus multa poft fxcula coeptus cft*Necante poenonI armaiqux primum hifpa 
f nix intulerunt.Hxrba 8i hxc fponte nafcens:& q^ux non queat feriiiuncufgj proprie aridi fo 

Ii uni rerrx dato uitio.Na(^ id mallum telluris eftinec aliud ibi feri aucnafci poteft . In africa 
exiguum 8i inutilcgignimricarrhaginenfis hifpanix citerioris portio.Ncc hxc tota:fcd quatinuspacit 
montes quog! fparto operit.Hinc ftrata rufticisieorum hincignes faccfgi . Hinc calceamina 8C pafto/ 
rum ueftisranimalibus noxium prxrerg cacuminum tencritate.Ad reliquos uiiis laboribfe euellittrr* 
Ocreatis cruribus manibuf^ tceftis manicis conuolutu ofleis ligneis ue conamentis;Nunc iam in hye/ 
me uix.Facillime tamen ab idibus maiis in iunias hoc maturitatis tcmpus.Vulfum fafdbus in aceruo 
adunatum biduo tertio refolutum.Spargitur in fole ficcaturgp:^ rurfus in fafeibus redit fub tcdla . Po 
flea maceratur aqua marina optime fcd & dulci fi marina defit. Siccatum g? fole iterum rigatur; fi 
repente urgeat dcfideriumrperfufum calida in folioiac ficcatum ftans compendium operx fatcCiJHoc 




UBER 

autem tunditunut fut utile prxcipue in aquis : mari (5 inuidtum.In ficco praeferunt e canabi funcs.Et 
fparrum alif etia diuerfumtueluti nataliu fir ipenfa.Ert qde eius natura interpolis.Rurfuf^ q libeat ue 
tuftu nouo mifccf.Verutamen coplcdetur aio:q uolet miraculu aeftimareiqto fit in ufu oibus terris na 
uiu armamentisrmachini acdificationuraliifcp defideriis uitae. Ad hos oes ufus quse fufficiat minus.xxx» 
palT. in latitudine.A littore Carthaginis noux minufc^ in logitudinecfle reperienf.Logius.n.uehi ipen 
dia phibenr.Iunco graecos ad funes ufus nomini credam usiquo harba ea appellant.Poflea Palmae fo 
liis phyllyraq? manifeflia eft.Et ide traflatu a poenis fparti ufum p q fimile e ueri»Theophraftus aii^or 
efl efle bulbi genus circa ripas amniu nafcensxuius inter fiimum cortice ea^ parte qua uefcunf ciTe la^ 
nea naturaiex qua mapilia ueflef^ quonda conficiebanf .Sed neqp regione in qua id fiatmeqp quicq dilt 
gcntiusiprseterq eriophoro id appellari in exeplaribus quae eqde inuenerim tradiuNeqi oino ulla men 
tionem habet bulbi gene^ circa ripas amniu nafcentisicuius inter fumum cortice eag? parte qua uefcii 
turfemp’habetfpartum.Cundl:a cura magna pfecutus.ccccxc.annis ante nos:ut alio ia loco diximus. 
Quo apparet pofl: id tpis fpatium inufum uenifle fpartu.Et quonia a miraculis repe coepimus : feque/ 
mur eope ordinerin qbus uel raaximu efl: aliqd nafcitaut uiuere fine ulla radice.Tubera uocanf hrec un 
di^ terra circudatainullifgp fibris nixa autfalte capillamenrismec utiq^ extuberante loco in quo gignun 
tunaut rima agente.Negt ipfa terrae cohaerent.Cortice etia includunt :ut plane nec terra eflc poflimus 
dicereineqj aliud q terrae callu. Siccis haec fere 6C fabulofis locis frutetofifj nafcunf .Excedut faepe ma/ 
gnitudine mali cotoneiietia librali pondere,Duo eope generaiharenofa detibus inimica : & altera fince-' 
ra.Diftingunf 8C colore ruffo nigro^:3i intus candido.Laudatiflima qux africx crefcunt* An ne uitiu 
id terrae J'Ne^.n.alud intelligi pot:malum ne id ea ,ptinus globet magnitudine qua futupe eft.Et uiuac 
neran no haud facile arbitror intelligi pofle.Putrefccndi.n.ratio comunis eft iis cu ligno . Lartio licinio 
praetorio uiroiura reddente in hifpania carthagine paucis his annis fcimus accidifle mordenti tuber: 
ut deprehenfus inde denarius primos dentes inflecfterer.Quo manifeftum erit terrae naturam in fe glo 
bari.Quod certum eft ex iis quae nafcuntunSi feri non poflbnt. 

De myfi:&tuberibus:de fungis pe 2 icis:laferpitio:&magyderi&.' rubia & radicula. CA. III» 

Imile eft quod in Cyrenaica prouintia uocant:myfi:praecinum fuauifate:odore:ac fapore : fed 
f carnofius.Et quod in thracia ceraunium.De tuberibus haec traduntur peculiariter.Cum fuc 

rinthymbresautunalesactonitruacrebra:tuncnafci:&maximee tonitribusmecultra anniJ 
durare tenerrima aut uerno efle.Quibufda locis acceptantur riguis 6C ieruntur ficut my tilenis.Negant 
riafci nifi exudatipne fluminu inueclo femine aptiaris.Eft aut is locus in qua plurima nafcunf. Afise no 
biliflima circa lapfacu 8C alopeconefumigraeciae uero circa elin.Sunt 8C in fungope genere a grxcis didi 
pezic$:q fine radice aut pediculo nafcunf .Ab his ^ximu dicef audoritate clariflimu:laferpitiu:qd grac 
ci filiphion uocatiin cyrenaica puintia repertuicuius fuccu uocat lafer magnificu in ufu medicameti%. 
Si ad podus argetei denarii penfunr.Multis ia annis in ea terra no inuenif iquonia publicani q pafcua co 
ducutrmaius ita luctu fentietes depopulanf pecopt pabulo.Vnus aut caulis noftra reptus memoria Ne 
roni principi miflus.Si qdo incipit pecus in fpem nafcentisrhoc deprehendif figno oue cum comederit 
dormiete ^tinus capra 6C fternutante.Oiu^ ia no aliud ad nos inuehif :q qd* in perfide aut media Si ac 
menia nafcif laferrm ulto ifra cyrcnaicu.Id quo^ adulteratu gumiraut fagopenioiaut faba frada.Quo 
minus omittedii uidef.C.Valerio.M.Herenio cof.cyrenis adueda Roma publice laferpitii podo.xxx, 
Cselare uero didatore initio belli ciuilis inter aupi argentu^ ^tulifle ex rerario laferpitii pondo, exi . Id 
apudaudoresgrsciseeuideriirimosinuenimus,Natuhymbre piceo repente madefada tellure circa 
hefperidu hortos fyrtin® maiore. vii.annis ante oppidu cyrenap^ qdT coditu eft urbis noftrae ano.cxliii. 
Vim aut illa p quattuor ftadiopi fpatiii in africa ualuifle,ln ea laferpitiu gigni iolitu rem feram ac cotu/ 
macem:& fi coleref in deferta fugiente»Radice multa crafla^icaule ferulaceoihaud fimili craifitudine. 
Huius folia mafpetu uocabanttapio maxime fimilia.Semen erat foliaceu.Folium ipfum uero deciduu* 
Vefei pecora folitarprimo^ purgariimox pinguefcereicarne mirabilem in modum iucunda.Poft folia 
amilla caule ipfo Si homines ueftebatur decodoiaflbielixo^.Eorum quoqp corpora.xl.primis diebus 
purgante a uitiis.Ex iis omnibus fuccus duobus modis capiebaf :e radiceiat^ cauIe,Et haec duo erant 
nomina rhizias at^ caulias.Vilior ille ac putrefeens radiceicortex niger:& ad mercis adulteria.Succum 
ipfum in uaia coniedum admixto furfure fubinde concutiendo ad maturitatem perducebantini ita fe 
ciflent putrefeentem, Argumentum erat maturitatis color ficcitaf^ fudore finito.Alii tradunt laierpi/ 
tii radicem fuifle maiorem cubitalirtuber^ in ea fuper terram * Hoc incifo profluere folitum fuccum 
ceu ladis fupernato caulerquem magydarin uocarunt,Folia aurei coloris pro femine fuifle : cadentia a 
canis orturauftro flante. Ex iis laferpitiu nafei folitu annuo fpatio Si radice Si caule cofumetibus fefe. 
Hoc & circufodi folitum ^didere.Nec purgari pecoraifed aegra fanariraut ^tinus mori:quod in pau<' 
cis accidere.Perfico Silphio prior opinio congruit. Alte^e genus eft quod raagydaris uocatur tenerius 
Si minus uehemensifine fucco.Quod circa fyriam nafcif ;no proueniens in cyrcnaica regione.Gignif 
Si in pnafo monte copiofiusiquibufda laferpitium uocantibusiperm omnia adulteraf ei faluberrimx 
utiliflim^gp audoritas.Rofinceri prima in colore modice ruffo:6i cu frangitur ; candido intus . Mox 
tranflucente gutta aquae faliua^ liquefcit.Vfus in multis medicaminibus . Sunt etiamnii duo genera 
tnon nifi fordido nota uulgoicu qusftu nullo polleant.In primis rubia tinguendis lanis Si coriis neceP 
faria«Laudatiflima italica:^ maxime fuburbana:dC omnes pene Quintiae fcatent ea, Sponte prouenii: 



NONVSDECIMVS 

feritur^ fimilitadme erun/*.V^^ rpinofus ei caulis 8i geniculatus hic cfl quinis circa articulos in orbe 
foIiis.Scmcn eius rubia eft.Quot in medicina ufus habet fuo dicemus loco.At quae uocatur radicula 
lauandis demum lanis fuccum habetimirUm quantu conferens candorcimoliiciaqj. Aeque nafcif fati 
tia ubim:fed fponrc prxcipua in afia fyriag; faxofis 6C afpcris locis.Trans euphratem tamen laudarifli/ 
ma caule ferulaceo tenui:& ipfis cibis indigena^i expetito : 8C ungenti quicquid fitxum quo deccqua€ 
folio oleaetlfatin graeci uocanrifloret aeftatcrgrata alpedlu uerum fine odore fpinofa & caule lanugino^ 
fotSemen ei nullum tradix magna:quae conciditur ad quem didum eft ufum. 

De hortope cura:& digeftio terrae nafcentiu praeter fruges 8i frutices. CA. IIII* 

B his fupcft reuerti ad hortopi cura:6C fuapte natu ra memorada.Et quonia antiqras nihil pri 
a us mirata cil : q & hefpidu hortosrac regu Adonis & Alcioni.Ite penfiles:fiue illos Semiramis 

fiue aflyrix rex Cyrus feceritrde quope ope alio uolumine dicemus.Romani qde reges ipfi co 
luere.Quippe etia Siipbus Tarquinus nuntiii illu feuii arqi fanguinariu remifit ex hoi to.ln.xii.tabuhs 
iegu noftrapi nufgnoiatur uillarfemp in fignificatione ea nortus.In horti uero haerediu.Qua re comi>'; 
tata eft & religio qdaihortofqp & fores tantii cotra inuideriu fafeinationes dicari uidemus . In remedio 
latyrica figna gq hurtos tutelae Veneris aflignare Pl3uto.la quidjc horrope nomine in ipfa urbe delitias: 
agros:uillaf^ pofl!denr«Primus hoc iftituit athenis Epicurus hortop^ magifter .Vfg! ad eu moris non 
fuerat in oppidis haberi rura.Romae qde p fe hortus ager pauperis erar.Ex horto plebei macellu qto in 
rocetiore uidu.Mergi,n,credo in pfunda farius eft:&; oftreapi genera naufragio exgri. Aues ultra phafi 
de amne peci:& fabulofo qde terrore tutasnmo fic pciofiores.Alias in numidia atqr aerhiopia in fepul-' 
chris aucupariraur purgari cu feris madi ab eo cupiete qd* madat alius*Ad hercule q uilia hxc q parata 
uoluptati fatictatiqiinifi eade quae ubi^ indignatio occurreret c’Ferendu fane fueritexqfira naici pema: 
alia faporeralia magnitudineialia moftrotpauperibus iterdida.Inueterari uina faccif^ caftrari.Nec cui'’ 
g adeo loga efle uitaiut no ante fe genita potet.E frugibus quo^ quodda alimentu excogitafle luxuria 
ac medulla tatu eapiifupergi piftrinapi operibus di ex celatu risruiuere alios pane ^cep^talios uulgi : tot 
generibus ufqi ad infimam plebe defeendete aia,Er ia ne in haerbis diferimen inuentum eft.OIufgt dif 
ftrenriam facere io cibotetima unoafleucnahYEtin his aliqua quom fibi nafei tribus negant.CauIein 
tantum fignatorut pauperis meia no capiat.Silueftres fecerat natura norridos:ut quif^ demeterer paf 
fim.Eccealtiles fpedanf afparagi.Er rauena ternis libris repedir.Heu ^digia uentrisimipi eflet no lice^ 
re carduis pecori uefci:no licet plebei. Aquae quoqi feparant.Et ipfa naturae elepieta ui pecuniae dilcreta 
funt.Hi niuesulli glaciem potatrpoenas montiu in uoluptate gulae uertut.Seruaf algor aeftibus:excogi 
tatur^ ut alienis mefibusnixalgcat.Decoquuntaliasquasmox&illashyemant.Nihil itaq« homini 
fierquo repe naturae placer.Ena ne haerba aliqua diuitiis tantu pafaf .Nemo facros auctinofq> motes 8C 
iratx plebis feceflus circufpexerit.Mons.n.certe aequabit quos pecunia fupauerif.Tra^ hercule nullum 
macelli uedigal maius fuit romae clamore plebis incufantis apud oes pricipes:donec remiflum eft poc 
toriu mercis huius copertuqi no aliter quaeftuofius cenfum haberi aut tutius:ac minore fortunae iurer 
cu credaf peniio ea paupepe,Ts in folo fponfor eft:&fub die redditus:fupficiefq? caelo quocuq? gaudens* 
Horte^ Cato pdicat callercs.Hinc primu agricolae exiftimabanf prirci:& fic ftatim faciebat iudiciuinu 
quae effer in domo marerfamilias.Erenim haec cura foeminae dicebaf :ubi indiliges eflet horrus.QuifV 
pe e carnario aut macello uiuendii eft.Nec caules ut nuc maxime probabandanantes pulmentaria quae 
egeret alio pulmct3fio.Id erat oleo parcere.Nam camis defideria ena erat in exprobratione . Horti ma 
xime placebant ga no egerent ignitparceret^ ligno.Expetita res 6i parata Icmptunde 6i acetaria appel/* 
Iabanf.Faciliac6coqui:neconeraturofenfumcibo:&:quacminimeaccendcrctaddefideriu panis.Pars 
copi ad codimenta ptinens fatef no domiuerfura fieri folita.Atqi no indicii piper qucefiturquxqi tranP 
mara petimus.Ia quogi in feneftris fuis plebs urbana in imagine hortop^ quottidiana oculis rura pbe/ 
bannantegpraefrigi pfpeiftus ois coegit multitudinis inumerx fatua latrocinatio.Quaobrem fit aliqs 
Si his honostne ue audloritate rebus uilitas adimat.Cu pfertim etia cognomina procep^ ide nata uidea 
mus.Laiftucinofg! i ualeria familia n5 puduiffe appellari:&: cotinbat aliqua gratia operi curse^ noftrae. 
Virg ilio quogt cofeflb g fit difficile uerbopi honore tam paruis phibere.Hortos uil \x tingedo no e du 
biurriguof^ maxime habcdos:fi cotingat profluo amne.Si minus e puteo pertica organis ue pneuma 
licis rollcdo no hauftu rigando.Solu profeindendu a faiionioiin autunum pparandii eftpoft.xiiii.dies: 
ireranduq! ante bruma.Udlo iugeji opis palari iuftu eft.Fimu tres pedes alte cu terra mifceri. Arcis di 
ftinguiicafg! refupinis puluinopt toris ambiri lingulis tramitu fulcis:quae detur acceflas homini: fcare 
brif^ decurfus.ln hortis nafcentiu alia bulbo comendanf:alia capite:alia caulc:alia foIio:alia utroq>:alia 
femincralia corticeialia cute carthilagineialia carneralia tunicis carnofis. Aliorum frudtus i terra eitialio 
rumSicxtraraliorumnonniliextra.Qusedamiacent crercuntqiut cucurbitae & cucumis.Eadcm 6£ 
pendent quaq grauiora multo etia iis quae in arboribus gignuntur.Sed cucumis carthilagine « Cortex 
lauic uni maturitate tranfit in lignum.Terra condunf raphani:napiqt:&: rapa:atgt olio modo inulx:ci/' 
ceripaftinacae.Quaedam uocauimus ferulacea anetum:maluas,Nanm tradunt auiftores in arabia map 
uas ieptimo menle arborcfccreibaculorum ufum praebere exemplo.Sed & arbor eft malua in maurira 
nia lixi oppidi aeftuario:ubi hefperidum horti fuiffe produntur.cc.paflibus ab occano iuxta delubrum 
Herculis antiquius gadirano ut feriit.Ipfa altitudinis pcdes.xx,crainrudinis quam circumpledti nemo 
poffit. In fimili genere habebitur di canabis. NecnonSi carnofa aliqua appellabimus :ut fpongias 




UBER 

fn humor? prafo|e>narcetcs. Natura & genera 8ihyftorfanarccntfi5in hortis rep^. CA. V» 

Vngop^ enim callu in ligni arbo^g; narura diximus:& alio genere tubej^ paulcate. Ot thila'' 
f ginei generis exrragt rerraeft cucumisrmira uoluptare Tiberio pnncipi experitus.lSiuIloqppe 
no diecotingitci penfiles eo^ horros pmouetibus in foles roris olitonbus.Rurfufg? byber' 
nis diebus inrra fpecnliariu mummeta rcuocanbus.Quin & lade mulfo femine eog^ biduo macerato: 
apud antiquos graecireauiSores feriptu eft feri oportere ut dulciores fiat.Crefcut qua cogunf forma.In 
ital a uirides 6i q minimi.In puinciisq maximi 8C citrini aut nigri.PIacentcopiofillimi afrit xacgradif 
fim i, Afl cu magn itudine cxceflere pepones uocanf.Viuut haufti in ftomacho in poftepi dicxec perfici 
queut.In cibis no infaiubresttame plurimu natar*01cu odere mirc.Nec minus aquas diligunt , Defedi 
quogj ad eas modice diftates adrcpunt.Cotra oleu refugiunt.Aut fi qd obeft:ueI fi pendeant: curuanf. 
Idgi uel una node deprehcndif.Si uas cu aqua fubiiciaf a quattuor digytopi interuallo defcedentibus 
antepoft^ dic. At fi oleu eode mo fit in hamos curuatisJide in fiftula flore dimiiTo mira longitudine 
crefcunt.&:ce cu maxime noua forma eo^ in capania ^uenit mali cotonci effigie.Forte primo natu ira 
audio unuimox femine ex iIIo genus fadutmelopeponas uocat.No pendd hi;fed humi rotundantur* 
Mipi in his pratter figuratcolote^ 8C odorem:q> maturitate adepti qq nopenddes ftatim a pediculo re 
eedunuColumella tradit fuu comenni ut toro anno contingant, Frutice rubi q uaftiffimu in apricu lo-' 
cu f ranfferc:& recidere duu digytoj^ relida ftirpe circa reqnodiu uernu.Ira in medulla rubi femine cu' 
cumeris infito terra minuta fimo^ circuaggeratas refiftere frigori radices.Cucumero^c gracci tria gene 
ra fecere,Laconicu:fcitalicu:bocticu.Ex iis tantu laconicu aqua gaudere.Sur q h:crba quae uocaf culix 
noie tria femen eopi maceratu feri iubeant:ut fine femine nafcanf.Similis & cucurbitis natura duraxat 
in nafcendo. Aeque hyemc odere. Amat rigua ac fimu.Scrunf abibo femine in terta fexqpedali:foflura 
inter atqnodiu uernii 8C folflitiu*Parilibus tamcaptiflime. Aliqui maliit ex Kalc.martii cucurbitas : 
nonis cucu mcres:& p qnquatros ferere fimili mo reptatibus flagellis fcadentes p arrefum afpera in te^ 
du ufqi natura fublimitatis auida«Vires fine adminiculo ftadi n5 funtiuelociras pnix leui umbra camc 
ras ac pergulas opientesjnde haec duo prima gcnera.Camcrariu:&: plebeiuiqcf humi ctedif.ln priore 
mire tenui pediculo Iibraf podus imobile aure.Cucurbita quog? oi mo faftigaf uaginis maxime u irili 
bustcoiedla in eas poftq defloruitxrefcit quacogif forma,Pleru^ 8i draconis intorti figura . Libertate 
ucro peflli coceflana uiTa eft nouc pedu logirudinis.Particulatim cucumis florenfibi ipfe fupflorefcens: 
8C ficciores locos patifreandida lanugine obdudus:magif^ du aefeit . Cucurbita^ numcrofior ufus* 
Et primus caulis in cibo.At^ ex eo in totu narura diuerfa.Nuper in balneape ufum uenere urceope \ii/ 
cc.Iam pride ucro etia cadopt ad uina codenda.Cortex uiridi tener.Deradif nihilominus cibis.Cibos fa 
lubres ac Icues pluribus modis exiflimannqui perfici humano uentre no queantifed no intumelcant* 
Semina quae ^xima collo fuerint pceras pariunt.ltem ab imis:fed non coparandas fupradidis:quac in 
medio rotudasrquae lateribus craflas breuiorefgi.Siccanf in umbra:8d cu libeat ferere in aqua maceran 
rur.Cibis quos logiores tenuioref^ eo gratiores.Et ob id falubriores qu 2 e pedendo creuererminimu^ 
feminis tales habentrduricia eius in cibis gratia tcrminante.Eas quae femini feruanf ante hyeme prjeci 
di no efl mos.Poftea fumo ficcanf codendis horiefiope feminibus rufticae fuppellediliJnuenta eft: ratio 
qua cibis quo^ feruarentur.Eodcmg! modo cucumis ufgi ad alios pene prouentus:& id quidem iniu 
ria fit.Sed 8i ferobe opaco in loCo harena fubftrato foeno^ ficco opertosiac deinde terra uirides feruari 
cradunttSunt 6C filueftres in utro^ genere 8C omnibus fere hortenfibus.Sed & his medica tantum na/ 
tura eft.Quamobrem differentur in fuauolumina, Reliqua chartilaginum natura terra occultantur 
omniaJn quibus de rapis abunde dixiffepoteramus uidcrirnifi medici mafculini fexus facerent in his 
rotunda*Latiora ucro & concaua foemini;praeftantioia fuauitate:& ad condiendae faciliora : qu£e faepi 
us fata tranfeunt in marem.Iidem napo^e quin^ genera fecere.Corinthium cloeneu:lyothafium:boe/ 
ticumt& quod per feuiridcdixerunt.Ex iis in amplitudine adolefcit Corinthium nuda fere radice,Solii 
enim hoc genus fuperne tenditino ut caetera in terra,Lyothafium quidam thracium appellant : fi igoje 
patientillimum.Ab eo boeticum dulce cftirotunditate etiam breui notabile.Negi ut cleoneum praelo 
gum in totum quidera.Quorum tenuiora folia ipfi quo^ dulciorcs.Quope fcabra 5( angulofa 6i hor/ 
rida amariorcs.Eft praeterea genus filueftreicuius folia funt erucae fimilia .Palma Romae am iterninis 
daturiinde murfiis:tertia noftratibus .Caetera de fatu cope in rapis dida funt.Cortice di carthilagine co 
flant raphani.Multifm eopt cortex craflior etiam q quidufda arbope. Amaritudo plurima illi efi:& pro 
craflitudine corticis, Caetera quo^ aliquado lignofa,Et uis mira colligendii fpiritudaxandi^ rudutn 
Ob id cibus illiberalis utiqp fi proxime olus madatur,Si uero cum oliuis diruptis rarior frudus fit:mi/ 
nuf^ foetibus.Aegypto mire celebratur T»pifr olei fertilitateiquod de femine eius faciunt. Hoc maxi' 
me cupiunt ferere:filiceat:quoniam di quteftus plus q e frumento & minus tributi eftxullugt copiofi 
^s oleum.Genera raphani graeci fecere tria foliope differentia:crifpi:atgi lenis:& tertium filueftre. At^ 
huic leuia quidem foliatfed breuiora ac rotunda:copiofa^:atgi fruticofa. Sapor autem afper:& medica 
menti inftarad eliciandosaluos.Et in prioribus tamen differentia feminis eftiquoniam aliqua admo/ 
dum exiguum ferunt.Hatc uitia no cadunt nifi in crifpa folia.Noftri alia fecere genera. Algidefe a loco 
longum ar^traflucidum, Alterum rapi figura quod uocant fyriacum : fuauiflimum fere ac tenerri/ 
mum hyemif^ patiens, Praecipuum tamen eft quod e fyria non pridem aduedum apparetiquoniam 
9pud audoresnonreperif:idauc tota hyemcdurat.£tiamnu unum filueftte graeci chenam uocant; 



NONVSDECIMVS 

ponrici armootalfi Icucemtnoftn' armoram frode copiofius g corporf :m oibus aute ^bandismaxime 
Ippdlanf caules:in initio»n.rotudiores crairiorefg; ac logis canalibus.Folia ipfa triftiora;& angulis hor^' 
nda*Seri uult raphanus terra folutarhumida.Fimu odit:paleac6tetus.Frigoreadeogaudet:ut in ger/' 
mania infantiu puero^ magnitudine sequet.Senf poft idus febr.ut uernus finiterug? circa uulcanalia 
qu* fatio melior.MuIti & martio 8C aprili ferut Si feprebri.Incipiete icremeto cofert alterna folia circd 
obruere:ipfos uero accumulare.Na g extra terra emcrierit durus fitat^ fungofus.Ariflomachus detra 
hi folia phyem^ iubct:& ne lacunae ftagnctaccu mu lare.lta in aeftate gradefcere.Quida ^didere fi pa^ 
Io adado cauerna palea infternaf in fex digyto^ altitudine deinde feme fimug? Si terra cogeraf ad ma 
gnitudine fcrobis crefcere.Prsecipue tame lalfis alunf.ltag! etia talibus aquis irriganf.Et in aegypto nu 
tro fpargunf:ubi funt fuauitate praecipui.ln totu quo^ falfugine amaritudo eoji exim it ifiumgi codis 
(imiles.Naq! Si codis dulcefcunt:& in napope uice traleunt.Crudos medici fuadctrad colligeda acria ui 
fce^ dados cu fale ieionis efleiat^ ita uomitionibus praeparant meatu.Tradut & pnrcordiis neceilariu 
hunc fuccutquado phthefin cordi intus inhaerde no alio potuifle depelli copertu fit in regypto regibus 
corpora mortuopi ad fcrutados morbos infecatibus.Atg! uteftgrxca uanitasiferfin teplo Apollinis 
delphis adeo cjeteris cibis praelatus raphanusiut ex auro dicaref raphanusibeta ex argentoirapu e plti' 
bo.Scires no ibi genitu Maniu Curriu iperatorerqu* in hofpirio legatis auru repudiaturo afferetibus 
rapu torrenre in foco inuentu annales noftri ^didere,Scripfit Si Marchion graecus de raphano unu uo 
lume.Vtiiifnmi in cibis hyberno tepore exiftimanf.Iide^ddibus fempinimiciiquoniaatterar, Ebo' 
ra certe poliut.OJiu iis cii uite maximu : refugit' iuxta fatos.Lignofiora funt reliqua m carrhilaginu gc 
nere a nobis pofita.Miru^ oibus uehementia faporis inefle.Ex iis paftinacae unu genus agrefie ifScc ,p 
uenitidaphylinos graccae dicif. Altepe ferif radice uel femine primo uae uel autuno»Vt Hygino placec 
februario:augufto:feptebri:odobri:folo q altiflimc refoflb»AnnicuIa utilis e/Te incipinbima utiliorigra 
cilior autunoipatinifcp maxime.Et fic quoij uirus illi intradabile eft.Hibifcu a pauinaca gracilitate di-* 
ftat.Danatu cibisifed medicinae urile.Eft Si quartii genus in eade fimilirudine paftinacaeiqua noftri gal 
lica uocangracci uero glauco.Cuius genera etia quattuor fccere:inrer medica dicedu.Sifer Si ipfum Ty 
berius princeps nobilitauit flagitas oibus annis a germania Gelduba appellaf caftellu iheno ipofitum: 
ubi gencrofitas praecipua.Ex quo apparet frigidis locis conuenirejnefl longitudine neruusig in deco' 
dis extrahif ramaritudinis tame magna parte relidaiquae mulfo in cibis teperata etia in gratia uertif*. 
Neruus iidc Si paftinacae maiori dutaxat anniculae. Sifer his ferif mefibus: februario:martio;apriIi:aii 
gufto;feptebri;odobri,Breuior his eftifed torofior amariorg?:nulla p fe ftomacho inimiciflima.Eade 
dulcibus mixtis faluberrima«.Plurimis modis aufteriras euida gratia' inuenit.Nagi Si in polline tiidif 
aridailiqdo^ dulci teperaf:& decoda poftea aut afleruata uel macerata pluribus modis : Si tunc mixca 
defruto aut fubada melleiuuifgt paffisraut piguibus cariotis.Alio ruifus mo cotoneis: malis ueUorbisj 
aut prunis . Aliquadopipeautthymouariatadefeduspcipueftomachiexcitat.Illuftrata maxie luliae 
Auguftac quotidiano cibo*.Supuacuu eius femerquonia oculis ex radice excifis ut harildo ferit .Et hsec 
aut feritur fifer Si paftinaca urro^ tepore uere Si autuno magnis femina interuaIlis*NulIa ne minus g 
ternope peduiquonia fpariofe fruticat .Sifer aure traiTerre melius.Proxima his eft bulbope narura:quos 
Cato in primis feredos pcipitrcelebrafg? megaricos.Vep^ nobiliflima eft fcyllaiqg medicamini nata ace 
toqi exacuedo.Nec ulli amplitudo maionficut nec uis alperior.Duo genera medicff.Mafculus albis fo 
Iiis:foeminanigris,Ettertiumgenus eft cibis gratu.Epimenidu uocaf anguftius folioiac minus afpc'' 
ro.Seminis plurimu omnibus.Celerius tamen pueniunt fatae bulbis circa latera natis.Et ut crefeant: 
folia quae funt in his amplaideflexa circa obruutur.Ita fuccu omne in fe rrahuntcapita.Sponte nafeun/' 
fur copiofiiTime in balearibus ebufo^ infulisiacp hifpanias.Vnu de iis uolumen condidit.Pythagoras 
philofophusicolliges medicas uires:quas proximo reddemus libro.Reliqua bulbogi genera differunc 
colorc:magnitudine:fuauitate,Quippc cu gdam crudi mandantunut in cheronefo taurica.Poft hos in 
africa nati maxime laudanf.Mox apuli genera graeci haec fecerc.Balbino:fitanio:pithy6:actocori6:egy 
lGps:iforrynchio.In hoc mipi imas eius radices crefeere hyeme. Verno aut cu apparuerit uiola:minui ac 
corrahiitu deinde bulbum pinguefcere.Eft inter genera quod in aegypto aron uocant:fcyllae ^ximum 
amplirudinetfoliis lapatiicaule rcdoiduum cubitop» baculi craflitudinetradice mollioris natursiquae 
edatur Si cruda.Eftbdiuntur bulbi ante uer.At deteriores illico fiunt fi funduntur.Signum maturira'' 
fis folia inarefeentia ab imo.Vetuftiorcs improbant.Item paruos Si longos, Contra rubicundis rotun ^ 
dioribuf^ laus&gradiflimis.Amaritudoplerifgpinuertice eft.Mediaec^ dulcia «Bulbus non nafei 
ex femine priores tradiderut,Sed & in preneftinis capis fpote nafcunftac line mo etia in remope aru is. 

Dehortefiumhaerbaperadicibustfoliisifloribusicolonbus. CA, VJ* 

Ortenfibus oibus fere fingulac radicestut raphano:betae:apio:maIuae.AmpIiflima aurem la^ 
h patorut quae defcendatad tria cubira.Siiueftri minores tumidae.Eftbfa qucgi diu uiuit.Qui 
bufdam ramen capillatariut apio:maluae.Quibufdam furculofae:ut ocimo. Aliis carnofae : ut 
betaeiaut magis etiamnum croco. Aliquibus ex cornee Si carne coftannut raphano Si rapis-Quorun/ 
dam geniculatse funt:ut graminis.Qute reda no habet radicc ftatim plurimis nitunf capillametisiut 
artiplex:& blitum.Scylla aut Si bulbi Si cepe Si allium no nifi in redlum radicanf»Sponte nalcentium 
quaeda numerofioralunt radice g foIio:utcalax:perdiotum crocu.Floret uero cu fraxino ferpillu : am^ 
brocanu:napi:raphani:meca:ruu iSicxKtn gdc deflorefeunt cum ccepece.Ocimum aut patticulatim 




UBER 

BC ab imo fncipir.Qua de caufa diutiflime floret.Hoc & in hcliotropio haerba eucnit. Flos aliis cand^ 
dus:aliis Iuteus:aliis purpureus.FoIia cadut a cacuminibus origanoiinulaf :& aliquado rutx iniuria Jse/ 
fe.Maxime concaua funt ccpeigetio. Allium ccpaf^ inrcr deos lureiurado haber argyptus.Cepe genera 
apud graecos fardaifamothraciaihalfidenarfetania.lfe fcirta.Afcalonia ab oppido iudxx noiara» Oibus 
eria odor lachrymofus 8C praecipuae cypriis:mmimegnidiis.OIbus corpus tum pinguitudinis car 
thilagine.E cuffis ferania minia excepta tufculanarfed dulcis.Scirta aut & afcalonia codunf .Sdrta hye*" 
me cil coma fua relinquut.Vere folia detrahut:& alia fubnafcuf iifde diuifuris:unde 8C nome.Hoc exc' 
pio reliqs quogi generibus detrahi iubetiut in capita crefcat porius q in femetipfa.Afcaloniagi ^pria na 
tura.Etenim uelut fteriles funt ab radice:& ob id femine feri illas no deponi iullere graeci.Prxterea feri 
us Circa uel cu germinat trafferri.lta craflefcere.Ettuc pperare praeteriti tpis pcfitatione. Feftinadu aut 
in his cft:quonia natura celeriter putrefcut.Si deponanf :caule amittuti&lementipfae^ euancfcut * Eft 
6i colope dHTerctia,Samo«n.8i fardibus cadidiffimae ^ueniut.Sut in honore & creticacide qbus dubitat 
an eaede finnquac afcaloniaeiquonia fatis capita craflercutidepofitis caulibus 8C femine.Diffat faporc tan 
til dulci, Apud nos duo prima genera,Vnu codimentariutqtf illi getionrnoftri pallacana uocat.Seritur 
mefibus mart io:apriIi:maio. Alrew capitatu aequs ab acqnodlio autuni uel fauonio,Genera eius aufteri 
catis ordine africana:gal!ica:tufcuiana:am iterina.Optima aut quae rotudifIima.Ite ruffa acrior q cadida 
ficca q uiridis:& cruda q codtaificca q codita,Serif amiternina frigidis 8i humidis locis:& fola allii mo'' 
do capiteireliquae femine.Proxima^ aeftate nullum feme emittunt.-fed caput tantu qif inarefcit,Sequc 
ti aut anno pmutata rSne feme gignif.Caput ipfum corrupif.Ergo oibus annis fepatim feme cepe cau 
fa ferif.Sepatim cepe feminis,Seruanf aute optime in paleis.Getium pene fine capite efticeruicis tatum 
logae:& ideo totu in frodeifaepiuf^ refecat ut porrumjdeo 8C illud ferunt no deponunt.Caetero cepas 
ter foffo folo feri iubet:extirpatis radicibus hacrba^eJn iugero denas libras, Intermifceii fatureia : quo'' 
nia melius jpueniat.Runcari praeterea:& farriri fi n5 faepius quater, Alcalonia mefe februario ferut no/ 
ftri.Seme cepag^ nigrefcere incipies anteq marcefcat metut.Et de porro in hac cognatione dici couenit: 
praefertim cu fedfiuo nup audoritate dederit princeps Neroiuocis gratia ex oleo aeftatis mefium oibus 
diebus.Nihilqi aliud acne pane qdc uefcedo,Serif femine ab aeqnodio autuno fi fediuu facere libuerit 
denfius.In ead€ area fecaf cfonec deficiatiftercoraturg! fempifin utrif in capita anteq fecetur:cu increue 
ritiin alia area tranlferaf fummis foliis lenirer recifis ante medulla dC capitibus retradis tunicis ue extrc 
mis, Antiqui fil ice uel tegula fubieda capita dilatabant.Hoc ite de bulbiSiNuc farculo leuiter couellun/ 
Cur radices ut delubataj alanttne^ diftrahaulnfigne g. cu fimo Isctogi folo:gaudeat:rigua odit;6i tame 
^prietate quada foli coftat.Laudatiffimus in segyptoimox orchiae at^ aritiae,Sediui duo genera.Hoc 
hserbaceum folio incifuris eius euidentibusiquo utun£ medicamentariuAlte^d genus fuauidioris folii 
rotundiorif^rincifuris leuioribus,Fama eft mela equeft ris ordinis reji ex pcurratione a Tyberio prin 
Cipe accerfitu in fum ma defperatione fucco porri ad triil denariop^ argenteo^ pondus hauuo cofeftim 
expirafie fine cruciatu, Ampliore modu negat noxiu efle, Alliu ad multa ruris praecipue medicamenta 
prodeflecredif.Tenuiflimis 8C quacfeparanf in uniuerfum uelaf mebranisimox pluribus coagmenta 
tur nucleis:& iis fepatim ueftitis. Afperi (aporisidi quo plures nuclei fuere hoc eft afperius, Tediu huic 
quo^ halitu ut cepismullu tamen codis»Generum differentia in tempore,Prxcox maturefcit,lx«die/ 
bus tum in magnitudine,Vlpfcum quo^in hoc genere graeciappellauere allium cyprium : alii antif/ 
cordonipraecipuac africac celebratum inter pulmentaria ruris grandius alio trito in oleo 8C aceto mina 
quantd increfeat fpuma.Quida & alliu ulpi cu in plano feri uctaticafteilatimgp grumulis imponi difta/ 
tibus inter fe pedes ternos. Inter grana quattuor digyti intereffe debcnt:fimul at^ tria folia eruperint 
farriri.Grandefcunt quo faepius farriuntur,Maturefcentium caules depreffi in terram obruuntur : ita 
cauet ne in frondem luxurient.In frigidis utilius uere feri quam autumno.Cacterum ut odore careant 
omnia haec iubentur feri cum luna fub terra fit:colligi cum in coitu.Sine iis Menander e graecis audor 
eftialium edentibus fi radicem betae in pruna toftam fuperederintiodorem extingui,Sunt qui & alliii 
6C ulpicon inter compitalia ac faturnalia feri aptiflimeputent,Allium & femine prouenit fed tarde,Pti/ 
mo enim anno porri craflitudine capite efficitunfequenti diuidituntertio confumatur,Pulchriufgp exi 
ftimaturtale.Aquibufdam tn femen exire uetantur. Sed intorqueri caulis fationis gratia : "uti "caput 
ualidus fiat « Quod fi diutius allium cepegp inueterari libeat : aqua falfa tepida capita intingenda funt. 
Ita diuturniora fientrmeliora^ ufuiifed in fatu fterilia,AIii contenti funt primo fuper prunas fufpediP 
fesabude^ ita ^fici arbitran£:negerminent,Quod facere alium cepa^ extra terra quoa certum eft:di 
cauliculo adoeuanefcere.Aliqui& alliu palea optime feruari putant.Alliueft inaruis iponte nafcens: 
alum hoc uocantiquod aduerfus iprobitatealitum depafcentiu femina codum ne renafei polTitiabiiai 
tur :ftatim 9 quae deuorauere aues ftupentes manu capiunturiSi ii paulu comemorauere refupitae,Eft 
& filueflre quod urfinum uocant odore mollitcapite pretenuidoliis grandibus. 

Quoto die quac^ hserbac nafcunf fatae:&: quo quac^ formanduel digerantunSi 
quorum fingula:genera;& quorum plura, CA» VII» 

N hortu fatope celerrime nafcunf ocimu:bIitu.napus:eruca.Tertio enim die erupunt anetum 
i quartotladuca qntoiraphanus fextoxucumis 8i cucurbitae feptimoiprior cucumistnafturtiu 

ac finapi quinto;beta jcftate fexto:h^eme derimoiatriplex odauo : cepe,xix,aut,xx.getium,x, 
aut.xii.Contumaciuscoriandrum,Cunila quidem origanum pofi»xxx.diem.Omnium di£[i£illime 



NONVSDECIMVS 

apium. xT.n.dfe cu celerrimM.maiof^e cx pte emcrgfr.AIigd 81 femfnu acMs c5fcrt:qnonia recetiora ma 
turius gignunf.In porro:getio:cucumere:cucurbita,Ex uetereautcclenus^ueniutapiu:beta:cardamu 
cunilaioriganuxoriadru.Migi m betae feminae no.n.tota eo anno gignit :fed aligd fequeteraligd tertio. 
Itaqt ex copia feminis modice nafcif.Quacda anno tatu fuo pariut:quaeda f^pius:ficut apiu:ponu:geti/ 
um.Haec*n» femel fata pluribus annis reftibili fertilitate pueniut.Scmina plurimis rotudaialiqbus ob/ 
logaipaucis foliacea 8C lataiut atriplici.Quibufda angufta 8C caniculataiut cumino.Diffcru t & eoiore ni 
gro cadidogi ite duricie.Surculacea in folliculo funt raphano:finapi:rapo.Nudu feme apii:coriadri:ane 
ci;focniculi:cumini,Cortice obduiffa bIiti:betce:atriplicis:ocimi. At ladfucis in lanugine.fslihil ocimo foe 
cudius.Cu maledidtis ac ^bris feredu pcipiuntilaetius ^uenict.Satu etia pafcif terra adada cuminu : 8C 
9 (erut ptEccanf ne exeat.Quac in cortice funt difficillime maturefcuttmaximeqi ocunu:6^ gyr.Siccanf 
oia ac funt foecunda.Vti^ meliora nafcunf aceruatim fato (emineiq fparfo.lta certe porru & allium fe 
runt in laciniis colligatum. Apium etiam paxillo cauerna fadfa ac fimo ingefto.Nafcuntur autem om/ 
nia aut femine aut auulfione.Quseda femine furculdiut ruraioriganu.Ocimu pi £ecidur.n &: hoc cii 
puenit ad palmjealtitudine.Quaeda& radice &femine:utcepa:alliu:bulbi:&i fi quoj^ radice minimt 
relinquunt,Eopi uero quae a radice nafeuntur radix diuturna 8C fruticolaeftiut bulbi:geni:fcyllae. 
Fruticat alia 6C no capiteiut apium:& bcra.Caule recifo fere qde oia regerminatiexceptis qux no fcabru 
caule habet.Efl in ufu uero ocimu:raphanus:iadfuca.Hac ena fuauiore putant a regerminatione . Ra^' 
phanus uti^ iucundior detradfis foliis anreq decaulefcat.Hoc & in rapis.Na 8C eade direptis foliis coop 
ta terra crefcunndurat^ inaeftate.Singula genera funt ocimo:lapato:blKo:nafturtio:crucae:atripIici:co 
riandro aneto.H»: enim ubi^ eadem funnnegi aliud alio melius ufq. Rutam furtiuam tatum proue/' 
mire fertilius putannficut apes furtiuas pefTimc.Nafcuntur etiam non fata mentaftruminepetaantubu 
pulegium.Contra plura genera funt eorum quae diximustdicemuf^ in primis deapio. 

Natura 8C genera 8i hyftoriac ad codimenra in horto fata^ reje.xxxvi. C A. VIII, 

D enim qd fpote in humidis nafcif hcliofelinu uocatur uno folioinec hirfutu.Rurfus in ficcis 
i hippofelinutpluribus foliisrfimile heliofelino.Tertiu eff oreofelinu cicutae foliisiradice tenui: 

femine aueti; minutiore tame.Eft aut fatiuis differctia in folio defo cnfpoiaut rariore & leuio 
rcjte caule tenuiore ac crafliore.Et catlis aliope cadidus eftialiope purpureusialio^ uarius.Ladlucae gra 
ci tria fecere genera,Vnu lati cauIis:adeo ut hoQioIa 8C olitoria cx iis faditari j>didcrint.Foliu his paulo 
maius haerbaceo 6C anguRiflimurutalibi cofumpto incremeroialte^ rotudi caulis.TertiU feflileiqd' Ia/ 
conio uocat. Alii coloris & teporis fatus genera decreuere.Eife.n.nigrasiqua^ feme mefe ianuario fera 
tunalbas quape martiotrubetes quape aprili.At oium eape piatas poft binos mefes differri, Diligetiorcs 
plura genera faciur:purpureas:crtfpas:cappadocas;graecas.Logiora his folia caulcf^ lati.Practcrca longi 
& angufii intubis fimiles.Peffimu aOt genus cu exprobratione amaritudinis appellauere picrida.Eff eti 
amnu alia diftindfio atraeiquae meconis uocaf a copia ladfis foponferiiqq oes femnu parere credantur. 
Apud antiquos italiae hoc folu genus eap^ fuit 6C ideo ladfucx nome adeptae,Purpurea maximx radicis 
ceciliana uocat.Rotudauero ac mime radicisilatis foliis aftylida.Quida^ eumuchioniquonia hxc ma 
xime refragef ueneri.Eff qde natura oibus refrigeratrix:& ideo a:uategrat£e a ftomacho falfidiu aufe/ 
ruticibigi appareria faciiIt.Diuus cerre Auguflus ladluca coferuatus in «egritudine ferf prudetia,Mufae 
medicircu prior ea ob religione minime comaducaret in tatu recepta comedatioeiut feruari etia in alie 
nos mefes eas oxymelite reptu fit.Sanguine quo^ augere credunf.Eft etianu qu£e uocaf caprina ladu 
catde qua dicemus inter medicas.Et ecce cu maxime coepit irrepere fatiuis admodu ^bataiquae cilicia 
uocatunfolio cappadoese nifi crifpii latiuf^ effet.Nec cx eodem genere poffunt dici neqi ex alio intubi 
hyemis impatientiorestuirufg? prxferetesifed caule no minus grati,Seruntur uerno plarx eop^:ultImo 
uere tranlTeruntur.Eft& erraticum intuburquod in aegypto cichoriu uocant.De quo plura alias.Inue 
lum omnes thyrfos ucl folia laffucarum prorogare urceis conditos ac recentes in patinis coqucre.Sei u 
tur lactucae anno toto Isetis & irriguis ftercoratifgi binis mefibus inter femen platamgi & maturirate» 
Legittimum ramea bruma feme iacereiplata^ in fauonio tranfferrc.Aut femen fauonioiplanta aequi/ 
nodfio uerno.Albae maxime hyeme toIerat.Humore oia hortefiaigaudent & ftercoreipi aecipue ladtu/ 
cx 8C magis intubi,Seri etia radices illitas fimo i'tereft:6i repleri ablaqueatas humo,Quida 8i aliter ara 
plitudine augentirecifis cu ad femipede excreuerintifimogi fuillo recenti illis.Candore uero putat con/ 
tingere iis dutaxat:quae funt feminis albiifi harena de littore a primo incremeto cogeraf in mediasiat/ 
qp in crefeentia folia contra ipfas rcligenf .Beta bortefio^ leuiflima eft.Eius quoqp a colore duo genera 
gr^eci fadunt:nigram:& candidaiqua praeferuntipciflimi feminisiappellatcp ficuiuicandoris fane diferi 
minepraeferentes ut ladfuca.Noftri betae genera faciunt uernum ut autumnale : a temporibus fatiuis: 
quanq 8C iunio feraf.Traniferunf aute in planta hae quo®:& oblimi fimo radices fuas locumq? fimili/ 
ter madidum amat.Vfus iis 8C cu lente ac faba.Ideij g oleris 8i praecipuus ut lenitas excitef acrimonia 
finapis.Medici innocentiore q olus efle iudicauerc.Quaobrem appofitas neminirdcguftare etia religio 
eftrut^ ualidis potius in cibo finr.Gemina iis natura &. oleris 8i capite ipfo exilietis.Bulbi fpecies fum/ 
ma in latitudinc«Ea cotingit ut in laffucisicu coeperint colore trahere impofito Icui pondere.Ne^ alii 
hortefioji latitudo maior.ln binos pedes aliquado fe pandunnmultu & foli natura conferente eis «Et 
in circelenfi agro ampliflimae pueniunt.Sunt q betas punico malo florente optime feri exiftimentitraf 
ferci aute cum qn^ foliorum efle coepint«Mira differctia fi uera eflicandidis folui aluosimodice nigris 



LIBER 

fnhiberi.Et cu brafTica corrupaf fn dolio ufni fapor:odore befae foliis demcrfis frcflirui.OIus caulcfgi 
bus nuc pridpatus hortoj^tapud grarcos in honore fuifle no reperio.Sed Cato braflicae miras canit Jau 
dcsiquas in mcdWi loco rcddemus.Genera eius facit tna.Vna extetis foliisrcauIemagno.AItera cnTpo 
folioig apiana uocat.Tertia minutis caulibus lene tenera minimegp ^bat.Braffica toto anno ferif quo' 
nia 8i toto fecat.Vtilifllme tame abaeguodlio autunuTranfferf cum quingi fclio^ eft.Cima a prima fe 
dtioe pftatpximo uere.Hic cft gda ipfoji cauliii delicatior teneriorigp cauliculus Apitii luxuria.Et p eu 
Drufo Csciari bladitus no fine cafligatione Tiberii patris,Poft cima ex eade brafflca coringut scfliui aw 
tunales cauliculiimox hyberninteru^ cimatinullo aeque genere multiferordonec fua fertilitate cofuma 
tur.Tertia circa folftitiurex qua fi humidior locus eft aftate ficcior autuno plataf»Humor fimuf^ fi de 
fuereimaior faporis gratia c»Si abudauere laetior fertilitas.Fimu afininu maxime coucniuEit h^c quo-' 
g? res inter opera ganeae.Quappno pigebit uerbofius pfequi.Praecipuus fit caulis iapore ac magnitudi 
ne.Primu oium fi in repaftinato ferasidein fi terra fugietes cauliculos fecesia terragi pceritate luxuriofa 
attolleres feexagerado alia accumeles itarne plus ^acume cmineat.Tritianu hoc genus uocafibis copu 
tabili ipedio tedicqp.Caetera genera coplura funt,Cumanu:fefiile folio capite patulu; aricinu altitudine 
no cxcelfiusrfolio numerofius g tenuius.Hoc utiliflimu exiftimaf :ga fub oibus fere foliis fruticat cauli 
culis peculanbus.Popeianu ^cerius caule ab radice tenuiiitra lolia craflefcit, Rariora haec anguftiorag»,: 
fed teneritas in dote fit.Frigorano tolerat.Quibus ctia alunf brutianirpraegiades foliisicaule tenucstla 
pore acuti,Sabellico uf^ in admiratione crilpa funt folIa:quc 5 ^ craflitudo caule ipum extenuanfed dul 
ciffimi phibenf ex oibus.Nup fubiere lacutures ex couale aricinaiubi quoda fuit lacus turni quae rema 
neticapite praegradesrfolio inumeri. Alii in orbe porredi.Alii in latitudine torofi.Ncc plus uilis capitis 
poft tritianuxui pedale aliquado cofpicit.Etcima nullis ferior.Cuicugi aut generi pruinae plunmu fua 
uiratis cofcrut.Et nifi obliquo uulnere defendaf medulla plurimu nocet,Scmini deftinati no feccant. 
Eft etia fua gratia nonung piatae habitu excellctibus.Haimyrida uocatiquonia nifi in maritimis no jp' 
ueniut.Nauigatione quogi loginqua uiridibus adferuatis.Stati defeda ita ne humu attingantrin cados 
olei qg ^xime ficcatos obtuiatolgi codunfiomni fpiritu exclufo.Sur g piata i trafteredo alga fubdita pe 
dicuio nitro ue tritroiqd tribus digytis capiaf xeleriores ad maturitate fieri putet.Sut g feme trifolii ni 
tru^ fimul tritu aipgat foliis.Nitni etia in coquendo uiriditate cuftodit.Aut apiciana codura oleo ac fa 
le priufg coquanf maceratis.Eft iter haerbas genus ifercdi pcifis germinibus caulis : & i medulla femie 
ex aliis addito.Hoc & in, cucumere filueftri.Necno olus qucgi filueftre eft triu folio^ 4 Diui lulii carmP 
nibus praecipue iocis militaribus celebratum«Alternis quippe uerfibus exprobrauere lapfana fe uixifte 
apud dyrachium praemiorum parfimoniam cauillantes.Eft aute id cima filueftris.Omniu hortefioBc 
laudatiftima cura afparagis.De origineeo^ in filueftribus curis abunde didum:& quo eos tuberet Ca 
to in harundineris feri»Eft 6C aliud genusincultiusialpago mirius corruda paflim etia in motibus na'’ 
fcensirefertis fupioris germaniae campisino infeito Tyberii Cafaris dido haerba id quanda nafei fimiP 
limam afparago.Na quod in nefide campanix infula fponte nafeif longe optimu exiftimatur hortdiii 
ferif fpongiis*Eft enim plurimae radicisialtiflimeg! gcrminauViret thyrfo primu emicantc.Qui cau/ 
lem educens tpe ipfo quo faftigiatus eft in toros ftringif»Poteft & femine leri.Nihil diligentius copre/ 
hendit Cato.Nouiftimug? libri eft:ut appareat repentina ac nouitia uiro curam fuifle . Locu fubigi iu' 
bet humidu aut cralfum.Semipedali undi^ interuallo ferine calcef.Praeterea ad lineam grana bina aut 
terna paxillo dimitti.Videlicet femine tum tantu ferebanfJd fieri fecundu aequinodiu uernu.Stercore 
fatiari«Crebro purga ri.Caueri ne cum hxrbis euellanf afparagi.Primo anno ftramdo ab hyeme ^te/ 
gi.Vere apiri:farriri:rucari:Tertio incedi uerno.Quo maturius incelus eftihoc melius prouenit . Ita^ 
harudinetis maxime couenit quae feflinat incedi.Sarriri iubet idem no anteg afpagus natus fuerinne in 
farriedo radices uexenf*Ex eo uelli afparagum ab radice.IMa fi defringa£';ftirpclcere:&: intermorit Velli 
donec in feme eatJd autem maturefeere ad uenincendi^iac rurfus cum apparuerint afperagi farriri ac 
ftercorari,Ac poft annos noue cum ia uetus findigeri fub^ado folo ftercoratogp«Tum fpogiis feri fingu/ 
lop^ pedum interuallo«Quin 6L ouillo fimo nominarim umquonia aliud haerbafceret : nec gcg poitea 
tentatu utilius apparuitmifi ^circa idus februarii defoflb femine aceruatis puulis Icrobibus feruntiplu 
rimum^ maceratum fimo.Dein nexis inter fe radicibus fpongias fadas poft aequinodiu autiini dilpo 
nunt pedalibus interuallisifertilitate in denos annos durate.Nullum gratius iis folum g rauennatium» 
Horto^ indicauimus corrudam.Hunc intelligimus filueftre alparagumique gracci orminu aut mya^ 
canton uocat aliifue noibus,Inuenio nafei dC anetis cornibus tufis at^ defoflis.Poterat uideri dida om^ 
nia quae in prxeio funtmifi reflaret res maximi quaeftus no fine pudore dicenda.Certum eft gppe car*i 
duos apud Carthagine magna cordubaqp praecipue feftettia fena milia e paruis iis reddereiquonia poc'' 
tda quo^ terraji in ganea uertimus.Etia ea qua: refugiiit quadrupedes cofciae.Carduos ergo duobus 
modis ferunt autumno:plata& femine ante nonas martias*Plantacq^ quae ex eo difponenturante idus 
Nouebris aut in locis frigidis circa fauonium*Stercoranf etiam fi placetilatiufj proueniunt.Ocimum 
parilibus optime feri ferunt, Quidam & autumno:iubetg! cum hyeme feradaceto feme perfundi.Eru 
ca quo^& nafturtium uel aeftateuel hyeme facillimae nafeutur. Eruca praecipue frigorum coreptrix 
diuerfaeeftgladuca naturae.Concitatrixueneris,Iccircoiungitur illi fere in cibisiut nimio frigori par 
feruor imixtus teperamentum xquet.Nafturtium nome accepit a narium toi mento, Et inde uigoris 
fignificatio ^uerbio id uocabulo ufurpauit ueluti torpore excitantis«ln arabia mire amplitudinis dicif 



NONVSDECIMVS 

gigni.Ruta quo« feritur fauonio 8C ab aeqnodlio autun»:odit hyeme 8C humore ac fimu . Apricis gau^ 
det & ficcis:terra g maxime lateriria.Cinere uult niwriri.Hic 6C femini mifcef:ur careat erucis.Audori'' 
tas etia peculiaris apud antiquos ei fuir.Inuenio muftti rutatu populo datu a Cornelio Cethego in cofu 
latu colIega.Q.FIamini comitiispadlis.Amicitia cft ei & cu fico io tantu ut nufg laetior proueniat g fub 
hac arbore.Serif di furculo melius in pforata fabarindito^ fucco nurrit coprehedendo furculu.Seritur 
&a feipfa.N% incuruato cacumine alicuius rami cu attigerit terra fiatim radicaf.Eade 8i in ocimo na 
turarnifi q> difficilius crefcir.Sed durata runcaf non fine difficultate^uenicntibus ulceribusrni munitis 
manibus id fiatroleoue defcnfis.Conddunf aut Si eius folia:feruatur^ faiciculiStAb aegnoftio uerno le 
ritur apium femine paulu in pila pulfato.Crifpius fic putant fieritaut fi fani calcef cylindro pedibufue. 
Propriu ei g» colore mutar.Honos ipfi in achaia coronare uidlores facri certaminis ncmeje. Eode tepo/ 
referitur menta plantatuel fi nondugerminat:fpongia:minus hrechumido gaudet, Aeftateuiret.Hye/ 
me flauefcit.Genus eius filueftre mentaftru eft.Et hocppagatur ut uitistuel fi inuerfi rami feranCMen 
tac nome fuauitas odoris apud grarcos mutauittcu alioquin minthes uocaref • Vnde ueteres noftri no/ 
men declinauerunt.Grato meta menfas odore pcurrit in rufticis dapibus Semel fata diutina aetate du/ 
rat.Cogruit pulegio cuius natura in carnariis reflorefcens faepius didla eft,Haec quogt feruenf fimili ge 
neretmenta dico pulegiu^ Si nepita.Codimeto^ tamen oium^ faftidiis ciminu amiciflimu.Nafcif in 
fomma tellure uix hacrensrSi fublime tendens.In putribus Si calidis maxime locis medio feredum ue/ 
re.Alte^ eius genus filueftrerquod rufticum uocanttalii thebaicumrfi tntu ex aqua poteturtin dolore 
flomachi prodeft. In carpentina noftri orbis maxime laudatur. Alioquin aethiopico africogi palma eft. 
Quida huicaegyptium pferunt.Sed pcipueolufatrum mirae naturae eft.Hippofelinu gracci uocantralii 
fmyrnium.E lachryma caudicis fui nafcitur.Serif Si radice.Succum eius qui colligut murrae faporem 
habere dicunt, Audtor eft Theophraftus murra fata natum,Hippofelinum ueteres pceperat in locis in/ 
cultis lapidofis iuxta maceria feri,Nuc Si repafiinato feriturtSi a lauonio poft aequinodium autilnum. 
Quippe cum capparis quogp feratur ficcis maximetarea in defolTu cauaratripif^ undigp circuftrudis la 
pideialias euagatur per agros:6i cogit folii fterilefcere,Florent aeftatc , Viret u% ad uergiliaje occafura,- 
Sabulofis familiarinimu.Viriaeius quod trans mana nafcirur diximus inter peregrinos frurices«Pere/ 
grinum Si careum gentis fuac noie appellatum culminis pricipale . In quacii^ terra feri uult rone eade . 
qua oIufatrum,Laudatiflimum tamen in cariarproximii phrygia,Ligufticu filueftre eft.In liguriat fuae 
monribus ferif,Vbi 9 fuauius fatiuuifed fine uiribus,Panace aliqui uocar, Crateias apud graecos cunila 
bubula eo noie appellariCaeteri fere cunizamideicunilagine , Thymbra uero quae fit cunila. Haec apud, 
nos habet uocabillii Si aliud fatureia diifta in codimentario genere,Serif mefe februarioiorigano aemu 
la.Nulg utrii^ addiftquippe fimilis effedus.Sed cunilae acgyptiii origanu tantii praeferf» Peregrinu fu/ 
it Si lepidium.Serif a fauonio.Dein cti fruticaueritiiuxta terra praecidif,Tunc runcaf:ftercoratur 9 .Pec 
bienniii haec,Poftea iifde fruticibus utun£:fi no faeuitia hyemis ingrauatrquado impatientillimum eft 
frigop^.Exit Si in cubitale altitudineifoliis laurinis fed mollibus,Vfuf(]^ eius no fine lacfte,Gytpiftrinis:. 
anifum Si anetu culinis Si medicis nafcunf.Sagapenu Si ipfum in hortis quiderfed medicinx tantum» 
Sunt quaeda comitatia aliope fatusiut papauerma^ cu braHica ferif. Ac portulaca Si eruca cum ladtuca* 
Papaueris fatiui tria genera.Odidu cuius feme roftu in fecunda menfa cum mulle apud antiquos ede/ 
baf ,Hoc Si panis ruftici cruftae infpergif ad fufo ouo inhaeres,Vbi inferiore crufta apioigy tqp cerilai fa ' 
pore condiunt, Alte^ genus papaueris nigruicuius fcapo incifo ladeus fuccus exprimitur.Tertiu genus 
rhoea uocant graecitid noftri erraticu,Spote quiderfed in aruisrcu hordeo maxime nafcifrerucae fimile; 
cubitali altitudinerflore ruffo Siptinus deciduorunde Si nomen a grxeis accepit,De reliquis generibus 
papaueris fponte nafcentis docebimus in medicinae loco.Fuifle aute in honore apud romanos femp in 
dicio eft Tarquinius Supbus,qui legatis a filio miftis decutiedo papauera in horto altiflima fanguinari/ 
um illud refponfum hac fadli ambage reddidit*Rurfus alio comitatu aequinodio autuni ferunf corian 
dru:anetum:atriplex:malu£e:lapati:cerepoIoum:qd paederota graeci uocatrSi acerrimu faporetignei ef/ 
fedlus ac faluberrimu corpori.Sinapi nulla culturarmelius tame planta relata. Quin e diuerfo uis eft fa/ 
to femel eo liberare locumrquonia femen cadens^rinus uirer,Vfus eius etia pro pulmentario in patel/ 
lis decodlo citra intelleftu m acrimoniae.Coquunt dC folia ficut reliquope oleo 5 t,Sunt aute trium gene/ 
rum.Vnum gracileraltepe rapi foliis fimilertertiu erucac.Semen optimum aegyptium . Atheniefes napi 
appellauerutralii tapfiiralii faurion,Serpylo 8i fifimbrio motes pleri^ fcatetrficut thracia«Aut aquae de/ 
ferut ex iis auulfos ramosrferunt^. Item ficyone ex (uis montibus:& athenisrS^ hymeto. Simili modo 
6i fifimbrium ferunt.Laetiftimum nafcif in puteorum parietibus dC circa pifeinas ftagna. 

Defoeniculo&canabe. CA. IX» 

Eliqua funt ferulacei generis ceu foeniculum:anguibus(ut diximus)gratiflimum;ad condien 
t da plurima cum inaruerit«Ei^ perg fimilis tapfiarde qua diximus inter externos frutices. De 

inde utiliffima funibus canabis feritur a fauonio.Quo denfior eft co tenerior , Seme eius cum 
eft maturum ab aequinodlio autumni defringitur:& fole aut uento aut fumo ficcatur,Ipfa canabis uelli 
tur poft uindemiamrac lucubrationibus decorticata purgatur.Optima alabadica : plagarum praecipue 
ufibus.T ria ibi eius genera.Improbatur cortici proximum aut medullae . Laudatilfimum cft e medio: 
quae mefa uocarur.Secuda milafea . Quod ad proceritatem quidem attinetirofea agri fabini arborum 
altit udinem aequat«FecuIae duo genera in peregrinis fruticibus diximus « Semen eius in italia ribus eft. 



LIBER 

Condftar quippe duri in urceis uel anni fpario,Duo ea gencra,CauIes 8i racemi» Corymbiam hanc 
uocant:corymbof^ quos condiunt. 

Demorbishottopi:6iremediacircaformicas8ierucas6<:culiccs, CA. X. 
Ocbos hortenfia quo^ fentiunt:ficut reliqua terraj fata.Nan^ 5C ocimu fe nccandegenerat^ 
tn rite in ferpillura:& fifimbrium in calamintham.Et ex femine brafficac uetcris rapjc fiunt atm 
inuicemtcnecatur cyminu ab uno dorfo nifi repurgetur, Eft autem unicaule : radice bulbo IP 
milimon nifi in folo gracili nafcens, Alias priuatim cymini morbus fcabies.Etocimum fub canis ortu 
pallefcit.Omnia ueroaccclTu mulieris mcnftrualis flauercunt,Beftiolarum quo^ genera innafcuntur» 
Napis cuIices:raphano erucai : & uermiculi.Item laftucis 8C oleri, Vtriufqt hoc amplius limaces 61 co^ 
deae, Porro uero priuatim animalia : quae facillime ftercore fniedo capiuntur condentia in id fe , Ferro 
quo^ non expedire tangi rutam:cunilam:mentam:ocimum:au(3or eft Sabinus Tyro in libro cepuri'' 
con.quem Maecenati dicauit.ltem contra formicas non minimum hortorum exitium : fi non fint ri> 
guitrcmcdium mdftrauit,Limo marino aut cinere obturatis earum foraminibus,Sed efficacilTime he-' 
Motropio hacrba neantur.Quidam 8C qua diluto latere crudo inimicam eis purant,Naporum medici' 
nx funtifiliquas una feriificut olerum cicer. Arcet enim erucas. Qua: fi omiflb iam natae fint : remedi> 
um abfinthii fuccus decodi infperfus 3C fedirqua ai'2onum uocant.Genus hoc hcerbae diximus.Semen 
oleorum fi fucco eius madefadum feratunolera nulli animalium obnoxia futura tradut.In totum ue' 
ro nec erucas fi palo imponantur in hortis ofla capitis ex equino genere foeminae dumtaxat . Auerfus 
erucas 8C cancrum fluuitialem in medio horto fufpenfum auxiliati narrant.Sunt qui fanguineis uirgis 
tangant eaiquae nolunt his obnoxia ef!e • Infeftant 8C culices hortos riguos praecipuae fi funtarbufculae 
aliquae.Hi galbano accenfo fugantur 

Quae magis fint fortia uel minustSi quibus falfae aquae pfint, CA, XI, 

Am quod ad permutationem feminum attinet : quibufdam ex iis firmitas maior eftiut cori' 
n andro:bet3e:porro:nafturtio:finapi:erucae:cunilac:& fere acribus.Infirmiora autem funt atri' 

plici:ocimo:cucurbitae:cucumi:& aeftiua omnia bybernis magis durant : minime autem ge' 
tium.Scd ex iis quae funt fortiflima nullum ultra quadrimatum utile eft dumtaxat feredo . Cunilis 5C 
ultra tcmpeftiua funt.PecuIiaris medicina raphano:betse:rut£e:cunilae:in falfis aquis quae plurimu fua' 
uitati 8C fertilitati coferunt.Caeteris dulcius aquarum rigua ^funt.Vtiliflimac ex iis aquae rrigidiflimae: 
fi: qua: potu fuauilTima:,Minus utiles e ftagnorfi: quas filices inducunttquonia haerbarum femina inue 
hunt.Praecipue tamen hymbres alunt.Nam 8C beftiola: innafcentes necantur. 

Ratio rigandorum hortorumifi: quae tranflata meliora fiantifi: de fuccis horten' 
Horum & faporibus, CA. XII, 

Is horae rigandi matutina at^ uefperarne inferuefcat aqua fole . Ocimo tantum fii meridiana 
h etiam, Satum celerrime erumpere putant inter initia feruenti aqua afperfum , Omnia autem 

trailata meliora grandiora^ fiunttmaximc porti:napigi.In tranflatione 8C medicina eftrdefi' 
nuntcp fenrire iniuriasiut getium:porrum:raphaniiapiumtlaaucaetrapa:cucumis,Omnia autem filuc' 
ftria fere funtrS: foliis minora 6C. caulibus:fuccoacriora:ficut cunila:origanum:ruta,Solumodo ex om' 
nibus laparum filucftre melius,Hoc Ifatiuum rumex uocatunnafcitur^ fortiffimum. Traditur femel 
fatum durarctnec unq uitiari terra maxime iuxta aqua,Vfus eius cum ptifana ratum in cibis leuiorem 
gratiorem^ faporem praeftat.Silueftre ad multa medicameta utile eft,Adeo^ nihil am ifit cura ut car' 
mine quo^ comprehenfum rcppererim:in fabis caprini fimi fingulis cauatistfi porri ; eruc£e:ladlucx; 
apii:intubi:nafturtii femina inclufa feratunmire prouenire,Quac funt filueftria eadem in fatiuis ficcio'' 
ra intelliguntur 6C acutiora,Nan^ 8C fuccorum faporum^ dicenda differentia eftiuel maior in iis q po 
mis,Sunt autem acres cunilx:origani:nafturtii:finapis. Amari abfinthiitcentaurea:. Aquatiles cucum? 
Tis:cucurbita::Ia(ftuca:.Acuti tantum cunilae. Acuti & odorati apii:aneti:foenicuIi, Salfus tantum e fapp 
ribus non nafcitur : alioquin extra infidit pulueris modo : fi: circulis tantum aquae ut intelligatur uan| 
ceu plerun^ uitae perfuafio, Panax piperis faporem reddittmagis etiam filiquaftrum : ob id piperitidif 
momine accepto,Libanotis odorem thuristmurra myrrhae.De panace abude didtum eft. Libanotis Io/ 
cis putridis 8C macris ac rofcidis feritur,Radicem habet olufatritnihil a thure difterente, Vfus eius poft 
annum ftomacho faIubetrimus,Quidam eam nomine alio rofmarinum appellat. Et fmymium olu? 
feritur iifdem Iocis,My rram$ radicem recipit. Eadem 81 filiquaftro fatio * Reliqua a caeteris 6C odor? 
fi: fapore differunttut anemm,Tanta 9 eft diuerfitas at^ uisiut no folum aliud alio mutetunfed enait^ 
l'n totum auferatur. Apio eximi in coais aufoniis acetoiin eodem cellario in faecis odore uino grauetn 
Et haiftenus hortenfia diifta fint ciborum gratia dumtaxat.Maximum quidem opus in iifdem natur* 
reftatiquoniam prouentus tanmm adhuc fummaf^ quafdam tradtauimus.Vera autem cuiuf^ natu' 
ra non nifi medico effeflu prxnofci poteftiopus ingens occultum^gp diuinitatisifi: quo nullum reperiri 
poflit maius.Ne fingulis id rebus contexeremus,iufta fecit ratioicum ad alios medendi defideria perti' 
nerentilongius utriuf^ dilationibus futuris Ii mifcuiflemus.Nunc fuis quat^ partibus conftabuntipo 
terunt a uolentibus iungi. 



VIGESIMVS 

CAI! PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER.XX. PROHEMIVM. ' 




AXIMVM HINC OPVS NATVRAE ORDIEMVR ET CIBOS 
fuos homini narrabimus:faterim cogem.us ignota eflep quae uiuar.Ne-' 
mo id paraum acmodicuexiftimauerit nominu uilitatedcccptus.Pax 
fecu in his aut bellum naturae dicetur:odia amiciti^^ re^ furda^ ac fen 
, fu carentiu. Et quo magis miremur oia ea holum caufa quod giaeci fim 
I pathiam appellaueretquibus cundla conftant.ignes aquis reftinguetibus 
■ aquam foJe deuoranteduna pariente;a!tero alterius iniuria deficiente fy/ 

I dere.At^ uta fublimioribus recedam usderrum ad fe trahente magnete 
i lapide:& allio rurfus abigente a fefe. Adamantem opum gaudium infra'' 

* gilem omni caetera ui inuiislum fanguine hircino rumpente.Qua*^ alia 
^ in fuis dicemus locis paria uel maiora m ira*Tantum uenia fit a minim is: 

' fed a falutaribus ordiem u r.Prim u m cp ab hortenfibus. 

- Decucumerefilaeftri&elaterio. CA. I. 

Vcumim filuellrem elle diximus multo infra magnitudinem fatiui.Ex eo fit medicametum 
C quod uocatur elaterium fucco expITo e femine.Cuius caufa nifi maturius incidaf :femen cxilic 

oculo^ etia periculo . Seruaf aute decerptus una nodte.Poftero die incidif harundine,Semen 
quo^ cinere cofpergitur ad coercenda fucci abundantia.Qui expreflus fufcipif aqua caeieftiratqi fubfi'' 
det. Deinde in fole cogitur in paftillos ad magnos mortaliu ufus.Obfcuritates 6C uitia oculoje lanatige 
naru^ uIcera«Tradut hoc fucco tadis radicibus uitiu no attingi uuasabauibus»Radixautex aceto co^ 
fta podagris illinif .Succo^ dentiu dolori medef. Arida cu relina iperiginc 6l fcabiem qua pforam 6C Ii 
chenas uocat.Parotidas Suanos fanar»Et cicatricibus colorem reddit.Et foliorum fuccus aui ibus lur-' 
dis cum aceto infiillatur.Elaterium tempefiiuum ellautumno.Nec ullum ex medicamentis longiore 
acuo durat.Incipit a bimatu.Si ^is recetiore uti uelitipaftillos in nouo fufiili igne lento i' aceto domer. 
Id^ melius quo ueftutius erit.Que iam ducentis annis feruatum effe audior eft Theophraftus.Er uli^ 
ab quinquagefimum lucernarti luminaextinguit.Hocenim ueri experimentum efliii admotu priuiq 
extinguat fintillare furfum ac deorfum cogat,Pallidu ac leue hserbaceoiac fcabro meliusiac leniter ama 
rum.Putant conceptus adalligato femine adiuuariifi terram non attigerit.Partus uero fi in arietis lana 
alligatum infcienris lumbis fueiittita ut protinus ab ea eximatur;& rapiatur extra domum ipfam. Cu 
cumim qui magnificant nafei praecipuum in arabiaimox cyrenis. Alii in arcadia tradut fimile m helioi' 
tropo<Cuiu$ inter folia 6i ramos prouenire magnitudine nucis lugladis femen.Efle autem ad fpeciem 
feorpionis cauda reflexaifed candida. Aliqui etiam ab eo fcorpionum cucumim uocnnt efficaciflime 
contra fcorpionumidIus:& femine dC elacerio* Et ad purgandum uterum aiuof^.Modus portione ui 
rium ab dimidio obdolo ad foIitum.Copiofius necat.Sic QC contra phthiriafin bibitur* Et hydropifes 
illitu. Anginas QC arterias cu meile di oleo uerere fanat. 

De anguino cucumere:fiueerrarico:&: de fatiuoiS: de pepone* CA, II, 

Viti hilc effe apud nos qui anguinus uocaf :ab aliis erraticus arbitranf*Quo dccodto fpfa mu/' 
m res de eius medicina no attingunr.lde podagris cu articulo^ morbis decodiu in aceto illinunt 
pfentaneo remedio.Lumbo^ uero dolori femine (ole ficcato dein trito.xxx*denario^ podere 
in hemina dato aquae.Sanat 6C humores fubitos illitu cum ladie mulie^.Purgar eas clateriu* ^ed graui 
dis abortu facir*Surpiriofis^de(I.Morbo uero regio in nares conietffu.Letigines 8C maculas e facie tollit 
in fole illitum.Multi eade oia fatiuis attribuunt.Magnu etia in eis momenti. Na^ & co^ femen quatii 
tres digyti apprehenderint cu cumino tritum potumqj in uino tuffientibus auxiliaf.Sed 6i phreneticis 
in ladie mulieris.Et dyfentericis acetabuli menilira.PuruIera aut expuentibus cu cumino pari pondere. 
Et iocineris uitiis in aqua mulfa.Vrina mouet ex uino dulci*Et in renu dolore clyfteribus fimul cu cu/ 
mino infundif.Penopes refrigerant maxime in cibo:& emolliunt aluu.Caro eoji epiphoris oculorum 
aut doloribus imponif.Radix fanat ulcera cocreta in modum fauiique cerion uocat. Eade cotrahit uo 
mitiones ficcaf in farina tufa.Daf quattuor obolis in aqua mulfaiita ut qui biberit qngentos poilea paf 
fus ambuIet»Ha£C farina 6i in fmcgmataadiicif.Cortex quo^ uomitione mouetifacie purgat . Hocfii 
folia cuiufcu^ fatiui illita.^de cu meile epinydiidas fanat . Cum uino canis morfus.Item millepedem 
fepagracci uocant:obIunga:pilofispedibus:pecoripcipuenociua*Morfum tumor infequif:& putrefeit 
locus ipfe.Cucumis odore defeAumanim i codios derafo cortice ex oleo aceto 6i meile iucudioresefle 
certum eff* Decucurbitafilue(Iri& rapo* CA. 111, 

Vcurbita filueftris quogp inucnitur fomphos a graccis appellata inanis:unde&: nomenidigyta 
c li cralTitudinernon nifi m faxofis nafcens.Huius commaducatae fuccus ftomacho admodum 

prodefftColocinthis uocaf aliaiipfa plenaifed minor q fatiua*VtiIior pallida : quado eius funt 
medicinae*Haerbacea arefada per fe inanit aluum*Infufa quo^ clyfteribus inteftino^ oium uitiis mc'' 
detur 6i renumiS: Iumborum:6^ paralifi eieiffo femineiaqua mulfa in ea coquitur ad dimidias : fic tu(/ 
fienti infunditur obolis qttuor*Podeft di ftomacho farinx arida: pilulis cum decodto meile fumptis.In ; 
morbo uero regio utiliter femina eius infumunf di protinus aqua muIfa.Carnes eius cQ abfintio di la/ 
Ic dentium dolore tollunr*Succus uero cu aceto calet^us mobiles fifliuitc fpitue dclumbop: ac coxa|e 

s ii 




mm 

dotofcsiciitti oleo ti jfiicef,Practerea di<Jlu.Scmfna cius fi fucrmt pati numero adalligata febribus 

fanare dicunf:quas gracci pcrihodicas uocanr.Satiux quo^ rafe fuccus tepefadJus auribus medef, Ca' 
fo CIUS interior fme femine clauis dedu 8d fuppurarionibus:qua grarci uocat apoftemata . Dccoftje aut 
uniuerfar fuccus detium motus flabilir.Dolores inhiber.Vinu cu ea feruefadtu oculo^ etia impetus,Fo 
lia eius etia cum recentibus cupreffi conrufa & impofita.Ipfa quo^ tofta in argilla ac trita cu adipe anfe 
ris uulneribus medef.Necrton ramentis corticis recentes podagras refrigerar:& ardores capitis:& ma' 
itime infantumtEt ignes facros de ftrigmentis uelis impofitis uel feminibus.Succus ex ftrigmentis ill^ 
tus cu tofaceo & aceto febrium ardores refrigerat. Aridae cinis impofitus mire combufta fanar . Chry/' 
fippus medicus danabat eas in cibis*Sed ofum c5fcflu ftomacho utiliflimae iudicanf:& interaneo^ ue 
ficarugi cxulccrationibus»Eft 3! rapo uis medica.Ferniones feruens impofiru fanat.lte frigus pellit e pe 
dibus aqua deco(3us,Et ius feruens podagris etia frigidis medef. Et crudu tufum cu fale cuicu^ uino 
pedu.Semen illitu & potu in uino cotra ferpentes & toxica faJutare elTe pditur. A multis uero antidoti 
uim habere in uino & oleo.Democritus in totu eu abdicauit in cibis pp inflatioes.Dioclcs magnis lau' 
dibus extulittetia uencre ftim ulari ab eo jpfcffus.Itf Dionyfius,Magii ^ fi eruca condiref • Toua quo^ 
articulo^ dolon cu adipepdeft.SiIucftre rapu in aruis maxime nafcififruticofumifemine candidoidu 
pio maiore g papaueris,Hoc ad albicandam cutem in facie toto^ corpore utonf mixta urina pari men 
fura.Nam (ut fupra diximus)crui:hordei:& triticiiSC lupini radu ad omnia inutilis» 

De nap 09 idifferctiis:& raphano filueftri:& raphano fatiuo:& paftinaca. CA. Illf. 

Apo^ duas differentias & in medicina grjcci feruant.Angulofis foliorum caulibus floretis 
II quod bulion uocantrpurgationibus focminapi 8i ueficae.Et urince utile decctflu potu ex aqua 

mulfa:uel fuccidrachma.Semedyfenrericistoftu tritu in aqua calida e cyarhis quattuor. 
urinam inhiberifi non lini femen una bibaf.Alterum genus buniada appellat:6( raphano & rapo fimi' 
le.Seminis praeclari contra ucnenatob id & antidotis utunf iIlo,Raphanu 3C filueftre cfle diximus.Laii 
datiffimum in arcadiarqq 8C alibi nafcituriutilior urinse dutaxareiiciendae.Gaerero bilem detrahit.Prac 
terea cortices in uino.Prarterea quae circa cos difta funt ftomachum purgatipituita extenuant : urinam 
concitanr.Eft xftiuofus in italia 8£ armoratia uocant farinam. Satiui uero decodi mane poti ad ternos 
dathos cominuunt & eiiciunt calculos*ldem in pofca decodti contra ferpentiu morfus illinunf .Ad tuP 
fim etiam mane ieiunis raphanus prodeft cu melle.Semen eo^ toftii ipfum^ comanducandum ad Ia' 
garaponon.In aqua foliis eis decoftis bihere uc! fuccu ipfius cyathis bfnis.Cotra phlcgmoni ipfos illini 
re rufos urile.Incohantibus uero recetem cortice cu meile. Veternofis aut q acerrimos madere. Semem 
toftum dein contritu cu meile fufpiriofis.Iide contra uenenapfunt.Cxte^ ceraftis fcorpionibus a<^ 
uerfafiuel ipfo femine infedfis manibus impune tradtabilibus.lmpofito raphano fcorpionibus moriun 
r ur.Salutares 8C cotra fungope aut hyofcyami uenena seque ut Nicader tradit. Et contra uifcum quo^ 
dari Apollodori duo iubent fcyllseus 3C taretinus.Scyliseus femen ex aqua trituitaretinus fuccu. LyenS 
ice extenuat.Iocineri profunt;& lumboje doloribus.Hydropicis quo^ ex aceto aut finapi fumpri & Ie>' 
thargicis.Praxagoras 6i eliofis dandos cenfer.Pliftonices & colids.lnteftino^ ulcera fananr.Ar purulen 
ta pi cecordco^ ft cum meile edanf .Qm^ia ad hsec coquere eos in luto illitos maliit.Sic & foeminas pue 
ga; i.Ex aceio 3C meile fumpri inteftmo^ animalia detrahiit. Ite ad tertias decodo copi poto cum uino 
entherocelis profunt.Sanguinem quo^ inutile fic extrahunt.Mcdius ad hsec & fanguine excreantibus 
codos dari iuber.Et puerperis ad ladis copia augcdam.Hippocrates capillos muliepi defluos fricari ra' 
phanis:d( fuper umbilicum imponi contra tormenta uuluse . Reducunt & cicatricem ad colorem. Se^ 
men quogi ex aqua impofitum fiftit ulcera:qusc phagedenas uocat.Democritus uenerem hoc cibo fti/ 
mulari putat.Ob id fortaffis uoci nocere aliqui tradiderunt.Folia quse in oblongis rantu nafcunf exciV 
tare oculopi aciem dicunf. Vbi uero acrior raphani medicina admota finhyfopum dari protinus impe 
ranr.Haecanthipathia eft.Et aurium grauitati fuccu raphani infhllant.Na uom ituris fummo cibo efle 
cos utililTimum eft.Paftinacsc fimile hibifcumiquod molochen agrian uocat : & aliqui pliflolochiam» 
Vlceribusicharthilagini oflibus fradis medetur.Folia eius ex aqua pota aluii foluutifeipentes abigunt* 
Apum:uerparum:carbonum idibus illita meddur.Radicem eius ante folis ortum erutam inuoluunt 
lana coloris quem natiuum uocant,Prseterea ouisjquse foeminam pepciit.Strumifgi uel fuppu raris al/ 
iigant.Quidam ad hunc ufum auro effodiendam cenfenr.Cauendumgi ne terram attingat, Cclfus po 
dagris quse fine tumore funt radicem eius iriuino decodam imponi iubet. 

De ftaphyhno fiuc paftinaca & gigido di fifcre 8i fefilli & inula 3i de cepe filueftri, CA. V. 

Ltepi genus eft ftaphylinosiquod paftinaca erratica uocat.Eius feme cotrarium 8i in uino po'' 
a tum tumente aluu 8i fuffocationes muliep^ dolorefm leninin rarum ut uuluas corrigat. Illiti! 

quogi paffionibus uentris eap: prodeft.Vins ueropdeft cu panis portioesequa tritu. Ex uino 
potu cotra uentris dolores, Pellit & urina:& phagedenas ulccpi fiftit reces cu meile impofitu. Vel aridse 
farinx ifperfam radice eius.Dieuces cotra iocineris ac lyeuis:iIium:lumbopi:& renu uitia ex aqua muP 
fa dari iubet,Cle(^hantus 8i dyfentericis ueteribus.Philifton in lade coquit:&: ad ftraguria dat radicis 
uncias quattuor.Exaqua hydropidsifimiliter & opiftotonicis:& pleureticis;& comitialibus » Haberes 
eam feriri a ferpentibus negant. Aut qui ante guftauerint no Isedi.PetcuIIis imponif cum axugia. Folia 
contra cruditates manduntur.Orphcus amatorium inefle ftaphylino dixit : fortaflis quonia uenerem 
i^i mulari hoc cibo certum eft. Ideo conceptus adiuuare aliqui^aiderunt,Ad relig (atiua poUet,bfif' 



VIGESIMVS 

cacio r tam? filueflrfs:magif^ in petrofis nara.Scme fatiuae quog? contra rcorpfonum fdlus ex ufno aut 
I pofca faiutare eft.Radice eius circufcalpri detes dolore Iiberanf.Syria in horns opofiflima. Inde quo^ 

I eft^uerbiu gracds.MuIta fyro^i olera.Simillima ftaphyhno haerba feririquaalMgigidio uocantrrenu' 

uius tame & amanusieiufde^ effedus e.Codlu cruduqi (lomachi magna utilitate. Siccat.n.cx alto oes 
humores eius.Sifer erracicu fatiuo fimilec & effedlu.Sthomacu excitar.Fafligiu aftergit.Ex aceto lafer 
pitiato fumptu:aut ex pipere 6£ mulfoiucl ex agro urina cicr(ut Opinio credit)& uenerc.ln eade fnia eft 
Diocles.PreEtcrea cordi couenire coualefcenriu. Aut poft muiras uomitioes per q utilc.HeracIides con^' 
tra argentu uiuu dedir.Et ueneri fubinde ofFenfantc regrif^ fe recoIligetibus.Huc Hefius io flomacho 
utile uidcri dixittquonia nemo tres fileres ededo cotinuarcttEfle tame utile c6ualelcentibus:&: ad uita 
trafeuntibus.Satiui priuatim fuccus cu lade caprino potus fiftit aluii.Et quonia pleroim fimilitudo no 
minu grceco^i c6fundit:c6teximus 8C de fefiluled hoc eft uulgaris notitiaf.Optimu mafilienfe . Lato«n, 
grano 3i fuluo eft.Sccudu acthiopicu nigrius.Cteticu odoratilTimu oium. Radix iucudi odoris eft. Sc 
men eius efle & uultures dicunf,Prodeft hoi ad tuflim uetere.Rupta:c6uulfa:& in uino albo potu. Ite 
opiftothonicis:& iocincpi uitiis:& torminibus:& ftraguriacrdua^ aut triti ligulaje mefura.Sut & folia 
utiliarut quae parms adiuuent etia qdrupedu.Hoc maxime pafci dicunf ceruaepiturff,Illinif igni fa' 
cro,Multu in fummo cibococotftionibus cofert uel folio uel femine.Quadrupedu quo$ aluu fiftittfi'’ 
ue tritu potui infufumtfiue madendo comanducatu e fale.Boum morbis medcftuel fi cotritu infundiV 
tur.lnula quoij a ieiunis comaducata detes c6firmat:fi ut eruta eft terram non attingit. Codita tulTim 
emundat.Radids uero decoiftae luccus tineas pellit.Siccata aut in umbra farina tufa dC couulfjs 8C infla 
tionibus artfteriis medef.Venenatoje morfus abigit.FoIia ex uino lumbope dolori illinunf.Opae fil 
ucftres no funt fatiux olfatu ipfo 8C delachrymationi 8i caligini medenf.Magis uero fucci inundlione* 
Somnii etia facere tradunf.Et ulcera oris fanare comanducataecu pane.Et canis morfus uirides ex ace-' 
to illitaetaut ficcae cu meile & uinotita ut poft die tertium foluanf .Sic & tritae fanant.Tofta in cinere epi 
phoris multi fpofuere cu farina hordeacea.& genitaliu ulceribus . Succo cicatrices oculop^ & albu^*' 
nes dC argemas inunxere:5C ferpentiu morfus:&: oia ulcera cum melle.lte auriculare cum lite muliere: 
8i in iifde fonitum ac grauitate emendantes cum adipe anferino aut cum meile ftillauere:& ex aqua bi/ 
bendum dederunt repete obmutefcentibus.In dolore quoij ad detes colluedos inftillauere;&: plagis be 
ftiape olum priuatim fcorpionum. Alopecias fricuere & pforas tufis cepis. Codas dyfentericis uelcedas 
dedere.Et cotra lumbore doIores.Purgameta quo^ eare cremata in cinere illinentes ex aceto ferpentiu 
um morfibus.In ipfas quo^ multipedes exaceto.Reliqua uer medicos mira diuerfitas>Proximi inuti^ 
lia efle pcordiis 3C cocodioni.lnflatione^ 8C fitim facere dixerunt.AfcIepiadis fchola ad ualidum quo$ 
colore profici in cibo.Et fi fuccum ieiuni quottidie edat firmitate ualitudinis cuftodiri.Stomacho uti^' 
lia elTeiac fpiritus agitationi. Vetrem mollire.Hcemorrhoidas pellere fubditas^ balanis.Succum cutn 
fucco foeniculi cotra incipientes hydropifes mire^ficere.lte contra anginas rutte 6C melle.Excitari eifde 
lethargicos.Varro qux fale aut aceto pifa eft arefada^ uermicuiis non infeltari audor eft. 

De porro fediuo&capitato:6i de allio. CA. VI, 

Orro fediuo^fluuia fanguinis fifti in naribus cotrito eo obturatis:ueI galte mixto:aut metae 
p Ite ex abortu^fluuia poto fucco cu lade mulier^ : tulTi etia ueteri:ac pedoris pulmonis etia 

vitiis medef.lllitis foliis fananf ambuftx epinydidesiita uocaf ulcus acie hebetans:& in angu 
Io oculi ppetim humor emanas.Quida eode noic appellat puftulas liuetesiac nodibus inquietates . Et 
alia ulcera cu meile trito.Vel beftiari morfus ex aceto.Itc ferpetium aIicr^ uitia cu felle caprino uel pati 
mefura mulfi.Stridores cu lade mulieris.Capitis doloresifi in nares fundaf.Dormiturifue in aure duo 
bus fuca coclearibus:uno mellis.Succus 6C ad ferpetiu feorpionu^ idus in potu bibif cum mero:6i ad 
lumbo^ dolores cu uino hemina potus*Saguine uero excreatibus dC phthificis diftillatioibus logis uel 
fuccis:uel ex ipfo cibopdeft.Ite morbo regio uel hydropicis.Et ad renu dolores cu ptifana: fucco aceta 
buli mefura.lde modus cu meile uuluas purgar.Toftus uero edif & cotra fungose uenena, Imponif 6£ 
uulneribus. Venere ftimular.Sitim fedat. Ebrietates difcutir,Sed oculo^ acie hebetare tradif « InflatiO'' 
ne quo^ facere:quac tame ftomacho no noceatmentre^ molliat. Voci fpledore affert , Capitato maior 
eft ad eade effedus.Sanguine reiicietibus fuccus cu caule aut thuris farina uel acacia daf .Hippocrates 
fine alia m ixtura dari lubet.Vuluaf^ corradas aperiri putat.Foccundirate etia foeminap^ hoc cibo auge 
ri.Corritu ex meile ulcera purgare.Tuffi 8C diftillatioes thoracis.Pulmonis 8i arteria: fanat uitia datu m 
forbitioe ptifana:.Vel crudu pter capita fine pane ita ut alternis diebus fumaf . Vel li puruleta excreanf. 
fic 8i uoci uel ueneri fomno^ multu cofert.Capita bis aq mutata coda aluu liftut:&; infiatioes ueteres» 
Cortex dccodus illimf^ ifkit canos. Allio magna uisimagna: etia utilitates cotra aquaji^ 4^ quorulibet 
loco^ m utatioes ferpetes abigit & fcorpioes odore. At^ ut aliq tradidere ad beftia^ oium idibus me^ 
def.Potu uel cibo uel illitu priuatim cotra hemorrhodias^deft.Cu uino reddit uomitu . Ac ne contra 
araneole mupi uenenaru morfum ualere miremuriaconitu qdalio noie pardaliaches uocaf dcpellit.ltc 
hyofcyamu cotra canis morfus.Ingp uuineracu meile iponit.Ad ferpetiu qde idus potu cu rcftibus fu^ 
is. Efficaciflime ex oleo illinit .Atntif^ corpop^ ptibus.Vel fi uefica itumuent.Quin fuffuu eo fcdos 
partus euccari exiftimauit.Hippocratesrcinere eoje cu oleo capitis ulcera manatia fanitati rcftitucs.Su/ 
fpiriofis codu aliq crudu id dedere. Diocles hydropicis cu cetaurea aut in fico duplici ad euacuada aluu 
Qd efficatius pftac uiride cu conadeo in mero potu«Sufpiriofis aliq di tritu in lade dedcrunt«Praxago/ 

s iti 



LIBER 

Ms ^ cStra morbii regfuM uirto miTcuif.Et Corra ilcu in oleo 8i pulte (1c fllinetts.Strumis quo 3 ?.Antfq 
St ifamcribus dibatcrudu.Diodes phreneticis elixu.Cotra anginas tritum iponi&garganzare pderf» 
tDetium dolore tribus capitibus in aceto tritis iminuit.Vel fi decodia aq coIluanf:addamr^ ipum in ca 
Ua detium. Auribus etia iftillatus fuccus cu adipe anfei ino.Phrhiriafes 5i prurigines potum.Tufum ite 
cum aceto & nitro«Copefcit diftillationes cu ladie codlii uel tritu pmixtuue cafeo molli. Quo genere 6C 
f aucifate extcnuar.Vel phthifin in fabae forbitioe.In totum aute codtu utilius efl crudotelixumg? torto* 
Sic 8C uoci plus cofert.Tmeas 8C rcliq afalia interaneope pellit in aceto mulfo codum.Tenafmo m pulte 
mcdcf.Tepoji doloribus illitu elixum 8C pullulis codlii cum melle:defde tritum. Turti cum adipe ue' 
turto decodlu uel cum lade.Aut fi fanguis etia excreef :uel purulenta fint.Et pituitae fub pruna codlum 
potum & cum mellis pari m6fumptum.Conuulfis dirutis cum fale Si oleo. Na cum adipe tumores 
fufpedios fanat» Extrahit firtulis uitia cum fulphure Si refina etia harundfes cum pice. Leprasdichenas 
letigines exulceranfanat^ cu origano. Vel cinis eius ex oleo Si garo illitus.Sic Si facros ignes . Sugillata: 
aut liuetia ad colore reducit.Coburtum ex meile credunt Si comitiale morbum fanarerfi qs eo in cibo 
utaf ac potioe.Quartanas quogp excutere potu caput unum cum laferpitii obolo.In uino aurtero tulTi: 
6i alio mo acceptum. Suppuratioes quatallibet fanatifradae incodum fabx at^ in cibo fumptum do ' 
nec fanitate rcftituat.Facit Si fomnosratgi in totu rubicundiora corpora.Vcnerem quoij rtimulat cum 
coriadro uiridi tritum potum^ e mero* Vitia eius funt oculos hebetat.Inflationes facinftomachum 
isedit copiofius fumptum. fitim gignit.Cacrep: cocra pituita Si gallina: Si galinaceispdert.Mixtum far/ 
re in ciboiumentis urinam reddere:atq} non torqueri tradunt-.Ii eo trito natura tangatur* 

De laduca filuatica fiue caprinaiSi efopo:Sijfati:Si laduca filueftri. C A. Vll. 

Aducae fponte nafcentis primum ert genus cius qua caprina uocar.Qua pifees in mare dcieda 
1 ^tinus necanf qui funt in,pximo.Huius lac expilTatum mox in aceto podere obolop: duum 

adiedo aqua: uno cyatho hydropicis daf.OuIe Si foliis corufiis afperfo fale nerui incifi fanan 
tur.Eade trita ex aceto colluta matutinis bis e mefe dentium dolore jphiber* Alte^: ert genus qd gra:ci 
efopon uocar.Huius folia trita Si cum polenta illita ulceribus medent .Haec in aruis nafeif. Tertium ge 
nus eftin filuis nafcens ifatin uocat.Huius folia tritacum polenta uulneribus^funt.Quarto infedores 
lana^ utuntunqd glurtum uocannfimile erat lapatos lylueftri foliis nifi q> plura habct:Si nigrioraifan-' 
guinem fiftit.Phagedcnas Si putrefcenria ulcera qu« ferpunt fanat.lte tumores ante fuppuratione.Co' 
tra ignem facrum radice uel ioliis ^deft uel ad lyenes pota*H$c,ppria fingulis.Coia aute fpote nafcen' 
tibusrcandor caulisiinterdum cobitalilogitudineithyrfo Si foliis lcabricia*Ex his rotunda folia Si bre'’ 
uia habente funt qui hieracia uocentiquonia aedpitres fcalpedo earfuccocp oculos tingendo obreurita-' 
tem cum fenfere difcutiant.Succus oibus candidusiuiribus quo^ papaucri fimilis.Carpif per mefes in 
ci fo caule. Condif in fidili nouo ad multa pclarus*Sanat oia oculo^d uitia cum lade muliepe. Arcet nu/ 
beculasidcatriccs adurtiorefi^ oes ^ipue caligines.lmponif etia oculis in lana cotra epiphoras. Itefuc-' 
cus aluum purgat in pofca potus ad duos obolos.Serpdium idibus medef in uino potus * Et folia to' 
fta thyrfuf^ triti ex aceto bibunf. Vulneri illinunf maxime cotra fcorpionum idus.Vepi contra longi 
am comixto uino ex aceto. Aliis quoqi uenenis refiftuntiexceptis qua: ftrangulando necantiaut iis quae 
ucficae nocet.Itc pfimythio excepto.lmponunf Si uctri ex meile argj aceto ad detraheda uitia alui. Vri' 
na: difficultates fuccus emcdat.Crateas eum Si hydropicis obolis duobus in aceto cyatho uini dari iu/ 
bet.Quida Si e fatiuis colligunt fucco minus efficaci.Peculiares eap: uires partim ia didee funt.Sonum 
faciedi:uenere<y inhibendi:a:rtum refrigerandi ftomachum purgadiifaoguine augedi.Nunc no paucae 
rertat quonia & inflationes difcutiuntiruduf^ lenes faciunt.Cocodioncs adiuuant.Cruditate ipfae ne' 
quaq faciuntmec ulla res maiore in cibis auiditate incitat inhibctqi.Eade in caufa altcrutrigp modus ert 
Sic Si aluu copiofiores foluiIt.Modicse firtunt.Lenticia pituita digcriit. At^ ut aliq tradiderutifenfum 
purgat*Stomachos dillblutos utiliflime adiuuat.Vrina: ufus adiuuannSi oxyporoboli afperitate addi 
to dulci acrementu aceti temperates*Si craffior pituita fit ; fcyllite autuino abfinthite.fi Si tufiis fentiaf 
hyfopite admixto.Danf cceliacis cu intubo erratico:6i ad duricia pcordiop:*Danf Si melacolicis candi'' 
da: copiofiorestSi ad uefic:c uitia.Praxagoras Si dyfentericis dedit.Amburtis quog»pfunr recetibus pri 
us q puftuix fiant cu fale illitce.Vlcera etia quae ferpunt coercent initio cu aflb nitro.Mox in uino trita:» 
Igni facto illinunf.Couulfa Si luxata caulibus tritis cum poleta ex aqua frigida leniunt.Eruptiones pa^ 
pulap: ex uino Si polen ta.In colera quo^ codas patellis dederut. Ad qd utililTimae g maxime cauleifed 
amarac.Quida lade infundunt.Deferuedi ii caules Si rtomacho utiliuimi tradunf.Sicut fomno Si fati 
ua maxime laduca Si amara ladefqirqua miconide uocauimus.Hoc lac Si oculop: claritaticu muliebri 
lade utiliflimu efle prcecipituridum tepertiue capiti inungunf * Oculop: quo^ uitiis quae frigore in iis 
fada funt.Miras Si alias inuenio laudes.Thoracis etia uitiis prodefle non fecus g ambrotonu cum mei'’ 
Ic attico*Purgari Si foeminas hoc cibo*Semen fatiuap: cotra fcorpiones dari.Semine trito ex uino poto 
6i libidinum imaginationes in fomno compefcit.Tentates aquas no nocere laducam edentibus * Qui ' 
dam tamen frequentiores in cibo officere claritati oculorum tradiderunt* 

De generibus beta: Si intubis Si cichorio Si feri genera duo. C A. VIII* 

Ec beta fine remedio ert utra^.Siue candidx fiue nigrae radix rec& Si madefada lufpenfa fu - 
ti niculo cotra ferpentiu morfus efficax efle dicif, Candida beta coda Si cum allio crudo fumpta 

c5tra rineas»Nigrae radices ira in aqua coda: prurigine toIlut*At 5 in totu efficatior efle tradif 



VFGESIMVS 

nigra. Succus cius capitis dolores ucteres & uertigines.ltc fonitum auriu fedat infufus iis.Cfet urinam» 
Medef dyfenfencis iniefla & morbo rcgio.Dolorcs quo^ dennu fedat illitus fuccus.Et cotra ferpentK 
am u5us ualcttfcd huic radici dii taxat cxpreflus.lpfa uero dccoda pnionibus occurris. Albx fuccus epi 
phoras fedat fronte ilIita.A luminis paruo admixto igne facru.Smeoleo tnta licet aduftis medef.Etco 
tra eruptioes papula^ codia<Eade cotra ulcera quae ferpunt.illinif 6i aloperns cruda • Et ulceribus quae 
in capite manant,Succus eius cu meile naribus inditus caput pui gat.Coquif & cii lenticula addito ace-' 
to:ut uetre molliat. Validius coda fluduationes ftomachi filtit di uctns.Eft di beta filuellris qua Iimo 
nion uocar.Alii neuroidestmultil minoribus tenuioribufqi ac denfioribus foliis. Vndecim fa-pe cauliu» 
Huius foliaambuftis utiliatguttatia aftnngunr.Semen acetabuli mefura dyfentericis^defl. Aqua; e ra 
dice codx maculas ueftium eluere dicunf.-itc^ mebranarum.Intubi quo^ nd extra remedia funt.Suc 
cus eo^ cu rofaceo dC aceto capitis dolores ieniulde^ cum uino potus locineribus di ueficx di epihoi is 
imponif.Erraticum apud nos quidaambubeiam appellauerejnagyptocichoriu uocantqd iilueflre 
fit.Satiuu aute ferimquod efl minus di uenolius.Cichorium refi igerat.lndecibu fumptu di illitu colle 
dionesrfuccuf^ decodi uentre ioluit.locineri di renibus di ftomatho^de{t.he fi in aceto decoquatur: 
urince tormina difcuhr.lte morbu regiii e mulfo fi fine febre fir.Vefica adiuuar«Mulie^ purgationibus 
quide decodu in aqua adeo^deftrut emortuos partus trahat,Adiiciut magi fu^co totius cu oleo pun^ 
dos fauorabiles fien:& qux uelint facilius impetrare. Quod qdem propter fingularem falubritate ali^ 
qui chrefton appellant:a!ii pacration.Et filueftre genus alii edypnioda uocatdatioris folii. Stomachum 
diHoIutum aftringit coda.Cruda^ iiilit aluum.Et dyfentericis jideft magis cum lente Rupta di con'' 
uuifa utroqi genere iuuanf ntern quibus genitura ualitudinis morbo effluat. Seris di ipfa laducx fimil 
lima duum generum efl.Silueflris melior.Nigra ifta di acftiua.Deterior hybernaidC cadidior.Vtra^ ta 
men flemacho utihiTimaipratcipue quem humor uexat.Cum aceto in cibo refrigerant uel illitatidifcu 
tiunt^ di alios q (lomachi.Cum polenta filueflrium radices flomachi caufa forbentur. Et cardiacis illi 
nunrur fuper finiflram mammam dCex aceto.Omnes ha; di podagricis utiles:& fanguinem reiicienti/ 
bus.Item quibus genitura fluit alterno dierum potu*Petronius Diodotus qui antilegomena fcripfit in 
cotum damnauit : ferin multis modis arguens. Sed alio^ omnium opinio refiflit. 

De braflica di lapfana:& de braflica marina di fcylla di de bulbis di bulbine. CA* IX. 

Raflica; laudes longu efl exeqtcum di Chryfippus medicus priuatim uolume ei dicauem pec 
b fingula mebra hois digeflii di Oieuches. Ante oes aut Pythagoras di Cato no parcius celebra^ 

rint.Cuius fniam uel eo diligentius pfequi parefliut nofcaf qua medicina ufus fit annis fexce/ 
tis.In tres fpecies diuifere eam gratei antiquiflim i.Crifpamiqua falinada uocauerunt a fimilitudine apii 
foliopc:flomachoutile:aIuum modice molliente.Alteram leam latis foliis e caule exeutibus.Vndecau^ 
loden qdam uocaueremullius in medicina momenti.Tertiaefl^prie appellata carabeuenuioribus fohv 
istdi fimplicibusidenfifljmifqi amarior:fed efficaciflima.Cato u ifpa maxime^bat:dein leue : gradibus 
fobistcaulx magno.ProdelTe tradit capins dolonbustoculofc caligini:finiillandibufm:uel flomachi 
cordiis.Cruda ex aceto di melle:coriandro:ruta:menta.Laieris radicula fumpta acetabulis duobus ma<^ 
cutino.Tanta 9 i efle uim:ut qui terant hxc ualidiores fieri fe fentianr.Ergo uel cu uino tritam forbenda 
uel ex olei intindu fummenda.Podagrx aut morbif^ articulariis illini cum rura; coriandri di falis mi 
ca hordei farina.Aqua quoqi eius decoda neruos articulo% mire luuari . Si foueanf uulnera di recetia 
6i uetera.Etia carcinomata qua; nullis aliis medicamentis fanari poftinr.Foueri prius aqua calida iubet: 
di bis die trita imponi.Sic etia fiflulas eluxatas di tumores reuocaritqua;^ difeuti opus fitnfomnia etia 
uigilafqi tollere decodam fi leiuni edant qui plurima ex oleo di fale.Totmina (i decoda iteru decoqua' 
turiaddito oleo & fale cucumino polenta . Si ita fumaf fine pane magis^futuram : inter reliqua bilem 
detrahit per uinu nigrum pota.Quin di urinam eius in bralTica potanda efirauerittaneruari luber cale^' 
iadam^ neruis remedio eife.Verba ipfius fubiiciam ad exprimenda fniam.Pueros pufillos fi laues illa 
urinamunq debiles fieri.Auribus quoq; ex uino fuccu braflica; tepidu inflillari fuadet.Id^ etia tardita'' 
ti audictium pdefle afleuerar.Et im petigines eade fanare fine ulcere . Gra;co^ quo^ opiniones iam SC 
jCatonis caufa poni couenit in lis dutaxarqua; ille ptermifit.Biles detrahere non percoda purant.Ite al'^ 
uum foluere.&dc$ bis coda fiflere.Vino aduerfaritut inimicam uitibus. Antecedente qui cibis caueri 
ebrietate.Poflea fumpta crapula difcuti.Huc cibu di oculo^ claritati coferre multu . Succo uero crudae 
angulis uel tantu tadis cu attico meile plurimu.Facilime cocoqui.Cibo^ eo fenfum purgari.Erafiflra^ 
ti fchola clamatmihil efle utilius flomacho neruif^.ldeo paralyticis di tremulis dari iubet:& fanguine 
excreaniibus.Hippocrates coeliacis dyfentericis bis coda cum fale.Itc ad tenafmo di renum caufas.La/ 
dts quo^ ubertate puerperis hoc cibo fieri iudicans.Et purgatione faeminis.Crudus quidem caulis fi 
edaf tpartus quo^ emortuos pelli.Apollodorus aduerfus fungo^ uenena femen aut fuccu bibendum 
cenfet.Philiflion opifloidicis fuccum ex lade caprino cum fale di melle.lnuenio di a podagra liberatus 
edendo eaidecod^qi ius bibedo.Hoc di cardiacis datum di comitialibus morbis addito fale,lte fplene^ 
ricis in uino albo per dies.xl.iderias necno di phreneticis radicis cruda; fuccum gargarizadu bibcduqi 
demonflrat.Cotra uero fingultus cu coriadro di aneto di meile ac pipere di aceto. Illita quoqi prodefie 
inflationibus flomacgi.Ite ierpentiu idibus.Et fordidis ulceribus ac ueruflis:uel ipfa aqua cum horde 
acea farina.Succu ex aceto uel cum laenograeco.Sic aliqui di aniculis podagris imponut.Epinydidas ac 
quicqd aliud fcrpit in corpore impofita kuat:ice repctinas caligines.Has dib mandif ex aceto»Sugillata 

s ini 




LIBER 

u^f6 & atibs liubres.Pora ittita lepris & pforas cum alumftie rbtudo esr idetd«Sic 8i fluenfes CipiMos t& 
tinet.Epicharmuis reftiu dc genitaliu malis hac utlliffime fponi aflerir.Efficarius eande ciI faba trita.ire 
touulfis cu ruta»Cotra ardore febriu & ftomachi uitia cum rurae femine dC ad fecudas. Et muris aranei 
inorfus folio^ aridopi farina alterutra pte exinaniuit.Ex oibus braflic^ generibus fuauiHima e SC fi Cy 
ma inutilis habcf :difficilis in coquedo:6^ renibus cotrariatillud quo^ no efl omittendu:aqua decodlae 
ad tot ufus laudari fetere humi effufam.Stirpiu braflic^e arIdop^ cinis iter cauftica intelligic.Ad coxem 
dicil dolores cu adipe uetufto. Ac cu lafere di aceto in uice pfilotri euulfis illitus pilis nafci alios ^hibcr* 
Bibit & cu oleo fuDferuefaftus uel p fe elixus ad couulfa 8i rupta itus lapfum^ ex aIto.Nulla ergo funt 
crimia brailic£ec’im mo uero apud eofde aix grauitate facere* Detibus 6i gingiuis nocere:& in segypto 
pp amaritudine no eftuaSilueftris fiue erratice immefo plus effedus laudat Cato:adeo ut aridae quo^ 
farina in olfatorio colledia uel odore tantu naribus rapto uitia eap^ graueolentia^ fanare affirmct.Hac 
alii petra uocatiinimiciflima uinorqua peipue uitis fugiat. Aut fi non poifit fugereimoriaf, Folia habet 
parua:rotuda:lxuia:plaris oleris fimiliortcadidior latiua 8i hirfutior.Hac inflatioibus mederi * Melan-' 
cholicis quoqp ac uulneribus rccetibus cu meile ita ne foluanf ante die feptimu.Strumis fiflulis in aqua 
cotrita Chryfippo audlore.Et alii copefeere mala corporis quae ferputmomas uocar.Ite excrefeen tia ab 
fumefe.Gicatrices ad planu reducere.Oris ulcera & tonfillas maducata 3i codla fucco gargarizato cum 
meile tollere.Irem pforas 8i lepras ueteres ipfius tribus partibus cu duabus aluminis in aceto acri illitis. 
Epicharmus fatis efle ea corra canis rabiofi morfum iponi.Mel lus fi cu lafere di aceto acri: necari quogp 
canes ea li def ex carne*Seme eius toftti auxiliaf cotra ferpetesifungorugi uenena.In tauri fanguine folia 
codta fpleneticif^ in cibo data cruda illita cu fulphure di nitro^funt.Ire mamapi duriciae. Radicu ci'' 
nis uuaein faucibus tumeti raifu medef.Er parotidas cu meile illitus reprimit.Serpentiu morfus fanat 
Vipj brafficae unu di magnu argumentu addemus di mirabile.Crufiae fi occupet intus uafa oia in qbus 
aquae feruent in tantu ut no fit eas auelleretfi brafiica in iis decoquaf abfcedunt.Inter filueftresbraflicas 
6i lapfana eflipedalis altitudinisrhirfutis foliis:n^i fimillimisrnifi cadidior eflet flore . Coquif in cibo* 
Aluu leniter cmollit.Marina braflica uehemetiflimeex oibus aluu ciet.Coquifppacrimonia cum piti 
gui carnc:ftomacho inimiciflima.Scyllapf in medicina alba efl qua mafculus : foemina nigra * Scylla 
qua cadidiflima fuerit utiliflima erit.Huic aridis tunicis direptis qd rcliquu e uino efl: confetflu fujpen/ 
ditur lino modicis interuallis.Poflea arida frufla in cadum acetiq afperrimi pendetia immergunt : ira 
tie ulla parte uas cdringant.Hoc fit ante foiflirium diebus.xIviii.Gypfo deinde oblitus cadus ponif fub 
tegulis totius diei fole acdpientibus*Pofl eu numep: diepi tollitur uas.Scyllaeximif.Acetum tranffun'' 
di tur.Hoc clariore oculope aciem facit . Salutare efl flomachi laterui^ doloribus pani fumptum binis 
diebus.Scd tita uis efliutauidius hauftum extiniflaaia mometo aliquo fpeciepbeat.Prodeft&gingi 
uis di detibus uel per fe coinanducata.Tineas di reliqua u5tris aialia pellit ex aceto di meile fumpta* Lin 
; guac quo^ recens fubietfla pflat ne hydropici fitim fentiat, Coquif pluribus modis in olla quse coiicia'' 
cur in clibanu au t furnumiuel adipe aut luto illitataut fruftatim in patinis.Et cruda ficcatur:deinde co-' 
ditur.Coquiturc, in aceto.Tum ferpetium iftibus imponitur.Tofla quo^ purgatur:& medium eius 
iterum in aqua coquimr.Vius fic codae ad hydropicos:urinam cienda tribus obolis cum meile di ace^ 
to potae.Item fpleneticos di flomachicos fi non fentiat ulcus : quibus innatet cibus. Ad torminairegios 
morbosttufllm ueterem cum fuipirio.Difcunt di ex foliis flrumas:qdrinis diebus foluta* Furfures ca-' 
pitis ad ulcera manatia illita ex oleo coda.Coquif di in meile cibi gratiatmaxime uti codione facias.Sic 
di interiora purgat.Rimas pedu fanat in oleo coda:6i mixta refinae.Semen eius lumbope dolori ex mei 
le imponif.Pythagoras fcylla in limine quo^ ianuac fulpenfam malope medicamentope introitu pelle^ 
re tradit.Cxtepe bulbi ex aceto di fulphure uulneribus in facie medenf.Per fe uero triti neruope contra 
dione.Et ex uino porrigines.Succu cuna meile canu morfibus.Erafiflrato placet cu pice » Sanguine idc 
cos fiflere tradit illitos cu meile. Alii fi e naribus fluat coriandru di farina adiiciunt.Theodorus di liche/ 
nas cx aceto bulbis curat.Erupentia in capite cu uino auftero aut ouo.Et bulbos epiphoris ide illinit:6i 
fic lippitudini medef :ajque uitia qax funt in facie eop^ rubentes maxime in fole illitis cu meile di nitro 
cmendat.Lentigine cu uino aut cu cumino codis.Vulneribus quo^ mire^funt per fe.Aut ut Damion 
ex mulfoifi qnto die foluanf*lirde di auriculas fradas curat:d^ tefliu pituitas«ln articulop^ doloribus mi 
fcent fanna.rn uino codi illiti uentri duricia pr^ecordiop^ emolliunt.Dyfentericis in uino cx aqua cxk/ 
fti teperato danf. Ad couulfa intus cu filphio pilulis faba: magnitudine. Ad fudore tufi illinunf.Neruis 
litiles.Ideo di paralyticis danf iuxta in pedibus.Qui funt ruffi ex his citiflime fanant cum meile di fale. 
Venerem maxime magarici flimulant.Hortenfii partu cu fapa autpaflb fumpti.Silueflres interaneope 
plagas di uitia cu filphio pilulis deuoratis fedant * Et fatiuope femen cotra phalagia bibif in uinoiipfi ex 
aceto illinuntur contra ferpentiu idusifemen antiqui bibendum infanietibus dabant, Flos bulbopt tri' 
tus crurum maculasruarietatefm igne fadas emendat.Diocles oculos hebetariab iis putat . Elixos aflis 
minus utiles adiiciunt efle:& difficile concoq ex ui uniufcuiuf^ naturae . Bulbine gracci uocat haerbam 
paracae foliisrrubicudo bulbo.Haec tradif uulneribus mire utilis dutaxat recdibus.Bulbus que uomi'' 
tonum uocant ab effedu folia habet nigratexteris longiora utiliflimus ftomacho cibus» 

De afparagis& corruda 6£libyco&:horminio» CA, X. 

Q Sparagifut tradif)cumino quide addito inflatioes flomachi coli^ difcutiunt.Vetrem leniter 

moIliut.Pedons di fpinae doloribus ioteflinorugi uitiis,pfunt.Vino cu coquunf addito ad Id 



VTGESIMVS 

bo^ SC rcnu dolores femS friu oboTojipSderepre cumini bibif.Venere flimuIar.Vrina ciet utiliflime: 
prerq ^ uefica exulcerar.Radix quo<p piurimop; pracdicatioe trira in uino a!bo pota calculos quo^ 
exturbar.Lubo9i& renum dolores fedat.Quidaad uulux dolore radice cum uino dulci ,ppinat.Eade 
in aceto decodta contra elephantia pficit. Aipago trito cu oleo pundum pungi ab apibus negat. Siiue/ 
ftr^ afpagum aliq corrudaraliq libycum uocatiattici horminiu.Huius ad Tupradidla ofa efflcacior uis: 
& cadidiori maior.Regiu morbu extenuant. Veneris ca aqua eo^ decodla bibi iubenr ad hemina .Ad 
idem dcrcmenualetcumanetotritu.Ternisutrug? obolis datur.Et ad feipentium idus fuccus deco-* 
dus.Radix quoqi mifcetur radici marathri inter cfficacifllma auxilia.Si fanguis p urina rcddadfemen 
afparagi&apiiSCcuminiternisoboIisinuinocyathisduobus quinis diebus Chryfippus dari iuber. 
Sic di hydropicis contrariu efTe quis urinam moueatidocet.Item ueneri.Veficcc quoqi nifi codii aqua. 
Si canibus deturioccidit eos.In uino decoda: radicis fuccus fi ore contineatur dentibus mederi. 

De apio Si apiaftro:& heliofclino:8C oreofelino, C A. XI, 

Pio gratia uulgo e(t,Naq! rami largis portionibus per iura inn3ta:& in codimetis peculiarem 
a gratiam habent.Praeterca oculis illitum cu melleiita ut fubindefoueanf feruenti fucco deco^ 

diialiif^ mebropi.Epiphoris per fc tritu aut cu pane aut polenta impofitum mire auxiliatur. 
Pifces quogpfi aegrotdinpifdnisapio uiridi recreantur. Vepe apud eruditos no aliud erutu terra i maio 
re fententiapi audoritatceft.Diftinguif fexu.Chryfippus focmina efle dicit crilpioribus foliis 5i duris: 
crallb c3ule'.faporeacri6iferuido,Diony(ius marcnigrioreibreuioris radicisiucrmiculos gignentem. 
Ambo neutrum ad cibos admittenduumo oino nefas.Na id defundop^ epulis feralibus ducatum.Ipfi 
us quo<5 uifus claritati inimicu.Caule foemin^e uermiculos gigni.Ideo(j eos q ederint flerilefccre ma/ 
res foeminafue.ln puerpiis uero ab eo cibo comitales fieri qui ubera hauriiTt.lnnocctiore tamc ellc ma^' 
rem.Eaiji caufaeft ne inter nefaflos f^ur^ces:d3ncf.Mammap^ duricia Ipofitis foliis emollit, Suauiores 
aquas potui incodu praeftat.Succo maxime radicis cu uino liibop^ dolores mitigat. Eode uire inftilla/ 
to grauitate aurilJ.Semine urina cie timenftrua ac fecundos ptus.Et fi foueanf femine decedo, fugilla-' 
ra reddit coloritcum oui albo illitu. Aut ex aqua codum potiigt renibus medef.In frigida tritum oris 
uulceribus.Semen cum uino uel radix cum ueteri uino uefies calculos frangir.Semen datur ex tribus 
cyathis ex uino albo. Apiaftru Higinus quide melilltiphylon appellar«Scd incofefla danationecft ucne 
natum in fardinia.Contexendaenim funt omnia ex eode noieiapud graccos pendcntia.Olufatrum qd 
hippofelinu uocant aduerfaf fcorpionibus,Poro femine torminibus interaneis medef.ltem^ difficuP 
tanbus urinx feme eius decodu ex mulfo potum.Radix cius in uino dccoda calculos pellir 8i lunabo^' 
ru ac lateris dolores.Canis rabiofi raorfibus poru 8C illitum medef.Succus eius algctescaleficit potus* 
Quartu genus ex eode faciut aliqui oreofehno frutice ac palmu alto redo femine cumino fim ile » Vti/’ 
nac 6i mcftruis eSicax.Heliofdino uis priuata cotra araneas.Sed de oreofelino foeminac purgaf e uino, 
Depctrofelino6i ocimo. CA. XII, 

Lio genere petrofelino qdam appellat in faxis natu.PrJtcipuum ad uomicas coclearibus bmis 
a fucd additi in tyathura marrubii fucci:arqi ita aquar calidae tribus cyathis. Addidere quidam 
bufelino differes breuitate caulis a fatiuo 8i radicis colore ruffo ciufde effedus.Prff ualere con 
tra ferpdes potum &litum,Ocimum quo^ Chryfippusgrauiter increpuit.Inutileellediccns ftoma-' 
cho:urinar:ocu!o^quo^claritati.Prxterea infama fatere^ lethargicos 6C iocineris uitia.Ideoqi capras 
id afpernari.In hoCbus quo^ fugiendu cenfet.Adiiciunt qutda tritum fi operiat' lapide fcorpionem gP 
gnere.Comanducatu 8C in fole pofitu uermes afferre. Alii.uero fi eo die feriaf quifpiam a feorpione qui 
ederit ocimu fanari no pofle.Quinimotradut aliqui manipulo ocimi cum cancris.x.marinis uel 
uiatilibus tritoicouenire ad cu fcorpioes a pximo oes Diodotus in emitericis etia pediculos facere oci'' 
tnum cibu.Secuta aetas alacriter defendrt.Na id die capras.Ncc minus q menta & rutam fcorpionum 
terreftriumidibusmarinoru^ucncnismedericumuinoaddito aceto exiguo, Vfu quo^ comperni 
dehcidibus ex aceto odoratu falurareefle.Ite lethargicis 6i inflamatis refrigerationiiillitu capitis dolo 
ribus cu rofaceotaut myrteoiaut accro.Ite oculope epiphoris ipofitum ex uino,Stomai.ho quoq? ce uti 
k.Inflafliones di ruftum ex aceto diflbluere fumptu.Aluu fidere ipofitum.Vrina ciere . Sic di morbo 
regio bi hydropicis pdefle etiam colcricis.Didillationes eo coli di ftomachi inhiberi.Ergo etia coelia/ 
cis.Philifto deditrde coidum dyfenteric:s:& corra plidonicum .Aliqui di in tenafmo:&: fanguinc excrea 
tibus in uino.Duncia^ praecordiope illinif mamis.Extinguit quo^ ladiis ^uentum, Auribus utilifli' 
mum:infanfiumpraeci{>uecuadipeanferino.Scmetritu&hauflu naribus flernutamentaiSi diflilla' 
tiones capitis quo^ illitu.VuIuas purgat in cibo ex aceto.Verrucas mixto ceramdo futorid tollit , Vc'' 
nerem ftimulat.Ideo® di equis afinif^ admiflurac tempore ingeritur, 

Defilueftriociraoi&erucai&nafturtioi&ruta» CA, XIII» 

Iluedri ocimo uis dficacior ad eade ola.Pecuiiaris ad uitia quae uomitionibus crebris contra/ 
f hunf.Vomicif^ uuluceicotra^ bcftiapi morfus radix in uino eft cfficaciflima.Erucx fcmjcn 

feorpionu uenenis di muris aranei medef.BdIiolas oes inafeeres corpori arcet. Vitia curis i fa 
cie cu meile ilIitu.Letigines ex accto.Cicatrices nigras reducit ad cadore cu felle bubulo. Aiunt uerbera 
fubituris potu ex uino duiicia quada corra fenfum induerc:in condiendis obfoniis tanra dl fuauitasiut 
grreci euromon appellauerint.Putant fubtrita eruca fi foueanf oculirclantatc rcftinii.TulTm) inBntiu 
Ce Jate.Rjdix eius in aqua decoda fraida olTa exirahete.Nain de uenere Hjmulanda diximus tria folia 





UBER 

fituf {Iri eruKE finiflra manu decerpta 81 trita in aqua mulfa fi bibantur.E cotrario nafiurtiu uencrem 
inhibet, Animu exacuir.Vt diximus duo cius genera allium purgat.Detrahit bilem potum in aqua,x» 
denariopi pondo.Cum lomento ftrumis illitum optOmqp braflica praeclare medetur. Altcpe eft nigri/ 
os:q<f capitis uitia purgat. Vifum clarificat.CBmotas mentes fedat ex aceto fumptu m.Lyenc ex uino 
potum uel cum fico.TuflIm ex mellerfi quotidie ieiuni fummanr.Seme ex uino omnia intcftinorum 
animalia expellir.EfFicatius addito mentaftro.Prodeft 8C contra fufpiria tuflim cum origano & uino 
dulci.Pedoris doloribus dccodlum in ladie caprino.Panos difcutit cum pice:exrrahitgp corpori aculc/ 
os.Et maculas illitum exaceto,Contra carcinomata adiicitur ouop^ album.Et iyenibus illinif ex aceto 
Infantibus uero e meile utiliirime.Seftius adiicit hoc ferpentes fugarerfeorpionibus rcfiftere.Capitis do 
lorescontritnm:& alopecias emedareaddito,Smapigrauitatem aurium trito impolito auribus cum 
fico:Dentium dolores infufo in auris fucco.Pruriginem 8C ulcera capiris cum adipe anferino.Furuncu 
los concoquit cum fermento,Carbunculos ad fuppuratione perducit:& rumpit,Phagedenas ulcerum 
expurgat cum melle.Coxendicibus delumbis cum polenta ex aceto illinitur.Itemlichnei.ltem ungui 
hus TcabristQuippe natura eius caudica ed.Optimum aute babylonium.Siluefiri uero ad om'nia ea d 
fedtas maioMn praecipuis autem medicaminibus ruta ed.Latiora fatiuae folia.Rami fruticofiores»Sil/ 
uedris horrida efferum edrdc ad omnia acrior.Succus exprimitur tufa ea 8C afpera modice aqua.Et in 
pyxide cypria afieruaturtHic copiofior datus ueneni noxia obtinet.Macedonia maxime iuxta flumen 
olcimum.Mirumqi cicutae fuccoextinguitunadeoetiauenenop^aenenafunt.Quando cicutae fuccus 
prodeft manibus colligentium ruta.Caeterum inter prima im mifeetur antidotis prjecipuae^ galaciae, 
Qutecun^ aute rura aut per fe aut antidoto ualet foliis tritis 8C ex uino fumptis.Cotra aconitum ma 
xime 8£ uifcum Jte fungos fiue in poto detur:fiue in cibo.Simili modo cotra ferpentium idlusiutpote 
cu muftellae dimicaturae cu iis rutiprius edMo fe muniat,Sed ualet & cotra fcorpionii i(dus:&: araneo/ 
rum;apum:crabronum:uerparuaculeos.Etcataridas:acfa!amadras:canifuerabiofi morfus : acetabuli 
meniura fi (bccus e uino bibif.Et folia trita uel comaducata fponunf cu meile 6C fale uel cum aceto 8C 
pice decoda,Succo ueropunidos aut etia habentes negant feriri ab lis maleficiis,Serpetefo, li uratur lu 
fa nidore fugere,Efficaamma tamc eft filueftris radix cu uino fumpta.Eandc adiiciunt elficatiorem eo 
fub diuo pota.Pythagoras 8£ in hac mare minoribus haerbaceigp coloris fofiis a foemina difereuit : etia 
latioribus foliis & colore,Idegp oculis noxia putauit faUb:quonia fculptores 8C pudores hoc cibo utun/ 
' cur oculojic caufa.Cum pane quoqt uel nadurtio fatiu^e at^ filuedris pp uifum.Vt aiunt multi : fucco 
eius cum meile artico inundi difcuflerunt caligines:uel cum la(de mulieris puerum enixaetuel puro fuc 
co angulis oculcpe ta(dis*Epiphoras cum poleta fpofira«Lenit aut capitis dolores pota cu uino aut cum 
acero:& rofaceo illita.Si uero fint cephaleatcu iarina hordeacea uel acero«Eade cruditates difcutirrmox 
inflatioestdolores flomachi ueteres.Vuluas apeht,Corrigir^ couerfas illita in meile toto uentre 8C pe. 
ftore.Hidropicis cum ficu 8£ decoda ad dimidias partes pota^ ex uino . Sic bibif BC ad pedoris dolo/ 
restlatefuqi 8C Iubo^.Tunes:rufpiria:pulmonum:iocine^:renum uitia:horrores frigidos.Ad crapulae 
grauedincs,Decoquunf folia poturis,Et in cibo uel cruda uel deceda ccdiraue ^dett.ltc torminibus 
in hyfopo decoda.Etcu uino. Sic & fanguine fiftit interiore:6C nariu indita.Sic & collutis dentibus ^/ 
defi. Auribus quoqt in dolore fuccus infundidcuftodito ut diximus modo.E filueftri uero cotra tardi 
cate 8i fonitum cum rofaceo uel cu laureo oleo aut cumino 8i raelle.Succus 6i phreneticis ex acero tn> 
tx inflillaf in tpa 8C cerebru. Adiecerunt aliqui 8C ferpillu & lauji illinentes capita & cola, Dederunt 6C 
lethargicis ex aceto oIfaciendum»Deder4int6<: comitialibus bibendii decodaeiuccu in cyathis quattu/ 
or ante acceflionesrquaji frigus intolerabile eflkAlfiofif^ cruda dari in cibo.Vrina quogs uel cruetam 
pellit.Focmina^ etia purgati6es:fecudaf^:etia emortuos partus:ut Hippocrati uidef :ex uino dulci ni/ 
gro pota:ira^ illita dC uulua» caufa etia mflire iubet.Diocles 6C cardiacis imponit ex aceto 8i meile cu 
farina hordeacea*Et contra ileum decoda farina in oleo ac uelleribus colleda,Multi uero & contra pu/ 
rulentas excreationes ficcat drachmas duas fulphuns una & dimidia fuihi cefent.Et contra cruentas ra 
mos tres in uino decodos ,Daf 8C dyfentericis cum cafeo in uino cotrita . Dederunt & cum bitumine 
infrida potioni .ppter anhelitum.Ex alto lapfis feminis tres uncias:olei:Iibra:uinii^ fextario illinitur. 
Cum oleo codis foliis partibus quas frigus aduflerit.Si urinam mouer(ut Hippocrati uidef)inirum 
efi quofda dare uelut inhibente potuicotra incotinentia urinx,Pforas 6i lepras cum meile & alumine 
illita emedat.Ite uitiligines uel rugas ; flruma 6C fimilia cu hircinio 8i adipe fuillo ac taurino i'euo,Igne 
facru ex aceto df oleo:uel pfimythio.Carbunculum ex aceto.Nonulii laferpitium una illini iubentdine 
quo epinydidaspuflullascurattlmponunt&mamis turgentibus decodam 6C pituitae eruptionibus 
cum caera.Teflium uero epiphoris cum ramis laureae teneris:adeo peculiari in uifceribus his efledu:ujc 
filueflri ruta cum axungia ueteri illitos ramices fanari prodant.Fr^a quo^ membra femine trito cd 
c^ra ipofitOtRadix rutae fanguine oculis fuflufum:& in toto corpore cicatrices aut maculas illita eme 
dat.Ex reliquis quo^ quae tradunf :mi^ eflicum feruente rutae natura elTe coueniat, Fafciculae eius in 
rofaceo decodu addita uncia aloes pundis fudorem reprimerejte^ generanoes ipediri hoc cibo.ldeo 
^fluuio genitali datur;d£ uenere crebro per fomnia imaginatibus,Praecauendum efl grauidis abftine/ 
ant hoc cibo,Necari enim partus iuenio. Eade ex oibus fatis quadrupedi! quo^ morbis in maxio ufu 
efl ;fiue diflicile fpirantibusifiue contra maleficiorum animalium idus infula per nares ex uino : aut fi 
fanguifugam uhaufecinexacetoidCquocungiinfimilimocborum genereiutin homine temperato. 



V 



/ 



1 




VlGESfMVS 

i DcmcnfaRro6<: menta &pulegio:&:nepeM6; de cumino; CA. XIIII* 

fintaftru filueftris mera eft;differens fpecie quafi figura ocimirpulcgii colore. Propter 
m quod quida filueftrepulegiu uocar.Iis comanducatis & impofitis fanari elephatiani;ficur tna 
gni Pompeii state fortuito cuiuflia expimcto ^pter putore in facie iliira copemi eff.Eade iU 
linuntur bibuntur^ aduerfus fcofopiedras & ferpetiu idfus 8C drachmis duabus in uini cyathis duobus 
Aduerfus fcorpionum k5us cum fale oleo Si acetodte aduerfus fcolopedras ius decodfi. Aduerfufcp oia 
uenena feruantur folia arida ad farinse modu.Subftratum uel accefum fugat fcorpiones.Potum foemi 
nas purgat a partu::fed partas necat.Ortopnokisitorminibus colericis efF(caciflimum«Ite lumbis.Po'' 
dagris ipofitum. Succus naribus uerminofis fftillaf.ln regio morbo bibif.Strumis iliinif.Oia uencris 
inhibet.Tineas pellit ex aceto potum.Cotra prurigine ex aceto infundif capiti in fole.Metx ipfius odor 
animum cxcitatiSi fapor auiditate in cibis ideo in mama^ mixtura familiares ipfae acceflere ut coire de 
fare^ lac no patianf.Quare laifbs potionibus addif, -ne huius coagulati potu ftranguIenf.Datn in aqua 
Si mulfo eade ui refiftere 8C generationi credificohibendo genitalia defari, Aeque maribus ac foeminis 
fiftit fanguinciSi purgationes foeminapc inhibet.Cum amylo ex aqua pota coeliaco^ impetus. Syratio 
Si uomicas uuluac curauinille Si iocin^ uitia ternis obolis ex mulfo datis item fanguinem excreantP 
bus in forbitionem.VIccra in capite inwntium mire fanat» Arterias humidas ficcanSiccas aftringir.Pi-' 
tuitas corruptas purgat in mulfo Si aqua. Voci fuccus fub certamine utilis dumtaxat:Si qui gargarizaf 
uua tumente adiedfa tuta Si coriadro ex lafte.Vtilis Si cotra tonfillas cum alumine.Lingux afperae cu 
meile. Et couulfa intusp fe uitiifgp pulmonis.Singultus Si uomitiones fiftit cum fucco granati ut De-' 
mocritus moftrat.Recetis fuccus narium uitia.Spiritus fubdudos emendat.Ipfa trita choleras in aceto 
quide pota.Sanguinis fludtiones intus.Iletim etia ipofita cu polctaiSi fi mamae tendantur.lllinimr Si te 
poribus in capitis dolore»Sumif Si cStra fcolopedras Si fcorpiones marinos Si r.d fcrpentes.Epiphoris 
illinif' Si oibus in capite eruptioibus Jte fedis uitiis .Impetigines quo^ uel fi tencaf tantum ^hiber. Au 
ribus cu mulfo inftillaf. Aiunt Si lyeni mederi ea in horto guftata ita ne uellaf :fi is q momorderit dicat 
fc lyeni mederi p dies noue. Aridae quo^ farinae tribus digytisapprehenfam Si ftomachi dolorem feda 
re in aquarSi fimiliter afperfa in potione uetris aialia expellere. Magna focietas cum hac ad recreandos 
defccftos alo pulegio cum furculis fuis in ampullas uitreas aceti utrif^ dciedlis.Qua de caufa dignior c 
pulegio corona uertigini q e rofis cubiculis noftris pronuntiata eft.Na Si capi tis dolores ipofita dicitur 
leuare.Quin Si oMatu capita tueri cotra frigopt aeftuf^ iniuriarSi ab fiti tradif.Nccj acftuare eos qui du 
os e pulegio furculos ipofitos auribus in fole habeant. Illinif’ etia in doloribus cum poleta Si aceto.Foc/ 
mina efficatior.Eft aute hzc flore purpureo.Mas candidu habet, Naufeas cum fele Si poleta in frigida 
aqua pota inhibet.Sic Si peiftoris ac uetris dolorc.Stomachi aute ex aqua intercifioes fiftitiSi uomitio-' 
nes cum aceto Si polcta.lnteftino^ uitia meile decodla Si nitro fenat.Vrinam pellit ex uinorSi fi ami/ 
neum fit:8i calculos Si interiores oes doIorcs.Ex meile Si aceto fedat mcftrua-.Si fecundas.Vuluas con 
uerfes corrigit.DefundJos partus eiicit.Semeobtumefcetibus olfatu admouef. Comitialibus in aceto 
cyathi mefura daftSi aquae infelubres bibed^e funtitritum infpergif.Salfirudines corporis fi cum uino 
tradaf mfnuir.lMeruopi caufe Si in con tradlione cum fele Si aceto Si meile confricaf epiftotono. Imbi' 
bif ad ferpetium iiftus decodium. Ad fcorpionum in uino tritumrmaxime qij in ficcis nafcif.Ad, oris 
cxulceratioesiad tuftim efficax habef.FIos recetis incefus pulices necat odore.Xenocrates pulegii ramu 
lana inuolutum in tertianis ante acceflione olfaiftandu dariiaut ftragulis fubiiciiSi ita collocari aegrum 
inter remedia tradit.SiIueftri ad eade uis efficacior eftrqd* fimile eft origano minoribus foliis q fatiuil: 
Si a qbufdadi(ftamusuocaf.Guftatum a pecore caprif^ balatum concitat.Vnde qdam graeci litteras 
mutantes blechon uocauerunt.Namra tam feruens eft:ut illitas partes exulceret.TufIi inter fridliones 
fricari ante balnea couenit Si ante acceftionum horrore cSuulfis & torminibus.Podagris mire prodeft. 
l^aticiscummelleSifalebibedum datur.Pulmonum uitia excreabilia facit. Ad lyene cum fale utile 
eftrSi ueficae Si fufpiriis Si inflarionibus decodfum fucco acqualitenSi uuluas corrigitiSi cotra fcolope-' 
dram terreftrc uel marina ; ite fcorpiones.Priuatimue ualet cotra oem morfum.Radix cotra increlce/ 
tia ulcera recens potetifllma. Arida uero cicatricibus decorem affert. Ite pulegio eft mpetx<$ focietas» 
Decoifta enim in aqua ad tertias difeutiunt frigora»MuIieruqp meftruis ^funr.Et aeftate fedant calores. 
Nepeta quoi^ uires contra ferpeies habet.Fumum ex ea nidoregj fugiuntiq Si fubfternere in metu ob 
dormituris utile cft.Tufa egilopis IponifiSi capitis doloribus reces cum tertia parte panis teperata acc^ 
to illinitur.Succus eius inftillatus naribus fupmis pfluuium fenguinis fiftit.Itc radix cum myrti femi 
ne in paflb tepido gargarizata anginis medetur.Cuminum filueure eft prxtehue quaternis aut quinis 
foliis ucluti ferratis.Et in fetiao magnus ufus in ftomachi prxdpue remediis.Difcutit pituitas dc infla 
tiones.T ritum Si cum pane fumptum uel potum ex aqua uino^ tormina quom Si Iteftino^t dolores, 
Verumtame oem pallorem bibentibus gignit.lta certe ferqnt.Portii Latronis clari inter magiftros di 
cendi ad fecftores fimilitudine coloris ftudns contra aemulos imitatosiSi pauloante lulium Vindice ad 
fedlorem illum a Nerone libertatis captatione teftametis fic lenocinatum. Narium fanguinem paftillis 
inditum uel ex aceto recens fiftit, Et oculo^ epiphoris per fe impofitum tumentibus cum meile jpde ft 
infamibus imponi in uentre fetis eft.Morbo regio in uino albo ab alienis datur. 

De cumino xthiopicoiqure urinam ftringinSd decappariiSi de 

ligufticoifiuepanaceiSi cunila bubula, CA, XV. 



UBER 

Ethfopfcu maxime in pofca illinitur cu meile. Africano priuarim urinae in cotincria cohiberi 
a puta nt.Satiuu datur 6C ad iocineris uitia roflu tritu in aceto » Ite ad uertiginemdis uero quos 

acriorem urina mordeat in dulci tritum uinoraduuluarum uitiain uino.Practcrg! impoflis 
uellere Foliis teftium tumoribus toftum tritu^ cum meile aut rofaceo & caera.Silueflrcad omnia ea-» 
dem cfficatius.Prxterea ad (erpentes cum oleoiad feorpionesrad fcoIopcdras,Siftit & uomitione nau/ 
feaf^ ex uinotquantum apprehenderint tres digyti.Propter colum quod bibitur.lllinirur^ uel penicil 
Iis feruensiuci aftringif fafciis,StraguIationes uulux potum in uino apit tribus drachmis in tribus cya 
this uini.Auribus inuillaf ad fonitus at^ tinnitus cum feuouirulino uel melle.Sugillatis illinitur cum 
meile &uua pafla6iaceto.Lcntigini nigrae ex aceto.Eft cumino fimillimum quod graeciuocant am' 
mi.Quidam uero aethiopicum cuminu id cfle exiftimant.Hippocrates regium appellat:uide;licet quia 
efficacius in tegypto iudicauit.Pleri 9 alterius naturae in totu putat.quonia fit exilius & cadidius.SimP 
lis autem dC huic ufus«Na & panibus alexandrinis fubigif:& cu alimentis intemonifjnflatioes & tor^ 
mina difcutit»Vrinam 6C mefirua ciet«SugilIata & oculo^ epiphoras mitiganCu lini femine fcorpionu 
iftus in uino potum drachmis duabus.Priuatimg! cerauaru cum pari portioe myrrhae.Colore quogp 
bibentiu fimiliter mutat in paIiore.Suffitum cum uua pafla aut refina uuluas purgat.Tradunt facilius 
concipere eas quae odorantur id per coitu, De cappari fatis dixim us inter pegrinos frutices.No utendu 
trafmarino.Innocetius italicu eft.Ferut eos q quottidie id edunt paralyfi no periclitarimec lyenis doIo/' 
ribusiRadix eius uitiligines albas tollittfi tritae in folefricenf. Spleneticis j?de(l in uino pota . Radicis 
cortex duabus drachmis depto balnea^ ufu.Ferut^trigintaquin^ diebus p urina & aluii totu lyene 
emitti.Bibid’ in lubo^ doloribus ac paralyfi,Dentiu dolores fedat tritu ex aceto femc decoduiuel raan 
ducata radix.Infundif auriu dolori decoau oleo.VIcera quae phagedenas uocat folia di radix recens cii 
meile fanat.Sic&ftrumasdifcutitradix.Parotidasuermiculof^codfain aqua. Iocineris quo^ malis 
medef.Dat & ad tineas in aceto & melle.Oris exulcerationes in aceto decodta tollit.Stomacho inutiles 
ce inter audores couenit,Ugufticu aliq panace uocanftomacho utilceft.lte couulfionibus 8i iflationi-' 
bus,Sunt & gda q cunila bubula appellaueiut uti diximus falfo.Cunilae pter fatiua plura funt in mediV 
cina genera, Quae bubula appellatiieme pulegii habetrutilead uuincra comaducatu ipofitu^iut qnto 
pofl die foIuaf,C6tra ferpetes quogp in uino bibifiac tritu plagx iponif.VuInera ab iis fadla pfricafiltc 
tefludincs cu ferpentibus pugnaturae' hac fe muniunt.Quidamqj in hunc ufum panacem uocat.Sedat 
€C tumores dC uirilium malaificca uel foliis tritis in omni ufu mire congruens ex uino. 

Item de cunilaifiue origano:6C de cutiilagine:&l cunila molli:& libano/ 

tide:&: de cunila fatiua» CA. XVI» 

St alia cunila gallinacea appellata a nofirisia graecis origanu hcracleoticu. Prodefi oculis tritai 
e addito faIe,Tuflim quo^ emedat di iocine^ uitia.Latepe dolores cum farina oleo Bi aceto in 
forbitione teperata.Praecipue uero ferpentiii morfus.Tertiu genus efl eius:quae a graecis ma' 
fcula a nofiris cunilago uocafiodoris foediiradicis ligncfacifolio aipero.Vires eius uehementiflimas in 
cibus iis generibus ea^ tradunt.ManipuIo quo^p eius adiedfo oes etia a tota domo blattas couenire ad 
ea.Priuatim aduerfus feorpiones ex pofca pollcre,Tnbus foliis ex oleo pundo hoie fugari ferpentes, E 
cotra rio quae mollis uocaf ipilofioribus foliis ac ramis di aculeatis,Trita mellis odore habet digytis ta/ 
ifu eius cohaeretibus. Altera thuris q libanotide appelIamus,Medetur utra^ cotra ferpetes ex uino uel 
aceto.Pulices etia cotritae cu a^parfae necat.Satiua quo^ fuos ufus habet.Succus eius cu rofaceo auri/ 
culas iuuat.Ipfa ad idfos bibif .Fit di ex ea raotana fcrpille fimilisiefficax cotra ferpetes • Vrina mouer» 
Purgat&apartumuIicres.Concodionem mire adiuuat:& ad cibos auiditate.Vtra^ uel in cruditate 
ieiuniisinportioneafpera,Luxatisquo^utiIis,Contrauefparumdi: fimilesidfus ex farina hordeacea 
di pofca utililIima»Ubanoridis alia genera fuis dicentur locis, / 

De piperiti di origano:di oihimine:prafio:& tragorigano;& heraclio: 
6Clepido:6Cdegith:fiuemeIathio:&anifo, CA. XVII» 

p Iperitis q di filiquaftru appellauimus cotra morbos comitiales bibif Caflore taliter dcmoftra 

te,Caulerubro & logotdenfis geniculisifoliis lauri:feminealbo:tenui:gu(fu piperis.Vtilisgin 
giuis:dentibus:oris:fuauitati:& rudlibus,Origanu qd' in faporecunila atmulaf (ut diximus)plura ge/ 
nera I medicina habet:& onitin uel prafion appellatmo dillimile hyfopo.Priuatim eius ufus cotra tor/ 
fiones (!om achi in tepida aqua:& cruditates.Cotra araneos feorpioef^ in uino aIbo,Luxata di iculTa in 
aceto di oleo di lana.Tragorigano fimilis eftferpillo fiIueftri»Vrinacier,Tumorcs difcutit cotra uifcutn 
potu uiperxg? iffu efficaciffimuifiomachoacida luflati di pcordiis,Tuflietibus quo^ cu meile daf:6^ 
pleureticis:& pipneumonicis,Heracliu quo^ tria genera habet nigrius latioribus foliis glutinofum.AI 
te^ exilioribus mollibuf^ fanfuco n5 diffim ile:qa aliq prafio uocare malut.Tertiu efl: iter haec mediu 
minus q caetera efficax.Optimu at creticu,Na di lucilde olet,Proximu fmyrneu,Deide hcracleoticu ad 
potu utiliusjqd othimin uocat.Cois aut ufus ferpetes fugare pcufTis efui dare decodfu.Potu urina ciere, 
Ruptis couulfis mederi cu panacis radice.Hidropicis tu fico aut tu byfopo acetabuli mefuris decoffii 
ad fexta,lte fcabierpruriginc pforas in decifione balneaj^.S uccus auribus ifundif cu laffe mulieris.Tdfi 
lis quo 9 di uuis medef. Capitis ulceribus.Venena opii di gypfi extinguit dccofluifi cu rinerc dC uino bi 
bif, AIuu mollit acetabuli mefura.Sugillatis illinif.lte detiu dolornqbus etia di cadorc facit cu meile 
nitro»Saguine nariu fiflit.Ad parotidas decoquif cu hordeacea farina, Ad arterias afperas cu galla 6C 



VIGESrMVS 

i inclleterit'. Ad lyene folia cu meile & raIe»Cra(Tiorcs pituitas 6C nigras extenuat codu cum aceto 8i (ale 

I furaptu paulatim. Regio morbo tritu cu oleo 8C nares infundif.Lafli pcrungunf ex eo:ita ut ne uenrer 
I attingaf.Epinydidas cu pice fanar.Furunculos apircu fico trita,Strumas cu oleo & aceto 6i farina hor/ 

I deacea^Lateris dolores cu fico iIlitu.Flu£tiones fanguinis in genitalibus tufum ex aceto illitu.Reltquias 

purgationu a partu.Lepidiu inter urentia intelligic.Sic&T in facie cute emedat exulcerandoiur rame ese 
ra 6C tofaceo facile fanef,Sic lepras 8C pforas tollit femp facile:& cicatricu ulcera.Tradut in dolore den-' 
tiu adalligatu brachio qua doleancopefeere doIore.Gith exgraccis alii mclathioralii melaPpermon uo/ 
cac.Optimu g excitatiflimi odoris:& q n^errimu.Medef ferpentiu plagis & fcorpionu.lllini ex aceto 
6C meile reperio.Inccfoji ferpetes fogari.Bibif drachma una cotra araneos.Dinillarione nariu difcuut 
tufum in linteolo olfatulOpitis dolores illitu ex aceto & infufum nanbus.Cu mirino ocuIcp^ epij ho 
ras 8C tumores.Dentiu dolores coitu cu aceto»Vlcera oris tritu aut comanducatu.Ite lepras & letigines 
ex aceto, Difficultates fpiradi addito uino potu.Duricias tumorefgi ueteres & fuppurationes illitu.Lac 
muliepi auget cotinuis diebus fumptUtOjlligif fuccus eius ut hyofcyami.Similiter largius uent nu efl 
qij miremuneu ferae gratiffime panes etia codiat. Oculos quoij purgat,Vrina 8i meftrua ciet.Quini 
mo lintheolo illibatis tantu granis.xxx*fecudas trahi reperio.Aiut di clauis in pedibus mederi tritu in 
urina,Culices fumtu necareiitem mufcas.Et anifum aduerfus feorpioes ex uino bibifta Pythagora in 
' ter pauca laudatu (Tue crudu fiue decoituiite uiride ariduue oibus qua: codiunf :qusq; it ingunf defide 
ratUtPanis etia cruftisinferioribus fubditu.Saccis quo^ addif .Cu amaris nuabus uina comedat.Quin 
ipfum oris halitu iucudiore facit.Feroreq^ tollit maducatu matutinis cu fmyrneo & meile exiguo.Mox 
uino collutu uultu iuniore pftatiinfomnia leuat fufpefum in puluino ut dormietes olfaciat. Appetentia 
ciboji pracftattqdo id quo^ inter artificia delicisc feceretex quo labor defiir cibos pofcere.Ob has caulas 
gda anicetu id uocauere.LaudarifTimu efl crcticu.Proximu jcgyptiu.Hoc liguftici uice preeftat in codi-' 
tnetis.Dolores capitis leuigat fuffitu naribus*Epiphoris oculo» radice eius tufam iponit lollastipfum 
cu croco pari mo 8i uino:& p fe tritum cu polenta ad magnas nudlionesiextrahendagi fi qusc in oculis 
inciderint.Narium quogi cardines cofumir illitu ex aqua,Sedat anginas cum meile & hylopo ex acero 
gargarizatum.Auribus infundif cum rofaceo.Thoracis pituitas purgat tofiumicu meile fumptu meli 
ustCum acetabulo anifi nuces amaras.Upurgatas tere in meile ad tuillm.Facillime uero anifi drachmae 
tresipapauerisduaemifcenf meile ad faba: magnitudinem:& ternis diebus fummunf.Pra:cipuum au 
te rudtus.ideo inflatioibus fiomachi Si inteflinoj: torminibus Si coeliacis medetuuSingultus Si olfatu 
decorum potum ihiber.Foliis decodfis digerit cruditates luccus decoflitipfum cum apio olfatum fter/ 
nutamenta inhiMt.Potu fomnu concitar.Calculos pellir.Vcmitiones cohibet:& praecordiope tumc^ 
& pei3:o^ uitiis.Neruisquoq> qbus (ucciniSum efi corpus utilifiimum.Prodefieius capitis doloribus 
tnuillati fuccum cu oleo deccdi .Non aliud utilius uentri Si intefiinis putatndeo dyfenrericis Si tenaP 
mis datur tofium. Aliqui addunt Si opium pilulis in die ternis lupini magnitudine Si in uini cyatho di 
lutis.Dieuches Si ad lumbof: dolores fucco ufus eft.Seme hydropicis Si coeliacis dedit tritum cu meO'' 
ta.Vcp: Si radicem ad renes,Darion haerbarius parturientibus eo caraplafma impofuit cum apio,ltcm 
uuluap^ dolon.Deditg; bibendum cum aneto parturientibus.Phreneticis quogi illinunt reces cum po 
ienta,Sic Si infantibus comitiale uitiu aut cotradlioes fentietibus.Pythagoras qdc no corpori uitio co 
mitiali in manu haberes.ldeo^ gplurimu domi ferendu.Parere quo^ facilius olfantes,Et fiatim a par 
lu dandum potui poleta afpeia. Sofimenes contra oes duricias ex aceto ufus eft.Eo Si cotra lalTitudines 
in oleo decoquens addito nitro.Semine eis poto lafiltudinis auxtliu uiatoiibus fpopodit.Heraclides ad 
infiationes fiomachi feme tribus digyris cum cafiorei obolis duobus ex mulfo dedir.Similiter ad uen-? 
trisiaut intcfiino^ inflationes,Et ortopnoicis quod ternis dygitis prehenderit feminisitantunde hyo'* 
fcyamicu laifieafinino.Multi uomituris acetabula eius Si folia lauri dece trita in aqua bibeda inter 
na fuadcr,Stragulationes uuluse fi maducenf:& linat caliduiuel fi bibat cu cafioreo in aceto Si meile fc 
dat. Vertigines aptu cu focmine cucumeris Si lini pari mefura rrinu digyto^ uini albi tribus cyathis di' 
icutir.Cleopolemus ad quartanas trinis digytis feminis anifi Si foeniculi ulus eft in aceto Si mellis cya/” 
tho uno.Lenit articulares morbos cu amaris nucibus illinicu.Sut Si q afpidO uenenis aduerfari natura 
cius putet, Vrina ciet.Sitim cohibet.Venerc ftimuiat.Cu uino fudore leniter prrefiat.Vcfies quo^a ti' 
neis defendit*Efficacius femper recens Si quo nigrius.Stomacho tamc inutile efi pr^eterq innato* 

De aneto Si fagapenio;&: de papauere albo Si nigro:6i quo fuccus 

haeibarum colligendus efi:& de opio* CA. XVIII* 

Netum quoqp rudus uomet:& tormina fedat, Aluum fifiit * Epiphoris radices illinuntur ex 
a aqua uel uino.Singultus cohibet femen feruens olfatum*Sumptu ex aqua fedat cruditates. 

Cinis eius uuam in faucibus leuat .Oculos Si genituram hebetat : facopeniu qtf apud nos gi> 
•gnif in trafmarinoalienaf.Illud.n*ammoniaci lachiymre fimilefagapenion uocaf,Prodeft latep^ Si pe 
doris doloribusicouulfisitufiibus ueteribus:excreationibufg:praecordio^ rumoribus.Sanat Si uerti-' 
gincs:tremulos:opifiothonicos:lyenes:lubQs:pfridiones.Daf Si olfadandum ex aceto in ftrangulam 
uuluae.CcCteris &potu daf:& cu oleo infricaf.Prodefi Si cotra mala medicamda . Papaueris diximus 
generai&fpontenafcentis alia promifimus.Sedfatiui albi calix ipfe teritur & bibitur fomni caula.Se> 
•men elephantis medetur.E nigro papauere fapor gignitur fcapo incifoiur Diagoras fuadet cu turgefeit 
cit lollas cu deflprefcit hora dia fcieniihoc eif cum tos in eo exaruecii*Incidi iubent fub capite & calicc* 




LIBER 

Ncc m alio genere ipfum indditur eaput.Succus & hic:& haerbae cuiuf^ lana excipitur. Aut fi exiguus 
cfi:ungue pollicis aut la<3ucis;6C poftero die magis quod inaruit, Papaucris ucro largus dcnfaf in pa 
flillos tritus in umbra ficcatur non ui fopori fera modo;uepi fi copiollor hauriaf:etia mortifera p Ibm/ 
nu:opion uocat.Sic feimus intereptu Licinii Cecinnae prxtorii uiri patre in hifpania baiulicu quoniam 
ualicfo ipatibilis odiu uita; fedfle.Ire plerof^ aliostQua de ca magna cocertatio extitit.Diagoras Qi Era 
fiftratus in totu danauere:5C ut mortifegi infundi uetates,Praeterea quonia uifui noceret» Addidit An/ 
dreas:ideo no protinus excecari:eo quonia adulteraf alexadriae.Sed poftea ufus eius non iprobatus eft 
medicameto nobiliiqd* diacodion uocat«Semine quoq; eius trito in pafiillos e ladie ututur ad fomnu: 
Ite ad capitis dolores cu rofaceo.Cii his auriu dolori inlhllatu»Podagris illinif cu ladie muIieji.Sic 8C fo 
liis ipfis iftunf ad facros ignes»Ite uulnera cu aceto.Et tamen danauerim collyriis adduMulto^ magis 
quas uocat lexipyretasrquaf^ pepticas 6i coeliacas.Nigru tame i coeliacis uino daf.Satiuu omne magis 
rotudat capita. At filueftri longu ac pufillu:& ad oes effeiftus ualentius.Decoquif 8C bibif cotra uigilias; 
eade$ aqua fouer or a.Optimus in ficcis: 6C ubi raro pluit»Cu capita ipfa 6i folia decoquunf:fucus me^ 
coniu uoca£:multu opio ignauior.Experimentu opii eft primu in odore»Since 9 i.n»perpeti no mos eft. 
Dein in Iucernis:ut pura luceat ftamaraut extineftum demu oleat.Quae in fucato no eueniunt. Accendi 
turquo^ difficilius:6C crebro extinguif. Eft finceri experimentum & in aqua quia nebula innatat . Fi/ 
dium in pofea coit:fed maxime mip^ xftiuo fole deprehendi:fincerum»n.fudat;&: fe diluit:donec fucco 
recenti fimile fiat»Mnefides optime feruart putat hyofcyami femine adiedo. Alii in faba. 

De empradlico & ceratico;6C glaucio fiue paralio:6C heracrio fiue 

aphro:6Cdediacodio. CA. XIX« 

Nter fatiua eft 3C filueftria medium genusiquod nifi in aruis efietirpote nafceretur.Rhiam uo 
i cauimus & erraticum.Quidam id decerptum ptinus cum toto calice mandunt, Aluum exi' 

naniunt capita quinqp decodia in uini tribus heminis pota fomnum faciunt : filueftrium unu 
genus ceratitin uocat : nigrum icubitali altitudinerradice crafleifiC corticofa:ca!iculo inflexo ut cornicu' 
la.Folia minora 6C tenuuiora q caeteris filueftribus:feme exile.Tempeftiuum eft meflibus.Aluum pur 
gat dimidio acetabulo in muiro.FoIia trita cum oleo argemmas iumentorum fanant» Radix acetabuli 
menfura coifta in duobus fextariis ad dimidias datur ad lumbo^ uitia 6C iocineris.Carbunculis mede/ 
tur ex meile folia»Quidam hoc genus glaution uocanr alii paralion.Nafcitur enim in afflatu maristauc 
nirrofo loco» Alte^ eft m filueftnbus generibus heraclioniuocaf ab aliis ^hron.Foliis ii procul intuea' 
ris fpeciem paflerum pr^efentibusiradice in fumma terree cuteifoeminee (pumeo* Ex hoc lina fpledore 
trahunt eeftate.Tunditur in pila comitialibus morbis acetabuli mefura feminis in uino alboiuomiric/ 
nes enim facit»Medicamento quod diacodion 8C afteriace uocaf utiliftimu. Fit autem huius papaueris 
aut cuiufcun^ filueftris capitibus.cxx.in aquae caeleftis fextaris tribus biduo maceratisiin eadem^ de/ 
co(ftis:deinde ficcatistireru^ cu meile decoais ad dimidias pai tes uapore tenui. Addidere poftea drach/ 
mas fenas croci:hypociftidis:thuris:acicee:&: pafli cretici fextarium«Hac oftentatione fimplex quidem 
&antiqua illa falubritaspapauered^ meile conftat» 

De tithymalo 8C archelio:8i portulaca fiue peplio:8i coriandro & de atriplici C A» XX« 

Ertium genus eft tithymalo:mecona uocatialii archalioifolio leui:albo:capite magnitudinis 
t fabac.Colligituruuaflofente.Siccafin umbra, Seme potum purgataluum dimidioacetabu/ 

lo in muIfo.Cuiufcun^ aut papaueris caput uiride ucl ficcum illitum epiphorasoculorum le 
nit.Opium ex uino miraculo fi ^tinus detur fcorpionii idlibus refiftit, Aliqui hoc tatu nigro tribuunt: 
fi capita eius ucl folia teratur.EftdC portulaca qua peplion uocannno multum fatiua efticacior . Cuius 
memorabiles ufus tradunf .Sagittape uenena 6C ferpetium hemorroidum 8C praefigrum reftringi : jp ci 
bo fiimpta 8C plagis impofita extrahit.Ite hyofcyamo poto e paflbgi expreflb fucco.Cum ipfa non eft: 
femen cius fimili effedu j)deft»Refiftit dC aquaji uiciisxapitis dolori:ulceribu% in uino tufa Si impo/ 
fira.Reliqua ulcera comaducata cum meile fanat.Sic dC infantium cerebro imponituriumbilico^ ^ci 
duo.In epiphoris uero omnium fronte teponbuf^ cum polenta. Sed ipfis oculis e k&edc mcIle.Eadc 
fi procident prodeft oculistfoliis tritis cum corticibus fabar»PuftuIis cum poleta 8i fale dC aceto ac aera. 
Et ulcera oris tumorem^ gingiuatum comanducata cruda fedat.Item dentium dolores*Tofillarum 
ulcera fiiccus decodIae.Quidam adiecere paulum murr£e.Na 6C mobiles dentes ftabilit commanduca/ 
ta»Cruditates fedatiuocem^ firmandi fitim arcet»Ceruicis dolores cum galla 6i lini femine pari men' 
fu ra fedat.Mam marum uitia cum meile aut cimolia creta»SaIutaris U fufpiriofis femine cu meile haa 
fto, Stomachum in acetariis fumpta corroborar»Ardentibus febribus imponitur cum polenta»Et ali/ 
as manducata refrigerat etiam inteftina.Vomuiones fiftit,Dyfenteri* & uomicis datur ex aceto uel bi 
bitur cum cumino.Tenafmis aute coda 8C comitialibus cibo uel potupdeft » Purgatioibus mulierum 
acetabuli menfura in fapa»Podagris calidis cum fale illita dC facro igni» Succus eius potus renes iuuat ac 
ueficas.Ventris animalia pellit. Ad uulnerum dolores ex oleo cum polenta imponitunNeruorum du/ 
ricias emollit»Metrodorus qui epitomen:ton:rhizotomumemon fcripfinpurgationibus a partu dan/ 
da cenfuir»Vener£ inhibertuenerif^ romnia»Practorii uiri pater eft hifpania: pi icepsique fcio pp ipatibi 
les uu:e morbos radice eius filo fulpenfam ecollogerereipterq in balneis:& ita liberatu incomodo om 
ni.Quinetia inueni apud audoresicaput inde litu diftillatione toto anno no fentire» Oculos tamen he/ 
betare putaf.Coriandru inter (ilueftcu no inueni£^ra:cipuu tame efle- coftat ftatim «egyptium * Valet 



VIGESIMVJ 

cStra ferpentiu genus uniirquod dmphifbenas uocant:potu fpo(ituq>«Sanat 8C alia uulnera . EpinySti^ 
das pudulas tntUiSic dC omnes tumores coHedlionefi^ cu meile aut uua paHa.Panos uero ex aceto tri^ 
tum. Seminis grana tria in tertianis deuorari iubet aliqui ante accefTionem*VeI plura illini fronti.Sunc 
qui 8C ante folis ortum ceruicalibus fubiici effiaciter putent . Vis magna ad refrigerandos ardores uiri 
di.VIcera quoqt qux ferpunt fanat cu meile uel uua pafla*Ite teftes:ambu(la:carbuculos:aures ru ladie 
mulicres:cpiphoras oculoru:uentris & inteftinoji fiudtiones.Seme ex aqua potum bibif in choleris cd 
rura<Pellit aialia interaneo^ cu mali punici fucco 8C oleo feme potUtXenocrates tradit rem miradi uera 
eft.Menflrua contineri uno die:fi unii granum biberint foeminxrbiduo fi duo:& totidem diebus quot 
grana fumpfcrinr,M.Varro coriandro fubtritro cu aceto carnem incorrupta xftate feruari putat. A tri 

f )lex 8C filueftre eft 6i fatiuum accufatum a Pythagora tanq faceret hydropicos morbofqt regios & pal/ 
orem.Coquitur difficillime:ac ne in hortis quidem iuxta id nafei qcq nili languidii culpauit . Addidc 
re Dionyfius 8C Diocles plurimos gigni exeo morbos.Nec nifi mutata fxpius aqua coquendu.Stoma 
cho cotrariu efle.Lentigines 6i papulas gignere.Miror quaredifficulter in italia id nafei tradiderit So'' 
Ium Smy rneus hippocrates uulua^ uitiis id infundi cum beta. Lycus neapolitanus cotra cantharidas 
bibendum dedir.Panos furunculos incipientesiduricias oes uel codlo uel crudo utiliter illini putat . Ire 
igne facrum cum meile aceto nitro^ifimiliter podagris.Vngues fcabros detrahere dicirur fine ulcere, 
^nt qui in morbo regio dent feme eius cii meile. Arterias dC tonfillas nitro addito perfricent, Aluum 
moueant.Codo aut per fe aut cum malua aut lenticula concitantes uomitiones.Silueftri capillos tin^ 
gunt:& ad fupradidta utuntur medicina. De malua maIope:& althea:& Iapatio:& oxylapa/ 

to:5i hydroIapato:& hippolapato:& bubalapato. CA. XXI» 

Contrario in magnis laudibus malua eft utram 8C fatiua 8C filuellris.Duo genera eap; ampli'' 
e tudinefoliidircernuntur.Maioremgrxcimaiopenuocantinfatiuis.Alteram ab emolliedo 
uentre didia putant malache.Efilueltribus cui grande folium di radices albx althea uocatur 
ab excellctia effedtus a qbufda arifthalthea.Omne folum in quo ferunf pinguius faciur.Huic cotra ces 
aculeatos idtus efficatior uisiprxcipue fcorpionuiuelpapiifimiliuidC muris aranci.Quin 6C trita cu oleo 
qualibet ea^i perundliante uel habentes eas non feriutur.Folium impofitu fcorpionibus torporem af' 
fert.Valent & cotra uenena»Aculeos ols extrahtlt illitx crudz aut cu anetho potx.Decoftx uero cu ra^ 
dice fua leporis marini uenena re(linguut.Et ut quida dicunt fi uomaf.Deeifde mira di alia traduntur 
Sed maxime fi quottidie quis fucci ex qualibet ea^ (orbeat cyathum dimidium oibus morbis catiru'' 
rum.VIcera manatia in capite fanant.In urina putrcfadlx lichcnas.Et ulcera oris cum melle.Radix de 
codta furfures tapitis di dentiu mobilitates. Eius qux unu caule habet radice circa dentem qui doleat 
perungeidonec definat doIor.Eadem Ilrumas di parotidas panofqt addita hominis faliua purgat citra 
uuInus«Semen in uino nigro potu a pituita di naufeis iiberar.Radix mama^ uitiis occunit ad alligata 
in lana nigra.Tu{Iim in l^e coda di forbitionis modo fumpta quinis diebus emedat.Stomacho inuti 
les fex.Niger dicit.OIympiades thebanus abortiuas elle cum adipe anferis.Aliqui purgari foeminas fo 
liis earum manus plenx menfura in oleo di uino fumptis.Vtiqueconftat parturientes foliis fubftratis 
celerius foluuProtinus a partu reuocandaine uulua fequatur.Dat di fuccu bibendum parturientibus ie 
iunis in uino decoda hiemina.Quin di femen tritum adalligant brachio genitale non continentium» 
Adeoqt ex ueneri nafcuntunut ftme unicaulis afperfum cubitali foemina^auiditates augere ad ifinitu 
Xenocrates tradat .Ite tres radices iuxta adalligatas.Tenafmo di difentericis utilifllme inmndi.ltem foe 
dis uitiisiuel fi foueantur.Melacholicis quoqi fuccus datur cyathis rhernis trpidus.Et infanietibus qua 
ternis.Decodx comitialibus heminx fucci.Hic di calculos di inflatione di torminibus aut opiftotoni'' 
co laborantibus tepidus illinitur.Et facris ignibus di ambuflis decoda in oleu folia imponuntur.Et ad 
uulne^ ipetus cruda cu pane.fuccus decodae neruis j>deft;& ueficx:& inteflino^ rofionibus . Vuluas 
di cibo di infufione mollit in oleoifuccus decodx pori meatus fuaues facit. Arthex in oibus fupradidis 
e^tcacior radix iprXcipuecouulfis ruptif$.Coda in aqua aluu fiflit.Ex uino albo flrumas di parotidas 
di mamap; inflamationes:6C panos in uino folia decoda di illita tolunt.Eade^ arida in lade decoda q 
libet pcrniciofx tufli citifli me medenf.Hippocrates uulneratis fitietibuf^ defedu fanguinis radicibus 
dccodx fuccu bibedii dedit.Et ea uulneribus cu meile di refiria.Ite couulfis:luxatis:tumetibus : di mu^ 
fcu!is:neruis:articulis ipofuir.Et afmaticis ac dyfentericis in uino bibendu dedir.Miru aquam radice ea 
addira addefari fub diuoiat^ cladefcere.EfFicatior aut quo recetior.Nec lapatiu diflimiles cfFedus ha^' 
bct.Eft autem filueftre:quodaIiioxalideappellat:fatiuoproximum:foliis aquofisicolorc betx candi> 
dxiradice minima.Noftri uero rumicem :alii lapatium cantherinu ad flrumas cu axugiaefficacilTimu 
Eft di alte^ genus fere oxylapaton uocat.Satiuo idem fimilius;& acutiora habet folia ac rubriorainon 
nifi in paludibus nafcens.Sunt q ^drolapaton tradunt in aqua natu.Efl& aliud hippolapaton maius 
fatiuo;cadidiuf«j ac fpiflius.Silueflria fcorpionu idibus medenf;& ferire ^hibet haberes . Radix aceto 
decoda fi colef luccus dentibus auxiIiatur.Si uero bibaf morbo regioifeme flomachi inextricabilia ui 
Cia fanat.Hippolapati radices priuarim ungues fcabrofos detrahunr.Dyfentencos feme duabus draih' 
mis in uino potum liberat.Oxylapati feme lotum in aqua cxlefli fanguine ^defl reiicietibus.Adif da 
acacia letis magnitudine ^dcft.Prxflatiflimospaflillosfaciuntex foliis &: radice addito nitro di iurc 
exiguo.In uiu aceto diluunr.Sedfatiuu in epiphoris oculojd illinunt frontibus.Radicernelicerias di Ic 
pras curarJn uino aeco decoda flrumas fic gotidas di calculos . Poto uino di lycntes . Coeliacos xque 



uber 

|^C dyfcntcricos 8C tenarmos.Ex eadem^ omnia efficatius.Ius lapati & ruijus fadt : BC urinam ciet : 8C 
caligine ocuIop^ difcutirjte prdritu corporis in fola balneae additurautprius ipfum illitu fine oleo,Fic 
mat & comanduca ta radix dcntes.Eadc dccodia cu uino fiuitalau.Folia foluur adicdo fale. Adieeit So 
Ion ne^ ut omittamus buIapaton:radicis tantu altitudine differcnseft:& erga dyfcntcricos efficacis eF*. 
fc(3uspoti3exuino. De linapis tribus generibas:&marrubio:&fcrpillo:&:fiiymbrio: 

fiuethymbrceor&delinifemineifiiblito» CA. XXll* 

Inapis cuius in fatiuis tria genera diximus.Pythagoras principamm habere ex iis qupK fubl» 
f me uis feraf iudicauit:quonia no aliud magis in nares di cerebru penetrer, Ad ferpentiu idhiS' 

& fcorpionu tritu cu aceto illinif ;Fungopc uenena d jlcutit.Cotra pituita tenetur ui ore donec 
liquefcat taurgat^arisaf cu aqua mulfa»Ad dentiu dolore madif. Ad una gargarizaf cu aceto & meile* 
Stomacho utiliflimu cotra ofa uitia pulmonibuf^.Excreationcs faciles facit in cibo fumptu.Daf 6i fu 
fpiriofis,Ite comitialibus tepidu cum fucco cucumc^.Senfus at^ fternurameta capitis purgat. Aluum 
mollit.Meftrua 8C urina ciet.Et hydropicis iponif.Cu fico 8i cumino tufum ternis partibus comitiali 
morbo.Etuulua^couerfionefuftitu excitat odore aceto mixto.Ite lethargicos, Adiicif tordylion.Eft 
autc id femen ex fili.Et fi uehementior fomnus lethargicos prematxruribus aut etia capiti illinitur cu' 
fico 8C aceto.Veteres dolores thoracis:Iumbopi:coxendicu:lienu:8i in quacuqi parte corporis ex alto ui 
tia extrahenda funttillitu cauftica ui emendat puftulas faciendo. At in magna durfeia fine fico ipofitum 
uel fi uehementior uirgo timeaf p duplices panos.Vtunf ad alopetias cu rubrica:pforas:lepras : phthi/ 
riafesditannicostopiftorhonicos.lungunt quo^ fcabras genas aut caligantes oculos cii meile . Succuf^ 
tribus modis exprimitur in ficfiiliicalcfcir^ in eo in fole modice, Exit di e caulicule fuccus lafleusrq ita 
cu fduruitidentiu dolori medef. Semen ac radix cu imaduereimuftbcoterunf.Manufg! plcnse mefurai 
forbenf ad firmandas fauces:ftomachu:oculos:aput:fenfufm o&.Muliejc etia lafllrudines faluberri/ 
tno genere medicinac.CalcuIosquo^difcutit potuexaceto.lllinunf&liuoribus fugillatif^ cu meile 
di adipe anferino aut caera cypria,Fit di olcu ex femine madefadlo in oleo expreflb^tquo utunf ad ner/ 
uo^ rigoresilumboru^ 6i coxendicu pfridfiones.Sinapis natura efFeduf^ eofde habere tradif adarca 
inter filuas tadla in cortice calamopc fub ipfa coma nafces,Marrubiu pleriqp inter primas haerbas come 
dauereiquc greeei prafion uocatralii linoftrophoninonulli philopedaiaut philopharesinotius q ut indf 
carrdu fit.Huius folia femc^ contrita profunt cotra ferpetes:pe(^^op^6^ lateris doloresituffim uetere,Ef 
iis q fanguine eiiciut eximie utileifcapis eius cu panico aqua decodisiut afperitas fucci mirigef.Imponi^ 
tur ftrumis cu adfpe.Sut q uiridis feme qru duobus digytis capiat cu farns pugillo decodlil addito exi> 
guo olei di falis forberc ieiunos ad tuflim iubeat, Alii nihil c6pant,In eade ca marrubii di foeniculi fac' 
ci ad fextarios ternoi expreflis decodfifgp ad fextarios duosicu addito mellis fextario rurfus decoiSo ad 
fextarios duosifi coclcarii mefura in die forbeaf ih aqua: cyatho, Et uiriliu uitiistufum cu meile mire 
^deft.Lichenas purgat ex aCeto,Ruptis conuulfis fpwmatu neruis falutare,Potu'aluu foluit cum fale 8C 
acero,Ite meflrua di fecundas mulie^. Arida farina cu meile ad tufim ficca efficaciflima eft.lte ad cacre 
nas di pterygia.Succus uero articulis di enaribus morbo regiotminueda:^ bili cum meile ^deft.Ire co 
tra uenena inter pauca potens.Ipfa haerba ftomachum di excreationes pedtoris purgar.Cu iride di meP 
le urinam ciet.Cauenda tamen exulcerata: uefica: di renu uitiis.Dicitur fuccus claritate oculop: adiuua 
re,Caftor marrubii duo genera tradit,Nigru:&: quod magis ^bat candidu.In ouil inane fuccum adii'' 
cithis:ipfum<j ouu infundit meile a:quis portionibus tepefaduiuomicas rupere;purgare:perfanare p 
mittes.fllkis etia uulneribus a cane fadiis tufa cu axugia ueteri.Serpillu a ferpedo putat didfum . Quod 
in filueflri euenitiin petris maximc.Satiuum non fe^itifed ad palmi altitudinem incrcfiit , Pinguius 
uoluntarium di candidioribus foliis & ramistaduerlus ferpetes efficax maxime cenchrin & fcolopen-' 
dras terfeftres ac marinas«Et fcorpiones decodiis in uino ramis foliif 5 ,Fugat di odoreicominus fi uraf 
Et cotra marine^ uenena pr«cipue ualet.Capitis doloribus decodfu in aceto illinif tpibus ac fronti cu 
rofaceo.Item phreneticis:Ierhargicis:cotra tormina di urinae dilficultate:anginas:uomitioes drachmis 
quattuor datur. Ex aqua bibitur di ad iocinep: dolores.FoIia obolis quattuor dantur ad lyene ex aceto. 
Ad cruftas excreationes terif in cyathis duobus aceti di mellis.Silymbriu filuefirea qbulda thymbra' 
um appellaturpedali no am piius altitudinerquod in riguis nafcif limile nafturtio ell , Vtrum^ efficax 
aduerfus aculeata aialiaiut funt crabrones di fimiIia»Quod in ficco ortu odoratu eft:inferif coronis an 
gufliorefolio,Sedant utra^ capitis dolore,Iteepiphoras:utPilinus tradit. Alii pane addunt . Aliiper fe 
decoquunt in uino.Sanat di epinydfidasicutif^ uitia in fade mulie^ intra quartu die nodfibus impo/ 
fitu diebuf^ detradu,Vomitiones:ringultps:tormina:ftomachi diflblutiones cohibet fiue in cibo fum 
ptumifiue in fucco potu.No edendu grauidisinifi mortuo coceptu. Quippe etia ipofitum eiicit.Mouet 
'urini cum uino potum,Silueflre di calculos.Quos uigilare opus fit excitat infufum capiti cu aceto. Li^ 
fii femen cd aljis qde in ufu efi.Et per fe mulierum cutis uitia emendat in facie.OcuIoji acie fucco adiu 
uar, Epiphoras cum thure & aqua aut cum myrrha,Cum uino fcdatpotidas,Cum meile aut adipe aut 
cacra ftomachi folutioncs infpcrfum poletae modo. Anginas in aqua di oleo decodtuiSi cum anifo illitu 
.Torretur ut aluum fifiat.CacIiacisdidyfentericfs imponiturexaceto.Ad iocinexis dolores eftur cunx 
uua pafla.Et ad phthifin utilifll me.Semine fiunt di eligmata, Mufculopiineruojf : articulo^: : ceruicu 
duricias,Cerebri mebranas mitigatfarina feminis nitro aut fale aut cinere additis,Eade cum fico item 
cpcoquitac maturat.Cum radice uero cucumeris filueflris extrahit quateun^ corpori inhrerent.Sic SC 



VfGESIMVS 

fradla offjiferpere uTcus fti uino decoifti prohibet.Erupnonps pituft?! cum meile emendat. Vngues (ca 
broscum pari modo na(lurtn;8C teftium uiria di ramices cum lefina di muraiSC cacrenas cxaqua.Sto' 
machi dolores cum foeaogracco fextariis utrifqj deco^Jis in aqua mulfa. Inteftinorum 6i thoracis per/ 
niciofa utria clyflere in oleo 8i mellc.Blitum iners uidetur ac (me fapore aut acrimonia ulJa.Vnde conf'' 
uirium foeminis apud Menandrum faciunt mariti.Stomacho inutile eft.Ventrcm adeo turbanut cho 
Ieram faciat aliquibus.Dicitur tamen aduerfus Icorpiones potum e uino prode(Te:6Cclauis pedum illi> 
ni.Itcm lyenibus Si temporum dolori ex oleo‘.Hippocrares menft rua fiftir eo cibo putat. 

De meu.8i foeniculo.-Si hippomarathro uel myrfeneo: 

Si canabi:6i de furu!a:8i carduis* CA. XXIII* 

Eu in italia non nili a medicis ferirur:6i iis admodum paucis.Dao genera cius.Nobilius atha 
m manticum uocant illi abathamante inuenrum.Hi quoniam laudatiHimum in athamante re 

periatunfoliis anetho fimile:8i caule aliquando bicubitali:radicibus multis Si obnigris : qui-' 
bufdam altilTimis.Minus rufliim q illud alterum.Ciet urinam in aqua potum radice trita uel decoda, 
Inflatioes ftomachi mire dtfcutit.item tormina Si ueficae uitia.Vuluarum^ articulis cum melle.lnfan/ 
tibus cum apio illitum imo ucntri urinas mouct.Foeniculu nobilitauere ferpentes guflatu ut diximus 
fenecftam exuendo:ocuIorum$ aciem fucco eius reficiendo. Vnde intelledura eft hominum quo® ca' 
liginem praecipue eo rc!euari.ColIigitur hoc caule turgefcenre.In fole ficcatur.Iungitur ex meile, vbi^ 
hoc eft.Laudatiflimum tamen in hiberia e lachrymis fit Si ex femine reccnti.Fit etiam e radicibus pti-' 
ma germinatione incifis.Eft Si in hoc genere filueftrc:quod alii hippomarathron:alii myrfeneum uo/ 
cant:foliismaioribu$:guftuacriore:procerius:brachialicra(ritudine;radicecandida.NafciturincaIidis: 
fed faxofis.DiocIes Si aliud hippomarathri genus traditdongo Si angufto folio:femine coriandri. Me^ 
dicinae in fatiuo ad feorpionum idtus Si ferpentium femine in uino poto.Succus Si auribus inftiliarur: 
uermiculof® in his necat*ld ipfum condimentis prope omnibus inferitur . Oxyporis etiam aptiflime» 
Quin Si crutlis fubditiir panis.Semen ftomachum dilTolutum aftringit uel ifebribus fumptum.Nau/ 
feam ex aqua tritum fedat.PuImonibus Si iocineribus laudati(Timum.Ventrem fiftit cum modice fu^ 
mitur.Vrinam excitat:Si tormina mitigat totum decodfum.Ladif^ defedlu potum mammas replet* 
Radix cum ptifana fumpta renes purgat fiue decodlo fucco:fiue femine fumpto.Prodefi Si hydropicis 
radix ex uino coda, Irem conuulfus illinuntur folia tumoribus . Ardentes ex aceto alculos ueficac pel/ 
Iunt.Genituraeabundantiamquoquomodohau(fum facit.Verendisamici(nmum:fiueadfouendutn 
radice cum uino codaifiue contrita in oleo illitum.Malti tumoribus Si fugillatis cum catra illinunt:SC 
radice in fucco uel cum meile contra canis mOrfum utuntur:6i cotra multipedem ex uino. Hippoma^ 
rathron ad omnia uehemetius.Calculos pi 2ecipuepellit*Prodeft ueficaecum uino leuiiSi foem marum 
menfi ruisiefficacius in eo femen g radix.Modus in utro^ quod duobus digy tis trito additu r in potio 
nem,Petriclius qui ophiaca fcripfit Si Micon qui rhizitomumena aduerfus lerpentes nihil hippoma/ 
rachro efficacius putauere. Sane Si Nicander non in noui(Timis pofuir . Canabis in filuis primum nata 
eftmigriore folio Si alberiore,Semen eius extinguere genituram uirorum dicitor,Succus ex eo uermi' 
culos aurium Si quoacun^ intrauerit eiicinfed cu dolore capitis.Tantagi uis ei eftrut aquae infufa eoa-' 
gulare eam dicatur.Et ideo iumentorum aluo fuccurrit pota in aqua,Radix totrados articulos emoP 
Iit in aqua coda,Item podagras Si fimiles impetus. Am buftis cruda illinitunfed fepius mutaf : priufq 
arefcat.rerula femen fimile ancto habct.Quac ab imo caule diuiditur a acumine foemina putatur Ca' 
les eduntur decodi.Commendatar^ muuo ac melle.Stomacho utiles.Sint plures (umptiicapitis do-' 
lores faciiint.Radix denarii pondere in uini cyathis duobus bibitur aduerfus ferpetes. Er ipfa radix im 
ponitur.Sic Si torminibus medetur.Ex oleo autem Si aceto cotra fudores immodicos uel in febribus 
proficir.Succus ferulae aluum foluit fabx magnitudie deuoratufgi.Et uiridi ferula mufculus utilis cft 
ad omnia ea uitia,Ad fanguinem fiflendum decem grana feminis bibuntur in uino trita uel medulla» 
Sunt qui comitialibus morbis dandum putant luna quai ta:fexta:feptima ligulae menfura . Natura fe<' 
rularum murenis infeftifTima eft.Tadae fiquidem ea moriuntur , Caftor radicis fuccum Si oculorum 
claritati conferre multum putauitiSi de carduorum fatu inter hortenfia diximus. Quapropter Si me/ 
dicinam ex iis non differamus.Silueftrium genera funt duo.Vnum fruticofiusa terra ftatim. Alterum 
unicaule cra(rius,Vtri^ folia pauca:fpinofa:muriatis cacuminibus.Sed alter florem purpureum mit^ 
tit inter medios aculeos celeriter canefcentemtSi abeuntem cum aura.Scolimon graeci uocant.Hican'' 
teq floreat contufus at^ expreifus illito fucco alopecias replet, Radix cuiu% ex aqua decodla potatori^ 
bus fitim facere narratur.Stomachum corroboratiSi uuluis fi credimns etiam conferre aliquid tradiV 
tur:ut mares gignantur*Ita enim Cherias athenienfis fcripfinSi Glaucias qui cira arduos diligentifG 
mus uidetur.Manduatus carduus hic odorem commendatoris. 

Confedliotyriacaecompofitiomedicaminis Anthiochi. CA, XXIIII, 

Edante difccflum ab hortefibus unam compofitioneexiisclariflimafubtexemus aduerfus 
f uenenata animalia:incifam lapide uerfibus in limine aedis Aefculapii.Serpilli duum denario^ 
rum podus.Opopanacis Si milii tantunde fingulo^e.Trifolii pondus denarii.Anethi Si foeni/ 
culi feminis Si anifi Si maii St apii denariope fenu ex fingulis generibusierui farinae duodecim. Haec tu' 
fa cribrataij uino quantu pofTit excellenti digerunf in paftillosiuidloriati podere. Ex iis finguli danf ex 
aini mixti cyathis ternis*Hac tytiaca magnus rex Anthiochus aduerfus omnia uenena ufus traditur, 

c 



LIBER 

CAH PLYNII SECVNDI NATVRALIS hYSTORIAE LIBER, XXI. PROHEMIVM 
De natu ra florum dC coronamencop^«De mira flop^ uarietate, CA, h 



N HORTIS SERI ET CORONAMENTA IVS SIT CATO IN/ 
enarrabili florum maxime fubtilitate : quido nulla nulli pot facilius efle 
loqui q rerum naturae pingercdafciuieti pracfertim 8C in magno gaudio 
fertilitatis tam uarie ludenri.Quippe reliqua ufus alimetiq) gratia genu/ 
it,Ideo(j faecula annof^ tribuit iis.Flores uero odorel^ de die in d re gi^ 
gnit.Magna ut palam eft admonitione holum : quae fpe(fl:arilfime flore/ 
ant celerrime marccfcere.Sed ne pidura quidem fufficientc imagini co/ 
lorum reddendae : mixturam^ uarietati fiue alterni at^ multiplices in/ 
ter fe nedanturifiue priuatis generum funiculis in orbemiin obliquum 
in ambitumiquaedam coronae per coronas currunt. 

De ftro^hiolo fertoiSi qui primu flores mifcere coeperint quado pir 
mu corolla inuentauel appellata Aquare. CA» II. 

Enuioribus utebanf antiquiiftrophia appellantesiunde nata ftrophioIa.Quin 8C uocabulum 
t ipfum tarde inde comunicatu eft inter Iaera tantu 8C bellicos honores coronis fuu nomen uin 

dicantibus.Cu uero a floribus fierent ferta a ferendo feruiae appellabanf . Quod apud graecos 
qu 05 no adeo antiquitus placuit, Arbo^.n, ramis coronari in facris certaminibus mos erat primu.Po/ 
ilea uariari coeptu mixtura uerficok>res,Floruqp inuicc odorefep accedere fi^ii ex Igenio Paufiae piifto/ 
fis atgp Glyrecae coronariae dilediae admodu illi cu opera eius pidlura imitarcf adinucnit:& illa ,puocas 
uariareneflet^ certamen artis ac naturae.Quales et nuc extant artificis illius tabellae : atej in primis ap/ 
pellata ftephanoplocos qua pinxit ipfam .Id^ fadiu eft poft olympiade centefima.Sic coronis c floribus 
receptis paulo mox fubiere quae uocanf acgyptiatiac deinde hybcrnae:tu cum terra flores neganramen 
to e cornibus tindlo.Paulatim^ 6C romac fubrepfit appellatio corollis inter initiappter gracilitatem no 
tninatisimox & corolariisipoftq e lamina aerea tenui inaurata aut inargentata dabantur. 

Quis primu corona foliis aureis & argeteis dedit 8i de honore corona^ apud antiquos:&T de Sci/ 
pionishonorc:5ddepa(9:ilibuscoronis:& Cleopatrx regina: fada, CA, III, 

RalTus diucs primus argeto auro^ folia imitatus ludis fuis coronas dedit. Acccflcrunt quo^ 
C 6C lanifcostquos adiici ipfa^ coronape honos erat pp hetrufeas qbus iungi nifi aurei non debe 

bant.Puri diu fuere ii.Celare cos primu inftituit.P.tlaudius Pulcheribrattheaf^ etia phylirac 
dedit.Semp tame audioritas uel ludicro quaefitap: fuit . Nagp ad certamina in circu per ludos dC ipli de/ 
fccndebatifii feruos fuos quofa mittebant.lnde illa,xii,tabulapi lex.Qui corona parit.Ipfe pecuniamue 
eius. Virtutis ergo arguidiqua ferui cquiue meruiflent.Pecunia partam lege dici nemo dubitauir. Quis 
ergo honosi'ut ipfi mortuo parctibuf^ eius dum intus pofitus efletiforis ue ferref Tine fraude eflet im 
pofita, Alias in ufu^mifeuo ne ludierx quide eranningenf^ 6C iis feueritas.UFuluius argentarius bel/ 
fo punico fecudo cu corona rofacea interdiu e pergula fua in fopt^fpexifle didlusiex audloritate fenatus 
in carcere adduiftus non ante fine belli emiflus eft.P.Mutianus cu dempta Marfyx corona e floribus ca 
piri fuo impofuilTetrat^ ob id duci eu in uincula triuuiri iulTiflentiappellauit Tri.Pleb.nec intcrceflere 
illi aliter q athenisiubi comefa bundi iuuenes ante meridie couentus lapientiu quo^ dodlrinac freque/ 
tabant. Apud nos exemplil licetiae huius no eft aliudq filia Diui Augufti,Cuius luxuria nodibus coro 
natum Marfiam litterae illius defcribunt.FIop: quidem populus Ro.honore Scipionitantil adhibuit. 
Suario cognominabaturippter fimilittidine Suarii cuiufdam negociatoris.Ob id erat in tribunatu ple 
bei admodu gratustdignuf^ africanope familia.Nec ei fuit in bonis funeris impefa. Afles ergo contulit 
populusrac funus elocauit:quaq! parte ferebadrfiores e^fedlu omni fparfit . Et iam tunc coronae deojse 
honos erat.Et lariu publicope priuatoru^ & lepulchrope 8C maniu .Siima^ audioritas patftili coronae. 
Sutiles faliope facris inuenimus di folemnes coenis.Tranfire deinde ad rofaria.Eo^ luxuria proceflitiut 
non eflet gratia nifi mero folio.Sutilibus mox petitis ab india aut ultra indos.Laudatiflimum quidem 
habetur e nardi folio eas dati aut uefte,ferica uerficolores unguentis madidas.HiIc habet nouiflime exi 
tum luxuria fceminape,Etapud graecos quidem de coronis priuatim fcripfere,Mnefteusat^ Callima/ 
chus medici:^ nocerent capiriiquoniam & in hoc eft aliqua ualitudinis portio* In potu at^ hy laritate 
praecipue odorum ui furripiente fallaciter folertiam,Na 9 fcelerata Cleopatra apparatu belli acciaci gra 
tificationem ipfius ruinae Antonio timenteinec nifi pra?guftatos cibos fumeteitertur ab ore eius lufif/ 
fe extremis coronae fforibusuenenoillitis,Ipfa^capitiirapofita.Mox procedente gylaritate inuitauic 
Antoniu ut coronas biberent.Quis iftas timeret infidiasi’Ergo cocerpta in fyphum incipienti haurire 
oppofira manuien ego fum inquit illa care Antoniiqua tu noua praeguftantiu diligentia cauesiadeo mi 
h i fi pofTim fine re uiuere odeafio 8C ratio adeft.Inde edudiam e cuftodia bibere iuffitiilico expirantem. 
De coronis extra fupradidios fcripfit Theophraftus apud graecos, Ex noftris aut Ifcripfere aliqui libros 
antologicon.Flores uero perfecutus eft nemo:$ equidem inueniam.Nec nos nunc fcilicet coronas ne/ 
(ftemus,Id enim friuolum eft,Scd de floribus quae uidebuntur digna memorabimus, Pauciflima gene 
ra noftri coronamentorum inter hortenfia nouereiac pene uiolas rofa% tantum* 




I 




VIGESIMVSPRIMVS 

De rofa in coronis:&: de generibus eius:&: ubi feratur. CA. IIII» 

Ofa nafdtur fpina uerius g frurice;in cibo quogi j>ucnicns,lllic ctia iucundi odoris guis angu/ 
r fti.Germinat ois primo indufa granato cortice * Quo mox intumefcente 8i in uirides alaba/ 

ftros faftigato paulatim rubcfcentes dchifcit:ac fcie pandit in calicis medio fui flantis coplexa 
luteos apices.Vfus eius in coronis prope nimius efl.OIco maceraf.Idgi iam a troianis tpibus Homero 
tefle.Praeterea in unguenta tranfit ut diximus.Per fe medicas artes prxbet.Emplaftns at^ colyriis im 
ponif mordaci fubtilitate.Mdaji etia deliciis inungendis minime noxia.Contra genera eius nofln fece 
re celeberrima:prcneftina 6i campana. Addidere alii mileiimaicuius fit ardetiflimus colos no excedetis 
duodena folia,Proximaeitrachinia:minusrubcnte.Moxalabandicauiliore:albicantibus follis. Viliffi/ 
mam uero pluribus uel minutiflima fpinofam Differunt, n.multitudine foliopitafpcritaietleuoreicolo 
rerodore.Paucifli ma quina folia ac deide numerofiora.Cu fit genus eius qua cen tifolia uocant:quse eil 
in capania italiaj grateia: uero circa philippos»Sed ibi no fuae terrae^uentu. Pangeus nag? modos in ui/ 
cino fere eft numerofis foliis ac paruis.Vnde accolae ttafferctes coferunr.lpfaq? platatione^ficiunt. bio 
aut talis odoratiffima eft.Nec cui latiflimu maximug? foliu.Breuiter^ indiciu eft odoris icabricia corti 
cis.Cepio Tiberii Caefaris principatu negauit centifolia in coronis addi ptet q exti emos uelutad cardi-' 
res:nec odore nec fpccie ^babilem.Eft 6i quaegraeca appellaf a noftris a graecis lichnysrno nifi in humi 
dis locis jpucnienstnec ung excedes quing? foliaruiolae magnitudine:odoic.Eft & alia graecula appellata 
couolutis foliope paniculisinec dehifcens nifi manu codaifemp^ nafcenti fimilis:latmirnis foliis « Alia 
fundif e caule maluaceo:folia oleacca habens.Mufceton uocant. Atgj inter has media magnitudine au' 
tunalis:qua coroncolam uocant oesifine odore prjeter coroneolam in rubro nata tot medis adulteraf. 
Et alias uera quo^ plurimu fola praeualet.Cyrenis odoratiffima eft.Ideoqp ibi unguentum pulcherri'' 
mum.Orthagine hifpaniae hyeme quogp tota prcCCox.Refert 8i caeli tepcries.Quibufdam,n.annis mi , 
nus odorata^uenit.Praeterea locis omnibus ficcis ghumidis odoratior,Seri nec pinguibus uultmecac 
gillofis locismec riguisxotenta ruribus.Proprie^ ruderatu agrum amat, Praecox capana. Sera milefia. 
NouilTime tamen definit preneftina,Fodiunf altius g frugesjleuius g uites.Tardiflime ^uemunt femi 
ne:quod in ipfo certice eft fub ipfo flore opertu lanugine.Ob id potius caule cocifo infet untur 8C ocellis 
radicis:ut harundo.Vnum genus inferitur pallidae ipinofae Icngiffimis uiris quinq; foliae:qux egraecu 
Ia altera eft.Omni autem recifioneat^ uftione proficit.Tranflatione quom ut uitis optime ociflime^ 
prouenit . Surculis quaternum digytorum longirudineautampliorepoft uergiiiarum occafum fata. 
Dein per fauonium tranflara:pedalibus interuallisicrebro^ circufofla.Qui praecocem faciut pedali cic 
ca radicem ferobe aqua calida infundunt:germinare incipiente calice. 

De lilio tria gcnera:& ratione ea inferendi. CA, V, 

Ilium rofac nobilitate ^ximii eft:& quada ccgnatioc unguenti olefgcquod lilion appellaf.Ec 
I impofitu etia maxime rofas decet: medio^uentu ea^ incipies.Nec ullis flo^ excelfitas maior. 

Interdu cubitope triu.Languido femp collo:6C no fufficiete apitis oneri. Cador cius eximius. 
Foliis foris ftrinatis:& abanguftiis in latitudine paulatim fefe laxantibus cffigiecalaihi.Retupinispam 
bitu labris.Tenui^ filo 6C femine flatibus in medio crocis.lta odor color^ duplex:ut alius caliciszalius 
ftaminis:differetia angufta.In ungueti uero olei^p ufu folia no fpernunf.Et flos no diffimilis illi in haer 
ba qua couoluulu uocantrnafces per frutetamullo odoremec crocis intusicandore tatum referensiac ue 
luti rudimentu naturx lilia facere codifcentis.Alba lilia iifde oibus modis feriinf* gbus roIa.Et hoc am 
piius lachryma fua:ut hippofelinu.Nihil^ eft foecudius.Vnde radice gnquagenos fepe emittente buP 
bos.EftSi rubens lilium :qd granei cryon uocant.Alii flore eius cynornodon , Laudatiffimu in anthio/ 
chia 5C laodicea fyriat:mox in phafelide.Quartu locu optinct in italia nafces,Sunt 8i purpurea lilia:aU> 
quado gemino caule:carnofiore tantu radice:maiorifgi bulbi:fed unius.Narcifum uocant huius alte^ 
genus flore cadicotcalice purpureo,Differetia a liliis eft 6i haec:g> narcifis folia in radice funt^batiffimis 
in lyciae mqtibus.Tertio generi caetera cadc.Calix haerbaceusioes ferotini. Poft an9:up^.n.fiorent:ac per 
sequinodlium autunum.lnuenta eft in iis 8C ratio inferendi monftrificis hominum ingeniis. Colligun 
tur nan^ menfe iulio fcapi arefcentesililia^ fufpendunf in fumo#Dein nudatibus fe nodulis in fiece ni> 
gri uini uel gratei mefe martio maeeranf :ut colore aedpiantrat^ ita in fcrobiculis feruatur heminis fas 
cis circunfufis.Sic fiunt purpurea lilia:mirumgt ita tingi aliquid ut nafcatur infedtum, 

. De uiolis& de caita:& de baccare:6C combreto. CA, VI. 

lolis honos proximus,Eap; plura genera.Purpureat:luteas : albasiplantis omnes ut olus fatae, 
u Ex iis uero quae fponte opacis & macris 18ws^ucniunt:purpure^ latiore folio ftatim ab radP 

ce carnofo cxeunt:folae^ grseco nofe a cacteris difcernunfiappellatae ia:ut ab iis anthina ueftis. 
Sed fatiuis maxima audioritas luteis.Genera iis tufculana 8C quae marina appellaCFolio aliquado latio 
re:fed minus odorato.In totum uero fine odoreiminuto^ folio calathiana munus autuni ; caeterae uc^ 
ris,Proxima ei calta eft cocolori amplitudine.Vincit numero foliope marina quin^ folia non excedeiv 
tem.Eade odore fuperaf.Eft»n.grauis cafta.No leuior ei qua (copa regia appellant : gg folia eius oleant: 
non flores.Baccari quo^ radici tantu odoratae eft:a quibufda nardum rufticum appellatum . Vngueta 
ex ca radice fieri folita apud antiquos Ariftophanes prifex comoediae poeta teftis eft.Vnde quida erroic 
falfo barbaricam eam aupcllabant.Odor eft ei cinnamomo^ximus,Graci!i folo nec hu mido prouenit , 
Simillimum ei conbretum appellaf foliope exilitate uf^ in fila extenuata : 6i ^cerius g baccar,Hec h^ec 



LIBER 

fiint tantum :fed eorum quo$ cftor corrigendus eft:qui baccas ruflicum nardu appellauerc. Efl enim 
alia hxrba fic cognominataiquam grxci afaron uocant : cuius fpeciem figiramqi diximus in nardi ge^ 
ncribus.Quinimmoafaroninuenio uocitariiquoniam in coronas nonaddatur.Crocumfilueflreopt» 
mum fecere in italia minime expeditrad fcrupula uf^ iingula areis decoqucntibus.Seritur radicis bub 
bo.Satiuum latius maiufq? 6C nitidiusifed multo leuius degenerans.Sed ubi^ nec foecudum etiam cy/ 
renistubi femp flores laudatini mi.Prima nobilitas cilicio crocotSi ibi in corico montc.Dcin lycio mon 
te oTympo.Mox Centuripino filica,AIiqui phlegrxo fecudum locum dedere. Adulteratur nihil aeque. 
Probatio finceri impofita manu crepat ueluti fragile.Humidum enim qdcuenit adulteratione : Cedet* 
Altera probatio fi manu prolata ad ora leniter faciem oculof^ mof dear.Et per fe genus fatiui blandiP 
fimum uulgoioi fit medio cadidu dialeucon uocar. Contra cyrenaico uitium:quod omni croco nigrP 
us eft:& celerrime marcefcir.Optimum ubicunm quod pinguifltmum & breuibus capiIlis,Peflimura 
uero cft quod fitum redolet.Murianus audior eil in lycia anno feptimo aut odlauo tranfierri in locum 
fubadlum:at^ ita degenerans renouari.Vfus eius in cornis nufq.Haitba enim efl: felio anguflo pene in 
capillamenti modum.Sed uino mire conguritrprsecipue dulci tritum 8C theatra repleda, Foret ucrgilia 
rum occafu paucis diebus folio^ florem expellir.Viret bruma 8i colligitur.Siccatur umbra melius^etia 
hyberna,Carnofa 8C illi radix:uiuacior® q caetens.Gaudctcalcan:& atteri pede:pereaedo^ melius pro 
uenit.ldeo iuxta femiras ac fontes Ixtilfimum. 

De floribus antiqs:&: de odoramento5^dluerfitafe:&f3liunca:8^ polio. CA. Vlf. 

Roianis teporibus ei lam erat honos.Et hos certe flores Homerus rris laudat : Iotoa:crocon: 
t hyacinthum.Omniu odoramento^ at(j adeo herbant differetia efl in co!ore:SJ odore:& fuC'' 

co.Odorato fapor raro ulli no amarus.E cotrario dulci-a raro odorata.Itaq? & uina odoratio^ 
ta muftis filueftria magis oia fatiuis. Quorudam odor fuauior 3i longinquo: ppius admotus hebetaf 
iit uiolac.Rofa recens a longinquo olet:ficca ppius.Ois aute uerno tepore acrior:8i matutinis. Quicqd 
ad meridianas horas diei uer^t hebetatur. Nouella quoqp uetuflis minus odorata • Acerrimus tamen 
odor omnium aeftate media.Rofa 8i crocum odoratiora cum ferenis diebus leguntur.Er omnia in ca' 
lidis magis q in frigidis.In a^gypto tamen minime odorati florestquia ncbulofus di rofeidusaereft a ni 
Io flumine,Quorudam fuauitari grauitas inefl.Qusedam cum uirent non oIenr,ppter humore nimiu; 
ut buceros quod efl foenograECum. Acutus odor non omm fine fucco efl:ut uiolartrofetcroco.Quae ue 
to ex acutis fucco caret eoijE omm odor grauis:ut i lilio utriufqi generis. Ambrotonum amaracus acres 
habe todores.Quoruda flos tantu iucudus: reriquae partes ignauxmt uiolae ac rofaf.Hortefiu odoratif 
fima quae ficca:ut rut3:menta:apiuni:& quae in ficcis nafcuntur.Qusdam ueruflate odoratiora:utco^ 
toneateademq! decerpta q in radicibus.Quaedam non nifi defrada:aut ex attritu olent. Alia non nifi de 
tra<flo cottice.Quaedam uero non nifi ultatficut thura myrrhae^.Flores triti omnes amariores q inta-' 
ifli. Aliqua arida diutius odorem continent ut melilotos. Qusedam locum ipfum odorariore faciunt: 
ut iris.Quin 3i arborem totam cuiufcutj radices attingunr.Hefperis noiflu magis oletiinde nomine in 
uento.Animalium nullum odoratutnifi de pantheris quicq dieflu efl fi credimus. Illa quo^ non omit'' 
tenda ditTerentiaiodoramentorum multa nihil pertineread corcnamctaiut irinrat^ faiiuncamiqq no/ 
biliflimi fit odoris utra^.Sed iris radice tantum commendatununguentis aut medicinx nafcens.Lau/ 
datiffima in illyrico.Et ibi quogp non maritimis fed in filueftnbus drilonis di narone. Proxima in ma/ 
cedonia.Liudanffima haec &candicans.Et ex illis tertiumlocum habet africana ampliflima inter om/ 
nesiguflugi amariflima.lllyrica quogp duorum generum eft.Raphanitis a fimilitudie : quae di melior» 
Rhizothomos fubruffa.Optima quae flernutametatadu mouct.Caulem habet cubitalem :& redlum. 
Floret diuerfi coloris fpecic:ficut arquus caeleflis unde&I nomcn.Non improbatur di pifidica, Et foflu-' 
ri tribus ante menfibus mulfa aqua circiifufa hoc ueluti placamero terrae blandiuntur circuferipta mu/ 
erone gladioue rriplici:8d cum legerint eam protinus in c«lum attollunr.Natura efl ferucns.T radata^ 
puflulas ambufli modo facit.Prxcipitur ante omnia utcafti legant.Teredines non ficca modo:uerum 
di in terra celerrime fentit.Optimum antea irinum leucade di elide ferebatur.lapridem enim di feritur» 
Nunc e pamphilia.Sed cilicum maxime laudaturiat^ e feptentrionibus. Saliunca foliofa quide eflifed 
breuis:& quse nedii non poflit.Radici nuJmerofae coherer.Hterba uerius q flos:denfa ueluti manu pref/ 
fa breuiter^ cefpes fui generis.Pannonia hanc gignit di noricaialpiumqi aprica urbium eporrediartan/ 
tx fuauitatis ut metallum efle coeperit. Veflibus iterponi eam gratifTimum. Sic di apud grxeos polion 
barrbam inclytam Mufei di Hefiodi laudibus:ad omnia utilem praedicatium • Superqi extera ad fama 
etiam digniratis.Prorfufqj miram:fi modo ut tradunnfolia eius mane candida:meridie purpureaifole 
occidente cerulea afpiciuntur.Duo genera eius campeflre maius.Silueflrequod minus efl. Quida tcu/ 
thrion uocar.Folia canis hominis fimiliaia radice protinus nunq palmo altiora«Et de odoraris floribus 
fatis di(flum:in quibus unguenta uicifTe naturam gaudent. 

De uefliti aEmularionecu floribus di amarato chryfocome fiue chryfiti. CA. VJIf, 

Vxuria ueftibus quo^^uocauit eos flores:qui colore comcdanf.Hos aiaduerto tres efle prin 
1 cipaJes.Vnum in croco qui in rofis micat.Gratius nihil tradif afpcdlu:&: in purpuras tyrias di 

bapha% ac laconicas. Aliu amerhyflomqui uiola:& ipfe in purpureu que^ anthinu appellaui 
mus.Genera enim tradlamus in fpecies multas fefe fpargenria.Tertius efl qui proprie conchylii intelli/ 
gitur multis modis. Vnus in heliotropio di in aliquo ex iis pleru^ faturatior«Alius in malua ad purpu/ 



VIGESIMVSPRIMVS 

tith incltnans. Alias in aiola ferotina conchyliorum ucgctjlIinaa.PaWa nuccomponanf.8; natura at^ 
luxuna ciepugnate.Lutei uideo honorem antiquiflimu in nuptialibus flameis totu focminis coccflum» 
Et fortaibs ideo no numerari inter principalesihoceft coes maribus ac lbeminis:quonia fooetas prinaV 
parum dedit. Amarato no dubie uincimur.Eft aut fpica purpurea uerius qflos aliqs: 8i ipfe fine odore, 
Mirui^ in eo.gaudere decerpiidi Ixtius renafci,Proucnit augufto menfe.Durat in autunum.Alexandri 
no palmaig decerptus afleruaf.Miru^ poflg defecere cuifti flores madefadlus aqua reuiuircit:& hyber>' 
nas coronas facit. Suma cius natura in noie eft appellato quonia no marcefcir.ln noie eft 8i cyani colos. 
Ire holochryfi.Ocs aut hi flores no fuere in ufu Alexadri magni ajtateiquoniam^ximi a morte eius au 
ftores filuere de illis.Quo manifeftii eft poftea placuifle.A grxcis tamen reptos quis dubitetj'no aliter 
Italia ufurpate noia illoK. At Hercules petilio ipfa nomen im pofuit autunali circa uepref^ nafcenri . Et 
tantu colore comendae qui eft rofa: filueftri.FoIia parua quina.Mirugi in eo flore inflcdli cacume 6i no 
nifi itorto folia nafei paruo calice ac uerficolori luteu feme includere.Luteus & bellio paftillicaiibus qn/ 
quagenifqnis barbulis coronatur.Pratenfes hi floresiac fine ufu:&: ideo pleri^ fine noibus.Quin & his 
fpfis alia alii uocabula imponunt.Chryfocome fiue chryfitis no habet latina appellatione . Palmi altitU'' 
dine efticomatibus fulgore auri corimbisiradice nigra ex auftero dulci.ln petrofis cpacifgj nafcens. 

De honore coronant dC cyclamino 8C meliloto 6C trifolio tria genera eius. CA, IX. 

T fere padlis colojc celeberrimis trafeat ratio ad eas coronas qux uarictate fola placet.Duo ea^' 
e ni genera quo aliae flore coftanttaliae folio.Flore cfle dixei im gcnjftas « di lis decerpif lu/ 

teus.Ite rhododendron.Ite zizipharquac 8i Cappadocia uccaf.lfqj odoratus fimilifq} oleaji flo 
tibus.Tn uepribus nafcif cyclaminurde quo plura alias.Flos eius coloflinus i coronas admittif.Folia mi 
lads ic heder* in coronametu fe dedere.Coronae 9 eaje optinet pricipatu.De qbus in fruticii loco abu/ 
de diximus.Sut di alia genera noibus graecis indicandaiqa noftris maiore ex parte nomen dare lis defu/ 
it cura.Et plera^ eope in exteris terris nafcunf nobis tamen confedlaraiquonia de natura fermo non de 
italia c.Ergo I coronameta folio uenere melothron ; fpireon:eriganon:cncoron:q3 cafia Higinus uocac 
Etqdcumilaginc:coni 2 a:melifophiHon:qdapiaftru:meliloton:quodfertulacapanauocar.Eft.n»inca/ 
pania italix laudatiflimaia graecis in funioimox chalcidica di cretica ubicuqj uero afperis di filueftribus 
nata.Coronas ex hac antiqtus faifticas indicio eft nomen fertul^ quod occupauit. Odor cius croco uicP 
nus eft di flosiipfa cana.Placet maxime folliis breuifllmis at<^ pinguiilimis.Folio coronat di trifolium. 
Tria eius gencra.Minyathes uocant gracci. Alii afphaltion maiore folio quo utunf coronarii.Altcje acu 
to oxytriphillon.Tertium exolbus minutiilimu.lnter hxc neruoli cauliculi quibufdamiut marathro: 
hippomarathroimyophono.Vtunf e ferulis di corymbis:& hederae flore purpureo. Eft in alio gene 
re ea^e filueftribus rofis fimilis.Et in iis quo^ colos tantu deledat.Odor autem abeft.Et cneoii duo ge 
»era nigri ata candidi.Hoc di odoratum. Ramofa ambo florent poft aequinodlio autumni. 

De origao di thymo di meile atticoiSf conyzaidi louis flore;& heIenio:6i ambro/ 
tono:&Ieucantemo. CA. X. 

Otidem di origano in coronamentis fpccies. Alterius.n.nullum femeiid aut cui odor eft creti'' 
t cum uocaf .Tonde di thymiicandidu ac nigricans.Floret autem circa folftitiaicum di apes de/ 

cerpunt.Et augurium mellis eft.Proucntu enim fperant apiarii large florente eo.Laedit hym-' 
bribus amititm florem.Seracn thymi non poteft deprehenditeum origani peiq minutum non tamen 
fallat.Sed qui^nrcreft id occultalie naturam ^n flore ipfo intelligiturilato^ eo nafcirur.Quid non ten 
tauerc hoiesfMellis attici in toto orbe fumma laus exiftimatur.Ergo traflatum eft ex attica thymum: 
Si uix florefun' docemus)fatum.Sed alia ratio naturx obftititinon durante attico thymoinifi in afflatu 
maris feratur.Erat quidem ha:c opinio antiqua in om ni thy mo,ldeo 9 non nafei in archadia . Tuc ole' 
ra no putabant gigniinifi intra trecenta ftadia a mari.Thymis quidem nuc etia lapideos campos in pro/ 
uintia narbonefi refertos fcimus.Hoc pene folo redditu e longinquis regionibus pecudu milibus coue/ 
nientibus ut thymo uefcantur.Et conizac duo genera in coronamentisimas di focmina.Differctia in fo 
lio.Tcnuius focminac di conftriiftius anguftiuf 9 .Imbricatum maris di ramoiius,Flos quogi magis fplc 



di illi qui gracce phlox uocaf :di ramis autem di folio odorata funt excepta ferpillo . Helenium e lachry/ 
mis Helenx dicitur natum.Et ideo in helena infula laudatiflimumreft autem frutex humi fe fpergens 
dodrantalibus ramulisifolio fimili ferpillo.Ambrotonu iucundi odoris eft di grauis.Floretaftate.Flos 
•utei coloris. Vaciyim fponte prouenii.Cacuminefuo fepropagat.Seritur autem femine melius g radi 
ce aut furculo.Semine quo^ non fine negocio plantaria tranfferuntur.Sic di adonium.Vtrun® aftate. 
Alfiofa enim admodum funt:& foie nimio laduntur»Sed ubi conualuere ritu uitis fruticant* Ambro/ 
xono fimile odore IciUanthemum eft flore albo foliofum. 

De amaraco uel fanfuco:6i nyiftegreto:6f mclilotoiS: uiola albaiK codiamino di de 
filueftribus bulbis:&heliochryfo:&lychnis:& de herbis citra mare. CA. XI, 
a Marantu Diocles medicus di ficula gens appellauere quod agyptus di fytia ranfucum.Serituc 

utrom genere di femine di ramoiuiuacius pdiiftis di odore melius . Copiofum amaraco aque 

t m 



det eius. Serotinus utri^ polt arctup^. ivias oaore grauior,roemina acrior*t:t ideo contra beitiafi mor 
fus aptior.Folia foemina mellis odore habent.Mafcula radix a quibufdam libanotis appellatunde qua 
diximus.Et tantum folio coronat louis flos:amaracus:hcrmerocalles:ambrotonum:helenium:filym' 
briumTeroillum.Omnia furculofa rofa modo. Colore tatummodo placet louis flos. Odor abeft ticuc 







LIBER 

^ ambrofono femen. Sed ambfotono radix una:&: alre defcendens:c«tcris in futtimo terra: leuiter hae 
rens.Rehquorum Citio autumno fere indpienteinccnon & uere quibufdam Iocis:quar umbra gaudet 
8i aqua ac fimo.NKfJ-egreton inter pauca miratus cft Democritusicoloris igneiifoliis fpina: : nec a terra 
fe attoi!entera:prxcipuam^ in gedrofia narrat.Emiturpoftaequinodlium uernu radicitus. Siccatur^ 
ad Iun3»xx.x,dics:ita lucens nodlibus.Magosparrhoru^ reges uti hac hserba ad uotafufcipieda.Eade^ 
uocari chcnamychon:quonia anferes a primo cofpedhi eius cxpauefcar. Ab aliis nydiIopa:quonia e Ion 
ginquo nodlibus fulgear.McIilotos ubi^ nafeif. Laudatiffimu tame in attica.Vbicu 9 ucro recensmec 
candicans:&: croco q fimillima.Quanq in italia odoratior 5i candida.Flogi prima ucr nuntiantiu uiola 
alba.Tepidionbus uero locis etiam hyem e emicat . Poftea qux appellaf & purpurea. Proxime flamea: 
quae 6C flox uocat :fi!ueftris dutaxat.Codiaminon bis annoiuere 8i autuno.Aeuates hyemef^ fugit, Se 
riores fupradidis aliquato narcifus:& lilium tras maria.Et'in italia quide ut diximus per rofam . Na in 
gra:cia tardius etianurn anemone.Eft aute haec filueftriu bulboji flostalia^ q qux dicef in medicinis. 

5 equitur oenanthc:mclanion:ex filueftribus helichryfos.Deindealt^ genus anemones qus limonia 
uocaf.Poft hac gladiolus comitatus hyacinthis.NouilTima rofa.Eade prima deficitiexcepta fatiua.Cae 
terum hyacinthus maxime durat:& uiola alba:&: oenanthe.Scd haec ita fi deuuifa crebro phibeaf in fe 
minibus.Nafcitur locis tepidis.Odor ide qui germinantibus uuis. Ar^ inde nome.Hyacinthum comi 
tatur fabula duplexdudiu praeferens eiusrque Apollo dilexeratraut ex Aiacis ctuore editi:ita difeurren' 
tibus uenis ut grreca^ litterali figura ea legaf infcripta.Helichryfos flore habet auro fimilemifoliu te ' 
nue:cauliculum quo^ gracilem:fed durum.Hoc coronare fe magi fi dc unguenta fummatur ex auro: 
quod apyron uocanad gratia quog? 6i uirac gloria pertinere arbitranf.Et uerni quidem flores hi funr* 
Succedut illis aeftiui lychnis:8i louis flos 8c alrcp^ genus liJii.lte typhyon amarcus : quem phrygium 
cognominant:fed maxime fpedtabilis pothos.Duo genera huius.Vnu cui flos hyacinthi efi. Alteru an 
didius qui fere nafcif ad tumulos quonia fortius durat. Et iris acftate flores. Abeunt SC hi marcefcutq^. 
Alii rurfus fubeut autuno.Tertiu genus lilii:& crocus:& ofirin in utro^ genererunum hebes : alterum 
odoratumiprimis omnia hymbnbus emicantia.Coronarii quide fpinac flore utunf. Quippe cu fpP 
rac albae cauliculi inter obledameta gulae quo^ condianf.Hic efi trans maria odor flope.In italia uiolis 
fuccedit rofa,Huic interuenit lilium.Rofam cyanus excipit.Cyanu amarathus, Na uincaperuinca fem/ 
per uiret in modum Imex foliis geniculatim circundata.Topiaria hxrba inopiam tame florum aliqua/ 
do. fupplet.Haecgp a graecis camedaphne uocatur.Vitalongifiima uiolae albae eft trimatu. Ab eo tempo 
re degenerat.Rofa 6C quinquenium perfert non recifa nec adufta.lllo enim modo iuuenefeit. Diximus 

6 terram referre plurimum. Nam in aegypto fine odore haec omnia.Tantum^ myrtis odor prxcipu/ 
us.Alicubietiam binis menfibus antecedit gerrainatioomnium . Rofaria a fauoniofofla oportet efle: 
Iterum^ folftitio.Et id agendum ut intra id tempus purgata 5C pura finr« 

De cura apum:pabulo:& morbis ea^eiSi remediis. C A. XII» 

Erum hortis coronamentif^ maxime aluearia di apes coueniunttrcs praecipui quaeflus com/ 
a pendiicp cum fauir.Ha^ergo caufa oportetlerere thymum:apiaftrum:rofam:ufolas:lil!um: 
cityrum:fabam:eruilium:cunilara:papauer:coni 2 am:cafiam:meliIotum:meliflbphilIu:ceri/ 
thcn.Eft aut cerinthe folio candido:incuruo cubitalisicapite concauoimellis fuccum habe^te.Hc 5 ^ flo 
rum auidifiimae funt atgi etiam finapisrquod miremur cu oliuae flore ab iis non attingi conftat.Idcogp 
hanc arborem ,pcul elTe melius fincum aliquas q proxime feri conueniatiquae 6i euolantium examina 
inuirent nec longius abire patiantur.Cornum quogp arbore caueri oportet . Nara flore eius dcguftato 
aluo concita moriuntur.Rcraedium forbam contufam e meile praebere iis uel urinam horainumruei 
boumraut grana punici mali amineo uino cofperfa.Et geniftas circuferi alucariis gratiffimum.Mirum 
efi: dignum^i memoratu de alimentis quod comperi.Hoftilia uicus abluitur pado. Huius inquilini pa 
bulo circa deficiente imponunt nauibus alueariamodibuf® ad quina milia pafluum cotrario amne na 
ues fubuehunt.Egreflac luce apesrpaftae^ ad naues quottidie renieantrmutantes locum donec ponde/ 
re ipfo preflis nauibus plena aluearia intelligantunreueftifqi eximuntur mella. 

De uencnatomelle:8i de remediis mellis uenenati:& mellis infani. CA. XIII* 

, T in hifpania mulis^uehunt fimili de caufa» Tatum^ pabulu refertiut mella quo^ uenenata 

c fianr.Heracliae in poto quibufdam annis pernkiofifTima exiftuntiab iifde apibus fadIa.Nec di 

xere audores e quibus floribus ea fierent.Nos tamen trademus quae comperimus.Hacrba efi 
alba.Vexatio quide iu mento^: eftifed praecipue caprarum appellata cgolcthron. Huius flore concipiut 
noxium uirens aquofo uere marcefcente.Ita fit ut non olbus annis fentiantur hoc malum.Venenati fi/ 
gna funt ^ omnino non denfatur:g> color magis rutilus eft:odor alienus fternutamenta protinus mo/ 
uensiquod ponderofius innoxio.Qui edere abiciunt fe humi refrigerationem quaergptes . Nam 8C fu/* 
dore diffluunt • Remedia funt multaiquac fuis locis dicemus.Sed quoniam flarim r^raefentari aliqua 
in tantis infidiis oportetimulfum uetus e meile optimo & ruta:falfamenta etia fi reiciantur fumpta cre 
bro.Certum eft id malum per excrementa ad canes etiam peruenireifimiliter^ t*queri eos . Mulfum 
tamen ex eo inueteratum innocuum cfle conftar.Et foeminarum cutem nullo melius emendari cu co/ 
ftoifugillata fale.Aliud genus in eode poti fitu uiget cx annona mellisiqdab ffania qua gignit maeno 
menon uocant.Id exiftimatur cotrahi flore redodedriiquo fcaten t filuae.Genfgp ea cu caeram in tributa ' 
rotnanis praeftet:mel quoniam exiftialeeftnd uendit.Et in perfide 8i in mauritania csefahenfis getulia 



yiGESIMVSPRIMVS . 

cofcrmfna manytis bcncnaf i faui gignunf .Quida^ a parre:qu6 tiihil eftc fallacius pof tnifi' g> Iiuore de/ 
prehendutur.Quod fibi uol uifle natu ram iis arbitremur infidiis:ut ab iifdem apibusmcc cibus annis 
fierent:aut non totisfauis«Parum enim eratgenuifle rem inqua uenenum faciiiime darerur.Eriam ne 
hoc ipfa in meile tot aialibus dedit.Quid fi uoluttmifi ut cautiorem minufm auidii faceret hoiem * No 
enim ipli melli fcd apibus iam cufpides dederatSC quidc uenenatas . Remedium aduerfus has uti(j no 
differendo.Ergo maluae fucco au t foliorum hederae perungi falutare eft.VeI percuflbs eas bibere-Mije 
tamen eft uenena portantes ore fingetcfqt ipfas non mori.Nifi q> illa domina rerum omnium hanc de-' 
dit repugnantiam apibus.Sicut contra ferpentes pfylhs:marfi% inter homines» 

De meile quod mufeae non attingunt:dc alueariis:6^ cura eorum fi famem fentiut 
apes;& quomodo cacra fiat» CA. XIIII, 

Liud in creta miraculu melii':»Mons eft carina nouc milia pafluum ambitu.Intra quod fpatiti 
a mufeae no reperiuntur.Natuq! ibi mei nufq atringunt.Hoc experimeto fingulare medicamen’ 

tis ebgif»Aluearia oriente aequinodliale fpedare c6uenit:aquilone euitent. Nec fauonium mi-' 
nus«AIuearia optima corrice.Secuda ferula.Tertia uimene.Multi ea Si fpeculari lapide feceremt operan 
tes intus fpedarent.CircuIini aluearia fimo bubulo utiliflimu.OpercuIu a tergo efle ambulatoriutut^ 
peratus intus fit^iper»Si magnos fit uterus alueariis^uentus auie flerilis:ne operandi defperatione cu/ 
ram abiiciantnd paulatim reduci oportet fallente operis incremeto. Aluearia hyeme ftrameto opiri cre 
bro fuffiritmaximefimo bubulo,Cognatum hoc iis:& innafcenres beftiolas necat:araneos:papiIiones: 
teredinesrapef^ ipfas exdtat.Et araneorum quidem exiriu facilius eft.Papilionu maior peftis » ToIIituc 
uero cum maturefeit malua nodujnterlunio catlo fereno accenfis lucernis ante aIueos.In eam fiamam 
lefe ingerunttSi cibus deefle fentiat apibusruuas pailas ficcafue fico^ tufas ad fores eapi pofuifle conuc'' 
nicr,Item lanas tradas madentes paflbraur defrutoraut aqua muIfa.Gallinaji etiam crudas carnes.QuI 
bufdam etiam adlatibus iidem cibi praeftandircum ficcitas continua florum alimcra negat» Alueorum 
cum mei eximitur illini oportet exitus melifophyllo aut genifta tritisiaut medios alba uire praecingere: 
ne apes difFugiant.Vafa mellaria aut fauos lauari aqua praecipiunt.Hac decoda fieri faluberrimum acc»' 
rum»Caera fit ex expflis fauisifed ante purificatis aquaiac triduo in tenebris ficcatisiqrto die liquatis igni 
in nouo fidili aqua fauos tegentettunc fporra collatis.Rurfus in eadem olla coquitur caera cum eadem 
aquatexcipiturgp alia frigida:uafis meile circumlitis.Optima quae punica uocatur . Proximum q maxi-' 
me fulua odorif^ mellei pura.Natione autem pontica.Qua conflare equide miror inter uenenata mei 
Ia»Deinde cretica»PIurimum enim ex propoli habetrde qua diximus in natura apum . Poft has corfica: 
quoniam ex buxo fit & habere aliquatam uim medicaminis putatur.Punica fit hoc modo . Ventilatur 
fub diuo fxpius caera fuIua»Deinde feruet in aq marina ex alto petita addito nitro.Inde lingulis eligunt 
floremnd eft candidiftima quaeqp traffundunt^p in uastquod exiguum marinae habeat frigidae.Et rur/ 
fus marina decoquunt feparatira idehinc uas ipfu m referat.Et cum haec ter fecereiiuncea crate fub diuo 
ficcant foletluna^p.Hoc enim candorem facitdi fic ficcatur»Et ne liquefaciant protegunt tenui lintheo. 
Candidiflima uero fit poft infolationc etianum recoda. Punica medicinis utiliflima.Nigrefcit caera ad'' 
dito chartarum cinere»Sicutanchula admixta rubet. Variofq! in colores pigmentis trahitur ad reddeti 
das fimilitudines Si in numeros mortalium ufustparietumqi etia Si armo^ tutelam » Caetera de meile 
apibul^ in natura earum dida funt.Et hortoru m quidem omnis fere ratio perada eft» 

De hsrbis fponte nafcentibus & aculeatis. CA» XV» 

Equunf haerbae fponte nafcentes:qbus plerae^ gentiil utunf in cibis.Maxime^ aegyptus fru 
f gum fertiliffima.Sed ut fola iis carere poiTititanta eft cibojit ex haerbis abundatia. In italia pau 

ciffimas nouimus:fraga:tanu ; rufcuibatin maiinaibarin hortcfianirqua aliq afparagu gallicu 
uoant.Practer has paftinaca prarefem :lupu falidarium :ea^ uerius obledameta q cibos.In aegypto no^ 
bililTima eft colocafliaiqua cyamon uocat aliqui, Hac a nilo metut:caule cu codus eft harenoib in man 
dendo«Thy rfo aut qui inter folia em icattfpedabilis foliis latiflim is etiam fi arbores coperenf :ad fimilP 
tudine eopijquae pfona in noftris manibus upeamus . Adeo^ nil fui dotibus gaudetiut implexis colo'' 
caffiae foliis in uaria fpecie uafogi potare gratiftimu habeant»Serif iam hacc in iralia:& in argypto oxima 
audoritas cicorio efttqua diximus intubu erraticu,Nafcitur poft uergiliasiFloret partiailatim » Radix 
ei lentaiqre etia ad uincula utunf illa»Antaliu longius a flumine nafcif mefpili magnitudine Si rotun^ 
ditatetfine nucleoifine cortice:folio cyperi.Mandut igni paratu.Mandunt Si oetuxui pauca folia mini/ 
maa ueru radix magna» Archidna qdc SL aracqs cu habeat radices ramofas ac multiplicesmec foliu nec 
hse^a ullaiaut qcq aliud fupra terra hent.Reliq uulgariu in cibo apud cos haerbaji noia:andralia:hypo 
caris:6C caucaris anrerfituifcadixiqwa: ab aliis tragopogo foliis croco fimillimistprbeniu ftrichnuxorco 
rus.Et ceqnodio nafeStis aphace:achince:qna epipetro uocat:qute nunq floret. Ar c cStrario aphace fub 
inde marcefede flore emittit aliu tota hyeme tote^ uere ufqi in aeftatc,MuItas prerea ignobiles habet. 
Sed maxie celebrat cnicon italix ignotaiipfis aut oleo tio cibo grata»Hoc faciut ex femine eiustOifferen/ 
tia prima filueftris 6C.fatiuae,SiIueftriu duae fi)es,Vna mitior eft fimili caule tamc rigido»lra 9 Si colu»an 
tiquae mulieres utebanf»Exilis qua qda atradylida uocd»Seme eius candidu:8i gradeiamaje.Altera ir' 
furior torofiore cauletSC qui pene humi ferpatrminuto femine»Aculeata^ haec eft generis:quonia diftP 
guenda funt Si genera»Ergo quteda haerbajf fpinofa funt:quacda fine fpinis,Spinofaj« multe fpecies»In 
totu fpina e afg 3 gus;fcorpio:nuIlu«n, foliu hct»Quacda ipinofa foliataiut arduus eryngiorglycyrrhizo: 



LIBER 

K artfca.TiS.ti.oIbas foliis acuTcata ttiordacitasi Aliqua fecundu Ipina habet foTiutat tribulus:5i ono/ 

nis.Quaeda in folio habent 8C in caule ut phleosrquod alig Cloeben appellauere . Hypophes fpinis geni/' 
culatu.Tributa^prietas quod 8i frudlu fpinofum habet. Exoibus iis generibus urtica maximenofcif; 
acetabulis in flore purpurea lanuginem fundentibus facpe altior quinis cubitis.PIures cius differentiae. 
Silueffris quam foeminam uocant mitior.Et in filueflri quae dicitur cania acrior«CauIe quog} morda/ 
ci fimbriatis foliis.Quae uero etiam odorem fundit herculanea uocatur.Seme oibus copiofummigru. 
Mirum fine ullis fpinapj aculeis lanuginem ipfam effe noxiam:& tadlu tantu leui pruritu puftulaf^ co 
feflim adufto fimiles exiftcre.Notu eft 8i remediu olei.Sed mordacitas non^tinus cum ipfa haerba gu 
gnif :nec nifi folibus roborata.Incipiens quide ipfa nafci uere no ingratoimultis etia religiofo in cibo eft 
ad pellendos totius anni morbos,Silueftriu quo^ radix oem carnem teneriore fadt fimul coda . Quae 
innoxia eft morfu carens aononium uocatur.De fcorpione dicemus inter medicas, 

Dccarduo:6ihelxine:&ifibulo:8ianchufa, CA, XVT* 

Arduus 8i folio 8C caule fpinofas lanugines habet.Ite acorna:leucacathos:caIceos. Cnydos:po'' 
c Iyacantos:onopyxos:ixine:rcolimos.Cameleon in foliis no habet aculeos.Eft 6C illa differens 

tia q» quaeda in iis multicaulia ramofagt funt:ut carduus.Vno aut caule nec ramofum cnidos. 
Quaeda cacumine tantu fpinofa funttut enngiu.Quaeda aeftate floretiut tetralix 6i ixine.Scolimusflo' 
ret fero 8C diu acrona colore tantu ruffo diftinguit pinguiore fucco.Ide erat a tradylis quo^mifi can 
didior 'ellet:& nifi fanguineu fuccu fundaret.Qua de caufa phonos uocaf a qbufdarodoreetia grauisife 
ro maturefeete feminemee ante autunutqq id de oibus fpinofis dici poflit. Vep^ oia hxc dl femine 8C ra' 
dice nafci poffunt.Scolimos carduofe generis ab iis diftat:^ radix eius uefcendo eft decoda«Mi^ q> fine 
interuallo tota aeftate aliud floret in eo genereraliud cocipittaliud parturit. Aculei arefeete folio definiit 
pungere ixine rara uifu cftrnc^ in oibus terris eftiradice foliofatex qua media ueluti malum extuberat. 
Contedu fua fronde olet.Huius uertex fummus lachryma continet iucundi faporis achanticen mafti^ 
cen appellata.Et tados quo^ in ficilia tatum nafcif fuae ^prietatis & ipfa . Cuius in terra ferpunt caules 
e radice emilTi lato folio 8C fpinoforcaulef^ uocat cados. Nec faftidiunt in cibis inueteratos quo^ . Vnu 
caule redum habent:que uocant pternicateiufde fuauitatisifed uetuftatis impatiente. Semen ei laniigi^ 
tiis:que pappon uocatiquo detrado ex cortice teneritas fimilis crebro palmae eftiuocat afcaliam.T ribu' 
Ius non nifi in paluftribus nafcitur.Dira res albuluxta nilu 8C ftrymon^ amnes excipitur in cibis.lnclin» 
tus in uadumrfolio ad effigiem ulmirpediculo longo. At in reliquo orbe genera duo uni Cicerculae fo^ 
lia alteri aculeata.Hic & ferius floret.Magifqi fepta obfidet uillarum.Semcn ei rotundiusmigrum in fi^ 
liqua. Alteri harenaceu.Spinofoge etiam nu aliud genus ononis,ln ramis enim fpinas habet appofito fo' 
lio rutx fimiliitoto caule foliatum in modii coronaeifequitur a frugibustaratro inimicumiuiuax^ pras 
cipue. Aculeatarum caules aliqua^ per terram ferpuntiut eius qua coropon uocant. Et ex diuerfo ftans 
anchufa inficiendo ligno caerifq? radice apta. Eft aurem mitior iis anthemis:& phylanthes;anemone:6C 
aphaceicaule foliato eft:&^ crepis &apate,Differetia foliorum 8C hic quae in arboribus breuitatepedicu^ 
Ii ac longitudincmranguftiis ipfis foliorum:amplitudine:angulis:incifuris:odore flore. Diuturnior hic 
quibufdam per partes florentibus ut in ocimo:heliotropio;aphace:onocichle. 

Differentia haerbarum per folia:8i quae haerba: toto anno florear:& haftula regia: 
&piftana:& de gladiolo, CA. XVII. 

Vitis inter hxc dterna foliaificut quibufda arbopt.In primif^ heliotropioradianto. Aliud ruc 
m fuspifeata^ genus:exquoeftCynops:alopecuros:fteIephuros:quaquidamortygia uocant. 

Alii plantagineide qua infra dicemus iter medicas:thryalis ex iis. Alopecuros fpica habet mol 
lem 8i lanugine defamtno diflimile uulpiu caudis:unde ei & nome.Proxima eft ei & felepyrosrnifi q» il 
Ia particulatim floret.Cicorion & fimilia circa terram folia habent germinantes ab radice poft uergili/ 
as.Perditio quam 8C aeoliae gentes & aegyptii eduntmomen dedit auis id maxime erucns.Craflas plun> 
tnaf^ habet radices.Item ornithogale caule tenero:cadido:femipcdali radice bulbofa : molli tribus aut 
quattuor agnatis. Coquitur in pulte.Mipe loton hactbam 8C egilopa no nifi poft annu e femine fuo na-^ 
fci.Mira & anthemidis natura:q> a fummo flore incipincu ceterae omnes quae particulatim florentiab 
ima fui parte incipiant.Notabilc 8i in lappa qux adhaerefeitiquoniam in ipfa flos nafeitunnon euidens 
fed intus occuItus:& intra fe germinatruelut aialia quae in fe pariunr.Ite circa opunte opuntia eft hjcrba 
etiam homini duIcis.Mirum^ e folio eius radicem fieri ac femina nafci.Laffione unum folium habet: 
fed ita implicatutut plura uideanf.Chondrylla amara eft:& acri in radice fucco. Amara 6i phaceifi: quae 
pigris nominaf:& ipfa toto anno floresmome ei amaritudo impofuit.Notabilis 8C fcyllac croci^ natu^ 
raiquae cu omnes hxrbe foliii primu emittantrmox^p in caule rotundenfiih iis caulis prior intelligif q 
foIiii.Et in croco quide flos impellitur caule.ln (cy\h uero caulis exitideinde flos ex eo emergit, Eadem 
ter floret (ut diximus) tria tepora fationu oftendes,Bulbopi generi quida adnumerant dC cypiri hoc eft 
gladioli radice.Dulcis ea eft:& quae dccoifta pane etia gratiorem faciat:p6derofibrem fimul lubaifta.Si'' 
mil is eft 8C quae thefion uocaf :guftu afpera.Caeterac eiufde generis folio differunt. Afphodelus oblon^' 
gum 8C anguftu habet.Scylla latu & tradIabile.GIadiolo fimile nomini,Afphodelus maditur dC femine 
toftorSi bulbotSed hoc in cinere toftordein fale & oleo addito,Praetereatufocu ficis prscipua uolupta 
te ut uiderur Hefiodo.T radif 8l ante portas uilla^ fatu remedio effe contra uenefico^e noxam. Aipho/ 
ddi mentione Homerus fecit.Radix eius napis modicis fimtlis eft . Ne$ alia numerofionoiftpginta 



VIGESIMVSPRIMV5 

fimuT aceruatis faepc bulbis.Theophraftus & fere grxci princepr^ Pythagoras caule eius cubitale 81 Cx 
peduu cubitopi foliis porri filueflris anthericon uocauere, Radice ucro id efl bulbos afphcdelonnoftii 
illud albucu uocar 8C afphodelu haftula regia.Ea eft 6C caulis acinofuEius duo genera faciur. Albuco eft 
(capus cubitalis:& amplius:purus:leuis.De quo Mago pcipit exitu mefis martii 6C initio aprilis cu flo' 
ruerinnondu femine eius intumefcete demetedu:fidedof(j fcapostfiC quarto die in fole ^ferendos.Ita 
ficcaris manipulos faciedos.Ire piflana dicit a grxds uocari qua inter uluas fagitta appella mus. Hac ab 
idibus maii uf^ ad fine odtobris mefis decorticari ; at^ leui fole ficcari iubct.lde & gladiolu alteg^ que 
cypiro uocat:8C ipfum paluftrc iulio mele fecari iubet ad radiceitertio^ die i fole ficcariidonec cadidus 
f/ar.Quotidie aut ante fole occidete in tedlu referriiquonia paluftribus defedtis nodlurni rores nocear* 
De iuco genera fex;& de cypero:& de medicametis ea^ 8C de cypiro:& odoraro iuco. CA> XVlIf, 
Imilia praecipit de iunco que marifeon appellatrad texendas tegetes:& ipfum iunio mele exi/ 
f mi ante iuliii mediu pcipiens.Cactera de ficcando cade quae de ulua fuo loco diximus. Altejc 

genus iuncopi facitiqd' marinu & a graecis oxyfchoenon uocari inueni.Tria genera eiusracu' 
ti:fterilis:que mare & oxyn graeci uocattreliqua foeminini feretis femen nigrutque melacranin uocant* 
CrafTior hic 8C fruricofior.Magif^ etianum tertius q uocatur holofchoenos.Ex iis melaci anis fme aliis 
generibus nafcif.Oxys & holofchocnos eode cefpite.Vtiliflimus id utilia holofchcnosiquia mollis 6C 
carnofus cft.Fert fruail ouope cohxrenu modo.Nafcif au t is que mare appellamus ex fcmetipfoicacu 
mine in terra defixo.Melacranis aut fuo femine. Alioqn oium radices oibus annis intermoriunf*Vfus 
ad nalTas marinastuitiliu nexustclegantiu lucernap^ lumina prxeipua medullae amplitudine.Iuxta ma 
ritimas alpes tara ut incifo uentre (pleant pene unciape latitudine.In aegypto uero crIbrop^ logitudinc 
no alias utiliore»Quida etianum unu genus faciunt.Iunci trianguli cyperon uocariMulti.n»no difeer/ 
nunt a cyprio uicinitate nois,Nos diflmguem us utruqp.Cypirus eft gladiolus ut diximus radice bul/ 
bofailaudatiflimus in infulis cretatdein naxo:6C poftea phaenice.Cretico candor odor$ uicinus nardo; 
naxio acrionphoenicio exiguu fpiranstnullus £egyptio.Na & ibi nafcif.Difcutit duritias corpope.Ia.n* 
remedia dicemusiquonia & flo^ odorug? generi eft magnus ufus in medicina.Quod ad cypiron arti/ 
net.Apollodope qde fequimunq negabat bibendu qq pfefTus efficaciflimu elle aduerfus calcnlofos.Eo 
foetas foeminas qdem abortus facete no dubitat.Miruo! tradit barbaros fufFitu huius hxrhx excipie/ 
tes ore lyenes cu fumere.Et no egredi domibus nifi ab hoc fuffitu.Vegetiores«n»firmioref (5 fic ctia fie/ 
ri.Intertrigino 8C alape uitiis phiiftionibuf^ etS oleo illitu no dubie mederi.Cyperos iucus eft qualiter 
diximus angulofusiiuxta terra cadidusicacumine nigeripinguil^.Folia ima porraceis exilioraiin cacu 
mine minutaiinter quae eft femen,Radix oliux nigrae firoilisiqua cu oblonga eft cyperida uocat : ma' 
gni in medicina ufus,Laus cyperio prima hamonlacoifecuda i hodioitertia thracio:& nouiflima a'gy/ 
ptioiquac 8C cofundit intelle^tiirquonia & cypirosiibi nafcif.Sed cyperos duriflima uix® fpirans.Caete 
ris odor eft ipfam nardum imirans«Eft 8C per fe indica haei barquac cyperis uocatungingiberis effigie; 
comaducata croci uim rcddit.Cypero uis in medicina pfilothri. lllinif ptctygiismlceribufqj genitalius 
8C qua! in humore funt ofbusificut oris ulceribus.Radix aduerfus ferpentiii idlus & fcorpionum prae 
(ertim remedio eft.Vuluas aperit pota.Largiori tata uisrexpellit easiqrina ciet 8i calculosiob id utililfi/ 
ma hydropicis.Illinitur&ulceribusquxferpunnfed iis praecipua quae in ftomacho funt ex uino uel 
aceto illita»Iunci radix in tribus heminis aqux ad tertias tufli mede£.Semc toftu 8C in aqua potum fi/ 
ftitaluumtSifoeminarum menfesrcapitif^doloresfacit.AtquiuocafhoIofchoenoseius quae proxi' 
ma funt radicis comanducantur aduerfus araneope morfus.Inuenio etianum unu lud genusiquod eu 
ripicen uocant.Huius femine fomnu allici.Sed modum feruandu ne fopor fiauOb id 6C odorati iunci 
medicinae dicent iquonia 8C in fy ria coe!e(ut fuo loco rettulimus) nafcitur.LaudatilTimus ex nabathea 
iuncus cognoie thcucitis,Proximis babylonius,Pcftimus ex africa ac fine odore.Eft aute rotundos ui 
nofar mordacitatisad lingua.Sincerus in cofricando odore rofic emittit rubentibus fragmentis.Difcu 
tit inflationes.Ob id ftomacho utilisibile^ 8C fanguine reiicientibus«SinguItus fedat«Ru(ftus mouer* 
VrinI ciet.Veficae medef.Ad m uliebres ufus decoquif.Opiftothonicis cu refina arida fponif.Excalfa/ 
£foria & rofa uteros aftringitirefrigerat.V fus eus diuidif in folia 8C flores.Capita folicpe partefigp can/ 
didae ungues uocanf ,In flore aute aliud eft femenialiud capillus in capitcialiud cortexialiud calix.Foliu 
ficcatunaut tribus modis exprimif«Per fe cum ungues non detrahunf :ibi enim humoris plurimum* 
Aut cu detratftis unguibus reliqua pars aut oleo aut uino maceraf in fole uafis uitteis»Quida 6C falem 
admifcent:& anchufam nonnulliiaut afphaltumiaut iuncd odoratiI:quia talis maxime prpdeft uuluae 
ac dyfentericis.Exprimunf eade folia detradis unguibus trita p lintheu fpiiUim in xreum uas ; ieui^p 
Igni fuccus coquiftdonec fiat craffitudo mcllisiad hoc eligi oportet odoratiflima qux^ folia. 

Ex rofa mcdicinae:& de lilio & de narcifo 6C ex uiola:& de baccare:& c6brerc:& afaro. CA. XIX. 
Inum quo fieret ex rofa diximus inter genera uiniiVfus fucci ad aures ; ons ulcera gingiuas; 
u tofillas gargarizatus.Stomachum:uuluas:fedis uitiatcapiris doIorcs*ln febre p fe iid cum ace 

to fomnosinaufeas Folia urunf in calliblepharum. E ficcis foemina afperguntur . Epiphoras 
quo^ aridis leniunt.Flos fomnu facit.Inhibet fludiones muliep' maxime albas in pofca potus.Et fan 
guinis excreationes.Stomachi quoqi dolores quantum in uini cyathis tribus.Semc iis optimum croci 
numincc anniculo uctuftius 8C in umbra ficcat. Nigrum inutile.Dentium dolori illinitur.Vricam ciet 
Stomacho fponif*lteigni(acco no ucteri.Naribusfubdudumcaputpurgat.Capita pota uentrem 8C 



UBER 

fangufnc nnunt .Vngues rofae epiphoris falubres funf.VIccra enim oculopi rofa fordcrcutrpraterg m 
initiis fpiphorar ita ut arida cu pane inrerponaf. Folia quide uitiis flomachiirofionibus & uitiis uetris 
Si inte(tinop^:5' praecordiis utiliiTima udi ilhta.Cibo quogi lapati modo condiunf .Cauedus quo^ in 
jis fitus celeriter infides.Et aridis 8i cxpreflis aliquis ufus.Diapafmata inde fiunt ad fudores coercen/ 
dosnra ut a balneis inarefcant corporaidein frigida abluantur.Silueftris cum adipe urfino alopecias mi 
rificeemedat.Lilii radices multis modis flore fuu nobilirauere.Cotraferpentiu idusex uino pot* : 6C 
cotra fungop^ uenena. Propter clauos pcdu in uino dccoquunf :triduo$ no foIuunf.Cu adipe aut oleo 
decoda pilos quogi aduflis redunr.E mulfo potae inutile fanguine cd aluo trahunf.Lyeni^ 8C ruptis 
uulfis ^funt.Et meftruis foemina 9 ^ in uino decodae.lmpofitae^ cu meile ncruis prscifis medenf.Co 
tra lichenas & lepras Si furfures in facie eraendat.Erugant corpora.Folia in aceto codta uulneribus im 
ponuntur.Epiphoris tefliu in meile cu hyofcyamo & farina rritici.Seme illinif igni facro.Flos Si folia 
ulcew ueruftati.Succus q flore expreflus efl:ab aliis mei uocaf:ab aliis lyriil ad emolliedas uualuasifii 
doref^ feciedos:& fuppurationes coqucdas.Narcifi duo genera in ufu medici recibiut.Vnu purpureo 
floreiSi altept haerbaceu.Hunc ftomacho iutile:& ideo uomitonuialuos quog? fofuentetneruis inimi 
cujcaput grauante.Et a narce narcifum difhJ no a fabulofo pucro.Vtriufgj radix ut dixim u$ m ulfei fa 
poris eft.Ambuftis pdeft cu exiguo melle»Sic Si uulneribus Si luxatis«Panis uero cu meile Si arinaea fa 
rina,Sic Si infixa corpori extrahit in polera tritus:oleo$ cotufus,Medef Si lapide paiflis,Purgat uulne 
ra pmixtus farinae.Nigrat uitiligines emacuIat.Ex hoc flore fit narcifinu oleu ad emolliedas duricias» 
Calefacicda quae alfcrir. Auribus eft utiliflimusifed capitis dolores facir,VioIac filueftres funt Si fatiuae. 
Purpureae refrigerat.Cotra inflamationes illinunf ftomacho ardeti*lmponunf Si capiti in fiotc.Ocu 
lo^ priuatim epiphorisiSC fede ^cidente uulua ue.Et cotra fuppurationes.Crapula Si graucdines capi 
eis ipofitis coronis olfatuqi dilcutiut,Anginas ex aqua potaedd qd* purpureu e ex iis comitialibus me-' 
defrmaxime pueris in aqua potu.Seme uiolae fcorpioibus aduerfaf.Cotra flos albae luppurata aperit* 
Ipfa difcutit.Et alba aut & lutea extenuant meftrua.Vrina ciunt.Minor uis eft tccetibusjdeo^ aridis 
poft annu utenda. Lutea dimidio cyatho in aqua tribus mefes trahit.Radices eius cu aceto illitae fedat 
lyenejte podagra. Oculopt inflationes cu myrrha Si croco.Folia cu meile purgat capitis ulcera.Cu cae^' 
ra rimas fedis.Et quae in humidis funt.Ex aceto uero colledliones fanant.Baccar in medicinae ufu eft. 
Alig ex noftris ppenfam uocar, Auxiliaf cotra ferpentes.Opitis dolores feruoref^Jte epiphoras.Ma' 
mis tumetibus a partu Si aegilopiis.Incipicntibufgi ignibufgi facris.Odor fomnu gignir.Radice deco-' 
&3 bibere fpatacis euerfis couulfis fufpiriofis falutare eft.In tuffi uetere radices eius tres qttuor ue deco/ 
quunfad tertias partes.Haec^ potio mulieres ex abortu purgat.Latepe copundiones tollit Si ueficac 
calculos «Tondif cu diapafmate.Veftibus odoris gratia infenf.Cobretu qd* fimile ei diximus trini cu 
axiigia uulnera mire fanat. Afa^ iocine^ uitiis falutare elle tradif :uncia fumptu in hemina mulfi miX'' 
ti. Aluu purga* hellcbori modo.Hydropicis pdeft Si praecordiis uuluifgp ac morbo regio.In muftu fi 
addaf fadt uinu urinisciedis.Eftbdif cii folia emittit.Siccatur in umbra.Situm celerrime fentir* 

De nardo gellico:& de croco medicinae:& croco magoidC firi:6i faliunca:& ho 
locryfo &chryfocome5C meliloto. CA. XX, 

Tquoniaquida ut diximus nardu rufticum noiare radicem baccauerisicotexemus Si gailici' 
e nardi remedia in hunc locum dilata cti difputaremus depegrinis arboribus.Ergo adueifus 
ferpetes duabus drachmis in uino fuccurrir.Inflationibus coli uelexaquauel exuino.lte io 
cineris Si renu fufFufif^ fclIe.Et hydropicis p fe uel cii abfinthio.Siftit purgationes mulie^npetus ue-' 
ro eius qua phun eode loco appellauimus.Radix daf potui trita uel decodta ad ftrangulatioiies uel pC'^ 
dforis dolores uel latepe.Mcfes quo^ dt.Bibif cu uino.Crocu cum meile no foluif :nullo^ duIci.FaciI 
lime aut uino aut aqua.V tiliffimu in medicina. Adferuaf cornea pyxide.Difcutit iuflamationes oes q/ 
dem.Sed oculo^ maxime ex ouo illitus.Vuluaji quo^ ftranguiatus.Stomachiexulcerationesipedlo/ 
ris:5i renu:iocinof!e;pulmonum:ueficarugp peculiariter inflamationi eapt uehementer utile.Ite thufli 
Si pIeureticis.ToIlit & pruritus.Vrina cir.Qui crocu prius biberint crapulam no fentient. Ebrietati eo 
reliftunr.Coronac quo^ ex eo mulcent ebrietatc.Somnum facit . Caput leniter mouet . Venerem fti/ 
muIat.FIos eius igni facro illinif cd creta cimoIia;ipfum plurimis medicaminibus mifcetur . Collyrio 
uni nome dedit.Ex eo quogp expreflb ungueto crocinoiquod crocomagma appeilat.Habet fuas utili 
tates cotra fuffufiones oculoj4.Vrin3s magis excalfacit q crocum ipfum.Optimu quod guftatum lali' 
ua dentefqp inficitiiris ruffa melior q candidannfantibus ea circunligari falutare eft, Dentictibus prseci 
pna eft Si tuifientibusitinearuue uitio laborantibus inftillari.Catteri elFedlibus eius no multu a meile 
dilferu nf.Vlcera purgat capitis pr$cipue.Suppurationes ueteres . Aluu foluit duabus drachmis cura 
raellf.Tuflimrtorrainarinflatiooes potaiLyenes ex aceto,Contra ferpentiu Si araneo^ raorfus ex po/ 
fca ualet.Cotra fcorpiones duapi drachma^ pondere in pane uel aqua fumif .Cotra canum morfus ex 
oleo im ponitur.Er cotra perfricliones.Sic Si neruop^ dplori bus,Lumbis uero Si coxendicibus cu rcli/ 
na illinitur.Vis ei cocalfadloria.Naribus fubdudla fternutameta moueiicaputm purgat. Dolori capitis 
cu cotoneis malis aut ftruteis illinitur.Crapulas quo^ Si ortopnoeas difcutit.Vomitiones cit duobus 
obolis fumpta.Ofla frada extrahit impofita cu meile. Ad paronychias farina eius utuntur*Cum uino 
ad clauos uel uerrucas.Triduogp no foluitur.Halitus oris comanducata aboletralarumgp uitia . Succo 
duricias oes emollit, Somnd conciliat, Sed genituras cofumit.Sedis rimas Si codiIoaiaca.Qmnia^ ia 



VIGESIMVSPRIMVS 

corpore cxcrercetia ran3r.Sutitq filucilre xyrin uocer.Strumas haecuei panos uel inguma difcutif«Praj 
cipjf ut finiflra manu leda ad hos ufus leruet :colIigcrercj? dicant cuius hofs utig? caufa eximat . Scelus 
hscrbariopi aperit m hac mctioneiparrc eius feruatia:& quaruda alia^hsrbapi ficuti plataginis fubfti 
tuet-iu fi pa^ mercedis tuliffe fefe arbitranf.Rurfufqi ut plus opis acqrat parte ea qua feruauere code Io 
co infodiunt.Credo ut uitia quae fanaucrint faciat rebellare.5aliuncte radix in uino decoda fiflit uomi 
tiones.Corroborat flomachu.Polio Mufeus 6C Hefiodus pungi iubent dignationis gratia . Gloriar^ 
auidos poliu tradare colere.Poliu cotra ferpentes fubfternit uel portaf«Medid in uino decoquur reces 
ue! aridunllinunt^ uel fplenerids ppinant ex aceto«Morbo regio in uino.Et hydropicis incipientibus 
an uino decodii. Vulneribus quog? Oc iIIinunr.Secundas mulieru partufqj emortuos repellit.Ite dolo/ 
res corporis «Veficas inanir.Et epiphoris illinif.Nec magis alia haerba couenit mcdicameto qd* alcxi> 
pharmacon uocar.Stomacho tame inutile efle.Caputqj eo i'plcri;& abortu fieri poto.A!iqui negat.Ad 
religione addunt ubi inuentu fit: ptinus ad alligandu cotra oculope fuffufione.Cauendu^ ne terra atti 
gat.Hi di folia eius thymo fimilia tradurinifi ^ molliora funt:& lanatiore canicie.Cu ruta filueftri Si fit 
teratur ex aqua caelefti afpidas mitigare dicitur.At non fccus at^ cytinus aftringit 8i cohibet uulncra: 
prohibetgj ferpere.HoIochryfos medef ftranguriae in uino pota:& oculojt epiphoris ilIita.Gj faece uc 
ro uini cremata in polenta fichenas emedar.Chryfocomjc radix calfacit 6C ftringit.Daf potui ad iocine; 
rum uitiatitem pulmonum.Vulua: dolores in aqua mulfa decoda.Ciet menftrua . Et fi cruda detur: 
hydropicopi aquam fiftir.Melliflophyllo fiue melitena fi perungantur aluearia non fugient apes.NuI 
Io cnim magis gaudent flore.Copia iftius examina facillime continenturJrem prtefentiflimum efl: co 
fra idus earumtuefparum^ 6C araneorum.Item fcorpionum.Itc cotra uuluim ftrangulariones addi/ 
to nitro.Cotra tormina e uino.Folia eius ftrumis illinunCiSi fedis uitiis cum lale dccoda.Succus foemi 
nas purgat:8d Iflationes difcutit:& ulcera fanat. Articularios morbos fedat.Onif^ morfus.Prodeft dy 
fentericis ueteribus:8{ coeliacis:& ortopnoicis:lyenibus:ulcenbus:thoracis.Ca!igines cculc 5 ^ fucco cii 
meile inugi eximiu habef .Melilotos quo^p oculis medef cum ladeiaur cu lini femine.Maxillap^ quo^ 
dolores lenir.Et capitis cii rofaceo»Itcm auriu e palTo.Quacq} in manibus intumefeut uel ei upunr,Sro 
machi dolores in uino decoda uel cruda tritaqi.Idem effedus efl: ad uuluas.Tefles uero 6i fedem proci 
duamiqux^ ibi funt uitiairecens ex aqua decoda uel ex paflb.Adicdo tofaceo illinutur ad carcinoma 
ta«Deferuefcit in uino duIci.Peculiaritcr Si contra meliceridas efficax. 

De trifolio Si thymo Si hemorocal!e:& de helenio:& ambrotono. CA» XXI, 

Rifolium fcio credi ptceiialere cotra ferpentium idus Si fcorpionum ex uino aut pofca femi/: 
t nis granis uiginti potis.Vel foliis:& tota haerba decoda « Scrpenrefqp nunq in trifolio afpicf. 

Praeterea celebratis audoribus cotra oia uenena pro antidoto fufficere.xxv.grana cius : quod 
minyanthes ex eo appellauimus tradi.MuIta alia praeterea in remediis eius aferibi .Sed me cotra fentCi 
tias eorum grauiflimi uiri audoritas mouet.Sophocles enim poeta uencnatiim id dicir,Simus quo^ 
medicus decodi aut cotriti fuccum infufum corpori eafdem uredines facere quafi pcrcuflls a fcrpenrc 
1 'mponaf.Ergo no aliter utendii eo q cotra uenena confuerunt.Forraffis enim Si iis uenenis inter fe co-' 
xraria fit natura:ficut multis aliisjtem animaduerto femen eius cuius minima fint folia utile efle ad cu 
liodienda muliepe cutis gratiam in facie illitum.Thym um colligi oportet in florc:&: in umbra ficcari* 
Duo aut funt genera eius.Candidu:radice lignofarin collibus nafccnsrquod Si praeferf. AItC 5 ^ nigrius 
florifqi nigri.Vtra^ oculo^ claritati multum coferreexiflimanf.Etin cibo & in medicamcntis.Item > 
diutinae tuffi digmate faciles cxcreationes facere cu aceto Si fale.Sanguinc cocrefccrc no patif e meile» 
Longas faucium diflillationes extra illita cu finapi extenuare.Item ftomachi Si uentris uitia.Modice ta 
men utendum cfl.Codylomatacxcalfaciunf.quauisfifluntaluuiquxfi exulcerata fit denarii pondus 
in fexrariu aceti Si mellis addi oportet.lte fi lateralis dolor fittaut inter fcapulas aut in thorace . Prateoe 
diis medenf ex aceto cum melle.Quae potio daf Si in alienatione mentis ac mcIacholicis.Datur Si co. 
mitialibusiquos correptos olfatus excitat ihymi,Aiunt& dormire cos oportere in molli thymo.Pro/ 
deft&ortopnoicis&anhelationi,Mulieru^menfibus rctardaris.Vel fi emortui fint in utero partus 
decodu in aqua ad tertiasiViris uero cotra inflationes cum meile Si accto.Et fi ueter turgeat. Teflefue . 
aut ueficac dolor exigat. E uino tumores Si impetus tollit impofitum.Coxcndicibus imponitur cu ui 
no articularibus morbis trium obolop^ podere in tribus cyathis aceti Si mcllis.Et in faflidio tertiu cu. 
fale.Hemorocallespalllducuiridi&mollefoIiuhabcttradiceodorataat^bulbofam.Quac cu meile 
impofira uentri aquam pellit:& fanguine etiam inutilem.FoIia epiphoris oculo^ mamarucp pofl par 
tum doloribus illinunf .Heleniu ab Helenae lacrymis diximus natum .Fauerc creditur formac.Cutem 
mulieru in facie rdiquoigp corpore nutrire incorruptam.Praeterca putant ufu eius quandam data gr^ 
tiam iisiuencre^ conciliari. Attribuunt Si hylatitatis effeiflum eidem potae in uino eumgi que babue/ 
rit Nepenthes illud praedicatum ab Homero : ea triflitia omnis aboleatur. Efl autem fucci praeduP 
cis.Prodefl Si ortopnoicis.T raduio radicis eius in aqua prodefl reiunis . Efl aurem candidus intus 6C 
duIcis.Bibitur Si cotra ferpentiu idlus ex uino,Mures quoqi contrita dicitur necare, Ambrotonu duo 
rum traditur generum.Onipeflre ac motanum.Hocfoeminam:iIIti marem intdligi uolumus.Ama 
ritudo abfinthii in utro^.SicuIum laudatiflimumidein gallicum.Vfus efl Si foliis.Scd maior femine 
ad callaciendum.Ideoncruisutile:tufli:ortopnoicis:conuu!fis:ruptis:lumbis:urintcangufliis, Datur 
bibendum manualibus fafciculis decoiflis ad tertias pattestEx iis quaternis cyathis bibitur . Datur Si 





UBER 

femen tufum in dqua drachmae pondcre,Prodeft & uuIuae.Coquitur panis cum farina hordeacea:8i 
ocuIop^ inflamarionibus illinitur.Cotonco malo concodio ferpcntcs fugat.Cotra idus capi bibif cum 
uino:ilIiniturgs.Eificaciffimu contra ea quopi uencno tremores 8C frigus accidunt : ut fcorpionum 6£ 
phaIangiopi:& contra ucnena alia pota.Prodeft&quoquomodoalgentibus.Etad cxtrahedaea quae 
inhaerent corporibus.PcIlit & interaneope mala.Ramo eius fi fubiiciaf puluino uenere ftimulari aiiit. 
EfficaciiTima^ eile haerbam contra ofa ueneficia quibus coitus inhibeaf* 

Ex Icucanthemo&fanfuco medicinae. CA* XXIi, 

Eucanthemum fufpiriofis medetur duabus partibus aceti pcrmixtu.Safucum fiue amaracii 
1 in cypro laudatifllm um dC odoratiflimum.Scorpionibus aduerfatur ex aceto 8i fale illitum* 

Meftruis quo^ multum confert impofitum.Minor efl idem poto uis.Cohibet & oculorum 
epiphoras cum polenta»Succus decodi tormina difcutit.Et urinis & hydropicis utile.Mouet 8C narid 
nernutamentakFitexeooIeuquodfanfucinumuocaturautamarcmum ad excalfaciendos emollien/ 
dof$ neruos:& uuluas calefacinEt folia fugillatis cum meile 8C luxatis cum caera profunt* 

Deanemonamedicinjc. CA. XXllI. 

Nemonas coronarias tantudiximus.Nunc reddemus &medicas.Sut qui phrenion uocent- 
a Duo eius gencra.Silueftris prima. Altera in cultis nafces.Vtra^ fabulofis»Huiufg 3 plures fpc^ 

cies«Aut enim phoeniceum florem habettquae 8C copioliffima eftraut putpureu:aut ladeum. 
Harum triu folia apio fimilia.Nec temere femipedale altitudine excedunttcacumine afpar3gi,Flos nu/ 

S uam fe aperitmifi uento fpirantetunde dC nomen accepit*Silueflri am pl itudo maior larionbuf^ foliis 
orere phocniceo.Hanc errore dudi argemone putant multi. Alii rurfus papauenquod rhyan appella 
uimus.Scd diftindio magna:^ utrags haec poftea floret.Nec aut fuccUm illarum anemonae reddunt: 
aut calices habentmec nifi afparagi cacumen,Profunt anemonae capiti: dolonbusrSi inflamationibus: 
uuluis muliepe ladi quogiiEt menflrua cient cum ptifana fumptae aut uellere appofitae . Radix coma 
ducata pituita trahit.Oentes fanat«Decoda oculorum epiphoras.Magi multum quidem iis tribuere. 
Quaprimu afpiciaf eo anno tolli iubetestdici^ colligi eas tertianis quartanis remedio.Poftea alligari 
florem pano rofeo:& in umbra aflei uari:ita cu opus fit alligari.Q uae ex iis phoeniceum florem habet: 
radice cotrita$:cuicu$ afaliu ipofita ulcerum facit 8c iptica uim«£t ideo expurgandis ulceribus adhi^ 
betur* Ex oenanthe medicinae CA. XXlllT* 

Enathehaerbanafcif in petris:foliopafl:inacae:radiccmagna:numerofa. Caulis eius 6i folia 
o cu meile ac uino nigro pota facillitate pariedi pflat:fecudaf^ purgat.Tuillm e meile tollunt* 

Vrinaciet.Radixueficaeuitiismedef. De heliochryfo medicinae. CA, XXV. 

Eliocryfum qd* alii chryfanthemo uocat ramulos habet cadidostfolia lubalbida:ambrotant> 
h fimiliatad folis repeuiTum aureae lucis in orbe ueluti corimbis depedetibustq nunq marce/' 
fcut.Qua de caufa deos coronat illo,Quod diligetiflime obferuauit Ptolemaeus rex aegypti. 
Nafcif in frutetis.Ciet urinas e uino pota:& mefes.Duncias inflamationes difeutit, Am buftis cu meile 
imponif.Cotra ferpdiu idus 8C lubogi uitia bibif.Sanguinc cocretu uentris ac ueficae abfumit cu mul 
(OtFolia eius trium obologi podere fiftut ^fluuia mulieri in uino albo. Veftes tuef odore no inelegati. 
Ex hyacintho medicinae. CA. XXVI, 

yacinthus in gallia eximie ^uenit.Hoc ibi loco hifginu tingit.Radix eft bulbacea magonicis 
h uenalitiis pulchre nota.Quae in uino dulci illita pubertate cohcrcet:& no patif erupere.Tor/' 

minibus araneoji morfibus refiftit.Vrina ipellit.Cotra ferpetes dC fcorpiones morbu^ re 
giu feme eius cu ambrotono daf lychnis quo^ flamea illa aduerfus ferpetes:fcorpiones:crabrones:fi> 
milia^ bibif e uino femine trito,Siluefl:ris eade ftomacho inutilis .Aluu foluit. Ad detraheda bile effi 
caciiTima duabus drachmis.Scorpionibus adeo cotraria ut oino uifa ea torpefeat. Radicem eius afian i 
aboliten uocant.Qua alligata oculo albugines tolli dicuntur. 

r Ex uinc^en^a medicinae. CA. XXVII, 

“^^TXuincapuinca fiucFamcMphne arida tufa hydropicis daf in aqua cocleari menfura* CelerrP 
imeqpreddutaqua.Eadedecoda in cinerefparla uino tumores Ticcar,Auribus fucco medef. 
^ ^»j^l Aluinis ipofita multu ^delTe dicif.Rufci radix decoda bibif alternisdiebus in calculo 9 ^ uali 
cudine:& torufiore urinatuel crueta, Radice pridie erui oportetrpoftero mane decoq.Exeo fextario ui 
ni cyathis duobus mirceri*Sut q 8C cruda radice trita ex aqua bibat:5^ in totu ad uirilia cauliculis eius in 
uino 6C aceto tritis nihil utilius putat.Batis quoqi aluu mollit«lllinif podagricis tofla cotufa.Acinu 

dC coronap^ caufa 8C cibo^ segyptii ferut.Eade^ erat qu:e ocimu nifi hirfutioc ramis ac foliis eet:6C ad 
moduodorata,Cietmeies& urinas. Ex colocafia medicina:, CA. XXVllL 

Olocalia Glaucias acria corporis leniri putauit:6£ flomachum iuuan', 
c Ex anrhalo medicinae, CA, XXIX, 

Nthalii quod egyptii edunt nullum aliu repperi ufum efl haerba,AnthiIon quam alii aml 
a celium uocat duope gene^:foliis 8C ramis lenthiculae fimilis palmi altitudineiiabulofis apri/ 

cis nafces fub falfa guftanti. Altera camepithyos fimilis breuior 5^ hirfutionpurpurei floris: 
odore grauis:in faxofis nafcens.Prior uuluis aptifflma efl ex rofaceo 6i lade Ipofita etia uulneribus.Bi 
bif in ftranguriarenu^ doloribus tribus drachmis. Altera bibitur in durkia uulua^ dCin torrnioi/’ 
bus 6C in comitiali morbo cu meile dC aceto quanuor dragmis. 



VIGESIMVSPRIMVS 



De parthenio medicinae. CA. XXX» 

Ontra partheniu alii Ieucharcn:alii amaracu uocant.CcIfus apud nos perditiu & muralium» 
Nafcitur in hortopefepibus:florea!bo:odore maliifapore amaro. Ad infedendu dccodlum in 
duricia uulua 54 t& inflamationibus,Siccatu cu meile & aceto pofmim bilem trahit atram .Ob 



gi cStra tertianas finiftra manu euelli eam iubentidici quae cuius aufa uelJatur.nec lefpicere.Dein eius 
folium agri lingua fubiicereiut mox in cyatho aquae deuoretur. 

De ftrychne medicinae. CA. XXXI, 

Trychne qua quida rtrychnu fcripfererutinam ne coronarii in acgyptouterenf : quos inuirac 
f hederx flope fimilitudo in duobus eius generibus.Quo^e alterum :cui accini coccineiigranofi 

folliculi.Haliccacabu uocant&alii callion.Noftri autem ueficariaiquonia ueficae & calculis ^ 
deft.Frutex eft furculofus uerius q hxrbaifolliculis magnis latifcj & tubinatisigrandi intus acino:qui 
maturefdt nouembri menie.Terno folia funt ocimi minime diligcter demonftranda.Remedia enim 
non uenena tradlamus.Quippe infaniam facit paruo quo^ fuccoiquaquam & graeci audores in iocu 
uerterc..Drachmaeenim pondere lufum pudoris gigni dixeruntrfpecies uanas imaginef^ confpicuas 
obferuari demonftrantes.Duplicatum huncmodulegittimam infama facere.Quicquid uero adiiciaf 
ponderi repr^fenrari mortem. Hoc efl: uenenum quod innocentifllmi audlores fimpliciter dorycnion 
appellauere.Ab eo quod cufpides in praeliis tingerentur illoipaflim nafcente : qui partius IpeiSauerant: 
maniron cognominare q neqter occultabat erythromaut neuritaiut nonulli piflbne caucndu eqde cau 
fk curiofius dicedu.Quin 6C alte^ genus qd* halicaccabon uocantifoporife^ dl:at^ etia opio uelocius 
ad morte:ab aliis moriomab aliis moly appellatu.Laudatu uero a locro ad fruedu dC timanfto, Quida 
etia carmine minore obliuione inducetes.Quippe pfentaneu remcdiu ad detiu mobiles fa mados fi co 
luerenf.Halicaccabo uni exceptione addidere ne diutius id fiercr.Deliratione.n.gigni eo.Nec demoftra 
da remediaiquoq! medicina maioris malipiculu afferat.Comendaf .n.cibis tertiuilicet praeferat horte 
fis faporibus.Et nihil fit corporis malope cui no falutare fit ftrychnos Xenocrates pr^edicet.NS tamen 
auxilia eo^ tanti funnut uel profutura no de iis comemorai e nefas putem iprcefertim tanta copia inno 
xiope medicaminu.Halicaccabi radice bibunt q funt uaricinandi callentes fuere ad cofitmandas 
ftitiones afpki fe uoIunr.Remedio eft(id enim libentius rettulerim)aqua copiofa mulfa calida potui 
dau.Nec illud prteteribo afpidu naturae halicaccabum in tantu aduerfammt radice eius ^pius admo 
taibporetunillas fupore enecas uis ca«,Ergo trita ex oleo percuiTis auxiliat'. 

Decorcoro* CA. XXXII; 

Orcorum alexadri cibi haerba eft couolutis foliis ad fimilitudine mori»Praecordiis (ut feiut) 
€ utilis alopetiifqi lentigini»5oum quo^ fcabiem celerrime fanari ea inuenio apud Nican^' 
drum quidem 8C ferpentium merfus anteq floreat. Nec de cnico fiue atrailyllide uerbofius 
diTputcf Aegyptia haerba eft:& magnum contra uenenata animalia prarbet auxilium » Item aduerfus 
fungos.Conuat a feorpione percuflbs gdiu teneant eam haerbam non fentire cruciatum. 

Deperfoluta. CA. XXXIII. 

e T pcrfolutam aegyptus in hortis ferit coronarum gratia : Duo genera eius : foemina ac mas. 

Vtra$ fubdira uenerem inhiberi uirerum maxime tradunt. 

De menfuris 8i ponderibus» CA» XXXIIII. 

T quoniam in menfuris quo^ ac ponderibus crebro graecis noibus utedu eft:inrcrpretationc 
c coji femel in hoc loco ponemus .Drachma attica fere.n.attica obferuatione medici uruntur; 

denarii argenti habet pondus.Eadem^ fex obolos pondere cfficit.Obolus decem calcos.Cya 
thus pendet p fe drachmas dece.Cu acetabuli menfura dicif fignificat heminae quartam partem.^ idefl: 
drachmas .xv.m na quam noflri mina uocant pendet drachmas atcicas centum. 



CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAEUBEk.XXII. PROHEMIVM 




OMPLESSE POTERANT MIRACVLVM SVI NATVRArAT/ 
^ tellus reputantium uel prioris tantum uoluminis dotesitot^ genera 
na;rbarum utilitatibus hominum aut uoluptaribus genita, Sed quanto 
plura reftanntanto quo^ mirabiliora inuentu.llla enim maiore parte ci 
bi:autodoris:dccoriTue comendationead numerofa experimenta dixit. 
Reliquorum potentia approbat nihil a rerum natura liue aliqua occuP 
tioiecaufa gigni. 

De gentibus haerbisformx gratia utentibus. CA. I. 

(Quidem & formae gratia ritufm perpetui in corporibus fuis 
e aliquas extera^ getium uti haerbis quibufdam aduerto animo 

Illinunt certe aliis aliae faciem in pupulis barbaroru foeminae. 
Marcfq; etiam apud dacos & farmata corpora fua infcribunt.Simile pia-' 
tagini giaftum in gallia uocatur.Quo Biitanorum coniuges nuruf^ to/' 
to corpore oblitae quibufdam in faens nudae incedunt QC aethopium colorem imitantes» 






LIBER 

Quod hjerbisuclles inficiantur. CA. II. 

Am ucro ffici ucftes fcimus admirabili fucco.Atg? ut fileamus galatiaetafi ic^Iufitania: gro/ 
i nis coccum fpcratons dicatu paludamenris:tralalpina gallia haerbis tyriuni arg? conchifiu tin 

git :oifg< alios colorcs.Ncc quaerit in ^fundis muricestfefeg; obiicicntis dum pra-i ipit cfcam 
beluis marinis:inr,idla eria anchoris ferutarur uada:ut inucniat p qd” facilius matrona adultero placeat 
corruptor infidicf nuprae.Sras 6C in ficco carpit quo frugi mundos exculpat ufualioqn fulgetisJnflrui 
poterat luxuria certe innocctius.Nunc ppofitum ifta c6fe<fiari:nec omittemus:ut fubiciedo utiliora Iu 
xuria uilitate circuferibamus diduri & aliis harbis tingi Iapides parietefg.Nec tingendi nec pingendi 
lame ratione omifTemus :fi unqea Iiberaliu artiu fuiiret.Interim fortius augetur audloritas quae quata 
debeat etia furdisrhocefl: ignobilibus haerbis pibebitur,Sigdc auiflores imperii romani coditorerqi v 
menfu qda & hincfumpfercrquonia noaliunde lagmina in remediis publicis fuere:& in facris legario 
nibustq uerbenae.Certe utroqi nomine ide fignificaf.Hoc efi grame ex arce cu fua terra euulfum.Hac 
femp di legati cu ad hofles clarigatugt mittcrenf ufitidefl res raptas clare repetitu:unus utigp Verbenae' 
rius uocabatur. De corona graminea» CA. III» 

Orona qde nulla fuit graminea nobilior in maiefiarcpopuli terra 9 ^ principis pmiif^ gloria', 
c Gcmat 2 e:& aureaetuallarestmuralesrroftraracrciuicaerrriuphalespoft hac fuere.Surgj cundlac 
magno interuallotmagna^ difFerctia.Caeteras oes finguli 6i duces ipfi iperatorefg» militibus 
aut aliquado collegiis dedere. De raritate eius, CA. 1111. 

Ecreuit in triumphis fenatus cura belli folutus&l populus ociofus gramineam nung nifi in 
d luprema defperatione.Con tingit^ nulli nifi ab uniuerfo exercitu feruato feruatori decreta. 

Catteras impatores dedere.Hac fola miles impatori.Eade uocaf obfidionalisdibcratis obfidio 
he abhominadoqi exitio totis caflris.Qd fi ciuicae honos uno aliquo ac uel humillimo ciue feruato p>' 
clarus facerqi habef.Quid tade exifiimari debet unius uirtute feruatus uniuerfus exercitus c'Dabatuc 
hsecuiridi e gramine decerpto inde ubi obfeflbsferuafletalig^.Na^ fummuapud antiquos fignuui> 
fioriae erat haerbd porrigere ui(5os:hoceft terra & altrice ipfa humodi humatione etia cedere. Que 
more etia nuc durare apud germanos fcio. Qui foli corona ea donati. CA. V» 

Onatus eft ca.L.SicimUs Dentatus femelrcu duicas quattuordecim meruinet:d^ugnafletqp. 
d cxx.prceliis femp uidlor.Tato rarius eft feruatorc unu a feruatis dcnari.Quida iperatores 6C 

fepius donati funt:ueIuti.P.Decius Mus uidelicet tribunus militu ab exercitu. Altera ab iis g 
in pfidio obfefli fueranquata efleteius honoris audloriras cofefTus religione fi qde donatus boue albu 
Marti imolauit 8i cctu fuluosrq ei uirtutis caufa dati fuerant fimul ab obfcflis.Hic Decius poftea con/' 
fui di imperio di collegae fe p uidloria deuouit.Data eft & a fenatu populo^ romano:qua claritate ni/ 
hil egde in rebus humanis lublimius duco J^abio illi qui rem omne romana reftituit non pugnando. 
Nec data ai magiftru cqtum di exercitum eius feruaflet.Tuc fatius fuit nomine nouo coronari appella ' 
rum patre ab iis quos feruauerat.Sedquoduftum eft confenfu honoratus eft Hannibale ex italia pub 
fb.Quae corona adhuc fola ipfius iperii manibus fpofita eft«Et qd' peculiare ei eftifola a tota italia data. 

Qui folus centurio coronarus. CA, VI» 

Raeter hos contigit eius coronichonos.M.Calphurnio Flamac.Tribuno militum in ficilia» 
p Centurioni ucro uni ad hoc tempus Cn.Petrcio Atinati cimbrico bello.Primum pilum is ca/ 

pcilbns iub Catulo exclufam ab hoc legionem fuam hortatus tribunu fuum dubitatu per ca/ 
ftra hoftium erumpere interfecitilegionc^ eduxit.Inuenio apud audores eunde prseter huc honorem 
aftantibus.Mario& Catulo confulibus praetextatum imolaflead tibicinem foculo pofito.Scripfit di 
Scylla didator ab exercitu fe quo^ donatum apud nolam legatum bello marfico.ld^ in uilla fua tu/ 
fculana:qu 3 c fuit poftea Ciceronispinxir.Quod fi uefum eft:hocexccrabiliorcm eum dixerim:quan/ 
doquidem eam capiti fuo proferiptione detraxit.Ipfe tanto paucioribus ciuium feruatis:q poftea occr 
fis.Addat etiam nunc huic gloriae fuperbum cognomen foehcem.lpfe tamen obfefTus in toto ot be pro 
fcriptus.Haec corona Sertorio etiam ceflit, Acmilianum quoque Scipionem Varro audere eft donatu 
obfidionaliinafrica.ManilioconfuIecohortibusferuatis rotidegp ad feruandas eas edudis. Quod di 
ftatuae eius inforo fuo DiuusAuguftusfcripfit.Ipfum Auguftumcum Marco Cicerone filio tonfu' 
lem idibus feptembribus fenatus obfidionali donauit.Adeo ciuica non fatis uidebatur • Nec praeterea 
quemquam hac inucnimus donatum .Nullae ergo haerbae fuere cenc in hoc honore :fed quxcunqp 
fuerant in periculi fede quamuis ignobiles ignotaeqi honorem nobilem faciebant . Quod latere apud 
nos minus quidem miroriccrncos ncgligi ea quo^ quae ad ualitudinem conferuandam : cruciatuf^ 
corporis propulfandos:& mortem arcendam pertinent«Sed quis non mores iurccaftigetj'Addidcie ui 
uendi praecia deliciae luxuf^.Nunq fuit cupido uirae maiornec minor cura»AIiorum hanc operam efle 
crcdimus:ac ne mandato quidem noftro alios id agcreimedicif^prouifumelTe. Proh bonis ipfi frui/ 
mur uoluptatis.Et quo nihil equidem probrofius duco.Viuimus aliena fiduda. Immo ucro plerifquc 
ulrro etiam in rifu fumiis ifta commentantes atgi friuoli operis arguimus. Magna quag imtnfi labo/ 
ris folatia fperni cum rerum naturarqua certe non defuifle nobis docebimus:& inuifis quo<^ hxt bis in 
feruine remcdia.Quippe cum medicinas dederit etiam aculcatis.Hsec enim proxime reflat cx iis quas 
priore libro nominauimus : in quibus ipfius prouidentia naturae fatis admiiari ampledliquc non eft. 
Dederat dc quas diximus molles icibif^ gratas, Pinxerat di remedia floribus luifuque ipfos animos 



VIGESIMVSSECVNDVS 

inafMuerat:cti3m deliciis aaxilia pmifcensjnde excogitauit aliquas afpc<5u hifpidasttaflu trucestut ca-' 
tum non uocem ipfius fingentis illas rationem^ reddentis exaudire uideamur : ne fe depafcat auida 
quadrupedestnec pcaces manus rapiantmec ncgledu ueftigia obterantme infides ales infringat • Has 
municdo aculeis t.^Iif^ armado remediis ut tura ac falua finrJta hoc quogp qd* in iis odimus hoiura 
caufa excogitatu eft. Medicinaeexrcliqsornametisi&crynge» CA» VII» 

T clara in primis aculeatarum erjmgecllfiuccryngion contra ferpentes 8C uenenata omnia 
e nafcens. Aduerfus iflus morfufgp radix eius bibif drachmx podere in uino. Aut fi pleru^ ta' 

les iniurias comitaf 6i febris ex aquadllinitur plagis peculiariter efficax cotra chryfodos ac ra 
nas.Omnibus ueio contra toxica dC aronita efficaciorem Heraclides medicus in iure anferis decofla at 
birrarur. Apollodorus aduerfus toxica cum rana decoquit:caeteri in aqua.Ipfa duraifruticofa : fpinofis 
foliis:cauIe genicuIato:cubitaIi 8C maiore aliquado.Alia albicans:alia nigrairadice odora ta«Et fatiua 
dem edifed di fponte nafeitur in afperis di faxofis di in litroribus maris durior:nigrior$ folio apii. 

Dehaerbaquamcentumcapitauocant» CA. VIII. 

X iis candidam nofiri cenrumcapita uocant.Omnes eiufdem effeiflus caule di radice in cibos 
e graecoft receptis utro^ modo fiue coquere libeat:fiue cruda uefd.Portentofum eft quod dc 

ea traditur.Radicem cius alterutrius fexus fimilitudinem referre rara inuentu.Et fi uiris con' 
tigerit mastetiam amabiles fieri.Ob hoc di Phaonem lefbium dilediu a Sappho.Multar^ circa hac no 
magnorum folum uanitatcs:fed etiam pythagorico^«Sed in medico ufu prxter fupradida auxiliatur 
inflationibus:torminibus:cordis uitiis;lIomacho:iodneri:pratcordiis in aqua mulfa.Lyeni in pofcaJtc 
cxmuirarcnibus:ftrangurix:opiffothonicis:fparmis:lumbis:hydropicis:comitialibus:mulicru menfi 
bus fiue fubfidannfiue abundentiuuluaji omnibus uitiis.Extrahit infixa corpori cum melle:ftrumas 

I >arotidas;panos.Reccdctes ab offibus carnes fanat eum axungia falfa di caeteroiitem fradluras.Crapu/ 
am praefumpta arcet:aluum fiftit. Aliqui e noftris fub folftitio colligi eam iufiere.Ex aqua ca:lefti im-'’ 
poni omnibus ceruicis uitiis.Oculorum quo$ albugines fanare adalligatam tradiderunt. 

Deachano&glycyrrhiza&ftomatice. CA. IX. 

Vnt qui di achanon eryngio aferibant fpinofam breuemqp ac latam haerbam fpinif^ latiori-' 
f bus, Hanc impolitam fanguinem mire fiftere.Alii eryngen falfo eandem putauerunt efle dC 

glycyrthizamrquare fubiungi eam protinus refert.lbt ipfe fine dubio inter aculeatas efiifoliis 
cchinatis:pinguibus:t3(3u^ gummofis:fruticofa;binorum cubitopi aIritudine:florc hiacynthi:frudlu 
pilulapt platani magnitudinis.Pradfamilfima in cilicia:ponto fecundarradice dulci , Et hate tantum in 
ufu.Capitur® ea uergiliapi occafuilonga ceu uitiurcoloris buxei.Meliorgi nigratquae^ lentaig quae fra 
gilis,Vfus in lubditis decodia ad tertias:cartero ad mellis craflltudinem :aIiquando & tufa.E quo gene^ 
re di uulneribus imponitur di faucium uitiis omnibus.ltem uod utiliifimo fucco fic ut fpiflatus efldin 
guae fubdito.Item thoracitiocineri.Hacdiximus fitim famem qp fedari.Ob id quidam adipfon appella 
uere eam:8i hydropicis dedcre:ne fitirent.ldeo di commanducata fiomaticae eft:6i uulccribus oris in 
fperfa faepe di ptericis.Sanat di ueficae fcabies:rcnum dolores:condilomata:uIcera genitalium . Dedere 
eam quidam potui in quartanis drachma^ duaje pondere di pipere:hemina aquae.Comanducata fan 
guinem fiftit.Sunt qui di calculos ea pelli tradiderunt. 

De tribulo &: generibus eius.6i medicinis. CA. X. 

Ribuli unum genus in hortis nafcitur:alrerom in fluminibus tantum.Succus ex iis colligi-' 
t tur ad oculo^ mcdicinas,Eft enim refrigeratis naturx:& ideo utilis contra inflammationes 

coHedtionef 9 »VIcera per fe crupentia di praecipue in ore cum meile fanatntem tonfillas.Potus 
- calculos frangit.Thraces qui ad ftrymona habitant foliis tribuli equos faginant.Ipfi nucleo uiuunt pa' 
liem facientes praedulcem :& qui contrahit uentrem.Radix cafte pure^ collecta difeutit flrumas . Se-' 
men ad alligatum uaricum dolores fedar.Tritum uero di in aquam fparfum pulices necat» 

De ftoebe& medicinis eius. CA. XI. 

f Toebe quam aliqui phleon uocant:decodIa in uino prjccipue auribus purulentis medef . Itc 

oculis i(3u crucntatis,Hemorrhoiae quogi di dyfenteriae infufa. 

De hippophye& medicinis eius. CA. XII. 

Ippophycs in fabulofis maritimifg? nafcififpinis albis. Heders modo racemofa eft:candidis 
h di ex parte rubentibus acinis.Radix fucco madet:qui aut per fe conditurraut pafiillis farinae. 

Haec bilem detrahit obolo ponderis faluberrime cum mulfo. Altera hippope fine caule : fine 
fiorctfoIiistantumminutis.Huiusquo^fuccushydropicis mire prodeft» Debent accomodate effe 
equorum naturae:ne<p ex aliis aufis nomen accepille.Quippe quaedam animalium remediis nafeun' 
tur.locupleti diuinitate ad gerenda praefidiaiut no fit mirari fatis ingenium eius difponentis auxilia in 
gcnera:in aufas:in tepora:ut aliis profit at ^ aliis ab horisidief^ nullus prope fine praefidiis reperiat. 

De urtica & medicinis eius. CA. XIII* 

Rtica quid efle inuifius poteft{’Ad illa praeter oleum quod in aegypto ex ea fieri diximus uel 
u plurimis fcatet remcdii$.Semcn eius cicutae contrarium elle Nicander affirmar.Item fungis 
in argento uiuo.Apollodorus di falamadris cum iure decodiae teftudines.Ite aduerfari hyo' 
fcyamo:& ferpentibus:5ifcorpionibus.Quinillaipfaamaritudo mordax uuas in ore procidentef^ 
' uttkias di infantiam fedes tai^u rcfileie cogit. Lethargicos expergifeit tadis cruribus : magifqp fronte. 



UBER 

Eadem canis morfibus addito fale medetur.Sanguinc trita naribus indita finit magis radice.CaraV 
nomata & fordida ulcera faleadmixroJtem iuxta.Sanat& panos:parotidas:carncf^ ab oifibus recede 
tes.Semen potum cum fapa uuluas ftrangulantes aperit.Ec profluma narium fiftit impofitum*Vomi 
tiones in aqua mulfa fumptum a ccena faciles prxftat duobus obolis.Vno autem in uino poto lafliru' 
dines recreat» Vuluaeuitifs tortum acetabuli mcnfura.Potum in faparefirtit rtomachi inflationibus# 
Ortopnoicis prodert cum meile 8i thoracem purgat eodem eligmate.Et lateri medetur cum femine li 
ni. Addunt hyfopum 8C piperis aliquid.IIIinitur lyeni.DifBicilem uetrem tortum cibo emollit. Hippo /' 
crates uuluam purgari poto eo pronuntiar.Dolores leuari torto acetabuli menfura dulci poto : 8l im' 
pofito cum iuccomaluae.Intertinorum animalia repellit cum hydromeliteSdfale.Defluuia capitis fc/ 
mine illito cohonertari. Articularibus morbis 8i podagricis plurimi cum oleo aeteretaut folia cum ur 
fino adipe trita imponunt. Ad eadem radix tufa cu aceto non minus utilis»Item lyeni«Et cotrta in uino 
difcutitpanoscumaxungiaueterefa!ra»Eadem pfilothrumexiccar.Condiditlaudeseius Ph^ias phi 
ficustutilirtimam cibis c<^am conditaueprofelius:arterix:tuifi:uentris dirtillationi:rtomacho : panis 
paroridisrpernionibus cum oleo.Sudorem coertam cum coculis ciere aluum cum ptifana. Pedus pur 
gat :raulieru<p menfes cum faIe,Vlcera quae ferpunt prohibere.Succus quow in ufu ert.Expreflus illi^ 
luf^ fronti fanguinem narium firtit,Porus urinam det.CalcuIos rumpit . Vuam gargarizatus repri-' 
mit. Semen colligi meflibus oportet» Alexandrinum maxime laudatur ad omnia hjec.Et minores qui 
dem tenerae^ efficaces.Sed praecipue filuertris illa.Et amplius lepras e facie tollit in uino pota . Si qua>' 
drupedes foetum non admitrantturtica naturam fricandam monrtrar. 

De lamio & medicinis cius. CA. XIIII» 

A nunc quo^ quam lamium inter genera eau appellanimusimirirtima 8C foliis non morde<^ 
e tibustmedetur cum mica falis contufis:incufli%:urtis:& rt'rumis:tumoribus:podagris : uul-' 
neribus.AIbum habet in medio folio;quod ignibus facrismcdetur.Quidam e noftris tem/ 
pore difereuere genera«Autumnalis urticae radicem alligaram in tertianis:ita ut aegri nuncupetur:cum 
eruitur ea radix:& dicatur quae 6C cui dC quo 9 e folio exiraaturdiberari morbo tradiderunt . Hoc idem 
contra quartanas pollere.ldert urticae radice addito fale infixa corpori extrahi.Foliis cum axungia rtru/ 
mas diicutir.Vel fi fuppurauerint erodi compleri^» 

De fcorpionergeneribul^ ac medicinis eius. CA, XV# 

X argumento nomen accepit fcorpiushaerba. Semen enim habet ad fimilitudincm caudae 
c fcorpionis:folia pauca»Valct & aduerfus animal nominis fui.Ert & alia eiufdem nominis ef/ 

fc(rtuf^:fine foliistafparaei caule:in cacumine aculeum habens» 

De leucacanthia:fiue phinioifiue ifchada:& medicinis eius. C A. XVI. 

Tindc nomen leucacanrhiarquam alii phyllon alii ifchiadatalii polygonaton appellantiradi-' 
e ce cyperiiquae commanducata dentium dolorem fedat.ltem laterum 6i lumborummt Hicc 
fius tradit femine poto drachmis o<rto;aut fucco.Eadem^ ruptis couulfif^ medetur# 

De helxine:perdicio:parthenio:lyderite:6c medicinis eius# CA. XVII. 

Elxinem aliqui perdiciu uocantrquoniam perdices ea praecipue uefcantur.AIii fyderitemon/ 
h nulli parthenium .Folia haber mixtae fimilitudinis plantagini & marrubioicauhculos defos: 

leuiter rubentes.Seminaincapitibuslippaceisadhaertouertibusiundehelxinem didlam uo 
lunt.Scd nos qualis uera eflet helxine diximus priore libro.Haec autem inficit lanasrfanat ignes facros; 
& tumoresrcolledlionef^ omnes:& adurta.Panos fuccus cius cum pfimithio.lgnes facros : tumores: 
cofIe(rtionef^;& guttura incipientia turgercere.Itemueteremtuflim cyatho haurto.Et omnia in hu/ 
mido.Sicut tonfillas 8C uariaces cum rofacco.lm ponitur 6C podagris cum caprino feuo caera^ cypria# 
Perdicium fiue parthenium (nam fyderitis alia eft)a noftris haerba urceolaris uocatur:ab aliis aftericu: 
folio fimilis ociraornigrior tantummafees in tegulisiparietinilcp.Medetur cum mica falis trita iifdem 
omnibus quibus lamium:6C eodem modo«lrem uomicae calefacjto fucco pota, Et contra ulcera rupta: 
lapAif^rdC praecipitiaiaut uehiculo^e euerfiones fingularis. Vernula carus Pericli atheniefium principi 
cum iis in arce templum aedificaretirepfiflet^ fuper altitudinem faftigii:& fdececidifictihac hxrba dP 
citur lanatus monftrata Per icli fomno a Minerua,Quare parthenium uocari coepta eft:aflignaturgp d 
deae.Hic eft dC uernularcuius effigies ex aere fufa eft 8C nobilis ille Splachnoptes. 

De chamelonegeneribuf^di medicinis eius* CA. XVIII# 

Hameleone aliqui ixion uocanr,Duo genera cius.Candidiorafperiora folia habet ;fcripfit in 
C terra echini modo:fpinas erigenstradice dulciiodore grauiffimorquibufdam in locis uifcum 
gignitalbu fubaliisfolioptrmaximecircacanisortu.Quomodothuranafci dicuntur : unde 
ixia appellatur.Hoc ut maftiche utunf mulieres.Quare 8C chameleon uocef a uarietate folio^ eue 
nir.Mutatenim cum terracolores.Hicniger:illicuiridis:alibicyancus:alibi croceus : ar^ aliis colori»' 
bus.Ex iis candidus hydropicos fanat fucco radicis decocrtae.Bibif drachma in pafTo.Pellit & iteraneo^ 
ruin animalia acetabuli menfura fucci eiufdem in uino auftero cum origani fcopisifacit ad difficulta' 
tem urin^e.Hic fuccus occidit canes fuef^ in polenta, Addita aqua & oleo cotrahit in fe muresiac necac 
nifi protinus aquam forbeant.Radicem eius aliqui concifam (eruari iubent funiculis pendentem : de 
coquunt^ in cibo contra fluxionesiquas graeci rheumatifmos uocant.Ex nigris aliqui marem dixere: 
cui flos purpureus efTet:& &eminam cui uiolaceus.Vno nafeutur caule cubitali : crallttudine digytali* 



VIGESIMVSSECVNDVS 

Radicibus eapi lichm» carantur cum fulphure 6C bitumine una cofliSkComaducatis uero dentes mo 
bilcsautin aceto decoftis.Succo fcabiem etiam quadrupedum fananr.Et ricinos canumtnecant, luuen 
cas quo<^ anginae modo.Quare a quibufdam ulophonon uocatur • Eft 8C cynclczon propter grauita^ 
tem odoris.Ferunt 6C haec uifeum ulceribus utiliflimum. Om nium autegeneium earum radices fcot 
pionibusaduerfantur. De coronoporSC medicinis cius» CA, XlX, 

Oronopus oblonga h*erbaeftcum fifluris.Seritur interim : quoniam radix ccdiacis praeclare 
c facit in cinere roda. 

De anchufa&pfeudanchufa:& medicinis eaje» CA. XX. 

T anchufe radix in ufu eftidygitali craflitudie.Finditur papyri mo:manuf 9 inficit fanguinco 
e coIore:praeparat lanas praeciofis coIoribus.Sanat ulcera in caerato.-praecipue fenumtitem adu/ 

{la.Liquari non poteft in aquaroleo diflbluirur.Idq? fincere experimentu eft:6i ad renum do/ 
lores drachma eius in uino» Aut fi febris fit in decodo balani.ltem iocinerum uitiis:£i^ Iyeni:& bile fuf/ 
fufis.Lepris 8i lentigini illinitur ex aceto.Folia trita cum meile 6i farina luxatis imponunf.Et pota dra/ 
chmis duabus in mulfo aluu firtunt.PuIices necare radix in aqua deccifta tradif',Eft& alia fimilis pfea/ 
danchufa ob id appellata:a quibufdam uero enchifaraur doris : 8i multis aliis nominibus lanuginofior 
6C minus pinguisitenuioribus foliis:& Ianguidionbus.Radix oleum non funditifed rubetem fuccum» 
Et hoc ab anchufe difcernitur.Contra ferpetes clficaciflima potu foliorum uel feminis.Folia idibus im 
ponuntur.Virus ferpentium fugat.Bibitur 8C propter fpinam,Folium cius finiftra decerpi iubent ma/ 
gi:& cuius caufa fumatur dici:tertianif^ febribus alligari. 

De onichilo:anthemi:Ioto:6C Iotomctra:heliotropio:tricocco:& callitricho» CA» XXI, 

Stalia haerbapprio nomine onochelostquam aliqui anchufam uocant:aIii arthelionialii ono 
e cieam aliqui rhexiam:multi anchufamiparuo frutice:flore purpurco:afperis foliis 6i ramisira 

' dice meflibus fanguinea:caetero nigra.ln fabulofis nafcenstefficax cotra ferpentcsimaxime ui/ 
peras 8C radice 6i foliis:eque cibo ae potu. Vires habet meilibus,Folia trita odorem cucumeris reddunr. 
Datur in cyathis tribus uulua^cidete.Pellit & tineas cu hyfopo : & in dolore renu aut iocineris in aqua 
mulfa fi febris fit«Sin aliter ex uino bibif.Lentigini ac lepris radix iIlinif.Habentcs eam a ferpentibus fe 
riri negantur.Eft 3i alia huic fimilis flore rubro:minor:& ipfa ad eofdc ufus»Tradunt^ commanduca/ 
ta ea fi infpuatur mori ferpentem.Anthem is magnis laudibus celebratur ab Afclepiade.Aliqui leucan/ 
themida uocant. Alii leuchathemumtalii eranthemontquonia uere floreat, Alii chamatmilon : quonia 
odorem mali habeat.NonuIIi melanthemon uocant.Genera cius tria flore lantu diftantipalmu no ex/ 
cedenriatparuif^ flonbustut rutae cadidis aut milinis aut purpureis.In macro folo aut iuxta femiras coi 
ligitur uere:& in coronamenta reponitur.Eodc tepore & medici folia tufa in paflillos digerut. Item flo 
rem & radicem,Danf oia mixta drachmae unius pondere cotra ferpentium idlus,Pellit mortuos ptus. 
Item menftrua in potu:6C urinam:calculof^;inflationes:iocinepd uitiatbilem fuffufam:egilopiam:com 
manducata ulcerum eruptiones manates fanat» Ex omnibus iis generibus ad calculos efficacilTima cfl: 
quae florem purpureum habeticuius & foliorum dC fruticis amplitudo maiufcula eft» Hanc proprie q/ 
dam Eranthemon uocant.Loton qui arborem putant tantu efle uel Homero auilore argui polTunnls 
enim inter haerbas fubnafcentes deoje uoluprati loton primam nominauit .'Folia eius cum meile ocu/ 
lorum cicatrices argematatnubeculas difcutiunt.Eft 8C lotometra quae fit ex loto fata. Ex cuius femine 
fim ili milio fiunt panes in ffgypto a paftoribustmaxime aqua uel ladle fubadlo » Negatur quicq illo pa/ 
ne falubrius efletaut leuius dum calear»Refrigeratus difficilius concoquiturifit^ ponderofius» Conflat 
eos qui illo uiuant ne dyfenteriatnec tenafmotne^ aliis morbis uentris infcflarulta^ inter remedia eo/ 
rum habetur.Heliotropii miraculum faepius diximuscum folefecircuagentistetiam nubilo diettantu 
iyderis amor cft.Noifle uelut defiderio contrahit caeruleum florem.Genera eius duo» Tricocum:& hc/ 
lioflrophium»Hocaltius:qqutrum^femipedalem altitudinem no excedat.Ab ima radice ramofum. 
Semen in folliculo meffibus colIigitur»Nafcitur no nifi in pingui folotculto^ maxime. Tricoccu ubi®» 
Si decoquatur inuenio cibis placere.Et in laifle iucundius duum mollit.Et fi decodi fuccus bibatur:eni 
cacifTime exinaniri.Maioris fuccus excipit acflate:hora fextaim ifcetur cum uinoific firmior.Capitis do/ 
lores fedat rofaceo admixto.Verrucas cum fale tollit fuccus e folio . Vnde noflri uerrucariam haerbam 
appellaucretaliis cognominari effedibus digniorem.Nan® & ferpentibus & fcorpionibus refiflit ex ui 
no 6C aqua mulfaiut Apollophanes 8i Apollodorus tradunt » Folia infantium diflillationibus quod fy/ 
riafin uoant illita medentur»Item contradionibus etiam fi id comitialiter accidat . Decodo quo® fo/ 
ueri eos faluberrimum efl.Potum id pellit tineas:6C renum harenas»Si cuminu adiiciatuncalculos fran 
git.Decoqui cum radice oportct»Quae cum foliis 6i hircino feuo podagris illinitur»Alterum genus qd 
tricoccum appellauimus:& alio nomine fcorpiuron uocatur : foliis non folum minoribus fed etiam in 
terram uergentibus.Semen ei eft effigie fcorpionis caudaeiquare nomen.Vis ad omnia ucnenata & pha 
langia;&: contra feorpiones praecipue ilIita»Non feriuntur habentes» Et fi terram furculo hclioftrophii 
circumferibat aliquisinegant fcorpionem egredi.Impofita uero hactba aut inde omnino refperfum ^ 
tinus mori.Sic feminis grana quattuor pota quartanis prodefle dicuntur.Tria uero tertianis.Vel fi hxt 
ba ter circumlata fubiiciantur capiti»Semen 8i uenerem flimulat»Cum meile panos diftutit. Et uerru/ 
cas hoc uti® helioflrophium radicitus extrahitiSC excrefccntia in fedibus » Spinx quo® ac lumborum 
fanguinem corruptum trahit illitum femen Qi potum in iure gallinacei decodumiaut in beta 8C lente. 

n 



I 




-LIBER 

Corfex ucro Imentibus colorem reddir.Magi hclioftrophium quartanis quatcrnntertianfs ter alligari 
iubent ab ipfo xgro:praecariq? eumtfoliturum fe nodos:& liberandum:^ ita facere non exempta hasc/ 

' ba. Aliud adianto miraculumraeftate uiret:bruma no raarcefcit:aquas refpuitrperfufum merfum^ fic^ 
co fimile cftrtanra dillbtiatio deprchenditur:unde 8C nomen a gracis»Alioquin frurici topiario, Quida 
callithricon uocantralif poly tricon.Vrru^ cft ab effedu.Tingit enim capillum:& ad hoc decoquitur in 
uino cum femine apii adiedlo oleo copiofeiut crifpum dcnfumqi faciar.Defluere autem prohiber,Duo 
genera eius candidius:& nigrum brcuiuf^.Id quod maius eft polythricon:aliud trichomanes uocanr, 
Vtri^ ramuli nigro colore nitentfoliis filicfs:ex quibus inferiora afpera ac fufcafunt.Omnia autem co 
trariispediculis denfa inter fe ex aduerfo radix nulla:umbrofaspetras:parietum«afpergines:ac fontiii 
maxime fpecus fequitur 8C faxa manantiatqd miremurreum aquas non fentiat. Calculos e corpore mi 
re peliit:frangirg?:utiqi nigrum.Qua de caufa potius q ^ in faxis nafceretur:& a noftris faxifragum ap^ 
pellatum crediderim3ibitur e uino quatum terni decerpfere digyti.Vrinam cient. Serpentium 8C ara 
neorum uenenis refiftunt.In uino decodli aluum fiftunt.Capitis dolores corona ex iis fedat.Contra fco 
lopendrac morfus illinuntur crebro auferendi nepereant.Hoc& in aIopeciis,Srrumas difcutiunt:furfu 
refg? in facie:& capitis manantia ulcera,Decodum ex iispdeft fufpiriofis:& iocineri:8i Iyeni:& fellefuf" 
tulis:& hydropicis,Strangurie illinuntur:& renibus cum abfinthio.Secundas cient 6i mefl:rua,Sangui' 
nem fiftunt ex acetoraut rubi (ucco poti.lnfantes quo^ ulcerati perungutur cx iis cum rofaceo 8C uino 
prius.Folium in urina pueri impubis trium quidem cum afronitro 3C illitum uentri mulierumrne ru^ 
gofus fiatrpratftare dicitur.Perdices & gallinaceos pugnatiores fieri putant in cibum eorum additistpe^ 
cori^ efle uuliflimos* 

De picride:thefio:8i afphodelo:HaIimo:& acantho:&: buprefti:elaphoborcho,Sca 
dice:&: Iafina:8<: de caucalide:Scio:fyllibo.Scolymo fiue lymonio:foncho:codry 
lofiuecondrili&boletis. CA. XXll, 

Ieris ab infignfamaritudinis cognominafiut diximus rotundo folio » Tollit eximie uerrucas* 
p Thefium quo^no diflimili amaritudine eftifed purgat aluu : in quem ufum teritur ex aqua, 

Afphodelum de clariflimishaerba^rquaheroion aliqui appellaucrur.HefiodusSi infiluisna 
fei dixit.Dionyfius marem aefoeminam efle.Defedtis corporibus & ptyficis conflat bulbos cius cu pti-' 
fana decodtos aptiflime mederirpanegi ex iis cum farina fubadtum faluberrimum cfle.Nicander &L con 
tra ferpentes 8C fcorpiones:uel caule que anthericon uocauimusiuel femen:uel bulbos dedit in uino tri/ 
bus drachmis.Subftrauit^ fomno contra metus.Datur & contra uenenata marina:& contra fcolopen 
dras terreflrcs.Cocleat mire in campania caule eum perfcquuntur:& fuggendo arefaciunt.Folia quogp 
illinuntur uenenato^ uulneribus ex uino,Bulbi neruis articuli% cu polenta tufi illinunf.Prodefl & co 
cifis ex aceto lichenas fricarejtem ulceribus putrefeentibus ex aqua imponere . Mammapi quoqi dC te^ 
lliu inflam.-^tionibus.DecoiSi in faece uini oculopt epiphoris fuppofito lintheolo medent . Foliis in quo 
cugi morbo decodlis magis medici utuntur.Itc ad tibiap^ tetra ulcerairimafgp corpope quacu^ in parte 
farina arefadlopt. Autuno aut colligunf:cum plurimu ualent.Succus quo^ ex tufis expreflus aut deco^ 
«Ilus utilis fit corporis dolori cum melle.Item odorem corporis iucundu affedlantibus cu iri arida & fa/* 
le exiguo.FoIia eriam Tupradiiflis medentur.Et flrumis:panis:ulceribus in facie decodla cu uino . Cinis 
e radice alopecias emedar:&: rimas pedum.Dccodls radicis in oleo fuccus perniones dc ambufla, Er ad 
grauiratem aurium infundif.A contraria aurein dolore dentium.Prodefl & urinse pota modice radix: 
& menflruis;6i lateris doloribus.Itcm ruptis conuulfisttuflibus drachmae pondere in uino pota, Eade 
& uomitiones addiuuat commanducata,Semine fumpto turbatur uenter.Chryfermus & parotidas in 
uino decolla radice curauit.Item flrumas ammixta cachry ex uino , Quida aiutifi impofira radice pars 
eius in fumo fufpendatur & quarta die foluatur:una cum radice arefeere flrumam Sophocles ad poda>' 
gris utro^ modo codla cruda^ ufus eft. Ad pniones decodla ex oleo dedit:& fuffufis felle in uino 6C hy 
drOpicis,Vcnerem quogi concitari cum uino 6C meile perundlis aut bibentibus tradiderur. Xenocrates 
6i lichenas pforas radice in aceto decofta tolli dicit.lte fi codla fit cum hyofcyamo 8i pice liquida.-ala-' 
rum quo^ foem inum uitia,Et capillum crifpiorem fieri rafo prius capitctfi radice ea fricetur,Sim us Ia' 
pides renu in uino deeex^a at^ pora eximir.Hippocratcs feme eius ad impetus lyenis dari cenfer.Iume' 
torum quo^ ulcera ac fcabiem radix illita aut decoflae fuccus ad pilum reducit.Mures etiam eadem fu 
gant,Cauernapt£cclufa moriuntur.AfphodelonabHefiodoquidam halimon appellari cxiflimauere: 
qd” falfum arbitror . Efl enim fuo nomine halimon no parui & ipfum erroris inter audlores.AIii enim 
fruticem efle dicunt denfum,candidum fine fpinaifoliis oleteifed molIioribus.Coquitur autem hoc cu 
borum gratia.Radix tormina difeutit drachmae pondere in aqua mulla pota, Irem conuulfa rupta,Alii 
olus maritimum efle dixere fa!fum:& inde nomen foliis in rotundirare longis laudatum in cibis«Duo' ' 
rum prxterea generum filueflre:& miriusturru^ prodefTedyfentericis 6C exulceratis cum pane:floma 
cho uero cx aceto. Vlcenbus uetuflis illinitur crudu 8C uulnepe recetium impetus lenire perhibef :& lue 
xarorum pedum ac ueficxdolores.Silueflri tenuiora folia:fcd in iifdem remcdiiseffedlus maiorcs:& in 
Iknanda hominum ac pecorum fcabic,Praetcrea nitorem corpori fieri:dcnribuf^ andorem:fi fricctur 
radice ea.Semine linguae fubdiro firim no lentiri.Hoc quoq; madi.Et utra^ etiam codiri,Crateias etia 
tertium genus tradidit logioribus foliis &: hirfutioribusrodore cuprefli:nalci fub hedera:maxime pro' 
defle opiflothonicis:cotradionibus neruotum tribus obolis in fextarium aquae* Acanthos efl topiaria 



VIGESIMVSSECVNDVS 

St arbana herba:cIato longogp fofto crepidines marginum adfurgentfom^ puluinoram toros nefties. 
Duo genera eius funt aculeatum 8i crifpum:quod breuius»Alrerum lene qd* aliqui pederoton uocant: 
alii meIamphvllum.Huius radices uftis luxatif^ mire profuntltem ruptis conuulfisrptyfin metuenti 
bus incodla: ciboimaxime ptilana.Podagris quo^ illinunf tritae 8C calefadlac calidis. Bupleuron in fpo/' 
te nacentium haerbarum numero graeci habcncaule cubitalirfoiiis multis:longif^:capire anethidauda 
tum in cibis.Hippocrate in medina.Glaucone:& Nicandro,Semen contra ferpcntes ualet . Folia ad fe/ 
eundas foeminarum uel fuccum ex uino illinunt.Et ftrumis folia cum fale 8i uino.Radix contra ferpe/ 
tes datur in uinorSi urinae ciendae.Bupreftin magna in coftantia graeci in laudibus ciborum etiam ha/ 
bere.Idem^ remedia tanq contra uenenum promderunt.Et ipfum nomen indicio eft boum eile uenc 
numrquos diflllire diguftata faretur.Quapropter nec de hac plura dicemus.Eft uero caufa quapropter 
uenena mondremus inter gramineas coronastnifi libidinis caufa expetenda alicui uidetunqua non ali 
ter magis accendi putantqi potu.Elaphobofchon feniculaceum eft geniculatum digyti cralTitudineife/ 
mine corimbis dependentibusifilis effigierfed no amarisifoliis olufatri:& hoc laudatum in cibis.Quip/ 
pe etiam conditum prorogatur ad urinam ciendam dateris dolores fenandosirupta couulfa fananda:in 
flariones difcutiendastcoli quo^ tormenta.Contra ferpentium omnium^ aculeatorum iidus.Quip/ 
pe fama eft hoc pabulo ceruos refidere ferpentibus.Fidulas quo$ radix nitro addito illito fanat. Sicca/ 
da autem in eos ufus prius ed ne fucco eius madeattqui contra ferpentium icdus facit eam deteriorem» 
Scandix quo^ in olere filuedri a grarcis ponitunut Opion 8i Erafidratus tradunt.Item decotda aluu 1! 
ftif»Semine fingultus confedim ex aceto fedat.lllinif ambudismrinas cinDecodiae fuccus jided doma^ 
cho:iocineri:renibus:ueficac.Hsec cd qua Aridophaes Euripidi poetae obiicit ioculariter matre eius ne 
olus quidem legitimum uedicalTeifed fcandiciem.Eadem erat anthrifcus:fi tenuiora folia Si odoratio/ 
ra haberet.Peculiaris laus eius:^ fatigato uenere corpori fuccurrit:marcefcente% fenio iam coitus exci 
tar.Sidit profluuiaalba foeminarum.Er lafone olus filuedre habetur in terra repens cu ladle multoiflo/ 
rem fert candiduiconcilium uocant.Er huius eadem cdmendatio ad diraulados coitus. Cruda ex aceto 
in cibo fumpta mulieribus ladlis ubertatem praedat.Salutaris ed pryfin fentientibus, Infantiu capiti illi 
ea nutrit capiliumitenacioremqi eius cutem edicit.Ed& caucalis feniculo (lmilis:breui cauIe:dore can/ 
didorcordi utiIis.Succus eius bibitur domacho per q comodatus Si urinacicalculifg! Si harenis pellen»' 
dis:& ueficae pruritibus»Extenuat Si lyenis iocineris renum^ pituitas . Semen menfes focminap^ adiu/ 
uat:bilem<j a partu ficcar.Datur Si contra produuia geniturae uiris • Chryfippus Si coceptionibus eam 
putat conferre multum. Bibitur in uino ieiunis Jllinirur Si cotra uenena marinorum : ficut Petticus in 
carmine fuo fignificat«His adnumerant fion latiusiapio in aqua nafcens:pinguius:nigrius:copicfum fe 
minetfapore nadurtfi»Proded urinis renibus:lyenibus:mu1ierum^ menfibusifiue ipfum in cibo fum/ 
ptumifiueius decodtiifiue femen ed e uino drachmis duabus.Calculos rumpitiaquif^ quae gignut eos 
refidit.Dyfentericis proded infufum.Item lentigini illitum:& mulierum uitiis in facie nedtu iTlitia mo 
mento cutem emendat:& ramices lenit:& fcabiem equorum.Sillybum chameleonti albo fimile aeque 
fpinofam ne in cilicia quidem ;aut fyriaiaut phoeniceiubi nafcitur.Coquere tanti ed:ita operofa eius ca 
lina traditur Jn medicina nullum ufum habet.Scolymon quoqp in cibos recipit ories:& alio noie limo 
nion appellat.Frutex ed nunqua cubitali altior : cridif^ foliorum ac radice nigraifed dulci.Eratodheni 
quo^ laudata in pauperis coena,Vrinam ciere praecipue traditur Sanare lichenas Si lepras ex aceto , Ve/ 
nerem dimulari in uino:Heiiodo Si Alceo tedibus:qui florente ea cicadas acerrimi catus eflerSi mulie/ 
res libidinis auidiflimastuirofgi in coitum pigerrimos fcripfereiuelut prouidentia natu rae hoc adiumc 
co tunc ualentidimojtem graueoletiam alarum iemendatiradicis emedullatae uncia in uini falerni he/ 
minis tribus decodta ad tcrtias:& a balneo eiuno.ltcg; pod cibum cyathis fingulis pota. Mige cd qd Xe 
nocrates promittit experimento uitium id ex aliis per urinam effluere.Edur & (bnchostut quem The/ 
feo apud Ollimachum apponat Hecale uter^ albus Si nigerrladlucac fimiles ambo : nifi fpinofi eflentj 
caule cubitali angulofoiintus cauo:fed qui fraidus copiofo ladle manet. Albus qui e ladlc nitor utilis or/ 
topnoicis ladlucarum modo.Erafidratus calculos per urinam pelli eo mondrat:& oris graueolentiam 
commanducato corrigi.Succus trium cyathorum menfura in uino albo Si oleo calefadlus adiuuat pac 
tus:ita ut a potu ambulent grauidae.Datur Si in forbitione.Ipfe caulis decodlus facit ladhs abundatiam 
nutricibus:colorem^ meliorem infantium* Vtiliflimus iis quae lacfibi coire fentiat.lnflillatur auribus 
fuccusicalidufqt in dranguria bibitur cyathi menfura : Si in domachi rodonibus cum femine cucume/ 
ris nucleifgp pineis.lllinitur Si fedis colledlionibus * Bibit contra ferpentes (corpionefqiiradix uero illini 
tur.Eadem^ decodta in oleo punici mali calice anrium morbis prxfidiu ed. Hjcc omnia ex albo. Cie/ 
omporus nigro prohibet uefci:ut morbos faciente:de albo confentiens.AgothocIes etiam contra lan/ 
guinem tauri demondrat fucco cius uti.Refigeratoriam tamen uim ede conuenit nigro: ex hac caufa 
imponendum cum polenta.Zenon radice albi dranguriam docet fanari. Chondrilon fiuecondtilefo/ 
lia habet intubi circurofis fimiliaicaulem minus pedali fucco madentem amaro : radice fabae fimili ali/ 
quando numerofam.Habet proximam terrae madicem tuberculo fabee: quae appofita foeminarum 
menfes trahere dicitur.Tufa cum radicibus tota diuiditur in padillos contra ferpentes argumeto pro/ 
babili.Siquidem mures agredes lacfiabiishanceflcdicutur.5uccusexuinocodlaealuumudit. Eadem 
palpebrajc pilos inordinatiflimoSjp gummi efficacidime regit.Dorotheus domacho Si cocoidionibus 
utilem fuis carminibus^nunciauit«Aliqui foeminis Si oculis generationi^ uirofc c6trariam putauere. 

u ii 







UBER 

ItiWfca ^ast temere mandantur boletos meriro pofuerira.Optimus quidem efl: iiscibus:red immen/ 
fo exemplo in crimen addudtus ueneno Tiberio Claudio principi per hanc occafionem a coniuge dato 
Agrippina:quo fadto illa terris uenenum alterum fibiqp ante omnes Nerone fuum dedit. Quorudam 
ex lis facile nofcutur uencna:diluto ruboretrancido afpcdtu liuido intus colore : rimofa ftria pallido pet 
ambitum labro.Non funt haec in quibufdamrficcigi di nitri fimilcs ueluti guttas in uerticealbas ex tu*' 
nica fua gerunt. Voluam enim terra ob hoc prius gignirripfum poftea in uolua ceu in ouo cft luteu*Nec 
tunicae minor gratia in cibo infantibus boleti. Rum pitur hoc primo nafeentermox crefeente in pedicu 
Io corpus abfumitunraro^ unq geminis ex uno pede.Origo prima caufa^ Iimo:& acefeente fucco ma 
dentis terraeraut radicis ferme glandiferacnnitiog? fpuma lentior. Dein corpus membranae fimile mox 
partustut diximus illa pernitialia prorfus improbanda.Si enim caligaris claustD ferri uel calybis aliqua 
rubigo:aut panni marcor affueritromnem ilico fuccum alienum iaporemm in uenenum decoqumde-' 
prehendiflem nifi agreftes poflunttat^ qui colligunt.Ducunt ipfi alia uitia.Nunc quidem ft ferpetis ca^’ 
uerna iuxta tueritm patefccntes primo adhalauetit capaci uenenorum cognatione ad uirus accipiendu. 
Ita$ caueri conueniet prius q fe condant ferpetes.Signa erunt tot haerbae tot arbores fruticefq! ab emet 
fu earum ad latebram ufg? uernantes Si uel fraxini tantum folia nec poflea nafcentiamec dccidentia.Et 
boletis quidem ortus occafufgi omnis intra dies feptem eft. 

De fungis 6ifilphio:& de lafere medo. CA. XXIII. 

Vngope laetior natura:6i numerofa genera:& origo non nifi ex pituita arbop^. Tuffim qui ru' 
f bent callo minus diluto rubore q boleti,Moxcandidi:uelutapice Haminis infignibus pedicu' 

lis.Tertium genus fuillis uenenis accomodatifTimum.Familias nuper intercmere:& tota con 
uiuia. Anneu Serenum praefedum Neronis uigilu Si tribunos Si centuriones quof^.Voluptas tata an' 
cipitis cibi.Quidam difereuete arborum generibus :fico ferula:& gummi feretibus.Nos irem fago aut 
robore aut cupreflb ut diximus,Sed ifta quis fpondet in uenabulis r’Omniu colos liuidus.His aberit ue 
neni argumentumrquo fimilior fuerit abortu fici. Aduerfus haec diximus remediaidicemufqiiinterim 
funt aliqua Si in iis Claudius ftomacho utiles putat boletos.Siccanf penderes fuilli iunco tranft'ixi:qua' 
les a bithinia ueniunt.Hi fluxionibus alui quas rheumatifmos yocant:medentur:excefcentibu(^ in fe' 
de carnibusrminuunt enim eas:6i tempore abfumunt . Ite lentigines Si mulierum uitia in facie leuant. 
Leuanturetiautplubum in oculoje medicameta.Sordidis ulceribus:& capitis eruptionibustcanu mot 
fibus ex aqua illinunf.Libet Si coquendi dare aliquas coes in omni eo^e genere obfcruationesrquando 
ipfic filis manibus delitiae praeparant huc cibum folum:&: cogitatione ante pafcunf tfuccineis nouaculis 
aut argento apparatu comirante.Noxii erunt fungirqui in coquendo duriores fiunr. Innocenriores quf 
nitro addito coquenf:fi uti^ pcoquantur.Tutiores fient cum carne codliiaut cum pediculo pyri . Pro' 
funt Si pyra confeftim fu mpta. Debellat eos Si aceti natura contraria his Hymbribus proueniunt om' 
nia hacc.Hymbre Si filphion uenit primo e cyrenistut didtum eft.Et (y ria nunc hoc maxime importa' 
tur deterius perthichotfed medico melius:extindo omni cytenaico ut diximus.Vfus filphii in medici' 
na.Nam folia ad expugnandas uuluas:pellendo% emortuos partus decoquuntur in uino albo odora' 
ro:ut bibaf menfura acetabuli a balneis. Radix prodeft arteriis exafperatis:& colledfioibus fanguinis il' 
Iinitur.Sed Si in cibis concoquitur £egre.Inflationes facit Si rudus.Vrinse quo^ noxia.Sugillatis cu ui' 
no Si oleo amici(Tima:6i cum cacra flrumis.Verrucx fedis crebriore e/us fuffitu cadunt. Lafer e filphio 
profluens quo diximus modo:inter eximia eft naturs dona numeratum.Pluribus compofitioibus in 
fcrif.Per fe aut algores excalfacit.Potu neruogd uitia extenuat.Foeminis datur in uino.Et lanis mollibus 
admouef uuluae ad mefes ciendos.Pedu clauos circufcarificatos ferro mixtu cerae extrahit. Vrina ciet ci 
ceris magnitudine dilutu. Andrias fpodet copiofius fumptutnec inflatioes facere;& cocodlioni plurimu 
conferre fenibus& foeminis.lte hyemeqaeftate utilius.Verutamen aqua bibetibus:cauedum^ ne qua 
fir exulceratio intra. Ab aegritudine recreatioi efficax in cibo.Tepeftiuc.n.datum cauteria optinetiafliie' 
eis etia utilius q expertibus. Extera corpope idubitatas cofefliones habet.Venena telog: Si ferpetium ex' 
einguit potu ex aqua uulneribus iis circiilinitur .Scorpionu tantu plagis ex oleo.VIceribus uero no ma' 
eurefeentibus cii farina hordeacea uel fico ficca.Carbunculus cu ruta uel cu melleiuel per fe uilco fiipet' 
litu ut h*rear«Sic Si ad canis morfus.Excrefcentibus circa femen cum tegmine punici mali ex aceto dc 
codfum.Clauis pedti qui uulgo morticini appellanf nitro mixto. Ante fubadhi carnes replet cti uino Si 
cfocoraut pipereiaut muriii fimo Si acero.Pernioes ex uino fouer:& ex oleo coflii imponif. Sic Si callo. 
Clauis pedu fuprafis j^ipue utilitatis.Cotra aquas malasipeftiletes traiftusiuel dies.In ruiTiiuuaifellis ue 
teris effufioneihydropicis raucitatibus,Confeftim.n.pu rgat faucesiuocem^ reddit.Podagras in fpogia 
dilutu poftea lenit.Pleureticis in forbitioe uinu poturis daf :c6tradtioibus:epifthotonicis:ciceris magni 
tudine caerac circulitu.In angina gargarisaf. Anhelatoribus Si in tuflii uetufta cti porro ex aceto da^'ar 9 
ex aceto iis qui coagulii ladis forbuerint.Pra:cordio^uitiis:rynte(fticis:comitialibus cu uino in aq mul 
fadinguae paralyfi*Coxedicibus lumbopi doloribus cti decodfo meile illinif .No cenfiierim qd autftores 
fuadeticauernis dentiii in dolore inditu c^era includiimagno experimeto hoisiqui fe eade caufa peipita' 
uit ex alto: qppe tauros inflamat naribus illitis ferpetes auidifiimas uini admixtu rumpit:ideo nec iun' 
gi fuaferim cti attico melleilicet ^ipiant.Quas habet utilitates admixtu aliis immenfum eft referre ; Si 
nos fimplicia tradfamus:quonia in iis natura eile apparet:in illis coniedfuram farpe fallace:nulli fatis cu' 
(lodicain mixturis concordia naturae ac repugnantia.Qua de ce mox plura dicemust 



VfGESIMVSSECVNDVS 

* Denatura mellis ex aqua, mulfa.Et quare genere ciborum mores immutenmnfic 

demelinde&csera* CA. XXlllI. 

On eflet mellis audoriras in precio minoriq laferis:ni ubicp nafceref. Illud ipfa fabricata fit na 
n tura.Sed huic gignendo animal ut diximus innumeros ad ufusfi quotiens mifceatur:aeflime 

mus.Prima propolis alucomm de qua diximusraculeos 8C omnia ifixa corpori extrahit:tube^ 
ra difcutit.dura concoquitrdolores neruorum mulcenulcera^ iam defperantia cicatrice includit. MeP 
lis quidem ipfius natura talis eld:ut putrefeere corpora non finat lucundo fapore at^ non afpero.Alia q 
falis natura faucibus:tonfillis:anginae:omnibuf 9 oris defideriis utiliflimumiarefcentiq? in febribus lin 
gusp.Ia uero peripneumonicis pleureticis decodum.ltem uulncribusia ferpdepercuflis.Etcotra uene/ 
na fungorum.Paralyticis in mulfo:qq fuac mulfo dotes conftant.Mel auribus inllillatu cu rofaceo pro^ 
deftilende' 8C foeda capitis animalia necat.Vfus defpumati femp aptioriftomachum tame inflatibiiem 
augetifaftidium creat:& oculis per fe inutile aliqui arbitrantur.Rurfus quida angulos exulceratos mel-r 
le tangi fuadent.Melliscaufas at^ differetias nationcfqi 6C indicatione in apium ac deinde floru natura 
diximusicu ratio operis diuidi cogeret mifcenda.Rurius naturam re^ pernofeereuolentibus in mellis 
operibus 8C aqua mulfa tradari debcr.Duo genera eius fubitx ac recetis, Altept inueteratae . Repentina 
del^jumato meile praeclaram utilitatem hato in cibo aegrotantiu leuiihoc cft alicae elutaetuiribus recre 
andisrore ftomachoq? mulcendorardore rcfrigerando.Frigidam.n.utilius dari uentri moliendo. Inue^' 
nio & apud audores hunc potu bibendu alfiofis.Ite animi humilis 8C pparci:quos illi dixere micropfy/ 
cos .Eft 8C ratio fubplitatis immefae a Platone defccndens.CorpufcuIis reje leuibus fcabris angulofis ro 
tundis magts aut minus ad aliope naturam accedentibusndeo non eade omnibus amara aut dulcia efle* 
Sic 8C in laflitudine proniores elTe ad iracundia & in fiti.Ergo & haec animi afperitas feu potius animae 
dulciore fucco mitigatur.Lenit tranfitu fpiritus:& molliores facit mcatusme fcindat cunte redeunte^. 
Experimenta in fecui^.Nullius non iraludufqp triftitiae.Ois animi impetus cibo molhf. Ideog; obfet 
uanda funt quae non folu corpop^ medicinam:fed & morum habent.Aqua mulfa 8C tufiientibus utilis 
traditur.Calefada incitat uom itiones, Contra uenenu pfimythii falutaris addito oleo,Itcm contra hyo 
fcyamu cum lade maxime afinino: 8 d cotra halicaccabin utdiximus.Infundif & auribus 8C genitalium 
fiftulis.Vuluis imponif cum pane molli.Subitis timoribus:luxatis:lenicdifq! omnibus.Inueterataeadt 
ufum danaucre polferi.Minus innocentem aqua:minuf^ uino firmum.Longa tamen uetufiate trafic 
in uinumiut conflat inter omnes ftomacho inutiliflimumineruif^ contrarium.Semp mulfum ex ue' 
tere uino utiliffimum facillime^cum meile concorporatur:quod in dulci nunqeuenit. Ex auflcro fa-' 
dum no implet flomachumine^ ex decodo melleiminuf^ inflattquod fere cuenir , Appetendi quo^ 
reuocat auiditate cibi.Aluu mollit frigido potu pluribusicalido fiflit.Corpora auget. Multi feneda Ion 
gam mulfi tantu intindu tolerauererne^ alio ullo cibo,Celebri Pollionis Romuli exemplo que cctefi'' 
mum annu excedente cu Diuus Auguftus hofpes interrogaret:quanam rone maxime uigorem illum 
animi corporifqi cuflodifTetnlle rcfpoditiintus mulfo:foris oleo,Varro regiu cognominatu morbu ar/ 
quatu tradittquonia curetur muIfo,Melitites quo fieret modo ex mufto & meile docuimus in ratione 
uini.Sacculis lam fieri non arbitror.Hoc genus inflationibus obnoxiu.Solebat tamen inueterata^ alui 
caula dari in febre.lte articulario morbo:&: neruo^ infirmitate Iaborantibus:& mulieribus uini abfte 
miistMellis naturae adnexa caera eft de cuius origine 8C bonitate natioibuf^ fuis diximus locis. Ois aut 
mollit:calfacit:explet corporairecens melior.Daf' in forbitioe dyfentericis.Fauig! ipfi in pulte alicae pri-' 
us toflae.Aduerfaf ladis naturaerac milii magnitudine dece grana Caere haufla:no patinnf' coagulari lac 
in flomacho.Si ingue tumeatialbam cacra in pubefixifle remedio eft.Nec huius ufus : quos mixta aliis 
praeflat:enumcrare medicina poflit:ficuti nec caetero^e quae cu aliisjpfunt.lfta ut diximus ingeniis con 
ilant.Non fecit caerata:mal 3 gmata:emplaftra:collyna:antidota.Parens illa ac diuina regi arrifex.Offici^ 
nagi immo uerius auaritiae comenta funt . Naturae qdem opera abfoluta atqi pfcda gignunfipaucis ex 
caula non ex coniedura rebus abfumptisiut fucco aliquo ficca teperanf ad meatus aut corpore alio hu/ 
mentia ad nexus,Scrupulatim quidem colligere ac mifcere uiresmon coiedurac humanae opus efhfed ^ 
impuddiae eft,Nos nec indicag: arabicaru^ merciumiaut externi orbis attingimus medicinas.No pia/ 
cent remediis tam longe nafcetia.Non nobis gignuntur.lmmo ne illis quiddalioquin non uenderent* 
Odorum caufaunguentorum< 5 : 6 idelitiarum:fi placet etiam fuperftitionis gratia emantunquoniam 
thurefupplicamus & coflo,Salute quidem fine iis pofTe conflareruel ob id probabimus:ut tanto magis 
fui delitias pudeat.Sed medicinas e floribus coronamcntifgp di hortenfiisiqua:® manduntur herbis ^ 
fecutiiquoniam modo frugum omittemus {'Nimirum & has indicare conueniet» 

Contra compotiones medicorum medicinae & frugibus, CA. XXV. 

N primis fapientifli ma animaliu efle conftatrquac fruge uelcanf,Siiiginis grana cobufla 6i tri 
i ta in uino amineo oculis illita ephiphoras fedant.Tritici uero ferro cobufta iistquac frigus ufle 

ritrpraefentaneo funt remedio.Farina tritici ex aceto coila neruorum contraflionibus cum ro 
faceo uero di fico ficca mixif^ decodlis.Furfures tolillis faucibul^ gargarizatione profunt. Sex Pompe 
ius praetorii uiri pater hifpaniac citerioris princeps cum horreis fuis ucntiladis praefideretteorreptus do 
lore podagrae merfit in triticum fefe fuper genua : leuatuf^ ficcatis pedibus mirabili mo hoc poftea re/ 
medio ufus eft.Vis tanta cfliut cados plenos ficcet.Paleam quo^ tritici uel hordei calidam imponi ra/ 
'micum incommodis experti iubetiqua^ decodlae funt aqua fouen.Efl in farre uermiculus teredini (iP 

u iii 



/ 



UBER 

w{lis:qao cauis dentium csra indufo cadere uitiati dicuntur:cti‘am fi firiccntiihOIyram arfncatn dixi^ 
mus uocar. Hac decoda fit medicamentumtquod jegypni atharem uocarnnfantibus utihfrimumrfed x 
6C adultos illinunt co.Farina ex hordeo 8C cruda 8C dccoda colledtiones impetuf^ difcutitilenit & con^ 
coquit. Decoquitur alias in miilfa aqua aut fico ficca. Ad iocineris dolores eam in pofca pofitam conco^' 
qui opus cfl: aut cum uino.Cum uero inter concoquendum difcutiendu^ cura eftitunc in aceto meh> 
usiaut in fecc aceti.-aut cotoneis pyrifue decodis. Ad multipedum morfus cum melleiad ferpetium in 
acetoiSi contra fuppurantiaiad extrahenda fuppurationesex poicaiaddita refina 8i galla. Ad cocodioes 
uero 8C ulcera ueterea cum refina. Ad duritias cum fimo columbarumiautfico ficcoraut cinere. Ad ner 
uorum inflamatioesiaut inteftinorumiucl laterum : uel uirilium dolores cum papaucreaut meliloto: 
&'quotiens ab oflibus caro recedit. Ad ftrumas cu pice & impubis pueri urina.Cum oleo 6i focnograe/ 
co contra tumores praecordiorumiuel in febribus cum meile uel adipe uctufto, Suppuratis triticea fari 
na multo lenior.Neruis cum hyofeiami fucco illinitur.Exaceto 8£ meile letigini.Zea ex qua alicam fie 
ri diximus efficacior etiam hordeacea uidetuntrimeftris mollior.Exuino rubro ad fcorpionum idus 
tepidaiSi fanguinem cxcreantibus.ltem arteriat.Tuffi cu caprino feuo aut butyro, Ex foenograeco rnoF 
Iiffimaomnium,Vlceramanatiafanat:&furfurescorporis:nomachidolores:pedes&: mammas cum 
uino 8C nigro cotSa,Herina magis cacteris purgat ulcera uetera di grangrenas, Cu raphano 8C fale & ace 
to lichenas.Lcpras cu fulphure uiuo,Et capitis dolores cu adipe anferino impofira fronti.Strumas 8i pa 
nos concoquit in fimo colubino & lini femine decoifla in uino.De polcrx generibus in frugu loco fatis 
diximusiloco^ ratioeiqutc a farina hordei diftat eo q> torretur. Ad flomachu utilisialuum fifiitrimpe/ 
tuf(j rubicundi tumoris.Et oculis illinif & capitis dolori cu meraiutalia refrigerante herba. Ire perniO'' 
nibus & ferpentiu plagis.Itc ambuftis ex uino Inhibet quoqi puftuIas.Fanna in pollionem fubada uim 
extrahedi humoris habet.ldeo 8i cruore fuffufis in fafcias uf^ fanguine pducit.Efficacius in fapaiimpo 
nitur 8i pedu callo clauifqj.Na eum oleo uetere ac pice decoifta pol line codylomataific alia oia fcdis uitia 
q maxime calido mirabile in modu curanf.Pulte corpus auget. Farina qua charta: glutinanf fanguine 
excreantibus dat tepida forbendaiefficaciter^deft.Halica res romana eft:&: no pridem excogitataialio' 
quin non ptifan:e potius laudes fcripfiflent gr^ci.Nondum arbitror Pompeii magni setate in ufu fuifi 
fe:& ideo uix quicq de ea feriptum ab Afclepiadis fchola . Efle quidem eximie utilem nemo dubitatifi/ 
ue eluta detur ex aqua mulfaifiue in forbitiones decodlaifiue in pulte . Eadem in aluo fiflenda torretur: 
dein fauorum esera coquitunut fupra diximus.Peculiaris tamen logo morbo ad tabitudinem redadfis 
fubuenititernis eius cyatis in fextariu aquae fenfim decodfisidonec omnis aqua confumatur.Pofteafex/' 
tario ladfis ouilli aut caprini addito per continuos dies mox adiedo melle.Tali forbitionis genere cmen 
dantur fynthefesiquae funt ex iis fumptx.Milio fiRitur aluus.Difcutiutur tormina in quem ufum tor»' 
retur ante.Ncruorum doloribus 6i aliis ferues in facco ponitur, Ne^ aliud utilius : quoniam leuiflimu 
molliflimumq? eft:& caloris capaciffimum . Itaqp talis ufus cius eft ad omnia quibus calor profuturus 
eft.Farina eius cum pice liquida ferpentium 6i multipede plagis imponitur.Panicum Diocles medicus 
mei frugum appellauit.Effedus habet quos milium.In uino potum prodcftdyfcentcricis.Similiter iis 
qux uaporanda funt excalfadum imponitur.Siflitaluum in lade caprino decodumifiC bis die hauftu. 

Sic prodeft di ad tormina.Sefama trita in uino fiimpta inhibet uomitiones.Aurium inflammationi il 
linitur di ambiiflis.Eadem efficit di dum in herba eff, Amplius hoc oculis imponitur decoda in uino* 
Stomacho inutilis cibus:& animsegrauiratem facit.Stellionum morfibus refiflit.Itcm ulceribus qux 
cocoethe uocant.Et auribus oleu qd ex ea fitijpdefle diximus.Sefamoidcs a fiinilitudine nome accipit: 
grano amaroifolio minore.Nafcif in glariofis.Detrahit bile in aqua potu.Seme illinif igni facro.Difcu 
tit panos.Eft etia nuc aliud ft-ramoides anticyra: nafcens-.qd ideo aliqui anticyricon uocatteaetera fimile 
erigeronti herb^eide qua fuo dicemus loco.Granu fefamre daf in uino dulci ad detradiones quantum 
trinis digy tis cjpif.Mifcenr di hellebori albi di dimidiu obolu»Purgatione eam adhibentes maxime in 
fanx mcIanchoIixicomitialibusipodagris.Et per fe drachmae pondere exinanir.Hordeii optimu quod 
candidiffimum.Succus decodi in aqua caelefti digeritur in paftillosiut infundaf exulceratus itraneis di 
uuIuis.Cinis eius ambuflis illinif di carnibusiquae recedunt ab ofIibus;& eruptionibus pituitaeimuris 
aranei morfibus.lde afperfo fale ac meile candorem dentibus di fuauitatem oris facit.Eos qui pane hor 
deaceo utuntur morbo pedum tentari ncgant.Nouem^ granis fi furunculum quis circuducatifingu/ 

Iis ter manu finiflra di omnia in ignem abiiciaticonfeftim fanariaiunt.Eftdi haerba phoenicea appella' 
ta 3 grxcisia noft ris uero hordeum murinu.Haec trita ex uino pota praeclare ciet menfes • Ptifanae quae 
ex hordeo fitilaudes uno uolumine condidit Hippocratesiquae nunc omnes in halicam tranfeunt,Co' 
tra quanto innocentior cfl halica.Hippocrates tantu forbitionis gratia laudauitiquonia lubrica ex facili 
hauriretunquonia fitim arceretiquonia in aluo no tumefceretiquonia facile redderef :6i afluetis hic fo 
Ius cibus in febribus die poflet dariitantu remotus ab iflis qui medicina fame exercent, Sorbitioe tame 
dari tantu uetuir, Aliudue q fuccu ptifanae.lte uetuit qdiu pedes frigidi eflentitunc qdem nec potionem 
dandam.Fit di ex tritico glutinofioriartericc^exulceratae utilior. Amylon hebetat ocuIos:& gulaeinu' 
tile contra qcredif.Irem fiflitaluu.Epiphoras oculog: inhibet:& ulcera fanat.ltem puftulas di fluitioes 
fanguinis.Genas duras emoIlit.Datur cum ouo iis qui fanguine reicerint.In ueficae uero dolore femun 
Cia amyli cu ouo di paflis tribus fufferuefada a balneo.Quin di auenx farina decoda in aceto tollit ner' 
uos,Panis ipfe quo uiuitur innumeras pene cotinet medicinas:ex aqua enim di oleo aut tofaceo mollit 



VfGESIMVSSECVNDVS 

colledionfstex aqua mulfa duritias uafde rrtirigat.Datur cx uino ad diTcntfcda ualens:aut quje perflrin 
gi opus fit:& fs magis etianiim ex accto.Aduerfus acutas pituita? fluxiocsiquas grarci rhcumatifinos uo 
canr.Irem ad percufla luxata. Ad omnia aurem hxc fermentatusrqui uocantur autopyrosiutilior. Illini 
tur parononichiis:& callo pedum in aceto ueteruNauticus panis tufus at^ iteru codlus fiftitaluu.Vo 
<is fttidiofis & contra diftillationes fuccum cflyjnmo cibo utiliflimum eft, Siranius hoc eft rrimeftris 
incufla in Eicietaut difquamata rum meile aptiflime curat. Candidus argris aqua calida frigidaue made 
fadtus leitifllmu cibum prebct.Oculoru tumori exuino imponif:fic& puftulis capitis : aut adiedla ari^ 
da myrto.Tremulis panem exaquaefleieiunis flatim a balneo demonltrant.Quin S^grauitatem odo 
rum cubiculis uftus emendat:6^ uini in faecis addito. Auxiliatur & faba.Nan^ Iblida frifla ferucnfg? in 
acri aceto conieda torminibus medetur.ln cibo frefla & cum allio codla contra deploratas tufles fuppii 
rationefqi pedorum quottidiano cibo fumitur:& commanducata ieiuno ore etiam ad furunculos ma 
turandos:difcutiendofueimponitur;& in uino decoda ad teftiu tumores & genitaliu.Lomcnto quo^ 
ex aceto decodo tumores maturatat^ aperit.ltem Imoribus combuftis mcdef.Voci eam prodefle zw 
dor eft.M.Varro.Fabalium etiam filiquarum^ cinis ad coxendices:& ad neruopi ueteres dolores cum 
adipis fuilli uetuftare prodeft:& per fe cortices decodi ad tertias (iHunt altiuro.Lens optima quje facilli 
me coquituneaqiqux maxime aqua abfoebet. Aciem quidem oculorum obtundit:& ftomachum in' 
flatifed aluum fiftit in cibormagiTg} difeoda cselefti aqua. Eadem foluit minus perceda . Cruftas ulce'' 
rum rumpittea^ quae intra os funt purgat & aftringir.ColIedioncs ccs impofita fedatimaximeqi exui 
ceratas & rimofas.Oculorum autem epiphoras cum meliloto aut cutonco, Centra fuppurantia cu po^ 
lenta imponitur.Decoda; fuccus ad oris exulcerationes & genitalium adhibetur. Ad fedem cum rofa^' 
ceo aut cotoneo,In iis quae acrius remedium exigunt cum putamine punici meile modico adiedo.Ad 
id demum ne celeriter inare’fcat:adiiciunt&betae folia.Imponif & ftrumis panif^ uel maturis uel ma 
turefeentibus ex aceto difcoda.Rimis cx aqua mulfa:&: gragrenis cum punici germ inc < Item podagris 
cum polcnta:6C uuluis & renibus:& pernionibus, Vlceribus difficile cicatricem trahaibus. Propter diP 
folutionem flomachi.xxx.grana lentis deuorantur. In choleris quogi dyfenteria cfficacior efl in tribus 
aquis coda.In quo ufu melius femper eam torrere aut tuderciut renuiflima detur uel per fe uel cum co 
foneo maIo:autpyris:aut myrtoniautintubo erraticoiaut beta nigraiaur plantagine.Pulmoni efl inuti 
Iis;& capitis dolorimcruofif^ oibus:&felli:ncc fomno facilistad puftulas utilisiigni^ facro & mammis 
in aqua marina decoda.In aceto autem duritias & flrumas difcutir,Stomachi quidecaula polentae mo 
do potionibus infpergitur.Qusc funt ambufta aqua femicoda curat.Poftea trita & per cribrum effufo 
furfuretmox pcedente curatioe addito meIle.Ex pofca coquitur ad guttura, Eli & plauftris Iens & pec 
fe nafcens in aqua non fluente re.frigeratoriae naturx.Pi opter qdcollcdioibus illinitur:& maximepo/ 
dagris:& per fe cum polenta glutinat & interanea prociddia, Efl filueftris & elelifphacos dida a graecis 
ab aliis phacos.Ea eft fatiua lente leuior:6i folio m inore.At^ ficciorc & odoratiore , Efl & aheruro ge/ 
nus eius filueftris:odoregraui:hsec mitior.Folia habet cotonei mali eifigieifed miora &. cadidaiquae cu 
ramis decoquutur,Menfes cit:6C urinas dC paflinaca? marinae idus fanat.Torporem autem obducit per 
cuflb loco.Bibitur cum abfinthio ad dyfenteriam.Cum uino eadem commorantes mefes trahit. Abu 
dantes fifli decodo eius poto. Per fe impofita herba uulnerumfanguinem cohibet. Sanat &ferpenti/ 
um morfus.Et fi in uino decoquatur pruritus teflium fedat.Noflri qui nunc funt haerbarii elelifpha'' 
con graccedatine faluiam uocant mentae fimilemtcanam odoratamtpaitus emortuos ea appofita extra 
hunt.Item uermes aurium ulcerum ^.Cicer 6C filueflre eflifoliis fatiuo fimilerodore graui.Sed fi largiV 
us fumatunaluus foIuitur:& inflatio cdtra.hitur:& tormina.Toflum falubrius habetur , Cicercula etia 
nunc magis in aluo proficir.Farina utriuf^ ulcera manant a capitis fanat efficacius filueflris. Item comi 
tiales 8i iocincrum tumores:& ferpentium idus.Cit menfes & urinas grano maxime. Emedat & Iiche 
nas:&: teflium inflationestregium morbum hydropycos.Laedunt omnia hxc genera exulceratam ue-' 
ficam 8i renes.Grangrenis utiliora cum meile S:iis:quac cacoethe uocantur . Verrucarum in omni gC'' 
nere prima luna fingulis granis fingulas tangunt.Eagi grana in linthcolo deligata abiiciur pofl feuta fu 
gari uitium arbitrantes . Noflri praecipiut arietinum in aqua cum fale difcoqucreiex eo bibere cyathos 
binos in difficultatibus urinae.Sic di calculos pelliimorbumqi regium.Eiufdem foliis farmentif^ deco 
dis aqua q maxime calida morbos pedum tolIi:& ipfum calidum tritum^ illitum . Columbini deco^' 
di aqua horrorem tertianx & quartanx minuere traditur.Nigrum autem cum gallx dimidio tritum 
oculorum ulceribus ex'paflb medetur. De eruo quxdam in mentione eius diximusinecpotentiaei mP 
norem ueteres q brafficx tribuere.Contra ferpentium idus ex aceto ad crocodillorum hominuq; mor 
fum .Si quis eruum quottidie ieiunus edat lyencm eius abfumi certifTimi audores aflfirmat.Farina eius 
(ut ait Varro) maculas ex toto corpore emendat.Serpere uulnera no patitur. In mammis cfficaciffimiJ* 
Orbunculos rumpit ex uino, Vrinxdifficultates:inflationem:uitiaiocineris:tenafmon qux cibum no 
fentiant atrophaappellataitoflum & in nucis auellanx magnitudinem meUecollcdum deuoratum^ 
corrigit.ltem impetiginesexacctocodum 8i quarto diefolutum . Panos in mellcfuppurare prohibet 
impofitum.Aqua decodu perniones 81 pruritus fanat fouendo.Quin 8i uniuetfo corpori fiquis quot-' 
tidie leiunus biberitimeliorem fieri colorem exiflimant.Qbis idem hominis alienum, Vomitioes mo 
uet, Aluum turbat.Capiti 8i flomacho onerofum.Genua quo^ degrauat.Sed madefadu pluribus die 
bus mitefcit,Bubus iumentif^ utiliflimum, Siliqux eius uirides prius q indurefcant:cum fuo caule fo 




UBER 

cotritai capitfos nig^o cotort fnficfunt.Lupini quoq^ filucftres Tunt oimodo minores fatfuis:pterq 
amaritudinc»Ex ommbus quae eduntur ficco nulli minus ponderis eftmecplus utiliratis.Mitefcunrci'’ 
nere aut aqua calida.Difcolorena hominem frequentiores in cibo exhilarant, Ampri contra afpidas ua' 
ienr.Vlcera atra aridi decorticati^ triti fuppofito linteolo ad uiuum corpus redfgut.Strumas parotidas 
in aceto codti difcutiunt.Succus decodorum cu ruta 6C pipere uel in febri datur ad uentris animalia pel^' 
ienda minoribus,xxx,annorum.Pueris uero etiam impofiti in uentrem ieiunis profunt.Etalio genere 
torti : di in defruto poti uel ex meile fumpti.Idem auidiratem cibi faciunt:faftidium detrahut.Farina eo 
tum aceto fubada papulas prurituf^ in balneis illita cohibetrSi per fe ficcat ulccra.Liuores emendat Jn 
Bammationes cum polenta fedat.Siluertnum efficacior uis ert contra coxendicum di lumborum debi 
litatem.Ex iifdem decoda lentigines di fouentium cutem corrigut.Si uero ad mellis crartitudinem de 
coquantur fatiui:uitiligines nigras di lepres emendant.Satiui quogp rumpunt carbunculos impofitiipa 
tios di ftrumas minuunt:aut maturant.Codi ex aceto cicatricibus candidu m colorem reddunt « Si ue^ 
ro caelefti aqua decoquanturrfuccus ille fmegma fit:quo folent fouere grangrenasieruptioes pituitaeiul 
cera manantia utiliflimum.Expedit ad lyencm bibere:6i cum meile menrtruis haerentibus.Lyeni cru' 
di cum fico ficca ex aceto imponuntur.Radix quo(j in aqua decoda urinas pellit. Medetur pecori cum 
diameleone herba decodiiaqua in potum colIata,Sanant di fcabiem quadrupedum omnium in amuc 
ca decodi:utro<]p liquore portea mixto.Fumus crematorum culices necat.Irionem inter fruges fefamae 
fimilem efle diximusiSi a graecis eryfimon uocari.Galli uelarum appellanr.Ert autem fruticofum folP 
fs erucae angurtioribus pauloifemine narturtii.Vtilinimum tuflientibus cam melle:8i in thoracis puru 
lentis excreationibus.Datur 6i regio morbo:& lumborum uitiis pleureticis torminibus caeliacis.llliniv 
itur uero parotidum di carcinomatum malis.Tertiu ardoribus ex aquaialias cu meile. Infantibus quo^ 
ufilirtlmumJtem fedis uitiis di articulariis morbis cum meile di fico . Contra uenena etiam efficax po/ 
cu.Medetur di fufpiriofis.Item firtulis cum axungia ueteri ne intus addat ur.Orminum femine(ut dixi 
mus)cymino fimile ert icactero porro dodrantali altitudine.Duotum generum alteri femen nigrius di 
oblongum. Hoc ad uenerem ftimulanda di ad oculorum argema di albugines. Alteri candidius femen 
di rotundius.Vtro^ tufo extrahunf aculei ex corpore per fe illitum exaqua.Folia ex aceto impofira pa' 
nos per fe uel cu meile difcutiut.Ite furunculostprius q capita faciatrocf^ acrimonias.Quin di ipfac fi u/ 
gu pertes in aliquo funt ufuiinfbelix didu ert a Virgilio loliu.Hoc tamen molitu ex aceto codu impofi' 
tum^ fanat fmpetiginestcelerius quo faepius mutarum eft,Medetur di podagrisialiif® doloribus fura 
oximelite,Curatio haec a cacreris differt. Aceti fexrario uno diluiimellis uncias duas iurtum ertrita tem' 
peratis fextariis tribus decoda farina lolii fextariis duobus ufgp ad craflitudinemicalidum gp ipfum im> 
poni doletibusmembris.Eadem farina extrahit offa frada» Miliaria appellaf haerba quae necat miliu* 
Haec trita di cornu cum uino infufa podagras iumento^ dicitur fanare.Bromos feme ert fpicam ferc'' 
ris herbsinafcif inter uitia fegetis auenac graece genere;6i folio di ftipula triticu imitaf.In cacuminibus 
dependeres paruulas uelut locuftas habet»Seme utile ad cataplafmata atgp hordeum di firailia.Prodert 
tuff entibus fuccus.Orobanchem appellauimus necantem eruum di Iegumina,Alii cynomorion eam 
appellant a fimilitudine canini genitalistcuius cauliculus ert fine filiis pinguisrrubes.Ertur di per fe di m 
patinis cum tenera ert decoda.Et leguminibus innafcunturbeftiola: uenenataeiquae manus pungunS: 
periculum uirae afferunr.Solifugarum generis. Aduerfus has omnia eadem medenturtquae contra ara 
neos di phalangia demonrtratur.Et frugum quidem haec funt in ufu medico.Ex iifdem fiunt di potus 
zy thum in aegyptoxelia di ccerea in hifpania : ceruifia di plura genera in galliaialiifi^ ^uintiisiquorum 
omnium fpuma cutem foeminarum in facie nutrir.Nam quod ad potum ipfum attinenprseftat ad ui/ 
ni tranfire mentionemtargp a uitae ordiri medicinas arborum» 

CAII PLYNII SCVNDI NATVRALIS HYSTORIAEUBER.XXIir, PROHEMIVM. 



; ER ACTA CAEREALIVM IN MEDENDO QVOQVE NATV/ 
! ra eftiomnium^ quae ciborum aut florum odorum^ gratia proueniut 
! fupina tellure : no ceflit his pomonaipartef^ medicas penddibus quo^ 
jdeditmon contenta protegererarboru^ alere umbra quae diximus ; im^ 
[mo uelut idignata plus auxilii iefle iisiquae logius a caelo abeflentiqu^gp 
iportea coepiflent.Primumcnfm hominicibum fuifleide:& ficindudos 
cidum fpedarerpafcig! di nunc ex fe pofle fine frugibus. Ergo hercule ac 
tes in primis dedit uicibusinon contenta delitias etiam di odores at^ un 
guenra omphacio di oenanthe ac maflaritquae fuis locis diximus nobihv 
ter irtruxifle , Plurimu inquit homini uoluptatis ex me ert» Ego fuccuni 
uinidiquorem olei gigno.Ego palmas di poma tot^ uarietates, Negi ut 
tellus ofa per laboresiaranda taurisiterenda aerisideinde faxisiut quando 
quaroue opere cibi fiant. At ex me parata oiainec curuo adoranda aratro: 
nec cura laborandaifed fefe porrigdia ulr ro:& fi pigeat attingere etia cadetia,Certauit ipfa fecumiplufqj 
utilitatis caufa genuit etiam q uoIuptatis.Folio uitmm di pampino capitis doloresiinflamationefg? cor 
porum mitigantur cum poleta^Folia per fe ardores rtomachi ex aqua frigida » Cum fanna uero hordei 





VIGESIMVSTERTIVS 

articularios morbos.Pampini triti di impofiti rumorem omnem ficcant . Succas eorum dy/Tentcficis 
infufus medctur.Lachrymauitium quxuclutigummieft:lepras6i lichcnas&plorasnitroante prje<' 
paratas fanat.Eadem cum oleo fepius pilis illiris pfilorhri effedum habet maxime^ aqua quam uin/ 
aes ancifac nites exudanttqua 6C uerucx tolIuntur.Pampini fanguinem excreantibus mulierum 
a conceptu defectioni diluti potu profunuCortex uitium 8i folia arida uulnerum fanguinem fifiunt: 
ipfumg? uulnus conglutinant. Vitiis alba: uiridis tufae fucco di thure impetigines tolluntur.Onis fac 
mentorum uitiumcj di uinaceorum condylomatis di fedis uitiis medetur ex acetoiitcm Iuxans:& am 
buftis:&: lyenis tumori cum rofaceo di ruta di acetoutem igni facro ex uino citra oleum afpergitur : dC 
intertrigines di pilos abfumit,Dant di bibendii cinere farmentope ad lyenis remedia aceto confperfum 
ita ut uini cyathi in tepida aqua bibatiut^t qui biberit in lyene iaceat.Clauiculae ipfre quibus repunt ui 
res tritae di ex aqua potae fiftunt uomitionum confuetuciinem.Cinis uirium cum axungia uetere con 
tra tumores pficitififtulas purgat:mox di perfanatmeruope dolores frigore ortos:contrac3:ionef^:con 
tufas uero partes cum oleorcarnesexcrefcentes in oflibus cum aceto di nitro:fcorpionum di canum pia 
gas cum oleo.Corticis:per fe cinis combuff as pilos reddit.Omphacium qua fieret ratione incipientis 
uuae pubertate in unguentorum loco docuimus.Nunc ad medicinam de eo pertinentia indicauimus* 
Sanat ea quae in humido funt ulcera oris:ronfiIlape:genitalium.Oculorum claritati plurimum cofert» 
Scabritiae genarumrulceribuf^ anguIorum;nubeculis:nlceribus quacun^ in parte manantibus.Gica^' 
tricibus marcidis.Oflibus purulente limofis.Frangif uehementia eius meile aut paflb.Prodeft dyfen<' 
tericis:fanguinemexcrcantibus:anginis.Omphaciocoheretoenante:quara uites filueftres ferut dicta 
a nobis in unguenti ratione.Laudatiflima in fyriaimaximecirca antiochiae di laodiceae montes;& ex al 
ba uite refrigerat:a(lringtt;uulneribus infpergitunfiomacho illinitur:utilis urinae:iocineri»Capitis do 
Ioribus:dyfIentericis:caeliacis:cho!ericis,Cotra fafhdia obolo ex aceto pota.Siccat manantes capitis eru 
ptionesiemcaciflima ad uitia quae funt in humidis.ldeo^ di oris ulceribus:& uredis ac fedi.Cum mei 
ie di crocoialuum fiftit.Genarum fcabiem emcndaf.oculorum^ lachiymationes • Ex uino ftomachi 
diflblutionem.Ex aqua frigida pota fanguinis excreationes.Cinis cius ad collyria di ad ulcera purgan/ 
da di paronychia:8C pterygia probamr.Vritur in furnoidonec panis percoquatur*Manariis odoribus 
cantu gignif omnia^ ea auiditas hu mani ingenii nobilitauit rape feftinando» 

De medicinis uuarum recentium:SCfarmentisuuarum:&uinaceis:&deuua the 
riaceidC de uua panj;& a (laphide:& afiaphifagria:piiuitaria:6£ labrufcaiSC de uitac 
alba &nigra;& de mun;is:& uini generibus. C/\. I» 

AtureTcentium autem uuae uehemetiores nigratudeo^ uinum ex iis minus iucundu:fuauio 
m res albxiquonia e tranflucido facilius accipitur aer,Recetes Romachum di fpiritu inflattalufl/ 

^ turbant.Ita^ in febri damnantur uti^Iargiores,Grauedinem enim capitirmorbu^ Ictar^ 
gicum faciunt,Innocentiores qux decerpte diu pependeretqua uentilatione etiam utiles fiunt Roma/ 
dioaegriHj.Nam di refrigerant leniter:& faRidium auferunt.Quat autem in uino dulci conditje fuc-’ 
re:caput tentant.Proximat funt pefilibus in palea feruatae.Nam di uinaceisferuatac di caput 8C utficam 
Romachum infeRant.SiRunt tamen aluum:fanguinem excreantibus utiliffimac.Quae uero in mu^' 
Ro fuere peiorem uimetiamnum habentiqquceinuinaceis.Sapaquo^ Romacho inutiles facit,Salu/ 
berrimas putant medici in cxleRi aqua fcruatasietiam fi minime lucundas.Ted uoluptatem earum in 
flomachi ardore fentient:& in amaritudine iecoris fellifgi uomitione.ln choleris hydropicis cum ardo 
re febrium segrotantibus. At in ollis feruata: & os & Romachum di auiditatem cxcirant.Paulo tamen 
grauiores exiRimantur fieri uinaceorum halitu. Vua: florem in cibis fi edere gallinacei uuas non attin 
gunr.Sarmenta earum in quibus acini fuere aRringendi uim optinent.Efficaciora ex ollis.Nuclei acino 
rum eandem uimoptinent.Hi funt qui in uino capitis dolorem faciunr.ToRi tritigi Romacho utiles 
funt.Infpergitur farina eorum polentae modo potionis dyfentericis:& caeliacisidt diflblutis Romacho* 
Decodo etiam eorum fouere pforas:6C pruritum utilae eR.Vinacei per fe minus capiti aut utficae nocd 
qnucle.i.Mammarum inflationitriticum faleutilcs.Decodura eorum ueteresdyfenterieos dC caelia/ 
cosiuuat di potione di foetu.Vuatheriacedequafuo loco diximus: contra ferpentium idus ualet* 
Pampinos quoq? eius edendos cenfent:tmponendof^:uinum^ di acetum ex iis fadum auxiliarem c6 
tra eandem uim habet » Vua pafla quam aRaphida uocant:Romachum uentrem interanea tentaretini 
-fi pro remedio in ipfis acinis nuclei eflent.Iis exemptis ueficae utilis habetundc tufTi alba utilior . Vtilis 
di arteriae di renibusrficutex iis paRum priuatim e ferpentibus.Contra hemorrhoiam potcns.TeRiu 
inflam mationi cum farina cumini aut coriandri imponumur.itemcarbunculisiarticulanbus morbis 
fine nucleis trits cum ruta fouere ante uino ulcera oportet.Sanant epinydidas di dyfenteiiam cum fu 
is nucleis:& in oleo coda: grangrenis illinuntur cum cortice raphani di meile * Podagris di unguium 
mobilibus cum panace:& per fe ad purgadum os caput^ cum pipere comanducantur. ARaphis agria 
fiue Raphis quam uuam taminiam aliqui uocant falfo : fuum enim genus habet : cauliculis nigris re/ 
dis foliis labrufeaeifert folliculos uerius q acinos uirides fimiles ciccri.In iis nucleum triangulum. Ma^ 
turefeit cum uindemia nigrefeit^ cum raminia: rubetes norim us acinosifciamurqp illam in apricis na 
fciihanc non nifi in opacis.Hic nucleis ad purgationem uti non cenfuerim propter ancipitem Rrangu 
lationeminec ad pituitam oris ficcandam:fauces enim ledunt.Phthriafi caput & reliquum corpus libe 
rant triti«Faci!ius admixta fandaracatUem pruritu di pfons«Ad dentium dolores dccoquunf in aceto. 




LIBER 

aurium tritiia riifaiwatifmam:dcatricum:ulcerum manantia.FIos tritus m ufno cotra ferpcntcs bf 
i)if.Semcn,n.abdicauerim propter nimiam uim ardoris.Quidam eam pituitariam uocat:& plagis fer 
Pentium uti^tillinuriLabrufcaquajgioenanthem fertfatisdiflam.Quacagraecisampclosagria appei 
!a€:fpiflis 6C candicantibus foliis geniculata rimofo cortice:fert uuas rubentes cocci modo:quee cute in 
facie muliegi purgant:6i uariis coxendicu & lumboji uitiis tufae cu foliis & fucco ^funt. Radix deco' 
^a in aqua 3i in uini coi cyathis duobus humore alui cietrideo hydropicis daf.Hac potius crediderim 
eflerqua uulgus uuam taminia uocat.Vtunf ea p amuIeto:& ad expiatione fanguinis quogi adhibent 
no ultra gargarizationestSi ne qd deuoref addito fale thymo aceto mulfo.ldeo 6i purgationibus anci»* 
pire tentant.Eft huic fimilis:fed in falidtis nafcensudeo diftinguif nomine:cu eofde ufus habeat;&: fali^ 
caftrum uoc3tur»Scabic& prurigine hominu & quadrupedum aceto mulfo trita hxc efficacius tollit. 
Viris alba qua graeciampeIoIeucen;aliiophioftaphylon:aliimelptron:alii pfilothruralii archczoftin: 
alii ccdroftinalii madon appellar.Huius farmera longis 8C exilibus internodiis geniculata fcandut.Fo^ 
lia papinofa ad magnitudine ederx diuidunf ut uitiu.Radix alba grandisiraphano fimilis iniriotex ea 
caules afparagi fimilitudine exeunt.Hi decodi in cibo aluu 8i urina cient.Folia 8i caules exulcerat cor^ 
pusruti^ ulceK phagedenis dC grangrenis tibiaru^ redio cd fale illinunf .Seme in uua raris acinis depe 
dent fucco ruoente poftea croci.Nouere id q coria pficiutnllo.n.utunf.Pforis 8C lepris illinif.Ladlis abu 
dantia facit codu cu tritico potum.Radix numerofis utilitatibus nobilis c5tra fer^tiu idus trita d rach 
mis duabus bibif.Vitia cutis in facie uarof^ lentigines & fugillata emedat 8C cicatrices.Eadegi pftat de 
co(5a in oleo deco61o:daf 81 in comitialibus potus.Item mete comotis:& uertigine labora tibus drach*' 
mx podere quottidieanno roto*Et ipfa aut largior aliquato purgat fenfus.Illa uis pclara q> offa infra/ 
^a extrahit in aqua ipofitafed ut bryeniaiquaregdam hanc albam bryeniam uocant» Alia uero nigra 
efficacior in eode ufu cu meile 8i thure.Suppurationes incipientes difcutitiueteres maturat & purgat» 
Gt mefes 8C urina.EIigma ex ea fit fufpiriofis & cotra lateris dolores uulfis ruptis.SpIenem ternis obo 
Iis pota»xxx.diebus cofumit.Illinitur eade cu fico 8i pterigiis digitojt.Ex uino fecundas foeminapi ap/ 
pofita trahit 8i pituitam drachma pota in aqua mulfa,Succus radicis colligi debet ante maturitatem fe 
minis.Qui illitus per fe 8i cu eruo laetiore quodam colore & cutis teneritate mangonizat corpora.Ser/ 
pentes fugar.Tunditur ipfa radix cum pingui ficoierugat^ corpustfi flatim bina ftadia ambulentur:ali 
as uritmifi frigida ffatim abluaturducudius hoc idem pffat nigra uitis:quoniam alba pruritum affert» 
Eft ergo 8C nigra quam proprie etiam biyensam uocat:alii chironiamialiigynaecanthcn autaproniam 
fimile priotirprxtcrg colore.Huius.n.coIore nigru effe diximusicuius afparagos fimiles.Diocles prjc' 
tulit ueris afparagis in cibo urinae ciendeilycniqi minuendoJn frutetis 8i harudinetis maxime nafcif* 
Radix foris nigraiintus buxeo colore:ofla infradta efficacius extrahit q fupradidla.Qerep^ eide peculia/ 
re eft qd* iumentopi ceruicibus unice medetur. Aiunt fi qs in uilla eam extruxeritifugere accipitresitu/ 
taf^ fieri aues uillaticas alites : eade in iumento homine^ flegma aut fanguinem q fcrcafitalos circuli/ 
gata fanat.Et hadenus de uitiu genenbus.Mufta differentias habent naturales has:q> funt candida auc 
nigraiaut inter utruqi alia ex aliisrex quibus uinu fiatialia ex qbus paffumicuraqi differentias innume/ 
rabiles facir.In plenum ergo hocdixiffecoueniet.Muftu omne ftomachoinutileiuenis iucundu.A bal 
neis raptim 6^ fine in terfpiratione potu necatteantharidum natura aduerfatur.lre ferpentibus maxi/ 
tnx hemorrhoiac falamandrae.Capitis dolores facit 6i gutturi inutileiProdefl rcnibus:iocincri:dC in 
teraneis ueficaE:colleuar.n.ea.Priuatim cotra bupreftrin ualet, Cotra meconiuiladis coagulatione.Ci/ 
cutam :toxic3:dorycnidium ex oleo potu redditum^ uomitionibus*Ad omnia infirmius album : iu/ 
cundius pafli muuum:&: g> minorem capitis dolorem afferat. Vini genera differentiaf^ per q multas 
expofuimus : 6C fere cuiuf^ proprietates.Negi eft ulla pars difficilior tradaturaut numerofior , Quip/ 
pe cum fit tardum didu pluribus proftt an noceat. Praeterea q ancipiti euentu potu ftatim auxiliu fic 
aut uenenum.Etenim de eius natura quae ad remedia tantum pertinent nunc loquimur. Vnum de 
dando eo uoIumen.Afdepiades condidit: ab eo cognominatum: qui uero poftea de uolumine illo 
differuere innumeri.Nos ifta romana grauitate artium^ liberalium appetentia non ut medici : fed uc 
iudices falutis humanx diligenter diftinguemus * Degeneribus fingulis differere immenfum 8C inex/ 
plicabile aut falernum .Deinde alia alii iniquiffimo genere decreti:quod cui^ gratiffimum exteris om 
nibus pronuntiando.Quin ut conftarent leritentixiquota portio tamen mortalium iis generibus pof 
fet uti.Iam uero nec proceres ufq finceris.Eo uenere mores ut nomina cellarum modo ueneatiftatim^ 
in lacubus uindemix adulterenfur.Ergo hercle mirum didu innocentius iam eft quodeun^ 8i igno/ 
bilius.Hxc tamen facere conftantiflime uidentur fententix uidoriam:quorum mentionem fecimus: 
fiquis hoc quo^ diferimen exigat , Falernum nec in oouitate : nec in nimia’ uetuftate corpori falubre 
eft.Media eius xtas a quintodecimo anno incipir,Hoc non rigido potu ftomacho utile:non item in ca 
lido.Et in diutina tuffi forbetur merum utiliter a ieiunis:item in quamnis«Nulloxque uenx excitan 
tur:aluum fiftit:corpus alit.Creditum eft obfcuritatem uifus facere : nec prodefle neruis : aut ueficx. 
Albana neruis utiliora . Stomacho minus qux funt dulcia uel auftera,Falerna utiliora.Concodionem 
minus adiuuant,Stomachum modice impient«Atfurrentinanullomodo:neccaput tentatiftomachi 
8C inteftinop^ rheumatifmos cohibertt.Cecubu iam non gignif. At qux fuperfunt fentina cibos conco 
qui cogunt. Virium plus furrentino:aufteritatis albanoiuehementix minus falerno,Ab iis ftatana non 
longo interuallo abfuerunt. Aluo citx figninu maxime conducere indubitatu eft*Reliqua in comune 



VIGESIMVSTERTIVS 

dicentunVino aluiif afr«:fanguinis colofg! honunu.Hocquo^ diftat orbis medius 8; mitior plaga a 
circuniedistquanru illis feritas facit roboris:tantu nobis hic fuccus.Ladis potus ofla alir.Frugum ner/ 
uosiaqiiae carnes.Ideo minus ruboris eft in corporibus illis 8C minus roboris:contragi labores patien/ 
ife.Vino modico nerui iuuanturrcopiofiore ledunturtfic 6C ocuIi.Stomachus recreatur, Appetetia cibo 
ruminuitatur.Trinitiaecurahcberatur.Vrina&algorexpellitur.Somnusconciliatur.Prsterea uomi 
tionemfiftit.Colledionesextra lanis humidisimpofitis mitigat» Afclepiades utilitatem uini jcquari 
uix deo 94 potentia poflepronuntiauit,Vetus copiofiore aqua rnifcctur . Magis nouum urina expellit: 
minus fiti refiftit.DuIce minus inebrianfed ftomacho innatar.Aufterum faciliusconccquif.Leuiflimu 
ertrqd' celerrime inuetcratur,Minus infeftat neruos qtf uetuftate dulcefcit,Stomacho minus utile eft 
pingue nigrumifed corpora magis alintenue & aufterum minus alinmagis ftomachu nutrit. Celerius 
p urinam tranfititantom magis capita tentat,Hoc di. in omni alio (ucco femel didum fit.Vinu fi fit fu/ 
mo inueteratum infaluberrimu eft.Mangones ifta in apothecis excogitauere.Iam 8i patrdfam ilias acta 
te ademere iisrqua: p fe cariem traxere.Quo certe uocabulo fatis confilii dedere prifciiquonia & in ma 
teriis cariem fumus erodit. At nos e diuerfo fumi amaritudine uetuftatem idui perfuafum habemus. 
Quje funt admodum exalbida hxc uetuftateinfalubria fiunt.Quogenerofius uinum eft : hoc magis 
uetuftatc craflefcit:& in amaritudinem corpori minime utilem coit.Codire eo aliud minus annofum 
infalubre eft.Sua cui^ uino faliua innocentiftima,Sua cui$ jeras gratiflimaihoc eft media.Corpus au/ 
gere uolentibusiaur mollire aluum conducit inter cibos bibere,Contraminuentibus:aluumg^ cohibe 
tibus fitire in edendorpoftea parum bibere. Vinum ieiunos bibere nouitio inucntotinutiliflimum eft. 
Curas uigoremgi animi impedit ad procinthum tendentibus.Somno uero accommodatum ac fecuri 
tatibus.lam^dudum hoc fuinquodhomerica illa Helena ante cibum miniftrauit.Sicquo^in pro/ 
uerbium ceilitifapientiam uino obumbrariiuitio damus homini quod foli animalium non lentientes 
bibimus.Aquae potum interponere utiliflimum.Itemgp iugi fuperbibere ebrietatitquam quidem fri/ 
gidar potus exemplo difcutit.Meracis potionibus per uiginti dies ante canis ortum totidemq? pofteai 
fuadet Hefiodus uti.Merum quidem remedio eft contra cicutas:coriandrum:aconita:uifcum:meconi 
umiargentum uiuum:apes:ucfpas:crabroncs:phalangia:fcrpentum fccrpionum^ iflus:contrag? om/ 
nia quae refrigerando nocent, Priuatim contra hemori hoidas:pracfteras:fungos:item contra inflatio/ 
nes rofionefqi praecordiorum :& quorum ftomathus in uomitiones effunditur,Etfi uenter aut intera 
nea rheumatifmum fenriant.Dyfentericisifudaroribusiin longa tuffitin epiphoris meracum • At uero 
cardiacis in mamma leua merum in fpongia imponi prodeft,Ad omnia autem maximealbum inuete 
rafcens.Vtiliter etiam fouet in uino calido uinlitas iumentis:quo etiam infufo cornu laftitudinem au/ 
ferri aiunt.Simias quadrupedefqp quibus digyti funtinegat crefeere aftuetas meri potu,Nuc circa aegri 
tudines fermodeuinis crinSaluberrimum hberaliter genitis campaniae quodeugj tcnuiftimum.Vul/ 
go uero quod quem^ maxime iuuerit ualidum.Vtilifllmum omnibus farco uiribus fra(ftis.Memine 
rimus faecum efle qui feruendo uires e mufto fibi fecerinMifceri plura genera omnibus inutile . Salu/ 
berrimum cui nihil in mufto additum eftimeliuf^ fi nec uafis pix affuir.Marmore enim & gypfo aut 
calce condita quis non etiam ualidus expauerintrin primis igitur uinu marina aqua faflum inutile eft 
ftomachoineruisiueficce.Refina condita frigis ftomachis utilia efle exiftimatur. Non expedire uomi/ 
tionibusrficut ne^ mufiuminem fapaine^ paflum.Nouitium refinatum nulli conducinCapitis dolo 
rem&: uertigines facitiab hoc diaa crapula eft.Tufllentibus 8i in rheumatifmo nominata profunt.Ite 
caeliacis 8i dy fentericis mulierum menfibus.In hoc genere rubrum nigrumue magis conftringit:ma/ 
gif^ calefacit.lnnocentius pice fola conditum.Sed 8i picem meminifle debemus non aliud efle q cotn 
buftae refinae fluxum.Hoc genus uini calefacit:concoquit:purgat;pe(Sori:uentri utile,lte uuluaj^ dolo 
ri fi fine febre fit:ueteri rheumatifmo:exulcerationi:ruptis:conuullis:neruorum infirmitatidnnationi 
bus:tufli:anhelationibus:luxatis in fuccida lana impofitum. Ad omnia haec utilis id qd' fponte natura 
fuae picem refipitipicatumcp appellatur.Heluenaco quo^ tamen nimio caput tentari coueniet.Quod 
ad febrium ualitudines attinencertum eft no dandum in febremifi ueteribus aegris uinu:nec nifi dedi 
nante morbo.In acutis uero periculis nullis nifi qui manifeftas remifliones habeant:& has nodlu poti/ 
us.Dimidia enim pars periculi eft nodu:hoc eft fpe fomni bibentibustnec a partu abortuuemec a libi/ 
dine a;grotatibus:nec in capitis doloribusmec quope accefliones cu frigore extremitatu fiantinec in fe/ 
bri turfietibusrnec in tremore ncruoru^ doloribus uel fauciu:aut fi uis morbi circa illa intelligaf : nec 
in duritia praecordiopeiuenenaru uchemetiaineq? in opifthotonio:tetano:& fingultietibusmec fi cu fe/ 
bre dyfponoea fir,Minimc uero oculis rigetibus:;&: genis flatibus aut defedis grauibuf^tnec quope co 
niuentiu plucebat oculi neu palpebris non coeunribus.Vel fi dormietibus hoc ide eucnier,Aut fi eruo/ 
re fuffunduntur oculiiuel fi lemae in oculis erunt.Minime lingua fungofainec graui:& fubinde imper 
feda loquentibus:nec fi urina difficile rcddetur.Neg? expauefcentibus repente,Ncc fpaticisiaut rurfus 
torpentibusmec fi per fomnis genitura effundetur. Cardiacorum morbo unicam fpem hanc in uino ,Tl e 
efle certum eft,Sed id dandum quidam non nifi in acceflionecefent:alii in remiflicne.llli utfudorem 
coerceanr,Hi quia tutius putant minuentele morbo quaplurimum fententiam efle uideo, Dari uti^ 
non nifi in cibo debetinec a fomnoinec praecedente alio potu:hoc eft uti^ fitientiince nifi in defpatioe 
iummai&uiro facilius qfoeminae: feni qiuueniriuueni qpuero:hyemeq aeftateiafllietibus potius 
q expertibus , Modus dandi pro uehementia uini : item mixtura* At$ uulgo fatis putant unum uini 



LIBER ' 

cyathum duobus aquae m ifceri.Si diflbiutio fit ftomachi dandum :8i fi cibus non defcendarjnter uini 
genera qus fingi docuimustncc fieri iamarbitror.Ert&fuperuacaneus eorum ufus cum ipfis rebus 
ex quibus fingitur doceamus’uti:& alias modum exceflerat medicorum in his oftentatio : ueluti c na' 
pis uinum utile efle ab armorum eqtatufue laflitudine praccipicntiu:ar^ ut reliqua omittam usietiam 
in iunipero.Et fiqs facius cenfeat abfinthite uino utendum potius q abfinthio ipfo.ln reliqs omittatur# 
Et palmeu capiti noxiu uentri^ tantu molliendo & fanguinem excrematibus no inutile.ndlitiu no po 
teft uiderirqd’ bion appcllauimusrcu fit in eo foia ^ arte feftinatio.Prodeft ftomacho diflblutoiaut ci> 
bosnonpficiente:prxgnantibus:defedis:paraIyticis:tremulis:uertigini:torminibus:ifchiadicis:ln pe' 
ftilentia quoqp ac pegrinationibus uim magna auxiliadi habere dicitur.Vini etia uitiu tranfit in reme/ 
dia. Aceto fum ma uis eft in refrigerado.-no tamen minor in difcutiedo.Ita fit ut infufo terrje fpumet. 
Didu eft faepius dicetur^ quotiens cu aliis jifit.Per fe hauftu faftidia difcutit.Singultus cohibetiSter' 
nutameta olfatu.Vim in balneis aeftus arcetdi cotineaf ore.Quin QL cu aqua bibif.Multopi ftomacho 
utiliter gargarizaf.Cu cade coualefcentiu & a folis ardoribus.Oculis quo^ illo modo faluberrimum. 
Plurimu fotu medef poft uredinesrite lepris:furfuribus:ulceribus manatibustcanis morfibusifeorpio 
nu^ idibus:fcolopendap^ muris araneiqp.Cotra oium aculeatopi uenena dC pruritus, Ite cotra multipe 
du morfum.Calidu in fpogia appofituraut adiedo fulphuri fextate fextariis tribus aceti aut hyfopi fafci 
culo medef fcdis uitiisjn fanguinis fluxione poft excifos calculos oes alias rofiones foris in fpogias 
ipofituiintus potu cyathis binis q acerrime.C6globatu utigi fanguine difcutit.Cotra lichenas & bibif 
& imponif.Siftit aluos:& rheumatifmos interraneoj^ infufum.ltem procidetia fedis uuluac^.Tuflltn 
ueterem inhibet;& gutturis rheumatifmo.Orthopnoeam dentiu labefadionem.Veficar npeenneruo/ 
ruminfirmitatibus,Nefcicremediciquantucontraafpidas polleret, Nuper ab afpide calcata pcuflus 
utre acetitferensiquoties depofuiflet fentiebat idum : alias illefo fimilisjntelledum ibi remedium eft: 
potu^fuccurfum.Negj altero os tollunt uenena exeuntes in totum uomi trixuis h^c non ciborum 
modo eft:ue 5 ^ & regi plurimagi,Saxa rumpit infufumiquae non ruperit ignis antecedes. Cibos quide 
& fapores non alius magis fuccus comendat aut excitatiin quo ufu mitigaf tofto pane aut uino, Vel ac 
cendif pipere ac lafere utiqi fale compefeif .No eft prattereundu ex eo exemplum ingens , Siquide,M* 
Agrippa fupremis fuis annis conflidatus graui morbo pedum cum dolorem eu perpeti nequirenuni' 
us medicorum portentofafeientia ignorante DiuoAugufto tanti putauit ufu pedum fenfu^ omni: 
carere dumodo & dolore illo carerettdemerfis in acetu calidu cruribus i acerrimo ipetu morbi euafif# 
De aceto fcyllino:& oximelle:& fapa Bi face uiniiaceti & fapae. CA. II# 

Cetum fcvllinum inueteratum magis probatur.Prodeft^ fuper ea quae diximustacefedibus 
a cibis.GuItatum enim difcutitpoenam eam;& iis qui ieiuni uomunt.Callum enim facium fa 
cit:ac ftomachfrodorem oris tollit:gingiuas:adftringit:dentes firmaticolorem meliore prae' 
ftat.Tarditatem quoq? aurium gargarizatione purgat:& tranfitum auditusaperit.Oculorum acietn, 
obiter exacuit:comitialibus:meIancholicis:uernginofis:uuluagiftrangulationibus:percufns:aur prae' 
cipitatis.Et ob id fanguine conglobato.Neruis infitmisirenum uitiis perq utile,Cauendum exulcera' 
tis.Oxymel antiqui(ut Dieuces tradit)hoc modo temperabant,Melius hcminas.x,accti ueteris hemi/ 
nas quin^ifalis marini pondorthymbrx quadrantem laquae marina: fextarios,v,uarirer coquebar de/ 
cies deferuefccnte cortinaiat^ dinundebant:inucterabant^,SuftuIit totu id Afclepiades : coarguit^# 
Nam etiam in febribus dabant.Profuifle tamen fatentur contra ferpentesiquos fepas uocant: con' 

tra meconium: ac uifcum 6C anginas calidum :gargarizatum;&: auribus:& oris : gutturifq? dcfideriis: 
qux nunc omnia oxyhalme contingunnid fale &accto recente effiacius eft, Vino cognata res fapa eft; 
mufto decodoidonec tertia pars fuperfit»Ex albo hoc melius,Vfus contra cantharidas:bupreftin pino 
fum erucasiquas pityocampas uocant:falamandras:& contra mordentia uenenata,Secundas partuf(gg 
mortuos trahit cum bulbis potum,Fabianus aUdor eftiuenenum eiTe fi quis ieiunis a balneis id bibar» 
Confequens horum eft faex uiniifui cniufg? generis.Ergo uini faeci tanta uis eftiut defeendentes incu' 
pas enecet, Experimentum dimifla praebet lucerna qdiu extinguatur defcenfionis periculum denun' 
lians.Illota mifeetur medicamentis.Cum iridis uero pari pondere eruptionibus pituitae illinitur « Et 
ficcauel madida contra phalangia:&teftiummammarum$inflammationes:uel in quacun^ parte 
corporis,Item cum hordeacea farina 6i thuris polline in uino decoda crematunfic ficcatur.Inde^ expe 
rimentum,eft legitimae codae:ut refrigerata linguam tadu uideatur urere.Celerrime examinatur noi^ 
inclufo condita, Crematio ei multum uirium adiicit.Vtiliflima eft ad compefeendas lichenasifurfuref' 
gi cum fico decoda.Sic 6C lepris 8C ulceribus manantibus imponitur.Fungorum natura: contraria eft 
potaifed magis cruda,Oculorum medicamentis coda 8C lora mifcetur.Medetur illita 8C teftibus 6i ge 
nitalibusdn uino autem aduerfus ftrangurias bibitur. Cum expiauerit quo^ lauandis corporibus 
ueftibusutilis:tuncqgufuraacaciaehabet,Faexacetipromateria acrior fit neceile efttmulto^ magii^ 
exulceret,Rcfiftitfuppurationumincrementis:ftomachum:interanea:uentrem illitaadiuuat,Siftite£| 
rum partium rheumatifmos:& mulierum menfes, Panos difeutit nodum exulceratos;6i anginas,Sa' 
eros ignes cum caera,Mammas ladis fui impatientes eadem extinguit.Vngues fcabros aufert»E ferpe' 
tibus contra ceraftas ualidiflima cum polenta,Cum melanthio autem cotra crocodili morfus:& canis. 
Et haec cremata ampliat uires,Tuncadditolentifcinooleoillitauna noderuftatcapillu . Eadeaqua ii' 
theolo appofitaiuualuas purgatjSapae faece abufta (ananf, Medius addita lanugie arudinis#Eade quo^p 



VIGESIMVSTERTIVS 

fec« dcco(5a pota^ tufles acter«s*Decoquitur in pannis cum fafe 6^ adipp:ad tumorem quog» maxil^ 
larumS^ceruicum* 

De oleis 8i foliis ole^e:& flore 8C cinere:&: de oliua alba & ni' 

gra:& de amurca. CA. III, 

Learum proxima au(5oritas intelIigitur«FoIia earum uehementinime aftringunt : purgant: 
o fiftunt Itagt manducata impofita ulceribus medcnf:& caoitis doloribus illita cum oko. De*' 

codtum eorum cum meile iis qux medici ufTerint.Gingiuap: inflammatioibustparonychris 
fordidif^.ulceribus excrcfcentibus.Cum meile profluuium fanguinis e neruofis partibus cohiber.Suc 
cus eorum carbunculantibus excrcfcentibus circa oculos ulceribus:& puftulis:pr6cidentiq! pupilla? ef 
ficaxjquapropter in collyria additur.Nam & ueteres lachrymationcs fanat:& genarum erofiones.Ex^ 
primit autem fuccus tulTs:efFufo uino ex aqua cxlefli,Siccatu% in paftillos digeritur.Siftit menfes in 
lana admotus uulux.Vtilis 6c faniem emanantibusdrem condylomatisrignibus facrisiquac^ ferpunt 
ulcera:epinydlidi»Eofdem 8^ flos ca^ habet efFedlus. V runf 8i cauliculi florefcentes ut fpodii uicem cU 
nis pracfter»Vino 9 infufo iterum urif.Suppurationes 8C panos illinunt cinere eo ucl foliis tufis cu mei 
le»Oculos ucro cum polenta.Succus fruticis recentis accenfi diflillans fanat lichenasifurfures : manans 
tia ulcera,Nam lachrymam quae ex arbore ipfadiftillatajthiopicac maxime oleaeimirari fatis non efl. 
Reperti funt qui dentium dolores illinendos cenferent::uenenu efle prxdicantcsratqi etiam in oleaftto 
quercndam.E wdice oleae q tenerrime cortex derafusun meile crebro guftatu medef fanguinem rem 
cienribus:6i fuppurata tuflientibus.Ipfius ole:e cinis cu axungia tumores fanatiextrahitg? fiftulis uitia: 
6C ipfas lanat.OIiuae alb:e ftomacho uti!iores:uentri minus.Praeclarum habet anteq codiantur ufum: 
recentes per fe cibi modo deuoratae.Medentur enim harenofe urin:e:item dctibus:aut attritis:aut co' 
uulfis.Nigra oliua ftomacho inutilioriuentri facilior.capiti & oculis non conuenit*Vtram ambuftis ^ 
deft trita & illita.Sed nigra comanducantur:& protinus ex ore Ipofita puftulas gigni prdhibet.Colym 
bades fordida ulcera purganr,lnutiles difficultatibus urinac.De amurca poteramus uideri fatis dixille 
Catonem fecuti:fed reddenda quo^ medicinae ratio eft.Gingiuis & oris ulceribus dentium ftabilitati 
cflficacinjme fubuenit.Item ignibus facris infufa:& iis quae ferpunt pernionibus nigrae oliuae amurca 
utilioriitem infantibus fouendis.Albae uero mulierum uulux in lana admouetur.Multo autem om>' 
nis amurca decodia efficacior.Coquitur in cupreo uafea'd craffitudinem mellis • Vfus eius cum aceto: 
aut uino uetere:aut mulfoiut quaei^ caufa exigat in curatione oris dentiu;auriu:ulcepe manantiumige 
nitaliumirhagadum.Vulneribus in lintheolis imponiftiuxatis in lanaJngens hic ufus uti^ inuetera' 
to medicamento,Taleenim fiftulas fanar.lnfunditur fedis genitaliu:uuluae exulcerationidllinif uero 
podagris incipientibus:item articularibus morbis,Si uero cum emphacio recoquatur ad mellis craili 
tudinemxafuros dentes extrahitjtem iumentoru fcabiem cum decodto lupino 6C chameleonthe her 
ba mira fanat«Cruda amurca podagris foueri uriliflimum . 

De foliis oleaftri:6i oenanthino oleo:& cocinno:8f a mygdaliqo:6i laurino:8i myr/ 
theochamemyrfinoi&cupreflinoi&citreocaryno, CA. 1111« 

Leaftri folio^ eadem natura.Spodium^ e calculis uehementius inhibet theumatifmos.Se/ 
o det inflamationes oculope.Purgat ulcera alienata explet;excrefcetia leniter erodit.Siccat:& ad 

cicatricem pducitxaetera ut io oleis.In hoc aut peculiareig? folia decoquunf ex mclleidatur^ 
coclhearibus contra fanguinis excreationes,01eu tame acrius at^ efficacius:& os quogp colluitur illo. 
Ad dentium infirmitate imponuntur folia:& paronychiisidi carbuculis & cotra oem colledlione cum 
aino.Iis uero quae purganda finticu mcllc.Mifcentur oculoge mcdicamentis:& codlum folio 5 ^:& fuc' 
cus oleaftri.Vtiliter etiam auribus inftillatur cum melle:uei fi pus effluat.Flore oleaftri condylomata 
illinunf dC epinydfides,Ite cu farina hordeacea uenter.In rheumatifmo cu oleo Capitis doloribus.CutS 
in capite ab oflibus recedentem cauliculi decotfti 6C cu meile impofiti comprimunt.Exoleaftro matu/ 
ri in cibo fumpti fiftunt aluum.Tofti autem 6i cu meile triti nomas rcpurgant.Carbunculos rumpiit. 
Olei naturam caufafigp abunde diximus. Ad medicinam ex olei generibus hxc pertinent.Vtiliftimum 



eft omphacium:proxime uiride,Praeterea c 



maxime reccns:nifi cu uetuftiflimum quxrif:teuue:odo 



ratum:quogp non mordeane diuerfo q in cibos eligitur.Omphiacium ^deft gingiuis . Si contineamr 
in orercolorem dentium cuftodit magis q aliud fudores cohibet.Oenanthino idem eft effeiftus qui ro 
faceo.Omni autem oleo mollitur corpusiuigorem & robur accipit,Stomacho contrariu. Auget ulce^ 
rumincrementa,Faucesexafperat.Etuenena omnia cohibctihebetat^. Praecipue pfiraythii & gypA 
in aqua mulfa.Aut fico^ ficcarum decodum potum contra meconiu.Exaqua contra camharidas bu 
preftin falamandras pityocampas,Per fe lotumiredditum^ uomitionibus.Cotra omnia fuprada lau 
datillimum:& lafTitudinum perfridionum^ refedio eft tormina calidii potum ciathi.vi.magif^ ru/ 
ta fimul decoda pellit.Item uentris animalia.Soluit aluum heminae menfura cum uino di calida aqua 
potum : aut ptifan:e fucco» Vulnerariis emplaftris utile. Faciem purgat.Bubus infufum per nares do-' 
nec rudent : inflationem fedat. Verus autem magis excalfacit corpora :magifq?dircutitfudoiis,Du'' 
ritias magis diffundit.Lethargicis magis auxiliare 6C inclinato morbo,Oculorum claritati confert ah> 
quid cum pari portione mellis acopii.Capitis doloribus remedium eft.ltem ardoribus in febri cum 
aqua,Etfiuetuftinonfitoccafio:decoquitur:utuetuftatem reprefentet. Oleum cicinum bibitur ad 
purga tiones uentris cu pari caldx meofura«Pnuattm dicitur purgare prxcordia.Prodeft di articuloru 



LIBER 

tMortis:durftnsotrinibus;uuIuis:auribus:ambuftis.Cumcmereueroitiurfcumfedisinflanimationl 
bus.Mtem pforae.CoIorem cutis comcndat:c3piIIum|^ ferrili natura euocat.Setnen exquo finnulla ani 
wans attingif,EI!ychnia cx uua fiunt claritatis praecipue. Ex oleo lumen obfcurum propter nimiam 
pinguedinem.Folia igni facro illinuntur cx aceto.Pcr fe autem recentia mammis & epiphoris» Eadem 
decojfta in uino inflam mationibus cum polenta 6C croco.Per fe autem triduo impofita faciem purgat» 
Oleum amygdalinum purgat:mollitcorpora:cutem erugat:nitorcmcommendat:uaros cum meile 
tollit a fade.Prodcft 8C auribus cum rofaceo 8i meile 8C mali punici germine decodlum.Vermiculofj 
in his necat:& grauiratem auditus drTcutittfonos incertos:& tinnitusrobiter capitis doIorcs:& oculo/ 
tum.Medetur furunculisr&afole uftis cum c£cra.VIcera manantia & furfures cum uino expurgat:co/ 
dylomata cum meliloto.Per fe uero capiti illitum fomnum allicit.Oleum laurinum utilius quo rece/ 
tiustquoffi uiridius coIore.Vis eius excalfatSoriatft: ideo paralyticis:rpaticis:ifchiadicis:fuggillatis:capiv 
tis doloribus inueteratis difiillatioibus auribus in calice punici calfadium illinitur.Similis 3C myrthej 
olei ratio:aflringit:indurat:medetur gingiuis dentium doIori:dyfenterie:uuluae exulcerat®:ueficis:ul 
ceribus uetufiis uel manantibns cum fquamma aeris 8C caera.Item eruptionibustambufiionibus. At/ 
tritas fanat 6C furfures rhagadas condyIomata:articulos Iuxatbs:odorem grauem corporis.Aduerfa£ 
cantharidi bupreftitaltifo malis mcdicamentis:quac exulcerando nocent . Chamemyrfinac fiue oxy/ 
myrfinae eadem natura.Cupreflinum oleum eofdem effedus habet quos myrteumtitem citreum.H 
nuce uero luglandium quod caryinum appelIauimus:aIopeciis utile efirSi: tarditati aurium infufum» 
Item capitis doloribus illitum.Cacterum iners 3C graue fapore corpori.Enimuero fi quid in nucleo pu 
tridi fueritrtotus modus deperit.Ex gnidio grano fadfum uim habet quam cicinum.Ex lentifco fadu 
utilifltmum acopo eft.Idem^ proficeret aeque ut rofaceumrni durius paulo intelligeretur.Vtuntur eo 
6C contra nimios fudorestpapulaf^ fudorum.Scabiem iumentorum efficaciflime fanat < Balaninum 
oleum repurgat uaros:furucuIos:lentigines:gingiuas.Cypros qualis eflet:& quemadmodum ex ea fie 
ret oleum tdocuimus.Natura eius excalfacit:emolIit neruos.Folia Itomacho ilIinuntur;6C uuluae con/ 
citatae (liccus quo^ eorum apponitur.FoIia recentia commanducatarulceribus in capite manantibus. 
Item oris medentur colledfionibus condylomatis.Decodlum foliorum ambuftis 6C luxatis prodeff* 
Ipfa ruffant capillum tufa:adic<9:o ftrutei mali fucco.Flos capitis dolores fedat cum aceto illitus » Idem 
combufius in cruda olla nomas fanat:& putrefeentia uulcera per fe uel cum melle.Odor floris olet : q 
fomnum facit. Aftringitgleucinium 8i refrigerat eadem ratione qua 8C oenathinum.Balfaminum 15/ 
ge preciofifltmum omniumtut in unguentis diximustcontra omnes ferpentes efFicax.OcuIorum cla/ 
ritati plurimum conferttealiginem difcutit.ltem dyfponoeas collet^iones omnes duntiaf^ lenit.San/ 
guinem denfari prohibet.Vlcera puagat:auribus:capitis dolonbus:tremulis:fpaticis ruptis perq utile. 
Aduerfatur aconito ex ladfe potu m.Febres cum horrore uenientes peruniHis leuiores facit . Vtendum 
ramen modicerquoniam adurittauger^ uitia non feruato temperamento.Malobathri quogp natura 
6C genera cxpofuimus.Vrinam cit.Oculorum epiphoris uino expreflum utiliflime imponitur » Item 
frontibus dormire uolentibus.Efficacius fi 6C nares illinantur:aut fi ex aqua bibantur . Oris halitus 8C 
fuauitatem comedat linguae fubditum folium:ficut 8C ueftium odorem interpofitum Hyofcyaminii 
molliendo utilius efttneruis inutile.Potum quidem cerebri motus facit.Therminum e lupinis emo^ 
Iit proximum rofaceo effedfum habens.NarcifTinum didlum efteum fuo flore.Rhaphaninu phrhiria 
fes longa ualitudine tolIic.Scabritiaf^ cutis in facie emendat.Sefaminum aurium dolores fanat:6i ulce 
rum quae ferpunt:& quae cacoethe uocatalcera.Lilinum quod &phyllynum di Tyrium uocauimus: 
renibus utiliflimum eft:fudoribuf$ euocandistuuluac moliendaerconcoquendo^ intus Seleucu ner/ 
uis utile effe diximusificut haerbaceum iquo^iquod eugubini circa flaminiam uiam uendut.Eleomc 
Ii quod in fyria ex ipfis oleis manare diximusuapore melleo non fine naufea aluum emollitibilem prae 
cipue detrahittduobus cyathis in hemina aqux datistqui bibere torpefcuntrexcitantur^ crebro . Pu/ , 
gnatores certaturi praefumunt ex eo cyathum unum. Piceno oleo ufuseftpaffim ad quadrupedum 
ftabiem«Efl: autem uitibus oleif^ proxima nobilitas palmis:incbriat recentes capitis dolorem afferut: 
minus ficcae.Nec quantum uidetur utiles ftomachortuflim exafperanttcorpus augent.Succum deco/ 
Aarum antiqui prohydromelite dabant aegris ad uires recreadasifitim fedandamiin quem ufum prx 
ferebant thebaicas.Sanguinem quo$ excreantibus utilestin cibo maxime lllinunf cariotae flomacho: 
ueficaciucntri inteftinis.Cum cotoneis & cacra 8C croco fugillata emendant.Nuclei palmari cremati in 
fidfili nouo cinere loto fpodii uicem efficiunmifcetur^ collyriis:6f caliblephara faciunt addito nardo» 
De myrobalanopalma:& de palma elata. CA. V. 

Alma quae fert myrobalanum probatiflima in aegypto.Ofia no habet reliquarum modo in 
P balamis. AIuu 6l menfes fiflit in uino aufiero:6i uulnera congIutinat.PaIma elata fiue fpathe 

medicinae confert gramina folia corticem. Folia imponuntur praecordiis:fl:omacho:iocineri: 
ulceribus quae ferpunt cicatrici repOgnantia.Pforas cortex eius tener cum refina 6C caera fanat diebus» 
xx.Dccoquitur 8C ad reftium uitia.Opillum denigrat fuffitu. Partus extrahit . Datur bibendus renu, 
uitiis.&ueficaci&praccordiorum.Capiti&neruisinimicus.Vuluacacuentris fludionem fiftit deco/ 
dum eius Jfcm cinis ad tormina potus in uino albo.In uuluarum uitiis efficaciflimus. 

Medicinae ex fingulorum generum flote:foliis:fcudu:ramis:coitice: 
ligno:fucco:radice:cinere» CA» VI, 



VIGESIMVSTERTIVS 

Rox^m^e uarictat» generum medicinarum^ quae mala habent*Ex iis uerna acerba Roma' 
p cho inutilia funtiAIuum ueficam circuagunt.Neruos Isdunr.Cofta meliora.Cotonca cofta 

fuauiora.Gruda tamen dunraxar matura profunt fanguinem excreantibus : ac dyfentencis; 
choIericis:c$liacis.Non idem pofllintdecodlarquoniam amittunt coftringentem illam uim fucci.Im 
ponunf 8i peiRori in febris ardoribus:8C tu decoquunf in aqua caelefti:ad eade qux fupraicripra funt» 
Ad ftomachi autem dolores cruda decodauc cxrati modo imponontur.Lanugo eorum carbuculos 
fanaticoda in uino 8i illira cura caera. Alopeciis capillum rcddunt.Qusc ex iis cruda in meile condiun 
tunurinam mouent.Mellis autem fuauitati multum adiiciuntiftomacho^ id utilius faciut.Quar ue 
TO in meile condiuntur codaiquida ad ftomachi uitia trita cum rofaceo foliis decodlis dant pro cibo. 
Succus crudorum lycnibus:ortopnoicis;hydropicis prodeft.Item mammis condiIomatis:uaricibus« 
Flos dC uiridis 8C fuccus inflammationibus oculorum lexecrationibus fanguinis:mefibus mulicg^ . Fit 
& fuccus ex iis mitis cum uino dulci tufusiutilis 6C caeliacis 8C iocineri.Decofto quogj eorum fouenf; 
fi procidannuulux 8C interanea.Fit& oleum ex iisiquod melinum uocauimus quoties non fuerint in 
humidis nata.ldeo utiliflima quae ex ficilia ueniunt.Minus utilia ftruthia quamuis cognata.Radix eo 
rum circunfcripta terra manu finiftra capitunita ut qui facit dicat qux capiatiS: cuius caufa.Sic adalli> 
gata flrumis medetur.McIimela 6C reliqua dulcia ftomachum 8i uentrem foluuntifiticulofaraftuofa; 
led neruos non laedunt.OrbicuIata fiftuntaluum:& uomitiones:& urinas ciunt.Silueftria mala fimi' 
lia funt ucrnis acerbisialuumg? fiftunr.Sane in hunc ufum immatura opus funt.Citrea contra uenenil 
in uino bibunturmel iplauel femen.Faciunt oris fuauitatemdecodlo eorum colluto autem fucco ex' 
prel^.Horum femen edendum praecipiunt in malitia pregnanfibusiipfa uero cotra infirmitatem flo 
machi:&: non nifi ex aceto facillime mandunf*Punici mali nouem genera nunc iterare fuperuacuum. 
Ex iis dulciatquae apy rina alio nom inc appellauimus ftomacho inutilia habentuninflationes pariunt: 
dentes gingiuaf^ laedunt.Quse uero fapore maxime uinofa diximusiparuu nucleum habentiaiutilio 
ra paulo intelliguntur.Aluum fiflut & ftomachum dutaxat pauca citra^ facietatem.Sed hsec minime 
danda qq omnino nulla in febri nec carne acinorum utili nec fucco.Cauentur aeque uomitionibusiac 
bilem reiicientibus.Vuam in his ac ne muftum quidem :fed protinus uinum aperuit natura.Vtrun^ 
uero afperiore cortice.Hic 8C acerbis in magno ufu«VuIgus coria maxime perficere illo nouitiob id m? 
liconu appellant medici«Vrinam cieri eode monftrantimixta^ galla in aceto decoiRo mobiles dentes 
ftabilire.Expetitur in grauidarum malitia:& quoniam guftatu moneat infantem.Diuiditur malum: 
caelefti^ aqua madefcit ternis fere diebus.Hacc bibitur frigida caeliacisrSC fanguinem excreantibus.Ex 
acerbo fit medicamentu:ftomachiceuocatur:utilifIimu oris uitiis:narium;aurium : oculope caligini: 
pterygiis:genitalibus:K iis quae nomas uocant:& quae in ulceribus excrefcunt.Contra leporem mari-' 
fiu hoc mMO acinis detradlo cortice tufis mellis attici feIebris.Alii hoc modo faciut.Punica acida mul' 
ca tundunf*Succus in cacabo nouo coquif mellis cra(Titudine:ad uirilitatis 8C fedis uitia:& omnia quae 
lycio curanturiaures purulentastepiphoras incipientes rubras maculas.ln manibus rami punicojd fer' 
pentes fugant.Cortici punici ex uino codiSi impofiti pniones fanantur.Cotufum malum ex tribus he 
minis uini decodum ad heminam:tormina:&tineas pelIit.Punicum in olla noua operculo indito in 
furno toftum 8C cotritum poturi in uino fiftit aluuidifcutit tormina«Primus pomi huius partus flore 
re incipientis cytinus uocatur a grsecisimire obferuatioes multope experimeto.Si qs unu ex iis folutus 
uinculo omni dndfus 8i calciatusiatq? etia annuli decerpferit duobus digytis pollice di quarto finiftrac 
manusratgt ita luftratis leui tadu oculisrmox in os additum deuorauerit ne dente contingatraffirma-' 
tur nullam oculorum imbecillitatem paflupe eo anno,ldcm cytini ficcati triti^ carnes excrefeentes co 
bibent.Gingiuis 8i detibus mcdenf.Vel fi mobiles fintrdecodo fucco.lpfa corpufcula trita ulceribus 
quae ferpunt putrefcuntue:illinunf.ltem oculo 9 ^ inflammationiiinteftinoru^ prifcopitSC fere ad om 
niaquae cortices maloru.Aduerfaf fcorpionibus.No eft fatis miru curam diligentiam^ q omnia fem 
rati nihil intentatum reliquere.In hoc ipfo cytino flofculi funtianteq fcilicet malu ipfum prodeatieru 
pentesiquos balauftium uocari diximus.Hos quo^ ergo experti inuenerunt fcorpionibus aduerfati» 
Siftunt potu menfes fbemina^ifanant oris ulceraitonfillasiuuamifanguinis excreationesiuetris di flo>' 
machi folutioncsigenitalia ulcera quacung? in parte mananria.Siccauere etia ut fic quo^ experirentur* 
Inuenerunt^ tufopt farina dyfentericos a morte reuocari. Aluu fifti,Quin di nucleos ipfos acinoru ex 
periri non piguir»Tofti tufi^ ftomachum iuuant.Cibo aut potione infpfi bibuntur ex aqua caelefti ad 
fiftendumaluum.Radixdecoaafuccum emittit:quitineasnecatui(ftoriati pondere. Eadem difeo/ 
<fta in aqua quas lycium praeftat utilitatcs.Eft di filueftre punicum a fimilitudine appellatu.Eius radi' 
ces rubro cortice denarii pondere ex uino pota: fomnos fadunt«Semine poto aqua quae fubierit cutem 
ficcat.Mali punici corticis fumo culices fugantur» 

De pyris eorum obferuationibus:& de ficorum obferuati5e:6icaprifico:& eri 
neo:& aliorum generibus medicinae. CA. VII* 

-• Yrorum omnium cibis etiam ualctibusonerofusi^grisquogpuini modo negatur. Decoifta 

p cademmirefalubria&gratapraccipuecruftumina.Quaecun^uerocummelle deccifta fto' 

machum adiuuant.Fiunt cataplafmata e pyris ad difeutienda corporum uitia:& decodto ad 
duritias utuntur.Ipfa aduerfantur boletis at^ fungisipellunt^ pondere di pugnante fucco.Pyrum fil' 
ueftre tardillime matucefcit.Concidttur:fufpenfuin 9 ficcatuc ad fiftendam aluum : quod di decodd 







UBER 

eius potum pracftat.Dccoquunf 5i folia cum pomoad cofde ufusJPyrop^ I/gni emis cSfra fungos etia 
nunc efficacius proficit.Mala pyragi portatu utigi iumetis mire grauia funt uel pauca.Remedio alunt 
f fle.Tj prius edenda denf aliquataut oftcndanf .pici fuccus ladeus aceti natura habet.ltag! coaguli mo/ 
do lac cotrahit.Excipif ante maturitate pomi:&: in umbra ficcaf ad apeneda ulcera : cienda mcnftrua 
appofitus cum luteo oui:aut potus cu amylo Podagris illinif.Cu farina focnogreci & aceto.Pilos quogi 
detrahittpalpebraru^ fcabie em Wat.Ite lichenas & pforas:aluu foluit.Ladlis ticulni natura aduerfatur 
crabronu uefparumgi & fimiliu uenenisrpriuatim feorpionudde cum axungia uerrucas tollit.Folia 3C 
qax non maturuere ficiiftrumis i!linuntur:oi buf^ qujc emollienda funt diicutiendqjic.Prxnant hsec 
& per fefolia.Et alii ufus eorum tanqua in fricando lichene &alopcciis:& qu^cun^ exulcerari opus 
(it;& aduerius canis morfus.Ramorum teneri cauliculi cuti imponuntur.Idem cum meile ulceribus 
qusc Cceria uocanf:illinif,Extrahut infradla offa cum papaueris foliis filueff risiCanum rabioibpi mor 
fus folio trito ex aceto reftringunt.E nigra ficu candidi cauliculi illinunf furunculisimunfaranei moc 
fibus cum csra.Cinis eap^ e foliis grangrenis:c6fumendifg? quat excrefcunt.Fici maturae urina ciunt: 
aluumfoluuntifudore mouentrpapulafgj.Ob id autunoinfalubresiquoniafudantia huius cibi opera 
corpora refrigefcur.Nec ffomacho utilcs,Sed ad breuc tempus.Et uoci contraria intelliguntur.Nouif 
fimae falubriores q primse.Medicatae uero nonunquam iuuenum uires augent.Senibus meliorem ua 
litudinem faciunt:minuf( 3 p rugarum.Sitim fedant»Calorem refrigerant.Ob id non negandx in febri/’ 
bus conftridtisiquas ftegnas uocant.Siccae fici ftomachu laedunt Gutturi 8i faucibus magnifice utiles. 
Natura iis excalfaciendi.Sitim afferunt.Aluu molliunt,Rheumatifmis eius dc ffomacho cotrariae» Vc 
ticx femp utiles:6i anhelaroribus:ac fufpiriofisjtem iocinc^tirenudyenum uitiis.Corpus & uires ad/' 
iuuant:ob id ante athletae hoc cibo pafcebantur, Pythagoras exercitator prim u ad carnes cos traff ulir» 
Recolligentibus fe a longa ualitudine utiliffima-.Ite comitialibus & hydropicis.Omnibufij quae ma^ 
rurada aut difeutienda funniponuntur.Efficacius calce aut nitro admixto,At codlae cu hyfopo pedlus 
purgant:pituita:tuflim ueterctCum uinoautad fedem 8C tumore maxillagiSC furunculosipanosipa-/ 
rotidas decorae illinuntur.Vtile&:decodtoea^foucrefoemin3s,Dccedae quoqt eaedecu fanogrcco 
utiles ilint pleureticis:6C peripneumonicis.Cum ruta codlae torminibus profunt tibiape ulceribus « Cd 
aeris flore & fpaticis 8i pterygiis.Cu punico malo ambuffisrpernionibus.Cu caera hydropicis codlre in 
uino &cum abfinthio 8i farina hordeacea nitro addito. Aluii fiffunt manducatae.Scorpionum idlibus 
cum fale tritae illinuntur.Carbunculos extrahunt in uinocodlx&ipofitie.Caranamati fi fine ulcere 
efftqua pinguiffima ficu iponitpenefingulare remedium effiite phagedene.Gnis no ex alia arbore acie 
purgat acriormo coglutinar:replet:aff rigit,Bibif 8C ad difcutiedum fanguine cocretu.lte percuffis prae/' 
cipitatis .Couulfis ruptis dnereis cyathis fingulis aquaedi olei daf tetanicis di fpaticis.Item potus uel in 
fufus caeliacistdyfentericis.Et fi <pis eo cum oleo perungatunexcalfacit.Item cum caera & rofaceo fub 
adlus ambuftis cicatricem tenuiuimam obducit.Lufciofos ex oleo illitus emendattdetiumgj uitiacrc/' 
bro fricatu. Produnt etiam fi quis inclinata arbore lupino ore aliquem nodu eius morfu abitu Ierit nui 
lo uidenterat^ in aluta illigatum licio e collo fufpenderinffrumas 6C parotidas difeutit . Cortex tritus 
cum oleo uenti is ulcera fanat.Crudae grofli uerrucas & thymos nitro farinaqi additis tollunr.Spon/’ 
dii^ uicem exhibet fruticum a radice exeuntium cinis,Bis toffus adiedlo pfimythio digeritur in pallii 
los ad ulcera oculorum fcabritiam.Caprificus etiamnum multo efficacior fico.Ladlis minus habet. 
Surculo quo^ eius lac coagulatur in cafec.Exceptum id coadlum^ in duritiam luauiratem carnibus 
affert.Fricaturdilutoexaccto.Mifceturexulceratoriis medicamentis. Aluum foluitiuuluam cii amy^ 
Io aperit.Pota mefes cit cum luteo oui.Podagris cum farina foenograeci illinitur.Leprasipforas : liche>' 
nas;lentiginesexpurgar,Itemuenenatorumidlus&canis morfus.Dentium quoqs dolori hic fuccus 
appofitus in lana prodeffiaut in cauis eorum additus.Ouliculi 6i folia admixto eruo contra marino/’ 
rum uenena profunt. Adiiciunt dC uinum.Bibulas carnes additi caules magno ligni compendio pereo 
quunt.Grolu illitcc ffrumas & omnium colledlionem emolliut &. difcutiutialiquatenus 8i folia.Qua: 
molillima funt ex iis cum aceto ulcera manantia & epinydlidas 6i furfures fanant.Cum meile item dC 
foliis ceria fanant 8C canis morfus.Recentes cum uino phadegenas.Cum papaueris foliis offa extrahuc 
Groffi caprifici inflammationes difeutiunt fuffitg.Refiffunt 6C fanguini taurino poto:& pfimyihio d{ 
ladlicoagulatopotxJtem aqua decodlxat^illirce parotidas fanant.Cauliculi aut groffi eius q minu/ 
tiffimae ad fcorpionum idlus e uino bibuntur.Eac quo^ inffillatur plagat:& folia imponuntur . Item 
aduerfus muremaraneum.OuIiculorum cinis uuam faucium fedat. Arboris ipfius cinis ex melleirha 
g adia.Radix deferuefadla in uino dentium dolores,Hyberna caprificus in aceto codla 8i trita impetigi 
nes tollit.lllinuntur ramentrami fine cortice q minutiffima ad feobis modum .Caprifico quo^ medi 
cinx unius miraculum additur, Corticem eius impubefeentem puer impubis fi defrailo ramo detra/’ 
hat dentibus medullam ipfam adalligatam ante folis ortum prohibere ffrumas , Caprificus tauros 
quamlibet feroces collo eorum circundata in tantum mirabili natura compefcitiut immobiles prae/ 
ftet.Haerba quogp quam graeci erineon uocant: reddenda in loco propter gentilitatem . Palmo alta eft 
cauliculis quinis fere ocimi fimilitudineiflos candidus :femen nigrumiparuum tritum cum meile attl 
co oculorum epiphoris medetur.Manat ladle multo & dulci.Hcerba perq utilis aurium dolori nitri 
exiguo addito, Folia refiffunt uenenis.Pruni folia decoda tonfillisigingiuisiuuae profunt in uino deco 
(fta:&: fubinde ore coUuto.Ipfa prunaaluum molliuntiffomacho non utiliffimaifed breui momento. 



VIGESIMVSTERTIVS 

Vtiliora perfica ruccufg^ eorum enam in mno aut in aceto exprefTus. Nec cft alius cis pomis innecen/ 
tior cibus. Nufqua minus odoris.Succi plus:qui tamefitim ftimuiet . Folia cius trita illitahemorrhoia 
fi Ount.Nuclci perficorum cum aceto 8C oleo capitis doloribus illinuntur.SiIucftrium quidem prunope 
bacc^iucl e radice cortex in uino auftero fi dccoquanf ita ut triens ex hemina fuperfmaluum 8i tormie 
na fiftunt.Satis eft iingulis cyatho decodi fumi.Et in iis 8C fatiuis prunis eft limus arbopt : quem grseci 
lichen appellanrhagadis di codylomaris mire utilis » Mora in aegypro 8i cypro fui gencris(utdiximus) 
la rgo fucco abundanr.Summo cortice defquammato altiore plaga ficca mirabili natura . Succus aduer 
fatus uenenis ferpentiu«Prodcft dyfcntericis.Difcutit panos omnef^ collcdlioes . Vulnera conglutinat; 
capitis dolores fedattitem aurium«Splenicis bibitur Jllinirur di cotra perfridlioes.Celerrime teredinem 
fentir.Nec apud nos fucco ufus minor. Aduerfatur aconito di araneis in uino potum.Aluum foluit.Pi/ 
tuitaf^ ac tineas di fimilia uentris animalia cxtrahit.Hoc idem praeftat di cortex tritus, Folia tingunt ca 
pillum cum fici nigrae di uitis cortice fimul codtis in aqua crelcfli.Pomi ipfius fuccus aluum foluit proti 
nus.lpfa poma ad praefes ftomacho utilia refrigerannfitim faciunt.Si non fuperueniat alius cibus:intu 
mefcunt.Ex immaturis fuccus fiftii aluum:ueluti animalis alicuius in hac arbore obferuandis miracu 
lis quae in natura eius diximus.Fit ex pomo panchreflos ftomachiceieadem arteriace appellata hoc mo 
do,Scxtarii tres fucci c pomo leui uapore ad craflitudinem mellis redigutur.Poft additur omphacii ari 
di pondo duodecimiaut myrrhae undecim :croci*xi. Sed haec fimul mixta uel trita mifcentur decofto» 
Negi eft aliud oris arteriae uuac ftomachi iucudius remedium.Fit di alio modo.Succi fextarii duo mcl' 
Iis artici decoquuntur ut fupra diximus, Mira funt praetereaiqua: produntur.Mora germinatioe prius 
q in folia exeantrfiniftra decerpi iubentur futura poma:cytinos graeci uocant.Hi terram fi non attigere; 
fanguinem fidunt adalligatiifiue ex uulncre fluanfiue ore:fiue naribusrfiue hemorrhoidis. Ad hoc fer^ 
qantur repofiti.Idem prxftarc di ramus dicitur luna plena defraflusiincipiens frudum habere.Si terra 
non attigerit priuatim mulieribus alligatus lacertocontra abundantia mcnfium.Hoc& quocuqi tem' 
pore ab ipfis decerptum ita ut terram non attingatradalligatumg? exidimant praedare. Folia mori tri v 
ta aut arida decoda ferpentium idibus imponuntur.Ad idem^ potu proficitur.Scorpionibus aduer 
fatur e radice corticis fuccus ex uino aut pofca potus.Reddeda ed antiquorum compofitio.Succum ex^ 
preflum pomi maturi immaturig mixtum coquebat in uafe aereo ad mellis craflitudinem. Aliq myr>' 
rha adieda di cuprefTo praeduratum uas fole torrebantipermifcetes fpata ter die,Haec erat domachicc: 
quae e uulnere ad cicatricem perducebar,Alia ratio fuccum ficcato expaimebant pomo multum fapori 
obfoniornm conferente.ln medicina uero cotra nomas di pedoris pituitas;& ubicu^ opus eflet adrin/' 
gi uifcera,Dentes quo^ colluebant eo,Tertium genus fucci foliis di radice decodis ad ambuda ex oleo 
iIlinenda,lmponuntur di per fe folia.Radix per mefles incifa fuccum aptidimum dentium dolori collc 
dionibuf^ di fuppuratioibus habef.AIuum purgat.Folia mori in urina madefada pilum coriis detra<^ 
hunr.Cerafia aluum molliuntidomacho inutilia, Eadem ficcata aluum fidunt,Vrinam ciunt* Inuenio 
apud audores fi quis matutino rofeida deuoret cum fuis nucleisiin ratum Icuari aluumiut pedes mor>' 
bo libcrentur.Mefpila exceptis fetaniisiquac malo propriorem uim habentireliq adringunt domachii 
fidunt^ aluum, Item forba ficca,Nam recentia domacho di aluo cirre profunt, 

Depineis di amygdalis:& nuce auellana;&: de nuce iuglande;6i pidaciis:& cadane 
isi&filiquisicornui&unedinei&lauro, CA. VIII» 

Vces pineae quae refinam habet cotufac leuirer additis in fingulis fextariis aquae ad dimidium 
n decodre fanguinis excreationis medentunita ut cyathi bini bibatur ex eo,Cortex e pino in ui/ 

no decodus contra tormina datur.Nuclei nucis pinere fitim fedant:& acrimoniam domachi 
rofionefqi di contrarios humores confidentes ibi:& infirmitatem uirium roborantrrenibus di ueficx 
utiles.Fauces uidentur cxafperare& tuflim.Bilem pellunt poti exaquaiaut uinouut paflbiaut balanO'' 
rum decodo.Mifcetur iis contra uehementiores domachi rofiones cucumeris femen di fuccus portu-' 
Iacre,Item ad ueficae ulcera di renesrquoniam di urinam cient, Amygdalre amarae radicti decedum ca' 
tem in facie corrigit:coloremq| hylariorem facit,Nuces ipfae fomnum faciut di auiditatem. Vrinam 6£ 
menfes ciunt.Opitis dolon illinundmaximc^ in febritfi ab ebrietate in aceto di rofacco ex aquae fexta 
rio;& fanguinem fidunt,Cura amylo di meta lethargicis comitialibufg? profunt.Capite perundo epi-' 
nydidas fanat e uino uetere ulcera putrefcentia:Canum morfus cum melIe,Et furfures ex facie antefo/ 
tu praeparata,Item iocineris&renum dolores ex aqua porre,Etfrepe ex digmate cum refina terebinthi 
na.Calculofis di difficili urinae in padoidC ad purgandam cutem in aqua mulfa trit^ funt cfFicaces,Pro/' 
funt eligmatae:iocineri:tufli di colo cu clelifphaco modice addito.ln meile fumitur nucis auellanae ma' 
gnitudine. Aiu t quo^ qnis fere prrefum ptis ebrietate non fentire potores. Vulpe% fi ederint eas nec c5 
tingat e uicino aquam lambereimori.Minus ualent in remediis dulces;& eae tamen purgat : & urinam 
aunt,Recentes domachum implet,Nucibus grxeis cum abfinthii femine ex aceto fumptis morbus re 
gius fanari dicitur,Itcm illitis per fe uitia fcdis,Et priuatim c6dyIomata,Item tudi di fanguinis reiedio 
ri proded.Nuces iuglandes graeci a capitis grauedine3ppeIIauere,Etenim arborum ipfarum folioru^ 
uires in cerebrum penetrant,Hocg minore momentoded in cibis nuclei faciunt , Sunt aurem recentes 
iucundiores.Siccae unguinofinores;& domacho inutilcsidifficiles concodurdolorem capitis inferdes; 
Tuflientibus inimicac:& uomituris ieiunis aptaeitenafmo foloitrahunt enim pituitam.Eaedem pfum' 
pts uenena hebetant.Item anginam cum ruta di oleo,Item aduerfantur ccpistleniunt^ earu faporem. 



LIBER 

Aurfum fnflammatfoni fmpottuntur cum mellis exiguo.Itcm ruta mammis & Iuxatis,Cum cepa au> 
tem 8C falc 8i meile canis hominif^ morfui,Putamine nucis iugladis dens cauus inuritur. Putamen co 
buftum tritum^ in oleo aut uino infantiu perunflo nutrit capillum:&: ad alopecias eo fic ututur.Quo 
plu res quis nuces ederit:hoc facilius tincas pellit.Et quae per ueteres funt nuces grangrenis &C carbuncu 
fis medentur.Item fugillatis.Cortex iogladium lichenum uitio 8C dyfentericis prodeft. Folia trita cum 
aceto aurium dolori.Tn fandlariis Mithridatis maximi regis deuidli.Cn.Pompcius inuenit in peculiari 
commetario ipfius manu compofitionem antidoti e duabus nucibus (iccisjte ficis totidcm:& rutae fo 
|iis uiginti fimul tritis:addito falis grano:6i qui hoc ieiunus fumannullum uenenu nociturum illo die. 
Contra rabiofi quom canis morfus nuclei a leiuno homine com manducati illitiq! pfenti remedio efle 
dicuntur.Nuccs aueTiana: capitis dolorem faciunttdi inflammationem ftomachi Si pinguedini corpo-' 
ris conferunt fit plulq uerifimile. Toftx Si diflillationi medenf .Tufli quo^ ueteri tritae Si in aqua mul 
fa potae.Quida adiiciunt grana piperis. Alii e paflb bibunt.Pi ftacia eofdem ufus Si effedus habentrquos 
pinei nuclei:praeterqi ad ferpentium idusrfiue edanturdiue bibantur, Caftancae uchemeter fiftunt flo ' 
machi Si uentris flu(3:iones.Aluum ciunt.Sanguinem excreantibus profunt.Carncs alunt. Siliquae re/' 
centes ftomacho inutiles. Aluum fo!uunt,Eaedem ficcatae iiftuntiftomachog! utiliores fiunt . Vrinam 
ciunt.Syriacas in dolore ftomachi ternas in aquae fextariis decoquunt. Quidam ad dimidium : eumcp 
fuccum bibunt.Sudor uirgae cornu arboris lamina ferrea candente exccptusrnon contingente ligno iP 
iita<p inde ferrugo incipientes lichenas fanar. Arbutus fiue unedo frudum fert difficilem concoaioni: 
Si ftomacho inutilem.Laurus excalfadoriara naturam habenSi foliisrSi corticeiSi baccis.lta^ decodlu 
ex iis maxime e foliis prodefle uuluis Si ucficis conuenir.lllita uero ucfparum crabronumrp Si apium* 
Item ferpentium uenenis refiftunnmaxime fepis dipfadis Si uipcrae.Profunt Si mcnfibus foeminarum 
cum oleo coda.Cum polenta autem quae tenera funt trita inflammationes oculorum cum rutaireftitl 
cum rofaceoicapitis doloresrautcum inno, Quin manducata at^tdeuorataper triduum ternadiberat 
a thuffi,Eadem profunt fufpiriis trita cum melle.Cortex radicis caucndus grauidis. Ipfa radix calculos 
rumpitiiocineri prodeftitribus obolis in uino odorato pota,Folia pota uomitioes mouenr.Baccae mera 
fes trahunt appofitae tritae uel potae . Tuffim ueterem Si ortopnoeam fanant binae detrado cortice in 
uino potae.Si Si febris fit:ex aquaiaut eligmate ex aqua mulfaiaut ex paflb decodae.Profunt Si phthifi' 
cis eodem modo Si omnibus thoracis rhcumatifmis.Nam Si excoquunt pituitamtSi extrahut. Aduer 
fus fcorpiones quaternae ex uino bibuntur.Epinydidas ex oleo illitae Si lentigines» Et ulcera manantiar 
Si ulcera oris:8i furfures.Cutis pruriginem fuccus baccarum emendat Si phthirifin. Aurium dolori Si 
grauitati inftillatur cum uino uetere Si rofaceo.Perundos eo fugiunt uenenata omnia. Prodeft Si con^^ 
cra ucnenatorum idus potus.Maxime autem eius laurusiquae tenuiora habet folia, Baccae cu uino fer-^ 
pentibus Si fcorpionibus Si araneis refiftunt.Ex oleo Si aceto illinuntur Si lyeni Si ocinen. G rangrenis 
cu m mellerSi infatigatione etiam aut perfridione fucco eo perungi nitro adiedo prodeft. Sunt qui cele 
ritati partus multum conferre putent radice acetabuli menfura pota in aqua.Efficacius recentem q ari' 
dam.Quidam aduerfus fcorpibnum idus decem baccas dari iubenr potui.Item Si in remedio uuae ia' 
centis quadrantem pondo baccarum foliorumue decoqui in aqua fextarifs tribus ad rertiasieamqi cali 
dam gargarizarerSi in capitis dolore impari numero baccas cum oleo conterere Si calfacere.Laurus dei 
phicx folia trita olfada^ fubindepeftilentiecoragia prohibentitanto magis fi Si uratur.Oleu ex delphi 
ca ad cairata acopum^ ad pfridiones difcutiendastneruos laxandosdareris dolores:febrefgp frigidas uti 
le eft.Irem ad aurium doloremrin mali punici cortice tepefadum . Folia decoda ad tertias partes aquae 
uuam cohibent gargarizationerpota alui dolorestinteftinorumcp , Tenerrima ex iis trita in uino papu' 
!as pruritufij illita nodibus proxime ualentrinter cretera lauri genera.Laurusalcxadrina fiue idaea par' 
Cus celeres facit radice pota trium denariorum pondere in uini dulcis cyathis tribus,Secudas etiam pel' 
lirrmenfefqp eodem modo pota,Daphnoides fiue iis nominibus quae diximus filueftris laurus prodeft: 
aluum foluitirecenti folio uel arido drchmis tribus cum fale& hydromelitcmanducata.Pituitas extra 
hit folium 8C uomitusiftomacho inutile.SicSi baccK quinae denaeue purgationis caufa fumuntur. 

De myrto fatiuaS<:myrtidano:& de myrto filueftri, CA, IX* 

Yrtus fatiua candida minus utilis eft medicinae q nigra,Semen eius medetur fanguinem excre 
m antibus,Item contra fungos in uino potum.Odorcm oris com mendat uel pridie commadu' 
catum.Item apud Menandrum fynariftufin hocedunt.Darur 8d dyfentericis denarii pondere 
in uino,VIcera difficilia in extremitatibus corporis fanat cum uino fubferuefadum timponitur lippitu' 
dini cum poIenta.Et cardiacis in mamma finiftra.Et cotra feorpiortis liffus in mero : 8C ad ueficae uitia. 
Opitis dolores dC aegilopas:anteq fuppurent.Item tumoribus.Exemptif^ nucleis in uino uetere trini 
eruptionibus pituitae.Succus feminis aluum fiftic . Vrinas cit.Ad eruptioes puftularum pituitae^ cum 
Caerato illinitunSC contra phalangias Capillum denigrat.Lenius fucco oleum eft ex eadem myrto & ui 
numiquo nunquaincbrianmr.Inucteratum^fiftitSialuumSi^ftomachumirormina fanatuaftidium 
abigir.FoIiorum arentium farina fudores cohibet infperfaiuel in febri.Vtilis 8C caeliacisiSi procidentiae 
uuluaruraifedis uitiisiulceribus manantibus igni facro fotuicapillis fluentibusifurfuribus. Ite aliis eru' 
ptionibusiam buftis. Additur quo^ in medicamentotquod lipares uocaticadem de caufa qua oleum ex 
iis efficaciflimum ad ea quae in humore funtitanqua in ore 8i uulua.Folia ipfa fungis aduerfantur trita 
€X uinoicu caera uero articularibus di colIeiftionibus,Eadem in uino decocta dy fentericis & hydropicis 



VfGESIMVSQVARTVS 

potui danrur.Siccantur in farina qux infpergif ulceribus:aut hciiiorrhoida».Purgant Si lentigines pte/ 
rigia Si paronychia:8i epinyflidatcondylomatatteftcsttetra ulcera.Item ambufta cum cxrato. Ad aures 
purulentas Si foliis cremaris utuntur Si fucco decodo.Comburuntur Si in antidota#Item cauliculi flo^ 
re decerpti in nouo fidili operto cremati in furno dein triti ex uino : Si ambuftis foliorum cinis medef, 
inguen nedum.Mytridanum diximusquomodofieret,Vuluacprodefl:appofitumfotu:6^iIIitu.MuP 
to efficacius Si cortice folio Si femine. Exprimitur Si foliis fuccus molliflimis in pila tufis adfufo paula/ 
tim uino auftero. Alias aqua cseleftirat^ etiam expreflb utuntur ad oris fedifj ulcera uulux : Si uctris. 
Capillorum nigritiam malarum perfuuones purgationes lentiginum:&: ubi conftringendum aliquid 
eft.Myrtus filueftrisifiue oxymirfineifiue camemyrfine baccis rubdibus Si breuitate a fatiua diftat.Ra 
dix eius in honore cfodecoda uino ad renum dolores pota.Et difficili urinx : praecipue^ craflk Si gra/ 
uiter olenti.Morbo regio Si uuluarum purgationi trita cum uino.Cauliculi quo^ incipietes afparago/ 
rum modo in cibo fumpri:& in cinere codi.Semen cum uino potum aut oleo aut aceto calculos fran/ 
git.item in aceto Si rofaceo tritum capitis dolores fedat:&: potum morbum regium .Caftoroxymirfi/ 
nem my rti foliis acutisiex aqua fiunt ruri fcopaeirufcum uocauitiad eofdem ufus . Et hadenus habent 
fe medicinae urbanarum arborum.Tranfeamus ad filueflres. 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE UBER,XXIIII, PROHEMiVM. 

Medicinaeexarboribusfilueftribusf CA. I. 




nE SILVAE QVIDEM HORRIDIORQVE NATVRAE FACP 
es medicinis carentifacra illa parente rerum omnium nufq non remedia 
difponente homini ut medicina fieret etiam folitudo ipfa:led ad fingula 
illius difcordiaeat^cocordiae miraculis occurfantibus . Quercus Si olea 
tam pertinaci odio difcidentiut altera in alterius fcrobe depadac morian 
rur.Quaercus uero Si iuxta nucem iuglande.Pernicialia Si brafficae cutn 
uitac odiaiipfum^ olus quo uitis fugatur aduerfum cyclamino Si origa 
no arefcit.Quin Si annofas iam Si quae fternantur arboresidifficilius cae 
di:ac celerius inarefcere tradunt : fi prius manu q ferro attingantur . Po/ 
morum onera a iumentis ftatim ientirirac nifi prius oftendatur iis : quis 
pauca portentifudare illico.Ferulae afinis gratilumac funt in pabuloicxte 
ris uero iumetis praefentaneo ueneno.Qua de caufa id animal Libero pa 
tri aflignatuncui Si ferula.Surdis etiam rerum fua cuiop funt uenena : ac 



minimis quo^.Phillyra coci Si poline nimium falem cibis eximunt.Praedulcium fattidium fal tempc 
rat»Nitrofae aut amarae aquae polenta addita mitigantunut intra duas horas bibi poflint.Qua de caufa 
6i io faccos uinarios additur polenta.Similis uis rhodiae cretae Si argillae noftratis concordia ualdium. 
Pix oleo cxtrahiturtquando utrungp pinguis naturre eft.Oleum folum calci mifcetur quando utrun^i 
aquas odit.Gummi aceto facilius eluitur. Atramentum aquaiinnumera praeterea aliarquae fuis locis di 
centur affidue.Hinc nata medicina.Haec fola naturae placuerat efle remedia parata uulgorinuentu faci^ 
lia ac fine impcndioiexquibus uiuimus.Pofteafraudes hominum &^ingeniorum capturae officinas in/ 
uenere iftasiin quibus fua cuicp homini uenalis promittitur uita.Statim compofiriones Si mixturx in 
explicabiles dicantantur. Arabia at^ india in medio aeftimantur.Vlceri^ paruo medicina a rubro ma/ 
liimputatuncum remedia uera quottidie pauperrimus quif^ coenet . Nam fi ex horto aut petaf hxr/ 
ba:uel frutex quaratunnulla artium uilior fiet.ita eft profedtoimagnitudo populi romani pdidit ritus: 
uinccdo^ uidli fumus.Paremus externis.Et una artium imperatoribus quo^ imperat . Verum de his 
alias plura«Loton hacrbaiitem^ aegyptiam eodem ,noie:alias Si fyrtica arborem diximus fuis locis. 

Lothos. CA. II. 

Aec lothos quae faba graeca appellatur a noftris aluum baccis fiffir, Rameta ligni decodfa in ui 
h no profunt dyfentericis:menftruis:uerrigini:comitialibus.Cohibent Si capillum. Mirum his 

ramentis nihil efle amariusifrudlu^ dulcius«Fit Si e fcrobe eius medicametumiex aqua myr 
li deco<3:a fubada Si diuifa in paftillosidyfentericis utiliflamu podere uidloriati cu aqu^ cyathis tribus. 

Glans. CA. III* 

Lans intrita duricias quas cacoethe uocant cum falfa axungia fanatruehemetioref^ lichenas. 
g In oibus cortex ipfaeicortici^ tunica fubiedla.Haec decodia iuuat coeliacos.Dyfentericis etiam 

illinitunuel ipfa glans.Eadem^ refiftit ferpentium idfibus:rheumatifmis:fupputatioibus>Fo 
lia Si baccae uel cortex uel fuccus decodti profunt contra toxica.Cortex illinif decoflus uaccino fer 
pernis plagac.Datur ex uino dyfentericis.Eadem Si ilici uis. 

De coco ilicis Si galla Si uifco pilulis glanderde cerri radice Si fubere» C A. IIII* 

Ocum ilicis uulneribus ex aceto recentibus imponif.Eiphoris ex aqua.Et oculis fuffoffis fan/ 
C guine inftillatur.Eft autem genus ex eo in attica fere Si afia nafccnsicelerrime in uermiculum 

fe mutansiquod ideo fcolecion uocantiimprobat^.Principalia eius genera diximus.Nec pau/ 
ciora generagaIlxfeci(nus:roIidam:perfocatam.Itemalbam:nigram:maiorem:minore*Visomnium 





UBER 

fimilis.Optima cottiagf na.Exc/erccntia in corpore toIlit.Profunt gfngfuis uaae,Ouis cxoTceratioi Cre-' 
tnatse & in uino extinftse cocIiacis,Dvfcntericis illinutur.Paronychiis ex melle:& unguibus fcabris:pte/ 
rygiis:ulceribus manantibus condyIomatis:uulneribus:quaj phagedenica uacantur.In uino autem dc 
COCT3C auribus inftillantur:oculis illinuntur.Aduerfus eruptiones & panos cum acet04NucIeus coman' 
ducatus detium dolorem fedat.Item intertriginest&ambufta.Immaturaeexiis ex aceto pot^e lyenem 
confumunt.Eaedem crematx 8i aceto falfo extinflac menfes fiftunnuuluaf^ procidentes : fotu omnes 
capillos denigrant.Vifcum e robore praecipuum diximus haberi:& quo conficeretur modo. Quidam 
in aqua contufum decoquunt:donec nihil innatet . Quidam commanducantes acinos expuunt corti^ 
ces.Optimum efttquod fine cortice eft:quod^ leuiflimum:extra fuluum:intus porraceum : quo nihil 
eft glutinofius;cmollit:difcntit:humores ficcat,Strumas cum refina & caera panos mitigat omnis gene 
ris.Quidam 6C galbanum adiiciunt pari podere fingulorumieo^ modo 8C ad uulnera utuntur. Vngui 
um fcabricias expolittfi feptenis diebus loluanturrnitro^ colluantur * Quidam ad religionem efFicaci> 
us fieri putant prima luna colleftum e robore fine ferro . Si terram non attigerit comitialibus mederi» 
Conceptum fceminarum adiuuare:fi omnino fecum habeant.VIcera commanducatu impofitugi elfi> 
cacifiime fanari.Roboris pilulae ex adipe urfino alopecias capillo replet.Cerri folia 8i cortex 8C glans fiC'' 
cat colledfiones fuppurationefqp:fluitiones fifiit.Torpentes membrorum partes corroborat decodfum 
eius fotu.Cui 8C infidere expedit ficcandis aftringendifue partibus.Radix cerri aduerfatur fcorpioibus» 
Suberis cortex tritus ex aqua calida 6C potus fanguinem fluentem ex utralibet parte fiflit . Eiufdem ci>” 
ois ex uino calido fanguinem excreantibus magnopere laudatur* 

De fago 6dcupreflb:8i caedro magna:&: de cedride:galbano. CA. V» 

Agi folia manducantur in gingiuarum labiorum^ uitiis.Calculis glandis fagineae cinis illirii 
f tur.ltem cu meile alopeciis.Cuprefli folia trita ferpentium idtibus imponuntur:6i capiti cu po 

lenta fi a fole doleat.Item ramici.Qua dc caufa 8C bibuntur.Teflium quo^ tumori cum caera 
to illinuntur.Capillum denigrant ex aceto.Eadem trita cii duabus partibus panis mollis 8C e uino ami 
neo fubadla pedum ac neruorum dolores fanant. Pilulaeaduerfus ferpentium idfus bibuntur. Aut fi 
eliciatur fanguis collcdlionibus illinuntur.Ramici quo^ tenerae tufecum axungia 5C lomento ^funt. 
Bibuntur ex eadem caufa.Paroridi & ftrumae cum farina imponutur.Exprimitur fuccus tufis cum fe' 
jninetqui mixto oleo caliginem oculorum aufert.Item uidoriati podere in uino potus illitufgt cum fi 
co ficca pingui exemptis granis uitia teftium fanat.Tumores difcutit:&: cum fermento ftrumas.Radix 
cum follis trita potagp ueficae 8C ftranguriae mcdeturiSi contra phalangias.Rameta pota menfes ciunt* 
Scorpionum iftibus aduerlanf.Caedrus magna qua caedrelaten uocant dat piccmiquac exdria uocatur 
dentium doloribus utiliflimam.Fragit enim eos:&: extrahitidolores fedat.Crcdri fuccus ex ea quomo/ 
do fieret diximus.Magni ad lumina ufusini capitis dolorem inferret.Defunfta corpora incorrupta con 
feruat.Viuentia corrumpit mira differentiaicum uitam auferat fpirantibusidefundif^ pro uita fit.Ve^ 
ftes quo(j corrumpit:6£ animalia necat.Ob hoc non cenfeam in anginis hoc remedio utedum : nc^ in 
cruditatiDusiquod fuafere aliquuGuftu dentes quo^ colluere ex aceto in dolore timuerimruel grauita 
ti aut uermibus aurium inftillarc»Portentum eft quod traduntiabortiuurn fieri in uenereante perfufa 
Hirilitate.Phthiriafes perungere eo non dubitauerirnrirem^ prurigines.Suadet 8i cotra uenenum lepo 
ris marini bibere in paffo.Facilius in elephantiaifi illinatur &: ulcera fordida 8C excrefeentia in iis.Audfcv 
res quidam 3C oculorum albugines cahginef^ inunxere eo.Et contra pulmonis ulcera cyathu eius for^ 
bere iuITerunt.Item aduerfus tineas.Fit 8C ex ea oleumiquod pifleleon uocant : uehementiores ad om^ 
nia eadem ufias.Csedri fcobe ferpentes fugari certum eft.ltem baccis tritis cum oleo fi qui perungatur»' 
Caedrides hoc efl fruflus exdri tuffim fanantturinam ciuntialuum fiftuntiutilcs ruptis : conuulfisifpa/' 
llicis:ftranguria::uuluis admoti, Contra lepores marinos eadem qure colledionibus fupra inflamatio' 
nibu%.De galbao diximus negp humidum neq? aridum probatur : fed quale docuimus.Per (e bibitur 
ad tuffim ueteremifufpiria rupta conuulfa.Imponif’ ifchiadicisdateris doloribus:panis:furunculis:cor>'- 
pori ab ofTibus accedenti.Strumistarticulorum nodisidentium quocp doloribus. Illinitur cum meP 
!e capitis ulceribus.Purulentis infunditur auribus cum rofaceo aut nardo . Odore comitialibus fubue'' 
nit:8i uuluae in ftrangulatu:& ffomachi defedu.Abortus non exeuntes trahit appofitu uel fuffitu.Itent 
ramis hellebori circumlitum at«gp fubiedum , Serpentes nidore urentium fugari diximus . Fugiunt 8C 
perundtos galbano . Medetur 8i a fcorpione percuffis.Bibitur 8C in difficili partu fauac magnitudine ifi 
uini cyathoiuuluafgp conuerfas corrigit.In myrrha autem 6C in uino mortuos partus extrahit. Aduer/ 
fatur 8C uenenis maxime toxicis cum myrrha 8C uino » Serpentes oleo fpondylio mixto taflu necat» 
nocere urinx exiffimatur» 

De hammoniaco 8C ftyrace:& fpodylio:&: fphanoiSi terebintho : 8i chamepite:8£. 
pityufa:&refinis:&picea:& lentifco, CA, VI. 

Imilis hammoniaci natura at^ lachrymx probandx ut diximus mollittcalefacitjdifcutitidif' 
f foIuir.Claritati uifus in collyriis conuenit,Pruritum:cicatrices:albugines oculoru tollit, Dcn-' 

tiiim dolores fedatrefficacius acccnfum.Prodeff: difpnoicis:pleureticis:pulmoibus:uefici$:uri'' 
nx cruentxtlyeninfchiaticis potum.Sic & aluum foluit. Articulis di podagrx cu pari pondere pids aut 
exrx & rofaceo codium, Maturat panosiextrahit clauos cum melle,Sic Si duricias emollit .Lyeni cum 
aceto Qi exra cypria uel rofaceo efficadflime imponitur.Ualfitudines perungi cu aceto Qi oleo exiguo^ 




VIGESIMVSQVARTVS 

nitro utile . Et fTyriacfs natura in peregrinis arboribus diximus.PIacetprafter illa qusediximusimaxf/ 
me pinguis:purus:albicantibus fragmentis.lVlcdetur tufli:faucibus:pcdoris uitiis:uuln£e praeclufe du 
ridauc laboranti, Cit menfes potu : appofituqj aluum mollii.lnuenio potu modico tnfticiam animi re-' 
folunlargiore contrahi.Sonitus aurium emedat infufu:ftrumas illitu neruorumq» nodos . Aduerfatur 
uenenis:qu£e frigore nocentiideo & cicutce.Spondylion una demonflratum.lnfunditur capitibus phre 
neticorum:6i lethargicorum.Item capitis doloribus longis . Cum uerere oleo bibitur & in iocinerum 
uitiis morbo regio:comitialibus:orthopnoicis:uuluarum flrangulationeiquibus bi fulTitu prodeft.AI 
uum mollit.lilinitur ulceribus ferpentibus cum ruta.Flos auribus purulcris clficaciter infunditur. Sed 
fuccus cum exprimitur integendus eftiquoniam mire appetitur a mufeis 8i fimilibus . Radix derafa di 
in fiftulas contedta callum carum derodit. Auribus quoqi inftillatur cu fucco,Datur & ipla contra moc 
bum rcgiu:ut in iocineris uitio 8i uuluarum. Capillos crifpos facit pundJo capite . Spiachnon fiue fpha/ 
cos fiue bryon:6i in gallia(ut indicauimus nafeitur uuluis infidientium) utilis. Item genibus 6i foemi> 
rum tumoribus mixtus nafturtio 81 aqua falfa tritus,Cum uino aut refina fuccus potus urinam pellit 
celerrime.Hydropicos inanit cum uino & iunipero tritus 8i potus.Terebintbi folia 6i radix colleflioni 
bus imponuntur.DecodJum eorum ftomachum firmat.Semcn in capitis dolore bibitur in uino:&: c5 
tra difficultatem urin^»Ventrem leniter emolIit.Venercm excitat, Piceae 8i laricis folia trita 8i dccodla 
in aceto dentium dolori profunt. Cinis corticum intertrigini SCambufiis. Potus aluum fiflit . Vrinam 
mouct.Suffitu uuluas corrigit.Piceae folia priuatim & iocineri utilia funt drachme podere in aqua mul 
fa pofa.Siluas eas dumtaxat quae picis refinx® gratia raduntur utiliffimas efle phthificis:aut qui longa 
aegritudine non recolligunt uires fatis coftat.Et illum caeli aera plus ita q nauigationem aegyptiam pro 
f icere plus q ladlis hxrbidos per montium aeftiua potus.Chamepitis larinc a iuga appellatur ; diciturm 
propter abortus ab aliis rhus tcrrae.Cubitalibus ramistflore pinus & odore.Alrera laeuior & incurutc fil 
milis,Tertia eode odore:8i ideo nomine quo^ paruula coliculo craffitudine digytalnfoliis fcabris:exili 
bus:albis:in petris nafcens, Omnes hxrb^ifed propter cognationem nominis non differendac.Profunc 
adaerfus fcorpionum idlus.Item iocineri illita cum palmis aut cotoneis.Renibus & ucficae dccodluntt 
earum cum farina hordeacea • Morbo quoqp regio & urinae difficultatibus ex aqua decodae bibuntur* 
Nouiflima contra ferpentes ualetcum meile. Sic & appofita uuluas purgat , Sanguinem denfatum ex/ 
trahif pota,Sudores facit pundlis ea,Peculiariter renibus utilis eff,Fiunt ex ea & hydropicis pilulae eunt 
ficu aluum rrahentes.Lumborum quo^ dolorem uidloriati pondere in uino finit:& tufllm recentem. 
Mortuos partus ex aceto codla pota^ eiicere protinus dicitur.Cum honore 8C pityufa fimili de caufa di 
cetunqua quidam in titymali genere numerant,Frutex eft fimilis pieex flore paruo purpureo . Bilem 
6C pituitam per aluum detrahir.Radix decodti hemina aut feminis lingua in balanis .Folia in aceto de/ 
coda furfures cutis emendant.Mammas quo^ mixto rutae decedo & tormina:& ferpetium idus:6C 
in totum collediones incipicntcs»Refinam c fupradsdis arboribus gigni docuimus:&; genera eius & na 
tiones in ratione uini ac poftea in arboribus.Cuius fummac fpccies duterficca 8C liquida, Sicca quae e pi> 
nu 8i picea fit.Liquida e terebintho:laricc:IcntiTco:cuprelIb.Nam Si eae ferunt in aifia 8i lyria. Falluntuc 
qui eandem putat efle e picea at^ larice.Picca enim pinguem 8i tyrfi modo fuccofam fundit.Larix gra/ 
cilem ac mellei liquoris uirus redoldera, Medici liquida raro utuntur 8i in ouo fere.Larice propter tulV 
fim ulcera^ uifcerum .Nec pinea magnopere in ufu.Caeteris non nifi ccdis.Et coquedi genera fatis de/ 
monftrauimus . In arborum differentia placet terebinthina odoratiflima atgs Icuiflima nationum cy/ 
pria 8C fyriaca utraqp mellis attici colore.Sed cypria carnofior:ficciorgi. In licco genere quaerunt ut fit ca 
dida:pura:perlucida,In omni autem ut motana potiufq campeftris.Item aquilonia q ab alio uento.Re 
foluif refina ad uulnerum ufus 6C malagmata oleo in potiones amygdalis amaris. Natura in medendo 
contrahere uulnera:purgare:difcuterecollediones:item pedoris uitia,Terebinthina illinitur & eadem 
callida membrorum doloribus fpaftici% illinitur in foleitotif^ corporibus,Magonum maxime cura 
ad gracilitatem cmendadamtfpatiis ita laxantium cutem per fingula membrarcapaciora^ ciborum fa/ 
cienda corpora,Proximum locum optinet lentifco, Ineft ei uis aftringendi, Mouet 8i ante exteras uri/ 
nam.Reliqux uentrem emolliunt.Cruda concoquunt.TulTim uetere fedant» Vulux onera extrahunt 
etiam fuffitx.Priuatim aduerfantur uifco,Panos & fimilia cum feuo taurino 8C meile fanant,Palpebras 
lentifcina commodiflime replicat.Fadis quog^ utiliflima;6i auribus purulentisntem in pruritu genita 
Iium»Pineacapitisuulneribusoptime medetur. 

De pice fpifla 8i liquifta:5i palimpifla:& piflafphaIcos:& zopifla : 8i txda: 

6i lentifco, CA, VII* 

Ix quo^ unde 8i quibus conficeretur modis indicauimus.Et cius duo genera, SpilTum liqui/ 
p dura ^.Spiflarum utililGma medicinx eff brutiaiquonia pinguiflima Si refinofiflima utraf^ 

prxbet utilitates.Ob id magis rutila q cxterx,Id enim quod in hoc adiiciunt ex mafcula arbo 
re nteliorem efletnon arbitror pofle intelliguPicis natura excalfacittexplet , Aduerfatur priuatim cera/ 
flx morfibus cum polenta.ltem anguinxeum mclIc.Diftillaticnibus Si ffernutamentis.Pituitis auri' 
bus infunditur cum rofaceoullinitur cum cxra.Sanat Iichenas,Aluum foIuit.Excreationes pedoris ad 
iuuat eligmate aut illita.Tonfillis cum melle,Sic Si ulcera purgar.Explet cum uua paiTa Si axungia.Car 
bunculos purgat:8i putrefcentia.ulcera,Q.ux uero ferpunt cu pineo cortice aut fulphure,Phthiiicis etia 
cyathi menfura qui^m dederuht:df contra ueterem tufljmiRhagadas fedis Si pedumipanof^ Si un/ 

X iii 




LIBER 

gues fcabros emendat.VuIaae duritias 61 conuerfiones odorf.item Iethargicos:Ilrunaas.itcm cum fari^ 
na hordeacea 8C pueri impubis urina decodia ad fuppurarione perducit.Et ad alopecias ficca pice utun^' 
cur. Ad mulierum mammas bruria ex uino fubferuefadla cum poline farraceo qua calidiflimis impofi-' 
tis.Liquida pix oleumcj quod pifleleon uocant queadmodum fieret diximus.Quida ite^ decoquunt: 
& uocant 8C paIimpiflima.Ltqda anginje pungunf intus 8C uua. Ad auriu dolores:cIaritate oculop^roris 
circulitiones fufpiriofas:uuIuas:tufnm uetere.Et crebras excreationes pedtoris:fpafmos:tremores:opi'' 
fthotonos:paralyfcs:neruopi dolores pftantiflimu.Ad canu & iumentopi fcabiem . Eft 8C piflafphalros 
mixta bitumini picetnaturaliter ex appolloniatagi agro.Quida aute ipfi mifcent pcipuum ad fcabie pe^ 
co^ remediu. Aut fi fartus mamas lseferit:natura!e optimu ex eo qdcum feruet:innatat.Zopiflam era^' 
di nauibus diximus caera marino fale macerata,Optima hxc a tyrocinio nauiu. Addif aut in malagma' 
Ca ad difcutiendas coIledlioes»Ttedac decodtx in aceto dentiu dolores efficaciter colluunt. Lctifci 8i arbo 
res 6i femen & cortex 8C lachryma urina ciuntraluu fiftut.Decoiffum eo^ ulceribus quae ferpunt fotu» 
lllinif in humidis 6C igni facrotgingiuas colluit.Folia detibus in dolore atterunf • Mobiles decodlo coi' 
luunf. Capillum tingur» Lachrymas fedis uitiisj>defl::cu quid ficcari excalfieriue opus fit. Decodlu 3i c 
lachryma ftomacho utile ruftu 8C urina mouensrqd 8C capitis dolori cu polenta illinif .Folia uero tene' 
ra oculis inflammatis illinunf.ltem maflice letifci replicadis palpebris:6i ad exterenda cutem in facie 8C 
fmegmata. Adhibef 8C fanguinem reiicietibusttufli ueteri:& ad ola quae hamoniaci uis.Medef 8C attri' 
Cis.Paribus fiue oleo e femine eius fadto carraeq) mixtoffiue foliis ex oleo decodlistfiue cu aqua uirilia fo' 
ueantur.Scio Democritum medicum in ualitudineconfidiae.M.Seruilii confularis filiae omnem cura' 
tionem aufteram rccufantisdiucfficaciterufum ladtecaprarumtquas lentifco pafcebat. 

De platano 8C fraxino 8i acere 8C alba populo & ulmo & talia 8C fambuco di iunipo. C A. VIII. 

Latani aduerfantur ucfpertilionibus.Pilulae earum in uino potae.xiiii.pondere oibus ferpenti 
p um fcorpionum uenenis medenturJtem ambuftis tufae aut cum aceto acri magiCgi fcylliti 
no fanguinem oem fiftunt:5i lentiginem 8C carcinomatarmelanias quogp ueteres addito mei' 
le emcndant.FoIia 6i cortex illinunf colledionibus 8C fuppuratioibus;& decodlu eo^ . Corticis autem 
in aceto detium remedium eft,Folia eo^ tenerrima in uino albo decodla oculorum. Lanugo foliorum 
6C auribus 8C oculis inutilis.Cinis pilularum fanat ambufta igni uel frigore.Cortex e uino fcorpionum 
idus reftinguit.Fraxinus qua uim aduerfus ferpentes haberet indicauimus.Semefoliis eius inefl : quae 
medentur iocineris 8C lateris doloribus in uino. Aqua qux fubiteutem extrahunt. Corpus obefum le' 
uant onere fenfim ad maciem reducendatiifdem foliiscum uino tritis ad uiriu portionemrira ut puero 
quin^ folia tribus cyathis dentur.Robuftioribus feptem folia quin^ cyathis uini. Non omittendum 
ramenta eius 8i fcobe a quibufdam cauenda praedici.Aceris radix cotufa iocineris doloribus utiliffime 
imponitur.Populi albae uuape in unguentis ufum expofuimus . Cortex potus ifchiadicis 8i ftranguriac 
^deft.Folio^ fuccus calidus aurium dolori. Virga populi in manu tenentibus intertrigo non metuaf» 
Populus nigra efficaciffima habetur:qux in creta nafcitur.Comitialibus femen ex aceto utile. Fundit il 
la 8i refinam exiguam :qua utunf ad malagmata.Folia podagris in aceto decoda imponunf .Humor e 
cauis populi nigrae effluens uerrucas papulsef^ ex attritu odoratus tollit.Populi ferut in foliis guttam: 
cx qua apes propolin faciunt.Gutta quo^ aquje ppolis ex aqua remedium q efficax eft.Vlmi & folia 8C 
cortex rami uim habent fpiflandi 8i uulnera contrahcndi.Corticis utiij interior tilia lepras fedat ; 
folia ex aceto illira.Corticis denarii podus potum in hemina aquse frigidae aluum purgat . Pituitaf^ dC 
aquas priuanm trahir.Imponitur di colledionibus lachryma.Et uulneribus ambuflii^ decodo foue' 
re prodeft.Humor in folliculis arboris huius nafces cuti nitorem inducit:faciem^ gratiorem praeftat. 
Cauliculi foliorum primi uino decodi tumores fanatrextrahuntg? per fiftulas.ldem pftant di tiliae cot 
ticis.Multi corticem commanducatu uulneribus utiliffimum putat.FoIia trita aqua afperfa pedum m 
mori.Humorquoa e medulla uti diximus caffratac arboris effluesrcapillum ediditeapiti iltitus:deflii 
entef^ continet. Arbor tilie leniter tufa ad eadem fere utilis effiat^ oleafler, Folia autem tatum in ufu: 
& ad infantium ulcera in ore:& commanducata di decoda urinam ciuntimenfes fiftunt illitarfanguinc 
pota detrahunt.Sambucus habet alterum genus magis filucftreiqd' graeci chameaden : alii helion uo' 
eant multo breuius . Vtriufq! decodum in uino ueteri folioru uel feminis uel radicis ad cyathos binos 
potum ftomacho inutileeftialuo detrahes aquam.Refrigerat etiam inflammationem:maximerecen' 
tis ambufti.Et canis morfum cum polenta molliflimis foliorum illitis . Sucus cerebri collediones pri' 
uatimqp rpembranserquae circa cerebrum eftdenitinfufus.Acini eius infirmiores q reliqua tinguntea/ 
pillum poti acetabuli menfura.Vrinam mouet. Folioru molilTima ex oleo &: fale eduntur ad pituitam 
bilem ^ detrahedam. Ad omnia efficacior qux minor.Radicis eius in uino decodi duo cyathi poti hy' 
dropicos exinaniunr.Vuluas emolliut.Has di folio^ decodo infidentium.Caules teneri minoris fam/ 
buci in patinis codi aluum foluu t.Refiftunt folia di ferpentiu idibus in uino pota . Podagris cum feuo 
hircino uehementer profunt cauliculi illita.lidem« in aqua maceranrurtut ca fparfa pulices^ necentur» 
Folioru decodo fi locus fpargaturtmufcae necanf» Boa appellaf morbos papulap: cum rubet corpora: 
fambuci ramos uerberatur . Cortex interior tritus ex uino albo potus aluum foluit iuniperus uel ante 
caetera oia excalfacit:extenuat:caedro aflimilis.Et eius duo genera. Altera maior:altera minor.Vtra^ ac 
cenfa ferpetes fugit.Semen ftomachi pedoris lateris doloribus utiIe.Inflatioes langoref^ difeutir. Tuf' 
fes concoquit di duriuastlilicum tumores fiffit.ltem aluum:baccis ex uino nigro potis.ltem uentris tu 



VIGESIMVSQVARTVS 

mores illiris.Mifcetur 81 antidotis oxyporis.Vrinas cifilllinitur 8i oculis in cpiphoris.Datur conuulfis: 
ruptis:torminibus:uuluis:ifchiadicis cum uino albo potam pilulis quaternis:aut decodhs uiginti in ui 
,no»Sunt qui & perungant corpus e femine eius in ferpentium metu, 

Defalice:6Camerina;&uinlibus:5CeriCf, CA. IX. 

Alicis frudus ante maturitatem in araneam abir.Sed fi prius colligatur fangu/ncm rciicienti> 
f bus prodeft.Corticis e ramis primis cinis clauum & callum aqua mixta fanar, Vitia cutis in fa 

cie emendanmagis admixto fucco fuo. Eft autem trium generum « Vnum arbor ipfa exudat 
gummi modo. Altepd manat in plaga cum floret excifo cortice trium digytorum magnitudine.Hic ad 
purganda qu^e obftent oculis.Ite ad fpiflanda qux opus funticicndagp urinam :& ad oes collediones in 
tus extrahendas.Tertius fuccus efl: detrucatione ramosi a falce diftillas. Ex iis ergo aliquis cum rofaceo 
in calice punici calfadus auribus infundit.Vel folia coda 8C cil exta trita imponuntur item podagricis» 
Cortice 8i foliis in uino decodis foueri neruos utiliffimum.FIos tritus cum foliis furfures purgat in fa/ 
cie, Folia contrita 8C pota intemperantia libidinis coercentiatqi in totum auferut ufum faepius iumpra, 
Amerinae nigrse femen cum fpuma argenti pari pondere a balneo illitum plilothrum eft,No multum 
a falice uitilium ufu diftat uitexifoliopi quoqj afpedurnifi odore gratior eflet.Sed graeci ligon uocatialii 
agnoniquoniam matronae in thefmophoriis athenienfium caftitatem cuftodienres iis foliis cubitus fi/ 
bi fternunt.Duo genera eius.Maior in arborem falicis modo aflurgit, Minor ramofa foliis candidiori/ 
bus lanuginofis. Prima albu flore mittit cum purpureoiqua: candida uocaf .Nigraiquac tatum purpu 
reum,Nafcuntur in paluftribus campis,Semen potu uini quedam faporem habet:6C dicitur febres 161/ 
uere.Et cum ungatur oleo admixtum fudorefacereific 8i lalTitudines diflbluere. Vrinam ciunt 8C men 
fes.Caput tentant uini modomam 81 odor fimilis eft,Inflatioes pellunt in inferiora,AIuum fiftunt, Hy 
dropicis 8i lyenibus perq utiles.Ladis ubertatem faciunt. Aduerfantur uenenis ferpentiuimaxime quae 
frigus in erunt,Minor efticacior ad ferpcntes,Bibitur feminis drachma in uino uel pofcaiaut duabus fo 
liorum tenerrimopc.Illinuntur 8C utrae^ aduerfus araneole morfus uel perundis tantu. Suffitu quo^ 
aut fubftratu fugant uenenata.At uenereac rei impetus i'hibent,Eoqp maxime phalangiis aduerfantur: 
quo^ morfus genitale cxcitat,Capitis dolorem ex ebrietate fedant cu rofaceo flos teneri^ cauliculi.Se/ 
minis decodum uehementiore capitis dolore diflbluit fotu:6i uuluam etia fuffitu uel appofitu,Purgat 
aluum cii pulegio 8C meile potu,Vomicas panof^ difficile concoquentes cu farina hordeacea mollit, Li 
chenas 8i lentigines cu aphronitro 8i aceto femen fanat:& otis ulcera 6i eruptioes cu meile, Teftiu cum 
butyro 8i foliis uitfum Rhagadas fedis cum aqua illitu.Luxatis cu fale 8i nitro 8i caeraidi femine 8C fo/ 
Iio,Additur in malagmata neruorum 8C podagras,Semen inftillatur in oleo decodum capiti in lethar/ 
gta 8i phrenefi. Virgam qui in manu habeant aut cindutnegatur intertrigine fentireihericen graeci uo/ 
eant frutice non multum a myrice differentem colore roris marini:& pene folio,Hoc aduerfari ferpen 
tibus tradut,Genifta quo^ uinculi ufum prxftat.Flores apibus gratiflimi.Dubito an haec fit qua gtx' 
ci audores fparton appellauereicu ex ea lina pifcatoria apud eos faditari docuerim. Et nunqd hanc defi 
gnauerit Homerusicu dixit Nauium fparta difToIutafNondum.n.fuilTe africanu uel hifpanu fpartum 
in ufu certum eft.Et cu futiles fierent nauesilino tame non fparto unq futas,Semen eius quod graeci eo 
dem noie appellantiin foliculis paffiolo^ modo nafcens purgat hellebori uice drachma 8i dimidia po/ 
ta in aquae mulfae cyathis quattuor ieiunis,Ramis fimiliter hode in aceto maceratis pluribus diebus 8C 
tufis fuccum dant ifchiadicis utilem cyathi unius potu.Quida marina aqua macerare malunt:& infun 
dere clyftere.Perungunf eodem fucco ifchiadici addito oleo.Quida ad ftranguria utuntur femine. Ge 
nilla tufa cum axungia genua dolentia fanat.Myricem quam 8C tamaricem uocat Leneus fimilem fco 
pis amerinis,Sanari dicit ea carcinomata in uino decoda trita^ cum meile illi ta. Arbitranf quida hanc 
efle tamaricam.Sed ad Jyenem peipua eft:fi fuccus eius expreflus in uino bibatur.Adeo^ mirabile eius 
anthipathiam contra folum hoc uifcerum faciunt:utaffirment:fi ex ea alueis fadis bibant fues fine lye/ 
ne inueniri.Et ideo hoi fplenetico cibum potu^ dant in uafis ex ea fadis.Grauis aut audor in medicina 
uirgam ex eadem fradamiut ne^ terra nc^ ferrum attingeretrfedare uetris dolores affeuerauit impo/ 
fitamiita ut tunica cindu^ corpori apprimeretunVulgus infoelice eam arborem appellat : ut diximus 
quonia nihil feratmec feraf unq.Connthus & quae circa eft regiorbrianea uocat, Eiufqj duo genera fa/ 
cit.Silueftrem plane fterilem. Alteram mitiorera.Haecfertin xgyptofyria^ etiam abundanter ligno/ 
fum frudum:maiorem gallaiafpejeguftuiquo medici unitur uicegallaeidi icorapcfitionibusquas an/ 
• theras uocant,Lignum atit Si flos Si lolia Si cortex in eofde ufus adhibentur qq remifliora , Datur fan/ 
guinem reiicientibus cortex tritusiSi cotra^fluuia foeminajeicoeliacis quoqi.lde tufus impofitufq? coi 
ledioes oes inhibet,Foliis exprimitur fuccus, Ad h*c e^de ^ in uino decoquunt, Ipfa uero adieda mei/ 
le grangrenis illinunf, Decodum eo§£ in uino potum uel impolitum cum rofaceo Si exra fedat. Sic 8C 
epinydidas fanant, Ad dentium dolore aurium^ decodum eo^ falutare eft:radix ad eademtfimiliter 
folia.Haec amplius ad ea qux ferpunnimponunt' cum poIenta,Semen drachma: podere aduerfus pha/ 
langias Si araneos bibitur,Cum altilium uero pingui furunculis imponitur.Efticax Si contra ferpenti/ 
um idusiprseterq afpidum.Necnon morbo regio:phthiriafi:lendibufqp dccodu infufum^deft, Abun 
dantiam^ mulierum fiftit. Cinis arboris ad omnia eadem prodeft : fi bouis caftrati urinae immifeea/ 
turruel in potuiuel in cibo uenerem finiri.Carbo^ ex fo genere urina ea reftindus in umbra conditur 
Idem cum libeat accendece:refoluitur.Magi Si id ex fpadonis fieri urina tradiderunt, 

X iiii 





UBER 

De Dfrga fanguinea filere:& li'guftro:& aIno:& haederarK cyftho:S<r dfTo ety 

thrano:& chamcairo:& milacc:& de demanda. CA. X* 

Ec uirga fanguinea fodicior habetur.Cortex eius interior dcatrices qua: prsefana uere aperit* 
R Sileris folia illita fronti capitis dolores fedant.Eiufdem femen tritum in oleo phthiriafes coer 
cet,Serpentes dc hunc fruticem refugiuntibaculumqp ruftici ob id ex eo gerunt.Liguftru eadc 
arbor ell:qu 2 in oriente cyprosifuos in europa ufus habet.Succus eius neruis articulis algoribus : folia 
ubi^ ueteri ulceri cum falis micarSi oris exulcerationi profunt. Acini contra phthiriafin:itcm cotra in' 
tertriginesifoliaue.Sanant 8C gallinaceorum pituitasacini.Foliaalniexferucntiaqua certiflimo remcr 
dio funt tumori.Hedera: genera.xx.demoftrauimus.Natura omnium in medicina anceps. Mente tuif 
bat:& caput purgat largius pota.Neruis intus nocet.lfdem neruis adhibita foris prodeft. Eade natura 
quae dC aceto ei elt.Omnia genera eius refrigerant.Vrinam ciunt potu.Capiris dolore fedant : praecipue 
cerebrorcontinenti^ cerebrum membranae utiliter mollibus impofiris foliis cum aceto 6i rofacco tnV 
tis 6i decodis addito poftea rofaceo oleo.Illinuhtur autem fronti SC decodo coru fouetur os : caput^ 
perungitur.Lyeni dC ^ta di illita profunt.Dccoquuntur 8C corra horrores febriuteruptionefij pituitae: 
aut in uino terunf.Corymbi quo^ poti uel illiti lyenem fananniocinera aurem illiti.Trahunt 8i men/’ 
fes appofiti.Succus hederae tedia narium graucolcntia^ emendat prscipue albx fatiuae. Idem infufus 
naribus caput purga t.Elficacius addito nitro infunditur etiam purulentis auribustaut dolentibus cum 
oleo, Cicatricibus quo^ decorem facitiad lyenes dficacior alb:e eft ferro calefadus.Satifg! eft acinos fex 
uini cyathis duobus fumi. Adni quo^ ex eade alba terni in aceto mulfo poti tineas pellunt.In qua cura 
tione uentri quogp impofli bile eos utile eft.Hederae:qua chrifocarpon appellauimus:baccis aurei colo/ 
ris uiginti in uini fexrario tritis ita ut terni cyathi potentunaquam quae cutem fubierit : per urina edu' 
cit.Erafiftratus eiufde acinos.v.tritos in rolaceo oleoxalefaiSofqi in cortice punico inftillauit deriu dor 
lori a contraria au re» Acini qui croci fuccum habentrprxfurapti potu a crapula tutos praeftanr.lrem fan 
guinem excreantes aut torminibus laborantes, Hedera nigrae candidiores corymbi poti fleriles etiam 
uiros faciunt,Illinitur decodla in uino omniurulcerum generitetia cacoetae fint.Lachryma hederae pfi/ 
lothrum eft:phthiriafin^ tollit.Flos cuiufcun^ genens trium digytoru carptu dylentericos di aluum 
citam emendat in uinoauftero bis die potus. Et ambuftis illinitur utiliter cum cacr3,DenigrantcapiIliJ 
corymbi.Radicis fuccus in aceto potus contra phalagias prodeft.Huius quo® ligni uafe fpleneticosbi 
bentes fanari inuenio,Et acinos teruntimox^ comburut ita illinur am bufta prius perfufa aqua cali> 
da,Sunt qui di incidat fucci gratiaieo^ utantur ad dentes erofos:frangicp tradunt proximis caera muni 
cisrne ledanrur.Gummi etiam in heaera quaeruriqd' ex aceto utilifllmum dentibus ^mittunt. Graeci 
uicino uocabulo cifton appellant fruticem maiorem tymo foliis ocimi.Duo eius genera. Flos mafculo 
rofaceusifceminac albet. Ambo profunt dyfentericis folutionibus uentris in uino auftero trinis digy 
tis floec capto:& fimiliter bis die poto. Vlceribus ueteribus di ambuftis cum caera : per fe oris ulceri/- 

bus.Sub his maxime nafeit hypociftosiquam inter hederas diximus.Cillbs erythranos ab iifdem ap' 
pellaf fimilis hederaeicoxedicibus utilis e uino potusritem lumbisitatam^ uim accipiuttutfanguinem 
urina detrahat.ltem chameciflbn appellat hedera non attollente fe a terra.Et hxc cotufa in uino acera/- 
buli mefura lyeni medef.Folia ambuftis cum axugia fmilax quo^iqui di nicophoros cognominatur: 
fimilitudinem hederae habetitenuioribus foliis,Coronam ex eo fadlam impari foliorum numero aiuc 
capitis doloribus mederi.Quida duo genera milaicis dixere. Alterum imorralitati proximum coualli/' 
bus opacis fcandetem arbores comatibus acinoru corymbis cotra uenenata oia efficacilllmis:in ratum 
ut acinoru fucco infantibus fepe ftillato nulla poftea uenena nocitura fint.Alteru genus culta amare:5C 
in iis gigni nullius ef!e(ftus,Ula efte milace prioreicuius lignu ad aures fonare diximus. Simile huic aliq 
demanda appellauerut repete per arbores geniculata di ipfam.Folia eius lepra purgar,Seme aluii foluic 
acetabuli mdura in aquae hemina aut aqua mulfa.Daf ex eade caufa di decodhl eius» 

Deharudrne:& papiro:8i hebeno:&: rhododendrotde rufe:6i erythro;6i canchry:& fa 
bina:&felagine:Sifamulo:6igummimedicinis» ^ CA. XI* 

Arudinis genera,xxix»demonftrauimus no aliter euidetiore illa natura qua cotinuis iis udum j 
h nibus tradtamus.Siqde harudinis radix cotrita di impofita filicis ftirpe cor^ extrahit. Irem ha 
rudirie filicis radix.Ex quo plpra genera fecimus,llla^ inindia lyria^ nafcif odoje unguento»- 
ru^ caufa urina mouet cu gramine aut apii femine decoda.Cit di menftrua admotu.Medetur conuul 
fis duobus obolis pota:iocineri:renibus:hydropi:tufli etia fuff«u:magif^ cu refina.Furfuribus ulceri» 
buf^ manatibus cu myrrha radix decodla.Excipit di fuccus eiusifitcj eiateriofimilistEfticaciiTimaaut 
in omni harudinequa;^ximaradici.Efficacia&:genicula.Harudo cypria quae donax uocat cortice ci 
nere alopecias emcdat.ltem putrefeentia ulcera,FoIiis eius ad extrahendos aculeos utunf. Efficacius S' 
cotra ignes facrosicolledlionef^ oes.VuIgaris harudo extradforia uim habendi recens tufainoin radice 
tantum.Multu enim di ipfam harudine ualere tradur.Medcf di luxatistdi fpinac doloribus radix i ace' 
to illita,Eadem recens trita di in uino pota ucnerem concitat.Harundinum lanugo illita auribus obtii 
ditauditum.Cognata res eftinaegypto de harundini.Papyrus praecipue utilitatis cum inaruerinadla' 
xand is ficcandafij fiftulas:8i in tuinefcendoad introitum medicamentorum aperiendas. Charta quae 
fit ex ea cremata inter cauftica eft.Cinis ems ex uino potus fomnum facit.lpfa ex aqua impofita callum 
(anat«Ne in aegypto quidem nafcituc hebenus ut docuimus. Nec ctaiftamus ia medicina alienos orbe$ 



VIGESIMVSQVARTV5 

Non omittetur tame propter itiiraculum,Scobcm eius oculis unice mederi dicunt» Ligncgt ad cotem 
trito cum paflb caligine difcutit.Ex aqua uero 6C radice albugines ocuIoru:itcm tuflim^ pan modo dra 
cuculi radicis cum adicdlo melle.Hebenum medici 61 inter erodentia aflumunr.Rhododedros ne no/ 
iTien quide apud nos inuenit latinu.Rhododaphnen uocant aut neriu.Miru folia eius quadrupedu 
renu efle.Homini uero cotra ferpetes prjcfidiurruta addita & e uino pota,Pecus ctia 6C caprse fi aquam 
biberint :in qua folia ea maduerintrmori dicunf.Nccrhus larinu nomen habeticum in ulum pluribus 
modis ueniat.Nam 6C hterba eft filueftristfoliis myrtiicaulicuhfgp breuibus : quae uenena 6c tineas peP 
lir:& frutex excoriarius appeIIaf;fubrutilus:cubitaIis:craiTitudine digytalis.Cuius aridis foliis ut mah> 
corio coria pficiunf.Mcdici aut rhoeis utunf ad c6tufa,Item coeliacos 8i fedis uiccraiaut quse phagede 
ras uocatiti ita cum meile & illita cu aceto.Decodu eoru inftillaf auribus pururentis.Fit & flomachice 
decoflis ramis ad eade qusc ex morisifed efficacior admixto aIomine»lIlinitur^ eade hydropicoru tu/ 
moribus.Rhus qus erythros appellaf frutex eflidC huius fruticis femen uim habet aftringendi refrige 
randi(j. Afpgif pro fale obfoniis. Aluos foluitroef^ carnes cum filphio fuauiores facit. Vlceribus mede 
tur manatious cu meile. Afpitati lingua: pculTis:Iiuidis:defquamatis eode modo. Opitis ulcera ad cica 
trice celerrime pducit:& faeminaru abudaria fiftit cibo.Erythrodanus qua aliqui eruthodanu uocant; 
nos rubiaiqua tingunf lanae pellcf^ pfidunf in medicina urina ciet.Morbu regiu fanat ex aqua mulfa. 
jEt lichenas ex aceto iUira.Et ifchfdicos 8i paralyticos ira ut bibentes lauetur quottidie. Radix femengt 
trahut mefes,Aluu fiftut:& colledliones difcutiut.Contra ferpetes rami cum foliis imponiltur. Folia 8C 
capilltl tingut.lnucnio apud quofda morbu regiu fanari hoc frutkreietia fi adalligatus fpefletur tatum. 
Diftat ab eo qui aliflbn uoCat foliis tantum & ramis minonbus.Quippe nomen accepit ^ a cane mor 
fos rabiem fennre non patitur potus ex aceto adalligatul^.Mirumgi en quod addituninlaniam cofpe 
ftoeoomninofruticcfanari.Tingentibus 8C radicula ramos prteparatqua flruthicn uocari diximus a 
grxcis.Medetur morbo regio ipfa decoda 6i ius potum:itcm peftoris uitiis.Vrinam ciet:aluum foluit 
8L uuluas purgat, Quamobrem aureum poculum medici uocant.Ea 6i ex meile prodeft magnifice ad 
iulIim»Ortopnoe ctKlcariis menfura.Cum polenta uero 8C aceto lepras tollit.Eadem cu panace & cap/ 

{ jaris radice calculos frangit:pel!it^Panos difeutit cum farina hordeacea uino decoda. Mifcetur & ma 
agmatis 8i collyriis claritatis caula»Ad fternutamenta utilis inter pauca,Lyeni quo^ ac locineri . Eade 
pota denarii unius pondere ex mulfa aqua fufpiriofos fanat.Sic & pleureticos;& omnes latens dolores. 
Apocyni femen ex aqua frutex eftifolio hcderae:molliore tamen & minus longis uiticulisrfemine acu/* 
to:diuifb:lanuginofo:graui odore.Ones 8i omnes quadrupedes necat in cibo datura « Eft & rofmariV 
num.Duogenera eius. Alterum fterile:alterum cui & caulis 6i femen refinaceumiquod canchrys uoca 
tur.Foliis odor thuris, Radix uulnera fanat ufridis impofita 6C fedis procidentia condylomata haemor/ 
roidastSuccus 8C fruticis 6C radicis morbu regiu:& ea quae repurganda funt.Oculo^ acie exacuit.SemS 
ad uetera pedoris uitia datur potui.Et ad uuluas cum uino 6i pipere.Mcnfes adiuuat • Podagris illinif 
cum crinea farina»Purgat 8C lentigines:& quae excalfacienda funtiautcum fudor quaerendus illitu.Itetn 
conuulfTs. Auget 8C lac in uino potum.ltem radix.Ipfa hsrrba ftrumis cum aceto illinitunad tufTim cu 
meile prodeft.Canchrys multa genera habet ut diximus,Sed haec quae ex rore fupradido nafcitur fi fri 
cetur:refinofaeft,Aduerfaturucnenis&uenenatis:praereranguibus,Sudorem mouct tormina difeu/ 
tit.Ladis ubertatem facit.Hacrba fabina brathy appellata a graecis duorum generum eft. Altera tama/ 
racae fimilis folio eftraltera cupreflb.Qua ex re quidam creticam cupreffum dixerunt : utilis in fuffitus 
pro thure afTumitur.In medicamentis uero duplicato pondere eofdeeffcdus habere quos cynnamu 
rraditur.Colledioes minuit:5^ nomas compefcit,Illita ulcera purgat.Partus emortuos appolita exti a 
hit 8C fuflfitu.Illinitur igni facro 8i carbunculis.Cum meile & uino pota regio morbo medetur.Gallina 
cei generis pituitas fumo eius herbae fanari tradunt.Similis herbae huic fabinae eft felago appellata. Le^ 
gitur fine ferro dextra manu per tunicam:qua finiftra manu exuitur uelut furanteicandida uefte ueftP 
to puregi lotis nudis pedibUs facro fada priufq legaturrpanc uino.Fei tur in mappa noua, Hanccontra 
omnem perniciem habendam prodidere druida: gallorumid^ contra omnia oculorum uitia fumum 
cius prodefIe.Idem famulum haerbam nominauere nafcente in humidis. Et hanc finiftra manu legi a 
iciunis contra morbos fuum boumijinec refpicere legentem :nec alibi q in canali deponerenbiqi conte 
Tere poturis.Gumi genera diximus.Ex iis maiores effedus melioris cuiuf^ erut.Detibus inutiles fune 
Sanguinem coagulant:& ideo reiicientibus fanguinem profuntiitem ambuftisiarterix uitiis. Inutilem 
urinam ciunt:amaritudines hebetant aftridiscaeteri%.£x amygdala amara eft fpifTandi^uiribus elfi 
cacior.Habet excalfadorias uires.Praeponuntur autem prunoru &: ceraforum ac uitiu.Siccant illita: 6C 
aftringut.Ex aceto uero infantium lichenas fanant.Profunt 8C ruffi ueteri:quattuor obolis in mixto po 
J is.Creduntur 6C colorem gratiorem facereiciboru^ appetentia:& calculofis prodefTe cum paflb pota:» 
Oculotu & uulnerum in utilitatibus maxime conucniunt. 

DefpinasegyptiaiSifpinaalbai&acantoi&acatiOi CA» Xll. 

• B fpina xgyptia fpina: arabica: laudes in odorum loco diximus:8£ ipfa fpiflattftringit^ diftil/ 
a lationes omnestSi fanguinis excreationesrmenfium^ abundantiamietia nuc radice ualetioe 
fpinx albae femen contra fcorpiones auxiliatur.Corona ex ea impofita capitis dolores m inu<' 
Jt.Huicfimilis,eft fpina illa: quam graeciacanthion uocant minoribus multo foliis aculeatis per ex^' 
tremitates 6C harenofa lanugine obauiftis«Quacolie<fta etiam ueftes quaedam boinbicinis fimiks fid 





UBER 

in oriente.Ipfa folia uel radices ad fcmedia opifthotoni bibuntur.Eft acaciae fpina. Fit in aegypto aP 
ba nigraqp arbore:item uiridi:fed longe melior eft prioribus.Fit 8C in gallatia tenerrima fpinofior arbo 
re.Semen omnium lenticulae fimilerminoreeft tantum grano &:foIicu!o.CoIIigitur autumno ante 
colledu nimio ualidius,Spinarur fuccus ex foliculis aqua calefti perfufis:mox in pila tufis exprimitur 
origanis:runc denfatur in fole mortariis in paftillos.Fit ex foliis minus efficax. Ad coria perficienda fc^ 
mine pro galla utuntur.Foliorum fuccus &. galatiacse acaciae nigerrimus improbatur : item qui ualde 
ruffus.Purpurea aut leucopheai&quse facillime diluitur.Visfumma ad diflipandum refrigeradum^ 
eft.OcuIorum medicamentisantealias utiles.Lauantur in eos ufus paftillirab aliis torrentur:ab aliis ca 
piTIi tinguntur.Sananr ignem facrum.Vlcera quae ferpunt:& humida uitia corporisicollcdtiones articu 
los contufos:peruiones:pterygia,Abundantiam menfium foeminis fiftunt : uuluam^ 6C fedem proci' 
dentemtitem ocuIos:oris uitia & genitalium. 

De uulgari fpina & filueftri:&: de fyrifceptro:5i de appendice fpina : dC pyracantho : 8C paliuro: 
aquifolia 8C taxo 8C rubis medicinae» CA, XIII, 

VIgaris quo^ haec fpinaiex aqua uenx fullonise implenturiradicis ufus h ibef.Per hifpanias q' 
U dem multi 8C inter odores ad unguenta utuntur illa afpalathum uocates.Efl fine dubio hoc 
nomine fpina filueftris in orientem (ut diximus)candida magnitudine arboris iufIae.Sed 6l fru 
tex humilior at^ fpinofusmilyrto & rhodiorum infulisiquam alii erififceptrum:alii adiapfatheum fi> 
ue dipfacon fiue diaxylon uocant,Optimus qui minime ferulaceus:rubens:& in purpuram uergens de 
tradio corticemafeitur pluribus locisrfed non ubiqp odoratus .Quam uim haberet caelefti arquu in eu 
inrtixordiximus.Sanat terra oris ulcera:& ozenas:genitalia exulcerataiaut carbunculantiantcm rhaga^' 
diaiinflationes potu.Difcurit dC ftrangurias cortex.Sanguinem reddentibus medetur decodium eius, 
Aluum fiftit cortex.Similia praeftare filueftrem quoqp putant. Spina eft appendix appellata : quoniam 
bacc^epuniceo colore in ea appendices uocantur.Haecrudse per fe& aridae in uino decodtac aluum ci>’ 
tantiac tormina compefcunt.Pyxachanti baccae contra ferpentium i6tus bibuntur.Paliuris quae fpinx 
genus eft,Semen eius afri zuratn uocant:contra fcorpiones efficaciflimum : item calculofis tufli, Fo' 
lia aflridoriam uim habent,Radix difeutit panos:colIedtiones:uomicas:urinas trahit pota, Decodlum 
eius potum in uino aluum fiftit»Serpentibus aduerfatur : radix praecipue datur in uino , Alioquin fo'’ 
lia contufa addito fale articulorum morbis imponunt, Profunt baccae purgationi foeminarum : csdii^ 
cis:dyfenterfcis:ac choIericis,In uino potx aluum fiftunt,Radix decodta illita extrahit infixa coi porr, 
VtiliiTima eft 8C luxatis tumoribuf^. Aquifolia arbor in domo aut uilla fata ueneficia arcet, Flore eius 
aquam glaciari.Pythagoras tradit.ltemcy baculum ex ea fadlum in quoduis animal emiflum etiam fi 
Citra ceciderit defedlu mittentisiipfum per fefe recubitu propius adlabiitam praecipuam naturam inef' 
fe arbori.Taxi arboris fumus mures necar.Nec rubos ad maleficia tantum genuit natura : ideo^ ex eis 
mora beftiis uel hominibus cibos dedit. Vim habent ficcandi:aftringendi.Gingiuis:tonfiliis : genitali/' 
bus acommodatiflimi.Aduerfantur ferpentium fceleratiflimis hemorrhodi & praefteri flos auimo^ 
ra.Scorpionum uulnera fine colletftionum periculo iungunuVrinam ciunt,Caules eorum tunduntur 
teneriiexprimitur^ fuccus mox fole cogitur i craffitudinem mellis finguJari remedio cotra mala oris 
oculorumq^fanguinemexcreantes:anginas:uuluas:fedes:coeliacospotusautillitus.Orisquidcm uiti' 
is etiam folia commanducata profunt:6C ulceribus manantibustaut quibufcun^ in capite illinutur cac 
diacis.Vel fic per feimponuntur a mamma finiftra,ltem ftomachi doloribus : oculi% procidentibus, 
Inftillatur fuccus eorum 8C auribus.Sanatcondylomata cum rofaceo caerato,CalculoriIueex uino de/” 
6Ium uel praefentaneum remedium eft,ltem per fe in cibo fumpti cyme modoiaut decotfti in uino au/ 
ftero labantes dentes firmant. Aluum fiftunt 8C profluuia fanguinis.Dyfentericis profunt.Siccantur in/ 
umbra ut cinis crematorum uuam reprimant.Folia quogp arefaifta 6i contufa lumentorum ulceribus 
utilia traduntur.Mora quae in iis nalcuntur uel efficaciorem ftomachicem praebuere q fatiua morus. 
Eadem^ compofitione uel cum hypociftide tantum 81 meile bibuntur in coIera:6i a cardiacis:& con/ 
tra araneos.Inter medicamenta quae ftyptica uocantinihil efficacius rubi mora ferentis radice decodla 
in uino ad tertias partes ut colluantur eo oris ulcera 8i fedis foueantur,Tanta^ uis eft:ut fpongiae ipfe 
lapidef eant. Alterum genus rubi eft in quo rofa nafcitur,Gignit pilulam caftanex fimilem : pracipuo 
remedio calculofis» Alia eft cynorhodaiquam proximo dicemus uolumine, 

Decynobato 8i ideo rubo:8C rhano:& lycio:& farcocop 

laiSioporice medicina, CA, XIIII, 

ynobaton quam alii cynofpafton:aIii neurofpafton uocant folium habet ueftigio hominis fi> 
c mile.FertSC uuam nigramiin cuius acino neruum habet: unde nerunfpaflus dicitur, Alia eft: 

a cappari : quam medici cynofbatonappellauetunt. Huius thyrfus ad remedia fplenis &:in/ 
flationes conditus ex aceto manditur,Neruus eius cum maftice chia commanducatus os purgat . Ru/ 
borum rofa alopecias cum axungia emendat.Mora capillum tingunt cum omphacino oleo.Flos mo/ 
ri per mefles colligitur,Candidus pleureticis praecipuus ex uino potus:ite coeliacis, Radix ad tertias de' 
coda aluum fiftit 8i fanguinem:item dentes collutos decodo.Eodem fucco fouentur fedis at^ genita 
lium ulcera.Cinis e radice deprimit uuam,ldaeus rubus appellatus eftiquoniam in ida non alias nafei' 
tur,Eft autem tenerior ac minor rarioribus calamis mocentioribuf^fubarboru umbra nafcens,Hu/ 
ius flos cum meile epiphoris illinif 8i ignibus (acns.Stomachicif^ ex aqua bibedus daf , Caetera eade 



VIGESIMVSQVARTVS 

pr^Raf quae faprarcnptajnfcr genera ruborum rham nos appellatur 3 graecis candidior & frut/cofior* 
Is floret ramos fpargens redis aculeis non ut caeteri aduncis.-foliis maioribus. Alterum genus eius filue 
ftre nigrius 8C quadatenus rubens,Fert ueluti folliculos.Huius radice decoda in aqua fit medicametu 
q<f uocaf lyciu.Semcn fecundas trahir.Alten^ ille candidior aftringit magis refrigeraticolledionibus 
Si uulncribus accomodatior.Folia uero utriuf^ Si cruda Si decodaillinunf cum oleo.Lycium praefta 
tius Si fpina fieri traduntiquam &pyxacanthonchironiam uocantiquales in indiciis arboribus dixi^ 
nausiquoniam longe pr^flantiflimum exiftimaf indicum.Coquunf in aqua tufi ramnradicef^ fum 
tnx amaritudinis aereo uafe fere p triduum.Iterum^ exepto ligno donec mellis craflitudo fiat.AduF 
teratur amaris fuccisietiam amurca ac felle bubulo.Spuma eius ac flos quide oculorum medicamen^ 
tis addif.Reliquo fucco faciem purgar:&: pfora fanatierofos angulos oculopiiueteref^ fludioesiaures 
puriilentas:tonfillas:gingiuas:tuinm:fanguinis excreationes fabae magnitudine deuoratu. Aut fi ex uF 
ceribus fluatiillitu rhagadasigenitalium ulcera. Attritus ulcera recetia Si ferpentia putrefcentia.In nari^ 
bus clauosifuppuratioes.Bibif Si a mulieribus in lade cotra profluuia.lndici differentia glebis extrinfe 
cus nigris intus ruffisrcu fregerisicito nigrefeentibus. Aftringit uehemeter cum amaritudine. Ad eam 
omnia utilis eftifed praecipue ad genitalia.Sunt qui Si farcocollam Si fpinae lachrymam putent pollinF 
thuris fimilem cu quadam acrimonia dulce.Cum uino tufa fiflit fludionesilllinif infantibus maxime* 
Vetuflate& haec maxime nigrefcit.Melior quo candidior, Vnum etianum arborum medicinis debef 
nobile medicamentuiquod oporicem uocant . Fit ad dyfentericos ftomachi^ uitia in congio mufti aF 
bi leto uapore decodis malis cotoneis quin^ cu fuis feminibusrpunicis totidem iforboje fextario Si pa 
ri menfura eius quod rhun fyriacon uocanticroci femuncia, Coquif ufj ad craffitudinem mellis. His 
fubnedemus ea quae graeci cotcatione nominum in ambiguo fecere an ne arborum elfent. 

De chamedrye Si chamedaphne:&: chamelea:& chamefyce:& chameciflb:& chameleu 
cciSi chamecyperifTo:& ampeloprafoidi ftachye:6C clinopodio:6i centunculoiS: cle^ 
matideaegyptiamedicinac. CA. XV» 

Hamedrys haerba efliquae latine trixago dicitur. Aliqui eam chamedropen : alii teucriam ap ' 
c pellauere,Folia habet maguitudine mentaeicolore Si diuifura quercus, Alii ferratam : & ab ea 

ferraminuentamefledixere:florepenepurpureo,Carpiturpraegnansfucco,lnpetrofis aduee 
fus ferpentium uenena potu illitu^ efficaciffima.Item ftomacho thuffi uetuftx pituita in gulla cohae/ 
refcenti:ruptisiConuulfis:lateris doloribus.Lyenem confumir.Vrinam Si menfes cie , Ob id incipienuV 
bus hydropicis efficaximanualibus fcopis eius in tribus heminisiaquae decodis ufep ad tertias. Faciunt 
Si ex ea paftillos terentes eam ex aqua ad fupradida.Sanat Si uomicas Si uetera ulcera uel fordida cum 
melle,Fit Si uinum ex ea pedoris uitiis.Foliorum fuccus cum oleo caliginem oculoru difeutit. Ad fple^' 
nem ex aceto fumitur,Excalfacit perundiones.Camedaphne unico r^ulo eft cubitali feredolio tenui 
lauri fimilitudine . Semen rubens admixtum foliis illinitur capitis doloribus recens . Ardores refrige/ 
rat.Ad tormina cum uino bibitur,Menfes fuccus eius Si urinam cit potu : partufj difficiles in lana apf 
pofirus,ChameIea fimilitudinem foliorum oleat haber,Sunt aute ei amara odorataiin petrofis nafcens 
palmi altitudinem non excedens. Aluum purgat . Detrahit pituitam bilem^ foliis in duabus partibus 
ablinthii decodisrfuccogp eo cum meile poto.Foliis impofitis Si ulcera purgantur.Aiunt fi quis ante fo 
iis ortum capiattdicaf^ ad albugines oculorum fe capereiadalligata difeuti id uitium, Quoquo modo 
collcdam iumetorum pecorum joculis falutarem eiIe,Chamacfycelentis folia habet nihil feattollen/' 
«ia:m aridis petrofifgp nafcens,Oaritati oculorum Si cotra fuffufiones utilifTima : Si cicatrices caligines 
muriculas nubeculas in uino coda:inunda , Vuluae dolores fedat appofita in lintheolo , Tollit Si ueru'' 
cas omnium generum iHita,Prodeft Si orthopnoicis.Chameciflbs fpicata eft tritici modo ramulis qui 
nis fere foliofa : cum floret exiftimari poteft alba uiola radice tenui . Cuius bibunt fthiadici folia iribus 
obolisiin uini cyathi duobus feptem diebusadmedum amara potione.Chamaleucem apud nos farra-' 
num fiue farfugium uocant,Nafcitur fecus fluuiosifolio populiifed ampliore Radix eis imponitur car 
bonibus cuprefli : at^ is nidor per infundibulum imbibitur in uetere tufli , Chamepeuce laricis folF 
is fimilis lumborum foinae doloribus propitia eft . Chamecypariflbs herba ex uino pota contra ue^ 
nena ferpentium omnium fcorpionum pollet , Ampeloprafon in uinetis nafeitur : foliis porri : rudlu 
grauis , Contra ferpentium idus efficax . V rinam Si menfens cit : eruptiones fanguinis per genitale in/' 
hibet potum impofitum^ . Daf Si a partu mulieribus:& contra canis morfunuEa quoij quarftachys 
uocatzmarrubii fimilitudine habetdogioribus foliis pluribufij:& odoris iucundiicolorif^ in lutex in 
clinati.Pellit meftrua,Clinopodion:qdalii clconici6:alrizopiron:alii ocimoides appellat:ferpillo fimile; 
furculofam palmi altitudine, Nafcif in petrofisiorbiculato floji ambituifpecie leaipedu pbens.Bibitur 
ad couulfa rupta ftranguriaiferpentium idusiitem decodi fuccus , Nunc fubtexemus herbas mirables 
quidemrfed minus clarasmobilibus infequentia uolumina dilatisjtali centuculum uocant roftratis fo 
Ilis ad fimilitudine capitis penula^ iacente in aruisigrxei aut clematidem . Eft eius egregius effedus ad 
fiftedam aluum in uino auftero,lde fanguine fiftit tritus cu oximelliteraut aquae calidae cyathis quin^ 
denarii unius podere.Sic Si ad fecundas mulie^ efficax,Sed graeci clamatidas Si alias habdiunam qua 
aliqui echiten uocanalii lagine nonulli tenue fcamoniam:&; pedales folicfosino diffimiles fcamonae ra 
mos habetinifi q> nigriora minora*^ funt folia,Inuenif in uineis aruif^ Eftur ufu ut olus cu oleo Si fale 
Aluu cir«Eade a dyfentericis cu lini femine in uino auftero forbccur « Folia epiphoris imponuntur cum 



“ UBER 

polcntajfuppofito ado !fnteoIo,Strumas impofiraad fuppurationcperducuntrdeindc axugia adicdta 
pcrcuranr:irem hcmorrhoidas cum oleo uiridi.PhthiTicos luuant cu meile. Ladis uberrare faciut in ci 
bi fumpta,Et infantibus iliita capilla alunt.Ex aceto dentiu dolores fedat.Venere ftimulant.Eft 81 alia 
clematis 3£gyptii cognommeiqux ab aliis daphnoidesrab aliis polygonoides uocaf folio lauri loga te 
nuif^raduerfus ferpentes acpriuatim afpides ex aceto pota efficax .Aegyptus hac maxime gignit. 

Dearonidi dracuculo:& dracontio;& eri:&: milIefolio:& herba eiufdem nominis;&: pfeu 
dounio;&myrrhi:&onobrycemedicinx. CA. XVI. 

St & aronrdequa inter bullos diximus magnx cum dracuntio litis.Quidam enim cfTe dixe/ 
e runt eandem.Glaucias fatu difcreuitidracuntium filueftrem arum pronunciando. Aliqui ra/ 

dicem aron apellauerunticaulem uero dracuntiumiin totum alium.Si modo hic efliqui uo/ 
catuT apud nos dracunculus.Nam^ aros radicem nigram in latitudinem rotunda habet:multo quo^ 
^maiorem:&qua manus impIeatur.DracuncuIusiiubrutilam & draconis conuolutimodoiunde ei 
&nomen.Quin6iipfigrscciimmenfampofucredifferentiam.Semen dracunculi feruens mordaxqp 
tradendoitantumqp inelleei uirus ut olfaftum grauidis abortum inferat. Aron miris laudibus extulle 
re : primum in cibis foeminarum pratferentes : quoniam mas dulcior efletid: in coquedo letior pedo 
rif^ uitia purgaret. Aridum impofitione infperfum aut eligmateiurina 8C menfes cieret. Sic 6C in oxy/ 
melite potum ftomacho interraneis exulceratis ex lade ouillo bibendum .Ad tuflim in cinere codum 
ex oleo dedere. Alii coxere in ladeiut decodum biberetur.Epiphoris elixum impofuere: irem fugilla-' 
ris tonfilis.Ex oleo hemorrhoidum uitio infuderedentigines ex meile iIIinentes.Laudauit Cleopharus 
8C pro antidoto contra uenena pleutricisrperipneumonicis quo^ 81 tuflidibus. Semen intritum cum 
olleo aut rofaceo infundens aurium dolori DieucIes.Cleophantus tufflentibus autfufpiriofis 8C ortho 
pnoicis 8i purulenta excreatibus farina pmixtu in panecodo dedit.Diodotus phthificis e meile eligma 
te 8i pulmonis uitiis : offibus etia fradis impofuitd^artus omnium aialium extrahit natura? circulitu. 
Succus radicis eius cum meile atticoioculoru caliginesiac ftomachi uitia difeutit: tuffim decodi ius cu 
melle.VIcera omniu generu fiue phagedene fintifiue carcinomacaifiue ferpat fiuepolypi in naribustfuc 
cus mire fana/.Folia ambuftis ^funt ex uino & oleo coda. Aluu inaniiat ex fale 8C aceto fumpta.Etia Iu 
xatis coda cu melle ^fut.Ite articulis podagricis cu fale recetia uel ficca.Hippocrates quaflibet ad colle/ 
dioes cu meile impofuit ad mefes trahedostfeminis uel radicis drachmae dux i' uini cyatis duobus fuf/ 
ficiunr.Eadem potio fi a partu non purgantur:& fecunda trahit.Hippocrates 8C radicem ipfam appo/ 
fuir.Dicunt 8C in peffilentia falutarem efle in cibis.Ebrietatcm difcutir.Serpentes nidore cum cremaf 
priuatim^ afpides fugatraut inebriattita ut torpentes inuenianf.Perundos quogp areo aut laureo oleo 
rugiunt «Ideo 8C contra idus dari potu in uino nigro putant utile.In foliis ari cafeus optime feruari tra/ 
dihOracucuIus quem dixi ordeo maturefeente effoditur luna crefcente.Omnino habentem ferpentes 
fugiunt.Ideo percuflis prodeffe in potu aiunt maiorem ut 8C menfesifi ferro non attingatur fiftar.Suc/ 
cus eius & aurium dolori prodeft.Id autem quod grxei dracontion uocant triplici effigie mihi demo/ 
ftratum eft foliis betxinon fine thyrfoiflore purpureo.Hoc eft fimile aro. Alii radice loga ueluti figna 
ta articulofaqj moftrauere tribus omnino caliculis.Folia eius ex aceto decoqui contra ferpentium idus 
iubetes.Tertia demonftratio fuit folio maiore q cornusiradice harundineaitotidem ut affii mabantge 
niculata nodisiquot haberet annos totidem efle folia.Hi ea ex uino uel aqua contra ferpentes dabant. 
Eft 8C eris qux in eade aegypto nafcif fimilis aroiminor tantu minoribuf^ foliis:& utiqj radicx : qux 
tamen oliuxgradis magnitudine implet. Alba geminu caulemialtera unu tantu emittens.Medef utra 
^ ulceribus manatibusiitem cobuftis ac fiftulis.CoIIyrio imixta 8C nomas fiftuntidecodagi in aqua 8C 
poftea tritarum rofaceo addito.Sed unum miraculum ingensicontado genitali cuiufqp foemini fexus 
animal in perniciem agi.Myriophylon quod noftri millefolium uocant caulis eft tener.Similis eft foe/ 
niculo plurimis foliisiunde 8C nomen accepit.Nafcitur in paluftribusimagnifici ufus ad uuInera.Cum 
aceto bibitur ad difficultates urinx:& ueficx:6i fufpiriaipcipitatif^ ex alto.Efficaciflima eade ad detiu 
dolores. Hetruria hoc nomine appellat hxrbam in pratis tenuemia lateribus capillamenti modo folio 
fam:eximiiufusaduulnera:boum neruosabfciflbsuomerefolidari earurfufqp iungiaddita axungia 
affirmans.Pfeudo bunion napi folia habet fruticans palmi altitudine, Laudatiffima in creta.Cdtra tor/ 
mina atqp ftranguriamdaterum prxeordiorum^ dolores bibuntur rami eius quini feniue • Myrrhis 
quam alii fmyrrhizam alii myrrham uocant fimillima eft cicutx.Caule foliif^ 8i flore minor tatunt 
6C exilior;cibo non infuauis.Cit menftrua 8i partus cum uino, Aiunt quogp eandem potam in peftilen 
tia falutarem effe,Subuenit 8C phthificis in forbitione. Auiditatem cibi facit « Vlcera in facie aut capite 
fuccus eius in aqua triduo maceratx fanat. Onobrychis folia habet lentis longiora paulo florem ruben 
terntradicem exiguam 8C gracilem.Nafcitur circai fontes.Siccata in farinx modum 6i infparfa uino aP 
bo ftrangurias finit, Aluum fiftit.Succus eius perundis cum oleo fudores mouet, 

Decoriacena:&callicia:6i menaide;6Caliis.xxiii,& medicinis earum quas quidam 
magicas efle dicutiSi de cpfidiaidi de aprofli:& recidiuis morboi^, CA. XVII. 
N promiflb hxrbarum mirabilium occurrit aliqua dicere 8i de magicis.Qua? enim mirabi/ 
i liores funtfPrimi eas in noftro orbe celebrauere Pythagoras at^ Democritus confudari ma 

gos.Coriacefiam 8i calliciam Pythagoras qua aqua glaciari tradit:& quapi mentionem apud 
alios non repen'o:nec apud eum alia de his «Idem menaidem appellat di nomine alio coiinthadem; 



VIGESIMVSQVARm 

tiiius decodlo fn aqua fbcco protinus fanari idtus ferpcntium fi foueantur dicifiEundem^ effufum m 
hsrba qui ueftigio contigerintiaiit forte refperfiTuei int infanabiles perire:fnonftnfica prorfus natura 
ueneniprseterq contra uenena.Ab eodem Pythagora aproxis appellatur hcerba:cuius radix e longin^ 
quo concipiat ignes ut napthatde qua in terrje miraculis diximus.ldem tradit.Si qui morbi humano 
corpori acciderint florente aproxitquauis fanatos admonitionem eorum fentire quotiens florere eam 
contigerit:&frumentum:&: cicutami&uiolamfimilem conditionem habere.Nec me fallit hoc uolu/ 
me eius a quibufda Cleemporo medico afcribuPythagora? uero efie pertinax fama antiquitafq! uendi 
cant.Et id ipfum audoritatatem uoluminibus afertdi quis alius curae fuae opus illo uiro dignu m iudi 
cauerit.Quod fecifTe fcimus Cleemporumrcu 6( alia fuo ex nomine ederet quis credet fDemocriti cer/ 
te chirocmeta efle conflat. At in iis ille pofl pythagoram magorum fludiofiffimus quanto portetofio^ 
ra traditf Aglaophotin haerbam quae admiratione hominum propter eximium colorem acceperit no 
mentin marmoribus arabiac nafcentem perfico latere.Qua de caufa 8i marmaritiden uocari . Magos 
utigi ea urircum uelint deos euocare. Achemenidon colore eft eledri fine folio nafcens in rardiftalis in/ 
dix.Cuius radix in paftillos digefta in diegt pota in uino noxii per cruciatus node confiteantur omnia 
per uarias numinum imaginationes.Eandem hippophoruadem apppellat: quoniam equx praecipue 
caueant eam.Theombrotion,xx*fchoenis a Cloalpe nafci pauonis piduris fimilem odore eximio. Hac 
aurem a regibus fpcrfarum comedi aut bibi contra omnia corporum incommodaiftabilitatemq! me 
tis 8C iuftitiae uocari.Eandem deniijfemniona potentiae maieftateappellari,Aliam deinde abamatide 
armenia: cappapocixijalunam.Ac admota leones refupinari cum hiatu laxo.Nominiscaufam efle 
conteri nequeat. Arianidem in atianis gigni igneam colore.Colligi cum fol in leone fit. Huius tadu p/ 
unda oleo ligna accendiuhcrionarca in cappadocia & mifeia nafccnteidi omnes feras torpcfceiemcc ni 
fi hyente urinseafperfu recreari.Ethiopida in merore nafci.Ob id & meroidem appellari.-folio laduca:* 
hydropicis utiliflimam c mulfo potam.Ophiufam in elephantine eiufdem sthiopiac liuidamrdiffici/ 
lem® afpedu-.qua pota terrorem minaf^ ferpentium obferuaruita ut mortem fibi eo metu confifcat: 
ob id cogi facrilegos illam bibere»Aduerfari autem ei palmeum uinum.Thalalfeglen indum amnem 
inueniritquae ob id nomine alio potamautis appellatur.Hac pota lymphari homines obrferuantibus 
tniraculis»Theangelida in libano fyrte dideo cretx motibus & babylone 8i fufis perfidis nafciiqua po/ 
ta magi diuinent,GelotophylIida in badris & circa boryftene.Haec fi bibatu r cum myrrha 6i uinoiua 
fias obferuari rpedesiridendi^ finem non fieri ni potis nucleis pineae nucis cum pipere 6d meile in ui/ 
no palmeo.Syffitie terida a couidu in perfide nominariiquonia hilarentur illa eadeproto media: qua 
primatum apud reges optineant.Cafigneteiquonia fecu ipfa nafcafinec cu ullis aliis herbis»Eande Dio 
nyfio nymphaderquonia uino mire coueniat.Heliaten uocat in themifcyra regione & cilicia: motibus 
maritimisrfolio myrti.Hac cu adipe leonino decoda addito croco &: palmeo uino pungi magos 6C per 
rcges:ut fiat corpus afpedu iucundu.ldeo eande helliocallide nominari.Hermefias abeode uoca£ 
ad liberos generados pulchros bonofcp.No herbarfed copofitio e nucleis pinea: nucis tritis cum meile 
myrrhe croco uino palmeoipoftea adm ixto theobrotio 8i lade bibere generaf os iubettSi a conceptu 
puerperas partu nutrieres ita fieri excellentes aio 6C formaiar^ bonos.Haru omniu magica quogp uo/ 
cabula ponit, Adiecit his Apollodorus afledator cius herba efchynomene:quonia appropinquate ma 
nu folia cotraheret.Alia crocideicuius tadu phalagia moreref.Crareias oenotheridem:cuius afperfu e 
uino feritas oium aialium mitigaref.Anacapferotem celeber artegramatica paulo ante cuius oino ra/ 
du redirent amores uel cu odio depofiti.Et abunde fit hadenus fit attigifTe infigna magop: in iis her/ 
bis alio de hiVaptioredidurus loco» De eriphiafi^ lanaria diftraciori medicinae. CA, XVllI» 

Riphiam multi prodidere.Scarabenumhxc in habena habetfurfum deorfum decurrere cu 
e fono heditunde dC nomen acccpir.Hac ad uocem nihil praeftantius efle tradunt.Hetba lana/ 
riaquibus ieiunis datarladis abudatiam facit.E^ nota ladoris uulgo efl plena ladistquod de 
guflatum uomitiones concitat.Eandem hanc aliqui efle dicut:6d alii fimilem illi:quam militarem uo/ 
cant:quoniam uulnus ferro fadum nullum non intra dies quin^ fanat ex oleo impofita , Celebratur 
autem a graecis ftraciotes.Efl ea in aegypto tantum:&: inundatione nili nafciiur aisoo fimilistni maio/ 
ra haberet folia.Refrigerat mire:&: uulnera fanat ex aceto illitaiitem ignes factos ac iuppurationes.San 
guinem quogp qui defluit a renibus pota cum thure mafculo mirifice fiflir. 

De herba qua: nafeitur in capite ftatux:&: de herba de fluminibus:& herba linguaiSi cribro:& fime 
tis:8C rhodora:8i impiaiS: ucneris pedine:& nodia:& philanthropo:& canaria lappa. 8C tordyle : Si de 
graminer&dadylo&foenograecomedicinae. CA. XlX. 

Erba in capite flatua: nata colledagi alicuius in ueftis panno:8i alligata in lino ruffo capitis do 
h lorcm confeflim fedare traditu r.Herba queeugp e riuis aut fluminibus ante folis ortum coi/ 
leda:ut nemo colligentem uideaticontra tertianas adalligata leuo brachio: ita ut aeger quii 
fit illud ignoretitertianas arcere tradif.Lingua herba nafeitur circa fontes.Radix eius combima 6i tri/ 
fa cum adipe fuisradiiciunt ut nigra fit & fterilisralopetias emendat unguentum in fole.Cribro in limi 
feabiedoiherba: intus extantes decerpr£c:adal!igataeqi grauidis:partus accelerant, Herba qua: g'gni£ 
fupra fimenta ruris:contra anginas efficaciflime pollet ex aqua pota.Herba iuxta quam canes urinam 
fundunt euulfa ne ferro attingarur:Iuxatis celerrime medetur, Rumbotinum arborem demonflraui 
mus inter arbufla»luxta hac uidua uite nafcif herba:quam galli rhodoram uocant caule habet uirgae 




LIBER 

fiailnc^modo geniculatum folia urtice in medio cxalbidareadem procidente tempore tota ruber»/ 
tia:florem argenreumipraedpua contra tumores fcruoref^ & colleftiones. Cum axungia uero uercri 
tufaiira ur ferro non attingatur : qui perundlus cfttfi defpuatad fuam dexteram tencfficacius remediu 
efle aiuntifi tres quog^ trium nationum homines perugat dextrorfus.Herba impia uocatur incana:to/ 
ris maris afpeiftu thyli modo ueftita atgj capitata.Indealii ramuli aflurgunt fua capitella gerentes : ob 
id impiam appellauercrquoniam liberi fuper parentem excellant» Alii potius ita appellatam nullum 

animal eam attingat:exiftimauerc, Hatc inter duos lapides trita feruet.-prxcipuo aduerfus anginas fuc 
co la£te 8C uino admixtoimirum^ traditur nunquam ab eo morbe tentari qui guftauerint.Itagi & fui 
bus dariiqua?^ medicamentum id noluerint haurireieo modo interire.Sunt qui in auium nidis in 
feri aliquid ex ea putentiar^ ita non ftrangulari pullos auidius deuorantes.Veneris pedhnem appellat 
a fimilitudine pcdinum.Cuius radix cum malua tufa omnia corpori infixa extrahit * Veternofa curat 
quae exedam uocatur. Nodia herba conariorum officinis etiam hilaris eft : aliifue . Nomas curar. 
Efficaciflimam^ aduerfus fcorpiones effe potam in uino aut pofca reperio.Philatropon herbam grac^' 
ci appellant irfutamiquonia uertibus adherefcat.Ex hac corona impofita capitis dolores fedantur. Na 
quae canaria apppellatur lappa cum plantagine 8C millefolio trita ex uino carcinomata fanatiternis die^ 
bus foluta.Medef 8i fuis haec effofla fine ferro:&: addita in colluuiem poturis uel ex ladie 8C uino.QuiV 
damadiiciunt5Cfodientemdicereoportere:hxcefthaerbaargemon:quam Minerua repperit fuibus. 

IS remediumiqui de illa guffauerint.Cordylen alii femenfilis effe dixerunt. Alii hxrbam per fe quam 
6i fyreon uocauerunt.Ne^ aliud de ea proditum inucnio q in montibus nafciicombuftam potu ciere 
menfes:& pedoris excreationes.Efficaciore etiam nunc radice.Succo eius ternis obolis haufto renes fa^ 
nari. Addi radicem eius & in malagmata.Gramcn ipfum eft inter hxrbas uuIgatiflimum.Geniculatis 
ferpit internodiisicrebrogi ab iis & ex cacumine nouas radices fpargit.FoIia eius in reliquo orbe in eili' 
tatem faftigiantur.In pernafo tantum hederacea fpecie denfius q ufqfruticanteiflore odorato candido^ 
^.lumentis haerba non alia gratior fiue uiridis fiue in foeno ficcata.Tuditur afpera aqua.Succum quo^' 

^ eius in pernafo excipi tradunt propter ubertatem.Dulcis enim hic eft.In uicem cius in reliqua parte 
terrarum fucceditdecodum ad uulnera conglutinandaiquod 6i ipfa haerba tufa preftat.Tueturqi 8i ab 
inflammationibus placat.Decodo adiicitur uinum ac meliab aliquibus 8i thuris 8i piperis myrrhae^ 
tertiae portiones.Rurfuf^ coquitur in tereo uafe ad dentium dolores 8i epiphoras • Radix decoda in 
uino torminibus medetur 8i urinx difficultatibus «Vlceribus ueficae.Calculos fragit.Semen ucheme-' 
tius urinam impelfit.AIuum uomitionef^ fiftit.Priuatim autem draconum morfibus auxiliatur, Sut 
qui genicula.ix.uel unius uel e duabus tribufuehaerbis ad hunc articulorum numerum inuolui lana 
fuccida nigra iubeant ad remedia ftrumac panoruue.Ieiunum debere effe qui colligat»Ita ire in doma 
abfentis cui medeatunfuperuenienticp ter dicere ieiuno ieiunum medicamentum dare. At^ ita adalli/ 
gare:triduo <5 id facere.Q uod e graminum genere feptem internodia habetiefficaciffime capiti contra 
dolores adalligatur, Quidam propter ueficx cruciatus dccodum ex uino gramen ad dimidias e balne-' 

IS bibi iubent.Sunt qui 8C aculeatum gramen uocant trium generum cum in cacumine aculei fint plu/ 
rimumtquod illi dadylon uocantihos conuolutos naribus inferuntiextrahunt^ fanguinis ciendi gra-' 
tia.AItero quod eftaisoo fimilead paronychia 8C pterygia unguium:& cum caro unguibus excreueric 
utuntur cum axungia.Ideo dadylon appellantes quia digytis medeatur.Tertium genus dadyli fed te/ 
nuis nafeitur in parietibus aut tcgulis.Huic cauftica uis eft.Siftit ulcera quaj ferpunt.Gramen capiti cic 
cundatum fanguinis e naribus Hudionesfiftit.Camelos autem necare traditur in babylonis regione 
id quod iuxta uias nafeitur, Nec foenografeco minor audoritastquod telin uocant:alii carphos .Aliqui 
bucerasralii egoceras:quoniam corniculis femen eft fimile:nos filiciam:quod quo modo fereretur fuo 
loco diximus , Vis eius ficcare : mollire : difloluere.Succus decodi foeminarum pluribus malis fubuc 
nit fiue duricia fiue tumor : fiue contradio fit uuluae : fouentur:infidunt:infufum quo^ prodeft . Fur 
fures in facie extcnuar.Spleniaddito nitro decodumdCimpofitummedeturritem exaceto,Siciocineri 
decodum.Diocles difficile perientibus femen eius dedit acetabuli menfura tritum in nouem cyathis 
fapx ad tertias partes bibere : ut qui biberint in calida lauarentur.Et in balneo fudatibus dimidium ex 
relido ite^ deditrmox a balneo reliquu pro fummo auxilio,Farina foenogratei cu hordeo aut lini femi 
ne decoda aqua mulla contra uuluae cruciatus fubiecit,ltc 9 fpofuit imo uetri. Lepras letigines fulphu • 
ris pari portione mixta farina curauit nitro ante prxparata cute faepius die illinensipungi^ praecipiens 
Theodorus foenograeco m ifcuit quartam partem purgati nafturtii acerrimo aceto ad lepras, Damion 
foenograeci femen acetabuli dimidia menfura cum fapx 8i aquae nouem cyathis ad menfes ciendos de 
dit potu,Nec dubitatur quin decodum eius utiliffimum fit uuluis interaneif^ exulceratis: ficuti feme 
articulisat^praecordiis.Siuerocummaluadecoquaturrpofteaadditomulfopotus ante extera uul/ 
uis inreraneifg! laudaf.Quippe cum uapor quo^ decodi plurimum profit.Alarumg! etiam grauxo/ 
lentiam decodum foenogrxei femen emendat.Farina prurigines capitis furfuref^p cum uino dC nitro 
celeriter tollit.In hydromelite autem decoda addita axungia genitalibus medeturritempano perotidi 
podagrx:chirahrx:articulis:carnibuf^ qux recedunt ab ofli bus. Aceto uero fubado luxatis . lllinituc 
& lyeni decoda in aceto 8C meile tantum.Carcinomata fubada ex uino purgat.Mox addito meile per/ 
fanat.Sumitur & forbitio e farina ad pedus exulceratum longa^ tuflim.Diu decoquitur;donec amari 
cudo deftnat,Poftea mei additur«Nunc ipfa claritas hatrbarum dicetur* 



VIGESIMVSQVINTVS 

CAn PLYNII SECVNDI NATVRALIS WSTORIAE LIBER.XXV. PROHEMIVM. 

Natura HxrbajiSponrcNafcentium. CA. 1« 

PSA QVAE NVNC DICETVR HAERBARVM CLARITAS 
medicinx tam gratia gignete eas tellurenn adnuratione curx pnfcop^ 
diligetia:^ alum agit,Nihi! ergo intentatu inexptumg! illis fuit . Nihil 
deinde occultatu qd* no prodefle pofteris ueller.At nos elaborata iis ab^ 
fcodere ac fupprimere cupim us:&: fraudare uita etiam alienis bonisJta 
certe recodunt q pauca aliqua nouere:inuidetes alns:&: nemine docere i 
audlontatefcietiac eft.Tantu ab excogiradis nouis ac adiuuada uita mo/ 
res abfunt.Sumum^ opus ingcnioii: diu in hoc fuit:ur intra unuqucgp 
redfefadaueterumperirent.Atherculefingulaquofdam inuenta deo/ 
rum numero addidereiomniomgpuitam clariorem fecere cognomini 
bus hxrbarum tam benigne gratiam memoria referente» Non rcquae 
haec cura eope mira eet in iisrquae fatu bladiunftaut cibo inuitat fed cui 
mina quog^ montium inuia & folitudines abditas omnifq! terr 2 e fibras 
fcrutati inuencre:qd qurem radixpollerettad quos ufushaerbarum folia ptinerentietia quadrupedum 
pabulo inradta ad falutis ufus uertetes. 

Qui latine ufus hacrbape fcripferint:& quando ad romanos notitia eage peruenerit : 8i qui primi 
graeco^ de his compofuerint:8i de hxrbape inuentione:& antiqua medicina;6i quare minus cxerccan 
turearum remedia:& de cynoihodo:& de dracunlo medicinae CA. II, 

Inus hoc q par erannoflri celebrauere omniu utiliratu & uirtutum rapaciflimi . Primuf^ & 
m diu folus idem ille.M.Cato omniu bona^ artiu magifter paucis dutaxat attigir.Boum etiam 

medicamina non omifla.Poft eum unus illufirium tentauit.C.Valgius eruditione fpedfatus: 
imperfcilo uoluminead Diuum Auguflumiinchoata etia praefatione religiofaiut omnibus malis hu 
manis illius potiflimum principis femp medicetur maicftas.Ante condiderat folus apud nosiqd' equi 
dem inueui.Pompeius Leneus Magni Pompeii libertusiquo primum tempore hanc fcientiam ad no 
ftros peruenifleanimaduerto.Naqi Mithridates maximus fua state regumiquem debellauit Pompe 
iusiomnium ante fe genitorum diligentifllmus uitsfuifleargumentisprsterq fama intelligitur.Vni 
ei excogitatum quottidieuenenu bibereiprsfumptis remediisiutconfuetudine ipfainnoxiu fieret,Pri 
tno inuenta genera antidoti:ex quibus unum etiam nomen eius retinet.Illius inuenrum autumat lan/ 
guinem anatu ponticapimifcereiantidotis quoniam ueneno uiuerent.Ad illum Afclepiadis mcdediar 
te clari:uolumina compofira extanf.cu follicitatus ex urbe Roma prscepra pro fe mitterct.lllum folii 
mortalium Mithridate.xxii.lmguislocutumcertumeft.Necdefubieflisgcntibus ullum hominem, 
p interpretem appellatum ab eoannis.lvi.quibus rcgnauit.ls ergo in reliqua ingenii magnitudine me/ 
dicine peculiariter curiofus ab hominibus fubiediisrqui fuere pars magna terrarum ifingula exquirens: 
fcriniumcommentationumharum&exemplaria cffcdiufg? in archanis fuis reliquit.Pompeius aute 
omni regia prsda potitusitrafferre ea fermone noftro libertum fuum Leneum gramaties artis dedif 
fimum iuiliuVits^ ita profuit no minus qua reipublicsuidtoriailla.Prster hos grsciaudlores me/ 
dicins prodidcreiquos fuis locis diximus.Ex iis Crateias:Dionyfius:Metrodorus ratione bladiflima: 
fed qua nihil pene aliud q rei difficultas intelligatur.Pinxere nam ^ effigies herbarumrat^ fubcripfere 
effedus.Verum & pidura fallax eft ex coloribus ta numerofistprsfcrtim in smulatione natursimul/ 
tumgi degenerat tranferibentiu fors uaria.Prsterea parum eft fingulas earum States pingi : cum qua 
dripartitis uarietatibus anni faciem murent.Quare csteri fermone eas tradidere. Aliqui effigie quide 
indicata 6i nudis quidem plerucp nominibus defundiiquoniam fatis uidebatur poteftates uim^ de/ 
moftrare querere uolentibus.Nec eft difficile cognitu,Nobis certe:exceptis admodum paucis contigit 
reliquas conteplari fcientia Antonii Caftorisxui fumma audloritas erat in ea arte noftrosuo.Vifendo 
hortulo eiusiin quo plurimas alebaticentefimum statis annum excedens nullum corporis malum ex 
pertus ac ne state quidem memoria aut uigore concuffis.Nec aliud mirata magis antiquitas reperit f, 
Inuenta iampridem ratio eft prsnuntians horas non modo dies ac noiftes folis lunsqi defedluum.Du 
rat tamen tradita perfuafio in magna parte uulgi ueneficiis & herbis id cogiJn eo n% foeminarum fei 
entiam prsualere.Certe quid non replcuere fabulis colchis Medea:alis$ fin primif^ italica circe diis 
etiam adferipta j'unde arbitror natum ut Aefchylus e uetuftiflimis in poetica re referta italiam hsrba/ 
ru potentia proderer, Multig^ circeios agros ubi habirauit illa : in magno argumento etiamnum du ' 
rame in marfis a folio eius orta gcnteiquos effe domitores ferpentium conftar.Homerus quidem pri/ 
mus dodlrina^ 8i antiquitatis parensimulrus alias inadmiratione.Circes gloria herba^ sgypto tribu 
ititum etia cum rigaretur sgyptus illa non autem eetipoftea fluminis limo inueifta, Herbas certe sgy 
ptias a regis uxore traditas fus Helens plurimas narratiac nobile illud nepentes obliuionem triftitis 
uenia^ afferens:& ah Helena utiqp omnibus mortalibus propinadum. Primus autem omnium:quos 
memoria nouit.Orpheus de his herbis curiofius aliqua prodidit.Poft eum Mufeus 3C Hefiodus poli' 
oh hsrba in quatum mirati funt:diximus«Orpheus S( hefiodus fuffitiones comedauete.Homerus 8C 




“ LIBER 

alias nomfnatiin ha-rbas celebrat : quas fuis locis dicemus. Ab eo Pythagoras clarus rapientia primus 
uolumen de earum effedu compoiuir.ApolliniiAefculapio^i&in totum diis immortalibus inuentio 
nediorigineaflignata.Compofuit&Democritusiambcrperagratispridisarabiae sthiopia: argypti^ 
magis. Adeo^ ad h^c attonita antiquitas fuitiut affirmaret enam incredibilia didlu Xanthus hyftoria 
rum audior in prima earum tradidit occifum draconis catulum reuocatum ad uitam a parete haerba: 
qua balin nominat.Eadcq: tillonem quem draco occideratireftitutum faluti.Et luba in arabia hatrba 
reuocatum ad uitam hominemrradit.Dixit Democntusicredidit Theophraflus ee haerbamicuius co-' 
tadlu illatae ab aliterquam rettulimusiexiliret cuneus a palloribus arbori adadlus.Quac etia fi fide caret 
admirationem tamen implcnncoguntcp confiteri multum efleiquid uerofuperfirinde&plerof^ m> 
deo exiflimarernihil non haerbarum ui effici pofle.Sed plurimaji uires eiTe icognitas.Quoium numc 
ro fuit Herophilus clarus in medicinaia quo ferunt didlum quafda etia fortaffis calcatas jjdeffe.Obier 
uatum certe eft inflamari uulnera ac morbos fuperuetu eorumiqui pedibus iret confecerint.Haec erat 
anriqua m edicinatquse fota nigrabat in graeciac linguas.Sed quare nunc no plures nofcuntur caufe;’ni 
fi g, eas agreftes littcraruoi ignari experiuntunutpote qui foli inter illas uiuant.Prarterea fccuritas qua: 
rendi obuia medico^ turba.Multis etiam inuentis nofa dcfuntificut illi qua rettulimus in frugu cura 
fcimufqi defoflam in angulis fegetis praeftare ne qua uis intret.Turpiffima caufa raritatis : qd* etiam g 
fciunridemonflrare noluntrtang ipfis parituru fit quod tradiderint aliis.Accedit ratio inuentionis an. 
ceps. Quippe etiam in repertistalias inuenit cafusialias (ut uere dixerim)deus«lnf3nabilis ad hofce am 
nos fuit rabidi canis morfusipauorem aqu^ipotufq? omnis afferens odium, Nuper cuiufdam miliran 
tis in praetorio mater uidit in quiete ut radicem filueftris rbfactquam cynoihodon uocantieblanditara 
fibi alpedlu pridie in fruteto mitteret folio bibendam in ladle.In lufitania res gerebaf hifpanix proxi^ 
ma parte.Cafuf^ accidinut milite a morfu canis incipieteaquas expauefcereluperueniretepiflola ora 
tisiut pareret religionuSeruatuf^ eft ex infperato.Et poftea quifquis auxiliu fimile tentauit.Alias apud 
audlores cynorhodi una medicina erat ipongiolac qux in mediis fpinis eius nafeitur cinere cum meile 
alopecias capitis expleri.In eadem prouintia cognoui in agro holpitis nuper ibi repertum dracuculum 
appellatum caulem pollicali craffitudine uerficoloribus uiperarum maculisiqua ferebat contra omniu 
morfus elTe remediura.Alius eft que nos in priori uolumine eiufdem nominis diximusifed huic alia fi 
gura. Aliud^ miraculu exeutis e terra ad primas ferpentiu uernationes bipedali fere altitudine rurfuf^ 
cum iifdem in terram fecondcntis:necoi'nooccultatoeoapparetferpens:uelhocper fe fatis officiofo 
naturae munereifi tantum praemoneretitempurq? formidinis dcmonftraret. 

De quoda peftifero fonte germaniae:& de britania:8( maximis morbogi doloribus. CA. III, 

Ec beftiarum folii ad nocendum fcelera funtifed interim aquaji quo^ ac locopc.In germania 
n trans rhenum caftris a Germanico Cacfare promotis maritimo traiftu fons erat aqux dulcis 
folusiqua pota intra biennium dentes deciderent.Compagefq? in genibus foluerentur . Sto^ 
macacen medici uocabant & fceletirben.Ei malo reperta auxilio eft haepbaiquac uocatur britanica non 
neruis modo & oris malis falutansifed contra anginas quo^ 8C contra ferpentcs,Folia habet oblonga 
nigraiiraodem nrgram.Succus eius exprimitur 6C ex radice,Florem uibones uocantiqui colleiflus prius 
q tonitrua auditanfiSi deuoratus fecuros in totu reddii frifi qua caftra erant noftris demoftrauere illa* 
Miror qiiide quae nominis eflet caufatnifi forte cofini occeano britaniae ueluti propinquae dicauere.No 
enim inde appellatam eam rquonia ibi plurima nafceretur certum eft,Etia tum britania libera fuit qde; 

& hic quondam ambitus nominibus fuis eas adoptandiiut docebimus fecifle regesiut res tanta debea' 
tur:h.aerbam inuenireiuitam iuuare no fortaflis credet aliquisicum haec noftra friuola quo^ exiftime 
tunadeo deliciis fordentietiam qure ad falutem pertinent. Auiftores rame quarum mueniuntur in pri.' 
mis celebrare par eftieffedlu earum digefto in genera morborum.Qua quide in reputatione mifererj 
fortis humanae fubindc praeter fortuita cafuf^ 3i nomina quae omnis hora excogitat ad milia morbo 
rum fingulis mortalibus timenda.Qui grauiffimi ex iis fint difeerner e ftultitia prope uideri potefticu 
fuus cui^ ad pr^fens quif^ atrociflimus uideatur.Et de hoc tamen iudicauere aui experimento afgi/ 
mos cruciatus efle calculorum a ftillicidio ueficse.Proximil ftomachi tertiil eorum qui in capite dole»' 
anr.No ob aliud fere morte confcita graecis:& noxias haerbas demoftraras miror equidem.Nec uene.' 
norum tanttiiquonia ea conditio uitae eftzut mori plerilcp etiam optimi portus fititradat^ Varro Ser/ ^ 
uium Clodiu equite romanil magnitudine doloris in podagra coaiftu ueneno crura petunxifle:& po/ 
ftea caruifle fenfu omni a:que q dolore in ea parte corporis.Scd quae fuit uenia moftrandi qua mentes 
foluerenturfPartus eliderenff multaij fimilia;'Ergo necabortiua dico. Ac ne amatoria qde memoro, 
Lucullu iperatore clariffimu amatorio periifle.Nec alia magica portentainifi ubi cauenda funtaut co/ 
argueda in primis fide eope danat3,Sans operae fuit abudeq? pftitil uitae falutares dixifle ac poftea iueta* 

De moly:&: dodecaiheoiSC paeonia uel petorobo uel glycylidc:& panace uel afclepio: & heracleo 
panace:chironio;6i panace centaurcoiucl pharnaceo ; di heracleo fideiio : 6i hyofcyamo uel apollinari 
fiueakcrcangeno, CA. IIII. 

Audatiffima haerbarum eft Homerq teftequauocari ab diis putant moly.Aft inucnrionem 
1 cius Mercurio aflignat.Contraij fumma ucneficia demonftrat.Nafci eam hodie circa phene 

um & in Cyllene archadia: tradunt»^ecie illa homerica radice rotunda nigra^ : magnitudi/ 
ne cepx folio fcyllae:effodi autem difficulter, Graeci auiftores fforem eius luteum pinxereicum Home 



VIGESIMVSQVINTVS 

tus candidum fcriprefir. Inueni e peritis herbarum medias qui m italia nafa’ ea diceretiafterri^ capa^ 
nia mihi aliquot diebus cffoflam inter difficultates faxeas radicis triginta pedes logac. Ac ne fic qde io' 
lidse fed abrurs.Abea maxima audoritas hasrbaeeft: qua dodecatheon uocantioium dcotsi maieftatc 
comendantes.In aqua pota oibus morbis mederi tradut : Folia eius feptcladucis fimillima exeuntium' 
tea radice. VetuftilTima inuentu peonia eftiNome^ audoris retinet > Qua quida pentorobon appellat: 
alii glycyfiden.Hsecquoij difficultas efti^eadem aliter alibi nuncupatur.Nafcif opacis montibus cau 
le inter folia digytorum quattuor ferente in cacumine uelutigrarcas nuces quattuor aut quin^ . In ed 
lis femen copiouim:rubrum:nigru^.Hajc medetur 8C fauogi in quiete ludibnis.Prccipiunt eruere no 
duiquonia fi picus martius uidearrtuendo in oculos impetu faciat.Panaces ipfo nofe omniu morboru 
remedia promittitmumcrofum diis inuentoribus adfcriptum.Vnum quippe afclepion cognomina 
turrquonia is filia panacia appellauir.Succus eius eft coadus feruixiquale diximus.Radix eft multi coc 
ticis di falli. Hac euulfa fcrobem repleri uario genere frugum religio eftiac terrae piamentu. Vbi;8d quo 
fieret modo:& quale maxime^baretur inter peregrina docuimus.ld qd e macedonia affertur bucoli' 
con uocant armentariis fponte erumpente fuccu excipientibusihoc celerrime euanefcit.Et in aliis autc 
generibus improbatur maxime nigru ac molle.Id.n.ai gumentti eft caera adulterati. Altep^ genus hera-' 
cleon uocatiSd ab Hercule inuentu tradunt. Alii origanii heracleoticu filueftreiquonia c origano fimile; 
radice lutili. De origano diximus.Tertiu panaces chironeon cognominaf ab iucntore.Foliu eius lappa-' 
to fimile maius tamen 8i hirfutius.Flos aureus;radixparua,Nafcitur pinguibus locis.Huiu$ flos effica 
ciifimuseoq! am piius qfupradida^defl.Quartu genus panaces abeode Chirone reptum centau. ion 
cognominat. Sed & pharnaceon in cotrouerfia inuetionis a Pharnace rege dedudii.Serif hoc longiori/' 
busq CoCterafoliisiS: ferratis.Radix odorata in,umbra ficcaCuinogigranaadiicit.Huius genera duo fe 
cereraltep/ leuioi is folii:altej 4 tenuioris.Heracleon fiderio 6i ipfum ab Hercule inuentu ell : caule tenui . 
digytog^ quattuor altitudine.Flore puniceoifoliis coriandn.Iuxta lacus di amnes inuenif.Ofaqi uulne-' 
ra ferro illata tff cacifllme fanat.Et Chironis inuentu ampelos quae uocaf cheroniaide qua diximus in 
ter uites.Sicuti de herba cuius inuentio affignaf Mineru^ Herculi quo^ ea adfcribuntiquae appollina 
ris apud arabas altercu fiuealrercangenumiapud graccos uero hyoftyamus appellaf.Plura eius genera, 
Vnu nigro femine floribus pene purpureis fpinolum.Talis nafcitur in galacia .Vulgare aut cadidius efl 
6i frudicofiusialrius papauere.Tertii feme irionis femini fimileidc omnia infaniam gignentia : capitifqi 
uertigines.Quartu genus molleilanguinofum pinguius caeteris.Candidifeminisun maritimis nafcens 
hoc recepere medici.Item ruffi feminis nonunq ante candidu ruffefcitifi no ematuruit : improbaturqt# 
Ex alioqn nullum nifi cu inaruerit legifmarura uini.Jdeoij mente caputqi infeflas . Vfus feminis 6i pec 
fe 8i fucco expreflo.bxprim icur fepatatim:& caulibus foliif^ utunf di radiceitemeraria in totu (urar-' 
bitror)medicins,Quippe etiam foliis conflat mentem corrupufi plura q quattuor bibantur. Ena anti 
qui in uino febrem depelli arbitrabanf.Et oleum fit ex femine:ut diximus : quod ipfum auribus infu-' 
fum tentat mentemimireqj contra uenenum remediapdidere lisiqui id bibiffent : di ipfum pro reme-' 
diisiadeo nullo om nia experiendi fineiut cogerentur etiam uenena prodefle» 

De linozofle parthenio hermupoa liue potius mercuriali:& achillea:& panace heracica fiderit 
roillcfoIio.iSi de fcopa regia:&^ hermineo teucrio fplenioide melampodio flue helleboro: 
quotue eo^ genera;(S<: de nigro helleboro di albo medicinae:6i quado detur:& quo/ 
modo fumendum;(3<; qbus no dandum:& 3 > mures necat, CA. V* 

Inozoftis flue parthenion a Mercurio inuctus efludeo apud grxeos hermupoan multi uocar^ 

I Eam apud nos oes mercurialCDuo eius genera:mafcuius di foemina quae efficacioricaule cu^ 

bitali interdu ramofo in cacumineiocino anguflioribus foliis geniculis denflsialap/ cauis m ul 
tistfemine in geniculis depedente:foeminecopiofo:mariiuxra genicula Ifatim rariore ac breuiicontor/ 
to^.Foeminae foluto di candido.Folia maribus nigrioraifoemiius candidiorairadix fuperuacuai^racte/ 
nuis.Nafcunf m campeflribus cultis.Mirum efl quod de utroqi eopi genere prodif.Vt mares gignan£ 
hunc facereiut fbeminac illam.Hoc contingere fi a conceptu fuccus^tinus bibatur in paflb:edanf ue fo 
lia decoifla ex oleo di falcmel cruda ex aceto»Quida decoquunt eam in nono fldlili cum heliotropio : 
duabus aut tribus fpicis donec d^coquaf.Decodu dari iuoent:&: haerbam ipfam in cibo altero die puf 
gationiimulieribus per triduumtquartodiea balneo coire eas,Hippocrates miris laudibus in mulierij 
^ ufu praedicauit illas.Eaf^ ad hunc modum adhuc medicorum nemo nouir.llleeas uuluce cum meile 
uefrofaceo uel lilinco uel irino admouitiitem ad ciendos menfes fecundaf^ . Hoc idem pracftare potu 
fotu^ dixir.lnflillauit auribus furdis fuccum inunxit^ cum uino uetere.Aluo folia impofuitiepipho/ 
ristflrangurise di ueficae.Decodu eius dedit cu myrrha di thure.Aluo quide foluendseiucl in febri deco 
quitur quantu manus capiat in duobus fextariis aqux ad dimidiasibibif' fale di meile admixto : nccno 
cum uulga fuis aut gallinaceo deeexflum falubrius.Purgationis caufa putauere aliqui utran^ dandam; 
fiuecum maIuadeco(flum.Thoracepurgat.BiIedetrahut,Sedflomachum Ixdunt, Reliquos ufusdi/ 
cemus fuis iocis.lnuenit&achilleon Achilles difcipulus Chironisiqua uulneribus medereturiquac ob 
id achilleos uocatur.Hac fanafle Telephum dicitur. Alii primu eruginem inueniffe utihflimam empla 
flrisndeo^ depingitur ex cufpide decutiens ea gladio in uulnus Telephi, Alii utroqi ufum medicamen 
to uolunt. Aliqui di hanc panacem heracleomalii flderiten.Hanc apud nos millefcliam uocant cubitali 
(cabo raiuofam;tuinuuoribus qfodiculi foliis uellitam ab imo^Alii fatentur quidem illara uulneulus 

y 







LIBER 

Utfl^mtred ucr3,a'chircon effe fcape cacroleo pedali:fmc ramfs fx omni parte Rngulis foliis rotondis cTc' 
ganter ueflitam.AIii quadrato cauletcapiribus marrubii folio quercus.Hac etiam praecifos neruos glu/ 
tinare faciunt. Alii fidetiten in maceriis nafcentem curo teritur foedi odoris.Etianum alam fimilc huic 
fed candidioribus foliis 8i pinguioribus tenuioribus cauliculis in uineis nafcentem. Aliam uero binum 
cubitorum ramulis exilibus rnangulisrfolio filicistpcdiculo logotbetac femineiomnes uulneribus prx-' 
cipuas«Noft!i eam quae eft latifTimorfolio fcopa regiam uocar.Medetur anguinis fuum.lnuenir 8i teu/' 
cer eadem aetate teucrion quam quidam Hemionion uocannfpargenre iuncos tenuesdolia curuaafpee 
ris locis nafcentem:auftero faporemunq florentem*Ne^ femen gignit.Mcdetur lyenibus • Coflatqi fic 
inuetamicum exta fuper eam prdiedla eiTentifertur adhaefifle lyenireum^inanifle.Ob icf a quibufdam 
fplenion uocatur.Narrant fues qui radicem eius edut fine fplene inueniria^ami hyfopi furculofamifo/ 
lio fabae.Eodem noie appellant:& colligi florente adhuc iubent adeo florere no dubiranr:maxime^ ex 
ciliciis 6C pyfidiae montibus lauda t,Melampodis famadiuinarionis artibus nota eft. Ab hoc appellatur 
unum hellebori genus melapodion. Aliqui paftore eodem nomine inucnifle traduticapras purgari pa»‘ 
ftore illo animaduertente dato^ laifte ea^ fanafle proeridas furentes.Quaobrcm de oibus cius generi/ 
bus dici fimul couenit.Prima duo funtcandidu ac nigrum.Hoc radicibus rantu intelligi tradiit pleriqi, 
Alii folia nigri platai fimilia 8i minora nigriora^:& pluribus dmifuns fcifla.Albi betje incipietis . Ha:c 
quo^ nigriora 5C canaliu dorfo rubefcentia.Vtiaq? caule palmi ferulaceo bulbo^ tunicis couoluro ra/ 
dice fibrata cepapd modo.Nigro equi boues fues necantur.ltaq? cauent id cu candido uefcantur.Tempc 
ftiuum efle tradunt mefli bus, Pluri mu aur nafcitur in oeta monte.Er optimu uno eius loco pyram. Ni 
grum ubicppuenit:fed melius in helicone:qui mons 81 aliis laudaf hserbis.Candidumpbaf oeteu. Se/ 
Cundum pocum.Tertio loco heleaticurquod in uitibus nafci fei ut.Quarto pnafumiquod adulteratur 
aetolico ex uicino.Nigrum ex iis melampodion uocannquo & domos fuffiut purgantq? arpergentes fe 
di pecora.Qmi precatione foleni hoc& religiofius colligitur.Primum enim gladio circunfcnbirur.De 
inde qui fuccifurus eft ortum fpedat.Et precatur ut id liceat fibi concedentibus diis facere.Obferuar^ 
aquilae uolatusifeveenim fecantibusitereft.Etfipropeaduolaueritrmoriturum illo anno qui fuccidic 
augurium eft.Nccalbura facile colligituricaputaggrauans maximemifi pr,Tfummaturaliu:& fubinde 
uinumforbeatur:ceIcrirer^fodiaturfNigrumaliientomonuocat:alii polyrrhyfontpurgarp inferna. 
Candidum autem uomitione.Caufaf^ morborum cxtrahit.Quodam terribile, Poftea tam ,pmifcuu 
utpleriqi ftudiorum gratia ad prouidenda acrius quaecomentabanturifccpius fumpritauerint. Carnea 
dem refponfurum Zenonis libris.Drufum quo^ apud nos tribunorum popula riu clarifTimuicui ante 
bmnes plebs adftans plaufit:optimates uero bellum marficum imputauere;c6ftat hoc medicameto li/ 
bcratum comitiali morbo in anrycira ifula.lbi.n.tunfllmefummitur:quonia(ut diximus)fefamoidcs 
admifcent.Italia ueratrum uocar, Farina eorum per fe 8i mixta radiculce qua lana diximus lauari fternu 
tamentum facit. Ambo^fomnum . Legutur autem tenuiflimae radices bteuefqi ac uelur decurtatae ec 
hae.Namfumma quae eft craflima cepis fimilis canibus cantum datur purgationis caufa. Antiqui radi/ 
cem corticemgp carnofiflimum eligebatrquo tenuior eximeref medulla.Hanc humidis fpongiis oper/ 
tam turgefcentemgi in longitudinem findebant.Deindefila in umbra iiccabat iis utentes.Nunc ramu/ 
los ipfos ab radice fua grauilfimi corticis ita dantes.Oprimum quod acre guftu:feruenfcp in frangendo 
puluerem emittit.Durare uim eius,xxx.innis ferunt.Nigru medetur paralyticis infanictibus hydropi/ 
cis dumodo citra fibrimrpodagris uereribus:articularns morbis,Trahit aluum 6i bilem pituitafq? . Ex 
aqua datur ad leniter molliendam aluum plurimum drachma:modice quattuor obolis. Mifcuerealiq 
6C fcamoneamtfed tutius falem.ln dulcibus datum copiofius periculum ifiei t.Oculorum caliginem fo 
tudifcutit.Obid quidam & inunxcre.Tritum fpumasfuppurata duritias conroquit:6i purgat. Ite fiftu 
las tertio die exemptum.Verrucas tollit cum fquamisaerisr&fandaraca.Hydropicorurn uentri impo' 
nitur cum farina hordeacea 8i uino.Pecorum & lumetorum pituitas fanat furculo per aurem rraiccfto: 
&pofterodie eadem horaexempto.Scabiem quadrupedu cu thurae 6i caera ac pice uel cu pifTt leo.Albii 
optimumtqd celerrime mouet fternutametatfed mulru terribilius nigro:pcipue fi qs apparatu potu ro 
ru apudatiquos legu:cotra horrores ftragulatus itepeftiuas fomni unes finguirus iinnitosaut fternuta 
meta ftomachidiflolutioncs tardiores uomirus aut longinqoresrexiguos aut nimios.Quippe alia dare 
folitiiquae concitarent uomitiones ipfum^ helleborum extraherent medicametis aut clyfteribus : fe/ 
pe etiam fanguine uenis cmifTo.lam uero 8C cum profpere cedar terribilius uifu in uarus coloribus uo/ 
mitionum:8i poft uomitiones ob eruatione aluirbalnearum difpenfationeitotius corporis cura antece 
dentetomnia ha^c magno terrore &: fama.Naij tradutabfumi carnem fi coquatur una . Sed antiquoge 
uitiuraerariq, propter hos metus partiusdabattcucelerius erilpanquo largius fumif.Themifon binas 
ro amplius drachmas donauitifequetes 8i qternas dedcre.Clai o Hercphili preconioghellebofc ibrtif 
limi ducis fimilitudini cequabat.Conciratis enim intus omnibus ipfum in primis exire. Praeterea mipe 
inuentum eft;q, incifum fot ficulis ut diximus:cribrat:cortex remanet.Hoc inanito medula cadit.HatC 
lin nimia purgatione datatuomitiones fiftinCauendu eft foelici quo^ cura ne nubilo detur die : quippe 
Impatibiles cruciatus exiltunr.Nam ^ftate potius qhyeme dandii no eft in dubio.Corpus fcprem die/ 
bus praeparandum cibi acribusiabftinentia uini:quaito & terro de uomitionibustpridie coenacabfti/ 
rcntia. Albu e dulci dafiaptiflime uero in ladte aut pulte.Nuper inuenere difledis raphanis infererc hei 
]ebo^:ruifuf<^ copritnere raphanos^ut ctanfeat ius;at^ eo kqimcto dateiReddi poft quaccuoi fere ho 



VfGESIMVSQVINTVS 

ras incipit.Totu opus feptcnfs peragif horis.Medef ira morbis comitiaIibus:ut dixfmus:uerrigfni:me 
lancholicis:infanienribus:Iimpharicis:eIepharisealba::lepns:rerano:rremuIis:podagnas:hydroptds:in 
cipicribufg! tympanictsrftomachicistfpafticisiclinicisufchiadicis.-qrranfs quas alirer no dcfinar:rufli uere 
ri:inflimarioibus rormibus redeutibusiVerar dari fenibus 6i pueris.Irc mollibus ac foeminci corporis: 
animsEue exilibus aur reneris;& foeminis minus q uiris.lre rimidisraut fi cxulcerara finr pcordia: uel ru-' 
tneannminimeue fanguine excreanribusicaufariis uel larereiuel faucibus.Medet extra corporis eruptio 
nibus pituitas cu axungia faifa illitutitem fuppurationi ueteri.Mures polera admixtu necat, Galli fagit/ 
tas in uenaru helleboro tinguticircucifol'^ uulnere teneriorem fentiri carne affirmat.Mufcas quo^ ne/ 
cantur albo truo & cum lade fparfo.Eodem 6i phthiriafi emendatur. 

De mithridatia 6i fcordoti fiue fcordio:& polemonia uel philasteria uel chilio dyna/ 
ma;Si eupatoria 8C cetaurea fiue chironia:6i de ledlo centaureo libadio felle ter/ 
ras (Sitriorche medicinae. CA. VI, 

Pfi Mithridati Crateias adfcripfit unam mithridanion uocata , Hinc folia duo a radice achari'' 
i to fimilia,Oiulis inter utraij fufiines rofeum florem, Alteram lenem fcordorin fiue fcordion 

ipfius manus adrcriptam:magnitudinecubitali:quadrangulocauIeramofam quaernefimih> 
nidine foliis lanuginofis.Reperitur in ponto campis pinguibus humidifij guftus amari.Eft 6C alterius 
generisilatioribus foliisimen taftro fimilisrplurimof^ utra^ ad ufus per fe di inter alia in antidotis.Po^ 
laemoniam alii philasteriam a certamine regum inuentionis appellant.Capadoces autchiliodynaman^ 
radice craflaiexilibus ramisiquibus in fummis corymbi dependentrnigro femine castero rutae fimilis. 
Nafcitur in mcntofis.Eupatoria quo^ regiam audloriratem habet.CauIis lignofi nigricatis hirfutircu 
bitalis aIiquando:&: amplioris folii per interualla,v,folii aut canabis per ambitu incifis qnquepartitomi 
gns di ipfis pulmofifcp radice fuperuacua,Semen dyfentericis in uino potum auxiliatur unice. Ccntau/ 
ria curatus dicitur Chiron cum Herculis exceptus hofpitio ptradati arma : fagitta excidifTet in pedent 
quare aliqui chironium uocant.Folia funt lata di oblogaiferrata ambitu defa ab radiccrcaules ternu cu<' 
bito^ geniculati.In iis capita ceu papaue^ Radix uafta rubefcensitencra fragilifgp ad bina cubita madi/ 
da,Succo amara cu qda dulcedine.Nafcit in collibus pingui folo,LaudarifTima arcadia : clideimeflenia: 
pholoe di lyceo at^ in alpibusipluribuf^ locis i lycia,Quida di ex ea lyciii faciur. Vis in uulnenbus tata 
ut cohasreRereet carnes tradatifi coquant fimul.In ufu radix rantii duabus drachmis bibenda qbus di/ 
cetunfi febris fitrin aqua tritateasteris in uino.Medef di omm morbis decocte fuccus,Eft alte^ centait/ 
rion cognomine ledtomminutis foliis:quod aliqui libadion uocanrrquonia fecundu fontes nafcituriori 
gani fmiileranguftionbus di longioribus foliis angulofa caule paululum alto fruticanti flore lichnidis: 
radice tenui di iuperuacua fucco efFicax,Ipfa hasrba autuno legitunfuccus e fronde. Quida caules conci/ 
fos madefaciunt diebus.xviii.at^ ita exprimunt,Hoc centaunon noftri fel terrae uocantipp amaritudi 
nem fummam,Galli exacutquoniam oia mala medicamenta potum e corpore exigatiperaluum. Ter/ 
tia cft Centauris cognomine triorches,Qui eam fecat raru efl ut no uulneret fefe.Hasc fuccum fanguine 
mittit.Theophraftus defendi eaiimpugnari^ colligentes tradit a triorcheaccipitru genereia quo di no 
naen accepit.Imperiti confundunt harc oia:&: uni generi affignant, 

De climeo di getiana di lyfimachia di parthenide di artemifia 8i ambrofia di nytn 
pheaheracleo fiue rhopalo&; euphorbia medicinae. CA, VIl» 

Limenos a rege hxrba appellata eft hederx foliis ramofa caule inani articulis prxcindta : odo/ 
C re graui di femine hederaeifilueftribus di montofis nafcens.Quibus morbis pota medeat :di/ 

cemus.Sed hic indicandii eft dum. medeaf ifterilitatem pota ct in uiris fieri.Graeci platagini fi/ 
milem efte dixerunt:cauleqdrato:folliculis cu femine inter fe implexisiuelut in polypo^ cirris. Et fuc/ 
cus autc inufu,Vis eius fumraa in refrigerado,Gentiana inuenit Gentius rex illyriog<’ ubigj nafeentem: 
in illy rico tamen prxftantilllma folio fraxiniifed magnitudine laducaeicaule tenero pollicis craflitudi/ 
neicauo di inaniiex interuallis foliato.trium aliquando cubito^^iradice lentaifubnigra fine odore aquo 
faimontibus fubalpinis plurima.Vfus in radice & fucco.Radicis natura eft excalfadoriaifed pregnanti/ 
bus non bibenda,lnuenit& Lyfimachus herba lyfimachiamiquae ab eo nomen retineticelebrata Erafi 
ftrato,Folia habet falicis uiridaiflore aureum:fruticos:r^ulis eredis graui gignif in aquofis . Vis eius 
lanta eft:ut iumentis difeordantibus iugo impofita afperitatem cohibeauMulicres quoqt hac gloriam 
affedauere.In quibus Artem ifia uxor Maufoli adoptata hatrba qux antea pthenis uocabatur,Sunt qui 
ab artemide Artemifia cognominata putentiquonia priuatim medicaf foeniina^ trialis. Abfinthii ailc 
modo fruticofa maioribus foliis pinguibufgp,Ipflus duo genera. Altera latioribus foliisialtera tenera te 
nuioribusiSi non nifi in maritimis nafcens.:iunt qui in mediterraneis eode noie appellant fimplici cau 
leiminimis fbliisiflores copiofi erumpetesicu uua maturefeit odore non in iucundoiqua quida botryn 
alii ambrofiam uocant,Talis in cappadocia nafcif,Nymphea nata tradif a nympha Zelotypia erga Hcf 
culem mortua,Quare hcracleon uocant aliquiialii i hopalon a radice elaute fimili , Ideo^ eos qui bibac 
eam,xii.diebus coitu genitura^ priuari.Laudatiflima in orchomeno di marathone Booetimadon uo/ 
eant qui femen edunt.Nafcitur aquofis foliis magnis di aliis ex radice prodeuntibus flore lilio fimili:8^ 
cu defloruerit capiti papaueris.ln caule fecaturautumno,Radix nigra in foleficcaf. Aduerfaturq? alui/ 
Ilis. Eft di alia nymphea in theffalia amne pteneoiradice albaicapite luteoirofte magnitudine,Inuenit di 
patrum noftrogi aetate rex luba qua appellauit euphorbiam medici fui nomine di fratris mufacia quo 





LIBER 

t)iuum Auguftum confcruatum indicauimus.Iidcm fratres inflituere a balneis Frigida multa corpo' 
ra aftringi,Antea non erat mos nift calida tantum lauari (icutapud Homeru etia inuenimus.Sed luba: 
uolumen quoij extat de ea hxrba 8C clarum prxconiumjnuenit eam in monte arlantcifpedatur foliis 
achantinis.V is tanta eft:ut uel e longinquo fuccus excipiatur incifae conto.Sufcipitur excipulis uctricu/ 
!o hacdino.Humor ladiis uidetur emuere.Siccarur conto.Sic thuris effigie het.Qui colligut darius ui' 
dcnt.Cotra ferpetes medef.Quacu^ parte pcuila uortice incifo medicamento addito,Ibi gmili qui 
legutthedino !ai5Ie adulterat:fed difcernif igni.Idtn.qd fincept non eft faflidicndu odorem habet.mub 
tum infra hunc fuccu eft qui in gallia fit ex haerba chamelea granu cocciferente.Fraiftus ammoniaco fi/ 
tnihs eft:etiam leui guftu os accenfum diu detinens:& magis ex ireruallo donec fauces quo^ ficcet. 

De platagine 8i buglofIb:& cynoglofIo:6i buphthaIrno:& fcyrhica;& de fpartania.S; hip/ 
pice:8C ifchaemone:& betonica;& cantabiaca:& confiligine:6i hyberida:8i chelidonia: 
6i canaria 8C elaphobofco:& ditftanno : ariftoIochia:&: quod eius delcdatione in/ 

uoluantpifces:& ftatim capiantur:& medicinae contra ferpentium idus ex haer/ 
bis quas fuperius nominauir. CA, VllI» 

Elebrauft&Themifon medicus uulgarem haerbam plantaginem tanqinuetoruoluminede 
t ca edito:Duo eius genera.Minor anguftioribus foliis 8C nigrionbusilinguac pecorum fimilli/ 
mistcauleangulofo in terram inclinato in pratis nafces. Altera maior foliis lare^ modo indu/ 
fatquae quia feptena funt quidam eam heprapleuron uocauere.Huius & caulis cubitalis eft 6C napi fimi 
lis.Nafcitur in humidis multo efficacior.Vis mira in ficcando denfandog? corpore canteri uicem opti/ 
nens.Nulla res aeque fiftit fluiftionesiquas grscci rheumatifmos uocant.lungirur huic boglos fofboum 
linguae fimil isicui praecipuum q? in uinum deieda animi uoluprates auget:& uocatur euphrafinu. lun 
gif & cynogloflbs caminas imitans linguasitopiariis operibus gratiffima.Aiunt^ quae tres thyrfos fer 
minis cmittarteius radicem pota ex aqua ad tertianas prodelTciquae qrruor ad quartanas. Eft alia fimi/ 
!is ei 8i qux ferat lappas minutas.Eius radix pota ex aqua ranis Si ferpetibus aduerfaf .Eft 8i buphthal/ 
mos fimilis boum oculisifolio foeniculiicirca oppida nafcens fruticofa caulibustqui 8i manduntur de/ 
coiftf.Quidam cachlam uocant.Haeccum exra fteatomatadifcutir.ln uenere haerbas 8i uniucrfe gen/ 
ees.Scythia eam primumiquac fcytice uocaturicirca boetiam nafccs praedulcis. Aiiam quoqj utilifiima 
qua fpartaniam uocant.Magna di ea comendatiorq? in ore eam habentes famem fitimqi non fentiunr» 
Idem pftat apud eos hippice dirftaiq» in equis quogp cudem effedlum habear.Tradutq! his duabus haer/ 
bis fcythas et in duodenos dies durare in fame fitiq?.lfchemone thracia inuenitiqua ferunt Hinguinem 
fiftimon aperta modo uenaifed etiam pdfa.Serpit e terra milio fimilistfoliis afperis 8i lanugincSis : far/ 
cituf in nares.Quae in italia nafcirur 8i fanguinem eodem adalligata fiftit.Vetones i hifpania eam qus 
betonica dicitur in gallia.In italia aut ferratula a gr^cis ceftron aut pfychotrophon anteeundas lauda/ 
tiflima.Exit angulofo caule cubitorum duum a radice fpargens folia fere lappati ferrata ftamine purgu 
eeo. Folia ficcatur in farinam plurimos ad ufus.Fit uinum ex ea 8i acetum ftomacho 8i claritati oculo/ 
rum.Tantiiq? gloriae habetrut domus in qua fata fit tuta exiftimetur a piaculis omnibus.In eade hifpa/ 
nia inuenta eft cantabrica per Diui Augufti tempora a cantabris reperta.NafcJwr ubi^ caule iunceo pe 
dali in quo funt flofculi oblongi uelut calathi.In iis femen perq minutu. Nec alias defuere hifpanfe haec 
bis exquirendistutin quibus erianum hodie in uiro^ laetiore conuidu potionem e cetum haerbis mul 
fo additis credidere faluberrimam fuauiifima^.Nec quifq genera ea^ iam nouit aut multitudinc.Nu/ 
merus tantum conftat in nomine.Noftra aetas meminit haerbam in marfis repertam.Nafcitur 6i aqui 
culis circuuicum neruefiaeiuocatur cofiligo.Prodeft ut demonftrabimus fuo loco deploratis in pthifi. 
Inuenit nuper di Seruilius Democrates primus medentium quam appellauit hiberidam quaq fido no 
mine inuentioni cius aflignato carmine.Nafcitur maximecirca uetera monumenta parietinafqi di in/ 
culta itinerum.Floret fem per folio nafturtiiicaule cubitaliifemine tam paruout uix afpici pofiir.Radi/ 
a odor nafturtii.Vfus seftateefficacior:&: recenti tantum.Tunditur difficulter.Coxendicibus di articu/ 
Iis olbus cum axungia modica utiliiTimaiuiris plurimu quaternis horisifoem inis minus dimidio adal' 
ligataiutdein in balneum defcedatur in calidam:6i poftea oleo di uino corpus perungatur:diebuf<^ ui/ 
cenis interpofitis idem fiat fiqua admonitio doloris fuperfit.Hoc modo rheumatifmos oes fanat ocul/ 
tos.Imponitur no in ipfa inflimationerfed imminuta.Afalia quo^ inuenere herbasrin primifqt chelli 
doniam.Hac enim girundines oculis pullorum in nido reftituutuifumiutquidam uolutetiam erutis 
oculis.Genera cius duo.Maior fruticofo cauleifolio paftinacac erraticae ampliorciipfa altitudine duum 
cubito^.Colos albicansiflos luteus.Minori folia hederae rotundiora minus candida.Succus croci mor 
da.x.Semen pap3ueris.Florent aduentu hirundinum.Difceflu marcefcunt.FIorentibusTuccus exprimi 
tur:& in aereo uafe cum meile attico leniter cinere feruenti decoquitunfingulari remedio contra caligi 
nes ocuiorum.Vtuntur di per fe fucco in collyriisiqux chelidonia appellanf ab ea. Inuenerunt di canes 
canariam tqua faftidium deducuntieam^ in noftro confpedu manduntifed ita ut nunq inrelligaf quae 
fit:etenim depaftacernitur.Notataeftauteanimalis huius malignitas in alia herba maior.Percuflus»n. 
a ferpente: mederi quada fibi diciturifed illa homine infpedante non decerpit. Simplicius cerux mon/ 
ftrauereelaphobolconide quadiximus.ltem fefcli cnixaea partu didamum oftedere(ut indicauimus) 
uulnerarae eo paftae ftatim decidentibus telis.Non eft alibi q in cretairamis pr«tenue:pulegio fimileifer 
uens dc acre guftu.-foliis cantii utuntur, Flos nuUus ei efttaut femen aut caulis, Radix tenuis 8C fuperua/ 





VIGESIMVSQVINTVS 

cua.Et in creta aatem non fpatfofe nafcitur:mire 9 a capris expetit . Pro eo eR 8i pfeudo didiamu muP 
tis in terris nafces:foIioJ^iIi:ramuIis minoribus a gbufdam codris uocatu.Minoris effedus ftarim in 
telIigif.Di(Ramu,n.m jPma portione accedit os.Qui legere ea:in ferula uel arundine codunt : pligar^r 
ne potentia eunefcat.Sunt g dicant utra^ nafei multifariatfed deteriores in agris pinguibustuera quida 
ditSamu non nifi in afperis.Eft 8i tertiu genus didlamu uocatu:fed ne^ facie ne^ effedu fimile folio fi/' 
fybriitramis maioribus,pcedentepfuafioneilla:quicgd in creta nafcifnnfinito pftarecaetens eiufdege/' 
nens alibi genitis.Proxime qd in parnaforalioquin herbifepi efle.Er peliu montem in thcflalia . Et tele/' 
trium i euboeatEt tota arcadia ac laconica.Tradunt arcades quide no medicaminibus utiifed lade circa 
uerrquonia tunc maxime fuccis herbae turgeatimedicentur^ ubera pafcuis. Bibunt aut lac uaccinum: 
quonia boues omniuorae funt in herbis.Potetia eage per quadrupedes et nunc duobus claris exemplis 
manifefta fit.Circa abdera di limiteiqui Diomedis uocat equi pafti iflammanf rabieicirca pothnia ue/ 
ro 8i afini. Inter nobiliiTimas ariRolochiae nome dedifle grauidae uidetunquonii cflet arifte leuchufes* 
NoRri malu terrx uocat:&: qttuor genera eius feruant.Vnil tuberibus radicu rotundis foliis inter maP 
uam 6C hedera nigrioribus ping^uioribuf^.Alteje mafcul^ radice longa quattuor digytof^» logitudine 
baculi craflirudinc, Tertiu logiiiimae tenuitatis uitis nouellx cui fit pcipua uisiquae clematicis uocatur: 
ab aliis cretica.Oes colore buxeoicaulibus paruisiflore purpureo.Fcrunt baculas paruas ut capparit Va/ 
lent radice tantu.Eft 8i quae piftolochia uocaf quarti generts:cenuiorg\pxime didaidenfis radicis capii 
lamentis iunci plenioris craflitudine.Hanc gdam polyrrhizon cognominant . Odor olum medicatus* 
Sed oblonga radice tenuiorigi gratior.Carnofiin.eft corticistunguentis quo^ nardinis coueniens» Na/ 
fcuntur pinguibus locis 8C capeuribus, Effodere eas meflibus tepeftiuunta defquamaro terreno feruam' 
tur.Maxime tamen laudat pontica.Etin quoeugp genere ponderofiffima qu;r^ medicinis aptior.Ro/' 
lunda cotra ferpentes.Oblonga in fumma tame gloria elt etiam mo.A conceptu admota uuluis in car/* 
ne bubula mares figuratiut tradiftPifcatores Campaniae radice eamiquce rotunda efliuencnu terrae uo/ 
canticoramgp nobis contufam immixta calce in mari fparfereiaduolant pifces cupiditate miraiftatim^ 
examinati fluitant.Qus polyrrhizos cognominaficonuulfis cotufis ex alto prxeipitatis radice pota cx 
aqua utilifllma elle tradit .Semine pleureticis 8C neruis cofirmare excalfacere«Eade fatyrion eR.Verunt 
& cffecRus eaji ufuf^ dicendi funt.Ordiendug} a malo^ omnium peflimond cft ferpentiu idfu.Mcdcn 
lur ergo britannica herba.Panaccs gene^ ofum radix e uino, Chironice 6i flos 6i femen potu illimgj ex 
uino 8C oleo.Priuatim^ quae cunila bubula appellaf.Polemonia uel phileteris radicis drachmis qttuoc 
ex mero.Teucriaifideritis fcordotisrex uino priuatim ad angues potce 6i illitce : fiue fucco fiue folio fiue 
dccodo.Cetaurice maioris radicedrachma in uini albi cyathis tribus, Gentiana peipue aduerfus angu/ 
es duabus drachmis cu pipere& ruta uini cyathis,vi.{iue uiridis fiue ficca.Et lyfimachiae odore fugiunt 
ferpentes, Datur ex uino percuflis chelidonia,Morfibus imponit betonica pcipueicuius uis tanta perhi/ 
beturtut inclufce circulo cius ferpentes ipfe fefe interimat flagellando.Datur di ad iflus femen cius dena 
rii pondere cum tribus cyathis uiniiuel farina drachmis tribus fextario aquae imponitur . Cantabricce: 
didtam irariflolochiae radicis drachma in uini hemina fepius bibedatprodeft di illita ex aceto. Similitec 
piftolochiae.Quin di omnino fufpenfa fupra focum fugat e domibus ferpentes. 

De argemonia:& agarico:& echyo:& hyorcyamo:& hierabotanc:& blattaria:& Icmonia di gnm 
folio:& dauco:&; perfolata:&: ardtio:d<: cyclamino:& peucedano. CA. JX. 

Rgemonia quo^ radice eius denarii podere in uini cyathis tribus potaf. Plura de ea coueit di 
a ci caeterif^ q primu noiabunf.In eo aut genere mededi primu conucnitiqua^ noiari : in quo 

maxfe ualebir.Folia habet anemonce ecqualia diuifa apii rooicaput in cauliculo papaueris filue 
ftristite radicem.Succu croci colore acre di acutu.Nafcif di in aruis apud nos.Noftri tria genera eius faci 
unt:& id demupbant cuius radix thus redoIeat.Agaricon ut fungus nalcif in arboribus circa borpho/” 
rutcolore candido.Daf obolis qttuor contritu cu binis cyathis aceti mulfi.ld qd in gallatia nafcif infir/ 
mius habef.Praeterea mas fpiflior amarioi ^.Hic di capitis dolores facit.Fccmina folutior in initio gu/' 
Ifus dulcisimox I amaritudine trafit.Echyos utriufgp generis pulegio fimilis.Foliis coronataidrachmis 
duabus ex uini cyathis qttuor daf.lte altera quae lanugie diftinguif ipinofaicui di capitula uiperae fimi/' 
lia funt hccc ex uino di aceto.Quida arcion plonatam uocanncuius folio nullum eft latiusigrandes lap/ 
pas ferentem. Huius radice decodfam ex aceto dant potui.Hyofcyamu contulum cum foliis cx uino da 
tur peculiariter cotra afpidas.NulIa tame romana: nobilitatis plus habet g hierabotanc. Aliqui parifte/ 
reomnoftri uerbenaca uocat.Hseceft qua legatos ferre ad hoftes indicauimus.Hac louis menfa uertif. 
Domus purgacunluftratur^, Genera eius duo funt.Foliofa qua foemina purant.Mas rarioribus foliis. 
Ramuli utnufq! plures:tcnues:cubitaIes:angulofi.Folia minora g quercus.-anguttioraqiidiuifuris ma' 
ioribusicolos glaucusiradix longaitenuis.Nafcitur ubiqi in planis aquofis.Quida non diftinguuntrfed 
unu oino genus faciutiquonia utra^ eofde effedtus habear.Vtra^ fortiunt galliid' peinut i efpofa . Sed 
magni uticp circa hanc infaniunt.Hacpundlos impetrare quceuelintifebres abigcreiamicitias concilia»' 
reinulli^ non morbo mederi, Colligi circa canis ortu deberenta ut ne luna aut lol confpiciaf: fauis ante 
6i meile terrae ad piamentu datis.Circunfcripta ferro effodi finiflra manu:&: in fublime tolli . Siccari in 
umbra feparatim:folia:caulem:radice,Aiuntqp fiaquafpargaf tricliniuiqua maduerit : laetiores conui/ 
£lus fieri, Aduerfus ferpentes coteritur ex uino»Eft ei fimilis uerbafeo haei baiquae faepe fallit^ ea capta: 
foliis minus cadidistcauliculis plunbustfloce luteo.Hac abiecta blattas i fe cotrahitudeoi^ romae blaita 

yiii , 



UBER 

thm uocatut.Lcmoniam faecum la<5ci5 mittitxoncrefccnte gumi modo humidfs locis. Datur den» 
rii podus in uino.Quin 9 fohu nulli ignotu efl:cum etia fraga gignendo comendef. Graeci uocant pen^ 
tapetes fiue chamezcleon fiue pcntaphillon.Cum effodif rubra habet radice. Hsce inarcefeens njgvefcic 
6i angulofa fit.Nomen a numero foliope habet.Et ipfa haerba incipit & definit cum uitae.Adhibetur 
purgadis domibus. Aduerfus ferpetes bibitur 8i eius radix quae fparganion uocaf 8i ex uino albo. Dau 
ci genera qttuor fecit Petronius.Diodotus quae pfequi nihil attineticu fint differentiae duae. ProbatifTi> 
mae in creta mox in achaia 8C in ficcis ubicuiy nacnfoeniculi fimilitudineicadidioribus foliis 6C minori^ 
bus hirfutif^.Oule pedali redoiradice fuauiflimi guftus 8C odoris.Hoc genus i faxofis nafcif meridia 
nis.Reliqua genera ubi^ nafcunf terrenis collibus limitibufqi nec nifi pingui foloifoliis coriandri;cau' 
le cubitaliicapiribus rotudisrfaepe pluribus q ternis radice lignofaifed cum inaruerit fuperuacua.Semen 
eius cymino fimileiprioris milio albu acre odoratum oibus feruens.Secundu priore uehemet ms efl: 
ideo^ parce fummi debet.Si iam maxime tertiu genus facere libeat e fimile ftaphylinotqd paRinacam 
erraticam appellatifemine oblongo: radice dulci.Oia haec & hyeme 3C xflate funt intada qdrupedi nifi 
poftaborms*Ex aliis ufus feminis.Excreta radicis 8i magis ad ferpentes eft.Bibif e uino drachma una. 
Darur 8C qdrupedibus pciiffistTherionarca alia q magica dC in noftro orbe nafcif :fruticofa:foliis fub ui 
ridibus: flore rofeo.Serpetes necat cuicu^ admota fuerit.Et h^c torpore affert.Perfolata qua neo igno 
rat grseci ucro arcion uocat folia habet maiora etia cucurbitis 8C hirfutiora nigrioraq? 8C cralTiora:radi' 
cem alba SC grande.Haec ex uino bibitur denario^ duum pondere.ltc cyclamini radix cotra ferpentes 
oes. Folia habet mfora q hedera nigriora 8C tenuiora fine angulis in qbus albicat macula » Caule exiguo 
inaniifloribus purpureisrradice latarut rapu uideri po(Tit:cortice nigro.Nafcitur in unibrofis.A noffris 
tuber terrae uocaf. In oibus fereda domibus.Si uepecft ubi fata fit nihil nocere mala medicameta Amu 
letum uocant:narrant^ ea ebrietate repfentat i. Addita in uinu 8i radice di ficcata fcyllae moconfcifa re-' 
poniturrdecoquitur^ eadem adcraffitudinem mellis.Suu tamen uenenum inefl ei : traduntq? fi prx' 
gnans radice tranfgrediaCabortum fieri.Eft 5i altera cyclaminos cognomine cifanthemos geniculatis 
caulibus fuperuacuis a priore diftans circa arbores Ic uoluens acinis hederaeifed mollibus.FIorecadido: 
fpcciofoiradicefuperuacua.Acini tantuinufu:gulTuacri:red leri, Siccantur in umbrairufigidiuidunt in 
paflillos.Mihi 8C tertia cyclaminos demoflrata efltcognomie chameciifos uno oino folioiradice ramo/ 
fa:qua pifces necabatur.Sed inter primas celebrat peucedanuilaudatiflimu in lai doniaimox famothra/ 
ce. Caulis efl ei tenuis:logus:foeniculo fimilisiiuxta terra foliofusiradice nigraicraffi graui cdore.Tucco/ 
fa.Gignitur in montibus opacis.Fodif exitu autumni.Placet tenerrima: 8i altilTimae ladices.Hae cona> 
dantur in qternos digytos ofTeis cultellisifundutgi fuccu in umbra capire prius & naribus rofaceo puti 
disrne uertigo fcntiatur.Et alius fuccus inuenif cauhbus adhaerens incififq! manat.Probat cralfirudine 
mellearcolore ruffoiodore fuauiter graui ferues guftu.Et hic in ufu 3i radix:6i decodum eius pluribus 
snedicametis.Succo tamen cfFicacifiimo q refoluitur a maris amygdalis aut rura. Bibirurqi contra fer/ 
pentes 6i ex oleo pundos tuetur.Ebufi quoqi que nemo ignoranfumo fugaf ferpetes, Priuatim aduer 
fatur fcorpioibus polymonisc radix uel alligata ratum.ltem phalangio ac exteris minoribus uenrnaris, 
Scorpioibus ariftolochia agaricum obolis qftuor in uino mixti cyathis totidc.Verbenaca 3i phalangio 
cum uino aut pofca.Ite quinquefoliu daucu.Verbafcu grxei plomon uocant.Genera habet prima duo. 
Albii in quo mas intelligif.Altej^nigrumrin quofoemina.Terhu genus non nifi in filuis inuenif.Sunt 
folia brafficx l3tiora:pilofa:caulis ercdus:cublta!i amplior.Seme nigrum inutile.Radix una crafTirudi/ 
nedigyti.NafcuturdC incapeftribus.Silueftrifolia elelifphaci:alta:ramis lignofis, Sut&plomidcs duse 
hirfuexirotudis foliis:humiIes.Tertia lignitis uocaf. Ab alis aute rhryalis foliis ternis aut cu plurimum 
qternis craflis pinguibufcptad lucerna^ lumina aptis.Aiudi foliis eius qua foemina diximusificus oino 
ro putrefcere.Diflingui genera hxc pene fupuacuum eft:cu fint oia eiufde effedus.Cotra fcorpioncs bi 
bif radix cu ruta ex aqua:magna amaritudine-.fed effedu pari.Telcgonon herba ab aliis fcorpion uocaf 
pp fimilitudine radicis:cuius tadu moriunf fcorpioes.Ira^ contra eope idus bibif.Scorpionc mortuu 
fi gs helleboro cadido linat:reuiuifcereaiunt.Tclegonon oem qdrupedem necat impofita ueredis radi 
cc^olio qdem intra eunde diem qd efl fimile cyclominailpfa geniculata nafcif in opacis,Scorpionibus 
aduerfaf 8i betonicx fuccus ac plataginis.Sut 8i ramis uenena rubetis maxie:uidimufg! pfyllos in certa 
tnine patinis cadefadas admitteres ociore etia q iafpidu pernice, Auxiliaf eis phrynion m uino pota, Ali 
qui neurada appellanalii poterion floribus paruis:radicibus multis neruofis bene oletibus.ltem alifma 
qua alii damafanion:alii lyro appellat.FoIia ei plataginis nifi agurtiora eent:& magis laciniofa; couexa^ 
•n terra. Alias etuenofa fimiliter.Caulefimplici 8i tenui:cubitali:capite thyifi:radicibDdefis:tenuiba: uc 
«leratri nigri: acribaiodoratis; pfguibus.Nafcif f aquofis.Alteji genus eiufde i filuis nigrius maioribus 
foliis.Vfus in radice utrifqi aduerfus ranas 8C lepores marinos drachmx podere in uino potum.Lepori 
marino aduerfaf 3C cyclaminos.Veneni uim canis quo^ rabidi morfus habentrconrra quos em cyno/ 
rhodiiide quo diximus.Piatago ad oes beftia^ morfus, pota at^ illita prodeft . Betonica ex mero uete/ 
ri.Periflereos uocaf caule alto foliato cacumine in aliostcaules fe fpargestcolumbis admodu familiaris. 
VndeSi nomen.Hanc haberes negat latrari a canibus.Proxima ab his malis uenena funtq fibi meripfis 
hoies excogirant.Cotra hxc oia:magicafgp artes erit primu illud Homericu moly.Dein mithridaria 8C 
fcordotis & centauriu.Pota ofa mala medicamenta exigit per aluu.Bctonicx femen in mulfo aut paflb 
ud farine drachma in uim ueteiis cyathisiiiutuomere cogedi ar^ iterum bibeie:iis q quottidie guflent 



VrGESIMVSQVINTVS 

eam nolla nocitara tnaTa mcdicamera tradunt.Poto ueneno ariftolochfa fubiienft eadem mcnfiira qua 
corra rerpetes.QiiinquefoIii fuccus, Agaricu poftd uomuerit denarii podere ex aquje miilfae epthis tri 
bus, Anrhyn hino uocaf fiue pharnanmo Ouc lychnis agria fim ilis aparina? radice nulla flos e hyacinthi 
femine uituIinafiu.Ex hoc punsflos uenufhores fieriinec ullo malo mcdicamero tedi pofle aur ueneno 
fiqs in brachiali habe^rrarbitratur magi.Similiter eaquaeup'eam uocaritraduntqicapundtos comen/ 
darions eiTe fim.?. Arremifia quoqi fecum habentibus negat nocere mala medicameta beftiaue ullam: 
ne fole quidc.Bibit & ha?c ex uino aduerfus opiu> Alligata priuatim potens tradif:potaue adue rfus ra' 
nis.Pencarpu bulbi genus c.Dux eius fpcstcortice rubro alrep^ialte^i nigro papaueri fimile.Sed uis ma 
ior q pnori:utrujp aur excalficiedo.Io cotra danfiotra qua & thus & panaces 8C chironiu peipue .Hoc ue 
ro 6i corra fiigos. Ve^ 8L generat? mcbratiqi fingulis corpo^ morbis remedia fubtexemus.Orfi a capi 
te. Alopecias emedat nympheac 8i cicutae radixrfi una tritx illinantur.Polythricha diftat a callitricha 
luncos albos habet dc folia plura maioragi^Fruricc quoqi maior eft:&: defluente capilli? c6firmat:& den 
far.ltc lingulaca circa fontes nafccstcuius radix admixta cobufta teritur cii adipe fuis nigraend quoq» ex/ 
cip { ut eius fit fuisrqure nunq pepit.Sol deide plurimu confert illirae.Similis ufus cft cyclamini radicis» 
prurigine ueratri radix tollit in oleo dccodta uel in aq.Capitis dolori medef panacis oium genepi radix 
in oleo cotrita, Ariftolochia 8C biberis adalligata horaiuel diutius fi pari poflit comitante balnei ufu.Me 
detur Si daucu.Purgat aur cyclaminos cu meile ? nares additaeSi ulcera capitis fanar illira,Medcf 6C peri 
ftereos.Cilcallia fiue leontice uocaf femen margaritis minuris fimile dependes ?ter folia gradia in mon 
fibus fcre.Huius grana.xv.in oleo maceratu r:at^ ita aduerfo capillo caput ungitur . Fit & ex callitnche 
flernuramentii. Folia funt Icticul* fimilia.CauIes iuncis tenuilTimisiradice minima.Nafcif in opacis SC 
huruidisiguftatu ferucns.Hyfopu in oleo cSrritum phthiriafi rcfiftit 8i prurigini in capite. Eflaiit opti 
mu ciliciu e tauro mote.Dein pamphyliurSi fmy rn£eu.Stomacho contrariu.Pui gateu fico fumptu per 
infe na:cu meile uomitioibus.Putat & ferpentoi idibusaduerfari tritu cum meile & fale Si cum ino.Lo 
ihins no(ur plcriqi fxifiimaucrunt)eade eft qiix Si xiphionraut phafganion qqcufpidi fimilis femine» 
Hibct,n.foha porri rubetia ad radice Si plurag? in caulecapirula pfonis comicis fimilia parua cxerentiV 
bus lingua radicibus pIongis.Nafcitur in fitietibus.E diuerfo xiphion Si phafganion in humid srcum 
primu exit:gladii pbet fpecie caule duil cubito^rradicead nucis audlanac figuram fimbriata:qua effodi 
ante mcfles oporter;ficcari in umbra,Superior pars eius cu thure trita a^uo podere admixto uinorofla 
frafla e capite extrahit:aut fi qd in corpore fuppurar:uel fi calcata funt ofla.Serpetes eade contra uenena 
efficax.Capurin dolore ueratro in oleo uel rofaceodecodlotritoq! ungi couenit. Peucedano ex oleo ucl 
rofacco Si aceto Tepidu hocpdeft Si doloribus qui pleru^ ex dimidia parte capitis fentiunf:8i uertigi/ 
ni.^crungiir Si radice eius fudoris caufa clicicdi.quonia caufiica uis ei cfl.Pfyllion alii cynoidesialii chnV 
Ifalionrafii ficclionialii cynomyian appellanradice tcnuufupuacuaifarmetofumtfabae granis ? cacumini 
busrfoliis coronopodi no diflimilibus:fem?e aut pulidiunde Si nome hoc in baccis . Ipfa hserba ? uineis 
inuen'f.Vis ei ad refrigerandu Si difcutiedu inges.Semc in ufu » Ftori imponif ? dolore Si teporibusrcx 
aceto Si rofaceoraut polea. Ad cacrera illinif acetabuli mefura fextario aquae defat ac cotrahit.Tuc terere 
oporrerrSi cralTitudine illinere cuicu^ dolon Si colleffioi infiamationiqi,Et uulncribus capitis arifiolo 
chia:fra6la extrahens olTaiSi in alia qdem parte corporis:fed maxime e cap!te,Similiter plyftolochia. 

De rbyrellioiSi cetaurca:5i chdidoniatSi panace:6i hyofciamo:Si euphorbio. CA, X» 

Hyfdliu non difnmileapio.Huius radix comanducata purgat capitis pituftas.OcuIopi acietn 
t centaurio maiore putant adiuuari:fi addita aqua foueantur.Succouero minoriscu meile cu/ 

lices nubeculas ofeurirate difcuti:cicatriccs extenuari. Albugines quide etia iumentop^ fiden> 
re.Iarh chelidonia fupradiftis o?bus mire medcf.Panacis radice cu poieta epiphoris imponif. Hyofcya 
mi femen bibunt obolo tantudem meconii adncictes:uinum^ ad epiphoras inhibendas. Adiungut 6C 
gentianse fiiccu:qucm collyriis acrioribus pro meconio mifcenr.Facit claritate Si tuphorbiu in undhs. 
Inftillaf plantagini fuccus lippitudini.Caligines arifiolochia difcum.lbcris adalligata capiti cu quinqifo 
lio epiphorasiSi fi qua ? oculis uitia funricmedat.Verbafcu epiphoris iroponitur.Periftereos ex rofaceo 
ijd aceto:Ad hypochyfis Si caliginem cyclaminon in paftillos diluunt. Peucedani fuccu ut diximus ad 
claritatem Si caligines cum meconio Si rofacco.Pfyllion illitum fronti epiphoras fufpcndit. 

DeanagallidefiueacoroiSi madragora:fiuecircelo:6icicuta:6i cremno agrio: Si molibdena: 
Sicapno:Sialia:8i acoro:Si iride:8icotiledo:Si aizoorSi andrachne:6i eiigero:6i de cphe/ 
merorSi dc labro VenetistSi de ramiculo mcdicinar:6i de oris uitiis. CA. Xf« 
a Nagallida alig corcoron uocant.Duo genera eius.Mas flore phoeniceoifoemina ceruleo:no al/ 

Tiores palmo:frutice tcnerotfoliis pufillisirotudisiin terra iacenbustnafcunf in hortis Si aquo/ 
fis.Prior floret ccrulca.Vtriur^ fuccus ocufopi caligine difeurit cu mdle;6i ex idu eruere Si argema ru/ 
bensrmagis cum attico meile inundis.Pupillas dilatat:Si ideo hoc inungunf ante qbus paracentefis fit, 
lumcnro^t quo^ oculis medentur.Succus caput purgat p nares infufus:ita ut deinde uino colluaf,Bi> 
bitur Si contra angues fucci drachm’a in uino.Mi 9 i ^ Ibeminam pecora uirant. At fi decepta fimilitudi 
ne(flore.n.tantu di(lant)deguftauere:fiatim eam quae afyla uocaf in remedio quaerunr.Ea a noftris fe/ 
rus oculus nuncupatur.Praeripiut aliqui effofluris ante folem ortum priufq quicq aliud loquatur ter fa 
lutare eam :tuc fub>aram exprimere.lta ^ipuas efle uires.De ephorbio fatis didu eft:cuius fuccus lippi/ 
tudini fi tumor erit Jcem abfinthium cu mdie tritumtUc^ beronicx farina couenlet.Et egllopas tinae 

y iiii 



LIBER 

hsetba eodem nole qu* in hordeo hardf tritici folio femine contrito cu farina permixta impofitaq» ud 
fucco.Exprimitar hic e caulibus foliilm praegnantibus dempta fpica:& in trimeftri farina digerif in pa 
ftillos, Aliqui 8C mandragora utebanf .Poftea abdicatur in hac curatioe eft.Sed epiphoris quod cerrum 
eft medetur:6C oculogi dolori.Radix tufa cum rofacco & uino.Nam iuccus mulris oculopi medicam^ 
tis mifcetur.Mandragora alii circaeum uocant.Duo eius genera.Candidus qui 8C masmiger quae foemi 
na exiftimatur. Anguflioribus foliis q ladfucae.Hirfutis di caulibus:radicibus binis ternifue nigris foris. 
Intus albis:carnofis:tenerif 9 pene cubitalibus.Ferunt mala auellanape nucu magnitudine. Er iis femen 
ceu pyrojc album.Hocalii arfentalii moriontalii hyppoplomon uocar, Huius folia alba q alterius lario/ 
ra ut lappati fariuae.Cauent effofluri cotrariu uentu.Et tribus circulis ante gladio circufcribunt . Poftea 
fodiunt ad occafum fpedates.Succus fit 6C e malis 6C e caule decifo cacumine 8i radice. Pundlis apta aut 
decoda utilis haec uel furculo.Concifa quo^ in orbiculos feruaf in uino.Succus no ubi^ inucniturrfed 
• ubi potcftrcirca uindemias quaerif.Odor grauis ei fed radicis 8C mali grauior.Mala matu rara in umbra 

ficcatur.Succus ex iis fole denfaf.ltem radicis tufa’:uel in uino nigro aut tertias decoiSar. Folia feruarur 
.in muriis efficacius,Alias roratium fuccus peftis eft.Sic quo^ noxiae uires.Grauedine afferunt etia olfj 
dlu:qq mala in aliis terris mandantur.Nimio tamen odore obmutefcunt ignaruPotu quide largioreec 
moriunrur.Vis fomnifica pro uiribus bibentium.Media porio cyathi unius.Bibirur &: contra ferpen-' 
tes:8C ante fedl:.ones undlionef^ nefentiantur.Ob haec fatis eft aliquibus fomnum odore quaefifle.Bibi 
fur 8i pro helleboro duobus obolis in mulfo. Efficacius helleborum ad uomitioes Si ad bilem nigram 
extrahendam.Cicuta quoqp uenenu eft:publica athenienfium poena inuifa . Ad multa tamen ufus non 
omittendi»Seme habet noxium.Caulis aute eff uiqdis:8C urit plerug^ ut tn plaranfs.Lenis hicSC genicu 
latus ur calami nigricans.A!tior fsepe binis cubitis:in cacuminibus ramofus . Folia coriandri tenuiora; 
graui odoraru.Semen anifo craffiustradice concaua nullius ufus.Semini &: foliis refrigeratoria uis.quae 
fi enec 3 t:incipiutaIgereabexrremitatibuscorporis.Remcdium eftrpriusq perueniarad uitalia: uini na 
.itura excalfadoria.Sed in uino pota irremediabilis exiftimaf.Succus exprimif foliis floribufqirtuc enim 
maxime tepeffiuus eff Si melior.Semine trito expflus Si fole denfatus in paff illos necar ifanguine expiff 
lando.Hic altera uis.Et ideo fic necatoje maculae in corporibus apparent. Ad diffblucnda medicameta 
Mtunf illoproaqua.Fitexeoad refrigerandu ffomachum malagma.Praecipuustameeff ad cohibedas 
epiphoras aeffiuas oculorug^ dolores fedandos circulitum.Mifcef colIyriis.Eralios oSs rheumatifmos 
cohibef.Folia quoqt rumore ocm dolorem^ Si epiphoras fedanr.Anaxilaus aueffor eff mammas a uic 
ginirate illitas lemper efl*e ftaruras.Quod certum eft:lac puerperap^ mammis impofita extiguitiVene^ 
xem^ reff ibus circa pubertatem illita, Remedia liberationi qbus bibenda cenfefmo equidem prscipp 
mus.Maxima uis terrae partho^:moxlaconicae:creticae:afi3ticac.In graecia uero megaricsecdeindeattP 
cx.Cremnos agrios gremias tollit oculorum impofitusttumorem quo^ polenta addira.Nafcif uulgo 
molibdenandeft plumbago etia in aruo:folio lappatircraffa radice hifpida.Htec comanducaratfi oculis 
fubinde religatur:plubum quod eff genus uitiiiex oculis rolIit.Capnos prima qua pedes gallinaceos uo 
<ant:nafcens in parietinis:6i faepius ramis tenuiffimis fparfifg?:flore purpureo uiridis:fucco caligine dif 
fcutir.Ira^ in medicamento oculo^ additur.Similis Si nomine Si effeflu alia eff capnos fruticofa pre^r 
nera foliis coriandrircineracei colons:flore purpureo.Nafcif in hortis Si fegeribus hordeaceis.Claritate 
facit inuniffis oculis delachrymatione^ ceu fumusiunde nomen accepit.Eade euulfa palpebras renafei 
,phi^r.Acoron iridis folia habet angurtiora tantu Si logiore pediculoiradices nigrastminufq! uenofas. 
Cxtero Si has fimiles irridis:guff u acres:odore no ingratas:ru(ffu faciles.Optimac poticaerdein galatiese 
mox cretic£C.Sed priac i cholchide iuxta phafin amne:&: ubicu^ i aquofis.Recetibus uirus matus q uc'' 
tuftis.Creticac cadidiores ponticis.Siccanf utribus in umbra digytalibus fruff is . Necno inueniunf qui 
oxymyrfine radice acoron uocar.Ideo^ quidam hac acron agrion uocare malunt.Vis ei ad calfaciendiS 
extenuandum efficax contra fuffufiones & caligines oculopc fucco eiufdem pororcontraq! ferpentes.Co 
tylodon paruula haerba cauliculo tenero: pufillo pingui folio:& coxendices.Nafcitur i maritimis petro 
fifm uiridis:radice oliuce modo rotunda.Oculis medetur fucco.Eff aliud genus eiufdem fordidis foliis: 
latioribosrdenfioribufm circa radicem uelut oculum cingentibus:afperrimi guff ustlongiore caule : fed 
pgracili.Vfus eius ad eade q iridis.Aizoi duo genera:maius in fidfilibus uafculis ferif:qd aliq buphthal/ 
mon uocarialii zopthalmo alii erogeneron:qd amatoriis coueniat. Alii hypogefoniquonia in fuggruti' 
dis fere nafcif.Sunt q ambrofia potius uocant:& qui amerimnon.ltali fedu magnu:aut oculuraur dygi/ 
lellu.Altegi minufculu:qderitheles uocanttalii tnthelesrquia ter florear:alii chryfothelesraliqui ifoeres. 
Sed alii itali fedumralii aizoum.Vtrum quonia uireatfemper. Aliqui femper uiuum.Maius Cubiti altir 
tudine excedit craflitudineplufq pollicari. Aliud in cacumfe linguae fimilecarnofum.pinguerlargoruo' 
co:IatJtudine pollicari. Alia in terram conuexaralia ftantiarita ut ambitu effigiem imitetur oculi. Quod 
minus eff:in muris parietinifm nafcif:6C tegulis.Fruticofum a radice:8C furfum ufm ad cacumen.Foliis 
anguffis munocratis:fuccofis:palmo alro caule:radix iutilis.Huic fimilis e:qua gr^ci andrachnen agria 
uocant.Itali illecebra pufillis latioribus foliis Si breuiori cacumine. Nafeitur in petris:6C colligitur cibi 
caulinOium harum uis eademtperfrigerare Si aftringere , Medetur epiphoris folia impofita:uel fuccus 
inuncffus.Purgantenim ulcera oculorum explenrm:& ad cicatricem perducunt palpebras deglutinanr. 
Exdem capitis doloribus medentur:fucco uel folio teporibus illitis • Aduerfantur phalangiorum idi/ 
bus. Aconito uero maius aizoum ^ipue. A feorpionibus quoque ferri id habentem' negant«Medentuc 



VIGESIMVSSEXTVS 

fif aoiPiam doTori.Iffm fucctas hyorcyami modice.Itcm achilea;:&:mmoricentaureap:8^ plantagfnts pea 
cedam' cum rofaceo 8i meconio. Acori fuccus cum rofa.Ofs autc ftngili calefadus mfundif. Cotylecioh 
er infundif purulentis cu medulla ceruina calefadla.Ebuli radices trirae 8i fuccus linteo colatusimox in 
fole denfatus Si cu opus eft rofaceo dilutus 8C calefadtus parotidas.Verbenaca quo^mte planrago fanar: 
irc fidentis cu axungia ueteri,Nariu ozenas emedat ariftolochia cu cypero.Dentibus remedio funt pa' 
racis radix comanducataipcipue chironiaerite collutis fucco.Radix hyofcyami ex aceto maducata . Ire 

f )olymoniae comanducanfiSC plaraginis radicesiaut colluutur in aceto decodtx fucco.Er folia funt uti' 
ia.Vel fi finguine gingiuae putrefcant:uel femen eiufde apoftemata Si colledioes gingiuatum fanat.Et 
ariftolochia gingiuas dentefue confirmat.Verbenaca cum radice manducata Si decodae ex uino aut ace 
to fuccus collutus.Ire gnquefolii radices deco(5ae ad tertias uino aut aceto.Prius uero q decoquaf aqua 
marina aut falfa lauanf.Decoilu diu tenedil in ore.Quida cinere qnquefolii fricare malunt.Et uerbafci 
radix decoquirur in uino ad colluendos detes.Et hyfopo colluutur:& peucedani fucco cu meconio uel 
radicu anagallidis magis foeminae fuccorab alrera nare qua doleat infufo.Erigeron a graecis: quae a no/" 
liris uocaf fenecio.Hac fi ferro circufcripta effodiat aliqsirangatqi ea dente & alternis ter defpuatac re-' 
f)onat in eunde loci1:ita ut uiuat haerbaiaiut dente eu poftea non dolitu^.Hxrba cft theriflagu fpccie SC 
molIitia:cauliculis fubrubicudis.Nafcitur Si i tegulis Si i muris.Nomc hocgracci dederunt:qa uere ca' 
nelcit.Caput eius numerofa diuidifur lanugineiqualis efl fpinae inter diuifuras exeute.Quare eam CaP 
limachus acanthida appellatralii pappum, Nec deinde graecis de ea coftat. Alii erucae foliis elledixerunt; 
alii roboris;fed minoribus multo.Radicealii fuperuacuatalii neruis utili:alii potu ftraguIante.E diuer' 
fo quida regio morbo cum uino dederunr.Et contra omnia ueficx mtia.ltem cordis & locineris.Reni 
bus extrahere harenam dixere.lfchiadicis drachmam cum oxymelliteab ambulanoe ,ppinauere,Tor' 
minibus quoqi in paflb utilillimaipcordiis etiateibo ex aceto eam pdicantes fercntefgi in hortis.Nec de 
fuere q & alterum genus facerent.Nec quale eiTetdemonftrarent contra ferpentes in aqua bibenda ede 
damqi comitialibus dantes.Nos eam romanis experimentis pufusdigerrimus.Lanugo eius cum cro 
co Si ex'guo aquae frigidae trita illinit epiphoris.Tofla cum mica falis ftrumis.Ephemercn folia habec 
Lilmfed minora:caulcm pareiflorem c*ruleum:femen fuperuacuuni:radice una digytali craffirudirie: 
dentibus praecipuam concifam in acetoidecodlamqi ut tepido coIluatur.Et ipfa et radix mobiles fiftit, 
Cmis &exefis imprimitur.Chelidoniae radix ex aceto trita continet ore.Erofis uerattu nigru iponif» 
Mobiles dentes utralibet decodla in aceto firmanf.Labru uenereu uocant in flumine nafi.crc.Eft ei uec 
miculus q circa dentes ligaf:aut cauis dentiu caera includitur.Cauendu neeuulfa haerba terra tagar.Ra-' 
liuculum uocamus qua gracci uatrachion»Gencra eius quartuor.Vnu pinguioribus q coriandri foliis: 
ad latitudine maluaeaccedctibus:coloreIiuido:caulcalbo:gracili;&radiccalba.Nafcirur in limitibus 
hurnidis Si opacis. Alterum foliofius pluribusfolio^incifurisialtis caulibus.Terriu minimu eftrgraui 
odoreiflore aureo,Quartu Hmile huic flore lutco.Oibus uis cauftica fi cruda folia iponanf : puftulafip 
ut Ignis faciut.Ideo Si lepras Si pforas utuntur ad tollenda ftigmata,Oufticifqi oibus mifcent.Alope 
Ciis i'ponunt:celeriter remouentes.Radix in dolore comandurara diutius rupit dentes.Eadc ficca cocifa 
llernuramentum facit.Noftri haerbarii ftrumeam uocantrquoniam medetur ftrumis Si panis parte in 
fumofufpenfj.Credunt^ea rurfus fata rebellare quae curauerintuitia.Quo celere & plantagine utun 
tur.Oris ulcera inrusfuccus plantaginis emedat & folia radicefgicomaducataiuelfireumatifmo labo 
ret os.Vlcera fetorem^ quinquefoIiu.VIcera pfyllium,Copofita quoqj ad fetorem uel maxime puden 
dum uitium trademus.Ergo folia myrti Si lentifci pari podere gallae iyriacae dimidiu podus fimul ter/ 
re in uino uetufto fparfa madere matutino oprimu eft.Vel hederae baccas cu cafia & myri ha pari pode 
re ex uino,Naribus urilifllmu eft dracotii feme corticu cx mellext fi carcinomata i lis funt, Sugillata hy 
fopo emedanf, Stigmata in facie raadragora illita delet. 

CAIIPLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER.XXVI, PROHEMIVM 



Reliquae per morbo 9 ^ genera medicinjc:&: de nouismorbis:& de lichene quid fit:6i quando pri 
muminitaliacoeperinti&decarbuculoi&deelephantiafu&colo. CA. I. 




ENTIT ET FACIES HOMINVM NOVOS OMNIQVE AEVO 
priore incognitosnonitaIiaemodo:uerumetiam uniuerfse prope euro' 
pae morbos. Tunc quo^ nec tora italia nec per illyricum galliafuc aut hiP 
panias magnopere uagatos:aut alibi qromaecirca^ fine dolore quidem 
ullo:aut fine pernicie uitaeifed ranta foeditate ut quaecungi mors pt aeferen 
da eflet,Grauiflimu ex iis lichenas appellaueregraeco nomineilatie quonia 
a mento fere orieba urioculari primum lafciuia:ureft procrax natura 
multorum in alienis miferiis,Mox Si ufurpato uocabulo menragramioc 
cupantem multis Si Ituirusitotof^ uti^ uulrus oculis tantum imunibus: 
defeendentem uero Si in colla pedluf^ ac manus fcedo cutis furfure.Non 
fuerat haec lues apud maiores patref^ noftros.Et primum Tiberii Claa 
dii CxfarispriQcipatu medio Kcepiic in italia quodam Perfino equite coi 



LIBER 

twano qaaeftorio fcribacum in afia apparuifTetnnde contagionem efusimportante.Nerenrerefdma 
Iu foeminaeaut feruitia:plebcfq? humilis 8i raediaifcd jicercs ueloci trafitu olculumaximefediore mul 
toj^rqui perpeti medicinam tolerauerant cicatrice g morbo. Caufticis nagi curabafrnec nifi uf^ in ofla 
corpus exuftu efTet non rebellante tedio«Aduenerunt^ ex aegypto genitrice taliu uitiog^ medici hac fo 
Ia opera afferentes magna fua ^a.Siquide certu efl Manilium Cornutii ex ptonis legatu agranicae ^ui 
Ciae fe{Iertia.cc.elocafle in eo morbo ad curandu fefe.Accidit^ fepius : ut noua contra genera morbe^ 
gregarim fcntirenf.Quo mirabilius gd pdeft reperirr/aliqua gigni repente uitia terraiji in parte certa: 
certiig? mebrif hominuiuel aetatibustaut etia fortunis tang malo eligcteihac i puerisigrafraritilla i adul 
tisrhxc proceres fentirenlla pauperes.L.PauIo.Q.Martio ceforibus primu in italia carbunculum ucnif 
fetannalibus corcriptum eft peculiare narbonenfis ^uinciae malumiquo duo cofulares obiereteonden'' 
libus h*c nobistEode anno lulius Ruflfust&tQ.Locanius Baflusnlle medicorum infeiria fcdusihic ue 
ro pollice leuae manus euuifo acu ab femctipfo tam paruo uulnere ut uix cerni polTet.Nafcitur in occul 
tinimis corpo^ partibus:& plerugi fub lingua duricia rubens uariis modisifed nigricans capite alias li' 
uida corpus intendens ne^ inrumefcens:finedoIore:finepruritu:fineaIiog fomni indicioiquo graua^ 
tos in triduo aufcrt.aliquadoSi horrorem afferensicirca^ puftulas paruasirariu'^ feriens flomachum, 
Faucefqicum inuareritocifrimeexanimans.DiximusclephanriafinantePompeiimagni jetatem non 
accidifTe in italiaidi ipfam a facie faepius incipientem.ln nare prima ueluri lenticula mox inualefccnte p 
cotum corpus maculofa uariis coloribus 8i inaequali cute alibi craflaialibi tenui dura ceu fcabie afpera: 
ad pofte^ueronigrefcenteiSC ad ofia carnes apprimcteintumefcetibusdigytis in pedibus manibuf^, 
Aegypti peculiare hoc malumiSi cum in reges incidiflet ipopulis funebre.Quippe in balneis folia repe-' 
rabantur humano fanguine ad medicina ea.Et hic gde morbus in italia celeriter reflindlus cfttlicut & il 
le que gemurfam appellauere prifei inter digytos pedu nafeete ena nomine oblitterato, Idipfum mira-' 
bileialios defincre in nobis morbostalios durareificuticolu, Tiberii Cxfaris principatu irrcpfit id malii 
Nec quifg prior iperatore ipfo fenfitimagna duitatis ambage cu edido eius excufantis uahtudine lege-' 
ret nomen incognitum.Quid hoc effe dicem usiautqs deorum iras ;'Parum,n.cranthol extera morbo 
ru gencrarcu fupra,ccc.eent:nifi et noua timeret, Neg? ipi holes pauciora fibi opere fuo negocia ipoi tat« 
Hxcapd prifcos eratq memoramus remedia medicina ipa quoda mo re^ natura facidedC diu fuere. 

Laus Hippocratis. CA ,11« 

Ippocratis certe qui primus medendi prxeepta clariflime condiditireferta hxrbarum mentio 
h ne inucnimus uoIumina.Nec minus Dioclis Carifti qui fecundus xtate famagi extitit. Irem 
PraxagoredcChryfippiiacdeinde Erafiflrati.Er^hilo quidem gg fubtilioris ledx conditori 
ante omnes celebratam ratione eam paulatim ufu efficacifumo rerum omnium magiftro peculiantec 
utiqp medicinse ad uerba garrulitateg? defcedente, Sedere na^ in iis fcholis auditioi occupatum gratius 
cratig ire per folitudines:6<: quxrere hxrbas alias aliis diebus anni. 

De noua medicina 8C Afclepiade medicoidC qua rone uetere medicina mutauerit. C A. III, 

Vrabat tamen antiquitas firma: magnafq? confeflx rei uindicabat reliquias : donec Afclepia/ 
d des a:tare magni Pompeii rhetoricx magifterrncc fatis 1 ea arte quxftuofus ut ad alia faggacis 

ingenii huc fe repente conuertittatg? ut neceffe erat homini g nec id egifletinec remedia noflec 
oculis ufug; percipieda torrenti ac meditata quortidie oratione blandiensiomnia abdicauintotagi me^ 
dicinam ad cafum reuocando coniedluram fecit. Quingi res maxime comunium auxilio^ profefliiSrf 
Abftinentiam cibi:a!ias uini:fricationem corporis:ambularionem:geftatioef^:cum unurquifg) femet/ 
ipfum fibi prxfiare poflet intelligere. Fauentibus cundfis ieflent uera: qux facillima eranr:uniuerfum 
prope humanum genus circuegit in fe:no alio modo g fi cxlo emiflus aduenifiet . Trahebat : prxterea 
mentes artificio mirabili uino promittendo xgris dando tempeftiue tum frigidam aquam,Et quonia 
caufas morborum prior fcuran.Herophilus inlbtuerat:uini rationem illufirauerat Cleophantus apud 
prifcosripfe cognominari fe frigidam dando prxferens & ut audior eft.M.VarrQtalia quogi blandime' 
ta excogitabat in fufpendedo Icdlulosrquorum iadatu aut morbos extenuaret.aut fomnos ailicei et : i5 
balneas auidilTima hominum cupidine inriituendo:& alia multa didu grata atg^ iucunda magna au/ 
doritate nec minore fama:cumoccunflet ignoto funeri: relato homine abrogo atque feruato:nequis 
leuibus momentis cantam conuerfionem udam exiftimet . Id folum pofiumus indignari unum ho' 
minem c leuiflima gente fine opibus ullis orfum uedigalis fui caula repente leges falutis humano gene 
ri dedifle:quas tamen poflea abrogauere multi, Afclepiadem uero adiuuere multi:quorum cura nimis 
anxia 8i rudi aut obruendi xgros uefte fudoref^ omni modo ciendi.Nuc corpora ad ignes torrendo: 
folefue aflidue quxrendo m u tbe umbrofa:immo uero tota italia imperatrice tum primu penfili bal/ 
nearum ufu ad infinitum blandiente. Prxterea in quibufdam morbis medendi cruciatus detraxinuc 
anginis quas curabant in fauces organo demiflc,Damnauit merito & uomitiones tunc fupra modun* 
frequentes. Arguit 8C medicamentorum potus flomacho inimicos: quod ed magna exparte uetitum* 
Itagp nos in primis qux funt flomacho utilia fignemus. 

Irrifiomagicx artis de lichenei&tapfia. CA, IIIL 

Vper omnia adiuuere eum magicx uanitatcs:in tantu euedae ut abrogare hxrbis fidem cun/ 
f dis pollent. Aethiopide hxrba amnes ac ftagna ficcari coniedu . Tadu claufa omnia aperi/ 

ritAchemenidecomedainaciemhoflium trepidare agminaiac terga uertere . Latacen dari 



VIGESIMVSSEXTVS 

folifam 3 pctfatt rege Iegstis:ut quocungi ueniflent om mum rerutti copi3 abuttc!arent:ac molta fimf 
lia. Vbi nam iuaefuere:cum Cimbri teuroni^ terribili Marte ulularent^autcum Luccullus tot reges 
magorum paucis legionibus fternereti’ Cur ue romani duces primam femper in bellis ratione comet 
tiorumhabuerej’Cur Hercules Cacfaris miles in pharfalia famem fentinfi abundantia omnis contin»' 
gere unius hajrbac fbelicitate poteratc'Non (atius fuit Aemilianum Scipionem carthagims portas haer-' 
ba patefacereiq machinis clauftra per tot annos quatere.Siccenturaethiopide pontinaj paludesrtantuqp 
agri fuburbanae reddatur italue.Nam^ apud eundem Democritum inuenitur copofirio medicamen' 
ri:quo pulchri boni^ & fortunati gignantur liberi. Cur nunqperfarum regi talis eft dedita. Mirum 
eftprofedo hucuf^ prouecflam crudelitatem antiquorum faluberrimis ortam initiis:fiin ulla re mo 
dum humana ingenia nouiflenr.Atqui nos hanc ipfam medicinam ab Afclepiade repertam fuo loco 
probaturi celTemusieuedtam ultra magos etiam.Sedhajc eft omni in reanimorum conditio:ut a ne' 
cellariis orfa primum cuniftauenerint ad nimium. Igitur dcmonftratarum priore libro haerbarum re 
liquos effeiftus dicemustadiiciemuf® quas ratio diiftauerit.Sed in lichenis remediis atgi ta foedo etiam 
malo plura undiqi acetuabimus :qq non paucis iamdemonftratis. Medetur ergo plantago trita. 
QuinquefoIium.Radix albuci ex aceto.Ficulni caules aceto decocfti.Hibifci radix cum glutino & aceto 
acri decodla ad quartas.Defricantur etiam pumice,Et rumicis radix trita ex aceto illinitur.Et flos uifci 
cum calce fubacftus,Laudarur8<:tithyraalum cum refina decocftum.Lichen uero hsrba his omnibus 
praefertuninde nomine inuento.Nalcitur in faxofis folio uno ad radicem latoicaule unoiparuo: longis 
Foliis dependentibus,Hxc delet & ftigmata,Teritur cum melle.Eftaliud genus lichenis petris tantum 
adhaerens ut mufeusiqui ipfe illinitur.Hic & fanguinem liftit uulneribus inftillatus : & colledliones 
illitus.Morbum quo^ regium cum meile fanat ore illito & lingua.Qui ita curatunaqua falfa lauari iu 
benturiungi oleo amygdalinoihortenfibus abftinere.Ad lichenas 6^ tapfise radice utuntur trita ci5 mei 
le. Anginae & argemonia medetur fumpta ex uino.Et hyfopum cum uino decoflum & gargarizatum 
Peucedanum cum coagulo uituii marini sequis parnbus.Perfonara cum muria ex oleo trita uel fub 
lingua habita.Ite fuccus de quinquefolio potus cyathis tribus.Hic & oibus fautium uitiis medetur gac 
garizatus.Verbafcum priuatim tonfilis inaqua potum. 

Ad ftrumas:&: ad dygitostd: ad pc<ftus;& ad tuflim medicinae. CA, V* 

TrumispIantago,ChcIidoniacum meile & axungia. Quinquefolium.Et radix perfolarae.lrc 
f cum axungia operitur folio fuo impofita.ltem artemifia.Radix mandragorae ex aqua.Sideri 

tis lata folia clauo finiftra manu circumfofla adalligatur cuftodieda fanatisme rurfus fata diro 
barbatiorum fcelere ut in quibufdam repellet,Quod & in iis quos artcmifia fanauerit praedici reperio 
Ite in iis planto,Damafc6e quse Si caucalis uocatur fub folftitio colledta fponirur ex aqua cselefti folium 
itritu uel radix cum axungia tufa: ita ut impofita folio fuo operiatur, Sicdiad oesceruicis dolores tu' 
moref^ quacun^ in parte:Bellis in pratis nafeituriflore albo aliquatenus rubente,Hac cu artemifia il' 
latam efficaciore produnt.Condurdon hserba folftitialis flore rubeo fufpcfa in collo coprimere dicitur 
ftrumas.Ite uerbenaca cu platagine digytope uitiis oibus:&: priuatim pterigiis.QuinquefoIiu medetur 
pedtoris uitiis.Vel quod grauillimu eft tulTisrhuic medetur panacis radix in uino dulci,Succus hyofcya 
mi etiam fanguinem excreantibus. Nidor quo^ accefi tulTientibus,Item feordotis mixto naufturtio 
tefina cum meile tufa arida.Facit Si per fe faciles excreationes,Ite centaurium maius & fanguine reiicie 
tibus.Cui uitio Si plantaginis fuccus medetur, Et betonica obolis tribus in aqua contra purulentas:c6' 
trat^ cruentas excreationes,PerfoIatse radix drachmx poderis cu pineis nucleis.xi.Peucedani fuccus pe 
fioris doloribus Si acorum fubuenit,Et ideo anridotis mifcef.TuiTi daucum.Ire fcyrhiaca hatiba . Ea 
demii omnibus pedtoris uitiis tufti Si purulenta excreantibus obolis tribus in paflb. 

De uerbafco & chameleuce uel tuftilagine:& becchio. 

Si aquilegia:&: faluia, CA, VI. 

Otidem obolis bibitur uerbafcum:cuius flos aureus , Tanta huic uis eft:ut iumentis etiam no 
C tuflietibus modo:fed illa quogp trahetibus auxilicf potus.Quod Si de gentiana repio , Radix 
cacaliae qua: tuflilago dicitur comanducata Si in uino madefadia no tuffi tatu ; fed Si faucibus 
prodeft.Hyfopi quo^ quin^ ramis cu duobus rutae Si ficis tribus decodiis thoracem pu rgat . Tuftim 
fedat bechiomqua: Si tuflilago dicitur.Duo eius genera ,Silueftris ubi nafeitur fubeffe aquas credunt: 
Si hoc habent fignum aquileges .Folia funt maiufcula q hederae gntoiaut feptimoilubalbida a terra Iu 
perne pallidaifine cauleifine floreifine femine radice tenui.Quidam eandem elle bechion Si alio nomi ' 
ne chameleucen putanuHuius, aridae cum radice fumus per arundinem hauftus aut deuoratus uetere 
fanare dicitur tuflim, Sed in fingulos hauftus paflum guftandu eft. Altera a quibufdam faluia appellaC 
fitnilis uerbafco conterif ea Si colata calefacit:atqi ita ad tuftim laterifgp dolores bibif,Contra feorpioes 
eadem Si dracones marinos efficax.Contra forpentes quo^ ex oleo perugi ea ^deft, Hyfopi fafciculus 
cum quadrante mellis decoquitur ad tuflTim. 

Ad lateris dolores:&pedIoris:ad orthopnoeas ad iocineris doIorem:cordis dolo 
ri pulmoni urinae tuflipedtori ulceribus renibus epaticis:ad uomitiones ad 
fingultus pleureticis lateri, CA. VII, 

I Ateris 8i pedloris dolores uerbafcum cum ruta ex aqua,Betonicae farina bibitur ex aqua ca' 

ltda,Stomachum corroborat feordotis ruccus:centaurium igentiana ex aqua potae.Plantago 





UBER 

autem per fe fampta in cibo cu lente halicaeue forbitione.Betonica alias grauis flomacho uitia tamc fa 
nat pota uel foliis comanducatajtcm ariftolochia pora*Agaricum manducatum ficcu ut ex interuallo 
merum forbeatur.Nymhea hcraclea illita. Peucedani fuccus . Pfyllino ardoribus imponitur uel cote/ 
lydon trita cum polentaruel aizoum.MoIon fcapo eft ftriato folii mollibus paruis radice quattuor di> 
gytop^:in aqua extrema alii caput eft. Vocatur a quibufdam fyromex uino ftomacho 8i difpnoeat me/ 
derunCentaurium maius eligmate.Plantago fucco uel cibo.Eetonicae tufae podo libra mellis attici fe/ 
muncia ex aqua calida quottidie bibentibus. Ariftolochia uel agaricon obolis ternis ex aqua calida aut 
lacfte afini pota.Ciflanthemos ad ortopnoeas bibitur.Item hyiopu.Et afmaticis.Peucedani fuccus in io 
cineris doloribus 8i pedoris laterifgp fi febres non funt.Sanguine quo^ expuenribus fubuenit agaricu 
uidoriati podere tritum 8i in mulfa quingp cyathis datum> Ide Si amomo facit.locineri priuatim teu// 
cria bibitur recens drachmis quattuor in pofcae hemina.Betonicx drachma una in aqua calida cyathis 
tribus ad cordis uitiatin frigida ^athis duobus, Quinquefolii fuccus iocineris Si pulmonis uitiisifan.*? 
guineij reiicientibus 8i cuicu^ (anguinis uitio intus occurrit locineri anagalides mire profunt.Capnio 
haerbam qui edererbilem p urinam trahunt.Acoron iocineri medef thoraci quogs 8i prsecordiis.Cau 
cum quae & ephedrarab aliis anabafis uocata nafcif uentofo fere tradu fcandens arbore:8c ex ramis p/ 
pendens folio nulloxirris numerofa q funt iunci geniculatiiradice pallida.Datur ex uino nigro auftero 
trita ad tuflimifufpiria tormina 8i forbitione fada in qua uinum addi conuenir.Ite gentiana madefada 
pridie contrita denarii podere in uino cyathis tribus,Geum radiculas tenues habet nigras bene olentes 
fvlederur non modo pedoris doloribus aut laterisifed 8C cruditates difeutit iucudo fapore . Verbenaca* 
ucfo oibus uifceribus medef lateribus pulmonibus iocineribus thoraci. Peculiariter aute pulmonibus 
6i quos ab iis phthifis tetat.Radix uero herbse cofiliginisiqua nup inuenta dixiusrfuu qde & pecori oi/ 
um remediu pfens e.Pulmonu uitio uel traieda tatu in auicula.Bibi debet ex aqihaberig; in ore affidue 
fub ligua,Supficies huius herbas an fit i aliquo ufu adhuc icertu e,Renibus,pdeft plataginis cibus. Beto 
nicx potus.Agaricu potum ut in tufli,Tripoliu in maritimis nafcif faxis.ubi allidit unda : ne^ in mari 
ne^ in ficco folio fatis crafliorc: palmo alto in mucrone diuifoiradice alba odorata crafla calidi guftus* 
Datur epaticis in farre codaiHaec herba eadem uidef quibufdam quae poliii de qua fuo loco diximus* 
Syomphana uel cromphena alternis uiridibus rofeif^ per caulem foliis i pofca (anguinem reiicietibus 
medetur, loniceri autem herba melandryum nafcens in fegete ac pratis flore albo odorata.Eius caulicu 
Ius conteritu r ex uino uetere,Item herba chalcetum e uineis contrita imponitur.Faciles pracftat uomi/ 
tiones radix betonicae hellebori modo quattuor drachmis in pallo aut mulfo , Hyfopum tritum cum 
meile utilius praefumptonafturtio aut irione,Melomonium denarii pondere Eft &pfylllbusladeus 
fuccus qui denfatus in gummi fumitur cum meile fupradido pondere praccipueqp bilem trahit, Rue 
fus fiftunt uomitionem cyminum:fiIueftre:betonicae farina fumuntur exaquaiabfterguntqi faftidia: 
cruditatefque digerunt daucum betonicae farina ex aqua mulfa: plantago decoda caulium mo/ 
do.Singultus hemioniu fedat,Item ariftolochia.Sufpiria dimenus,Pleureticis 8i paripneumonicis cen/ 
taurium maius. Item hyfopum bibitur,Pleureticis peucedani fuccus,Halus autiqua galli fic uocantiue 
neti cotonea medetur laterititem renibus conuulfifcp 6i ruptis.Similis eft cunilae bubulae cacuminibus 
thymo dulcis:& fitim fedattrarae radicis alibi albse.alibi nigrs.Eofdem effedus lateris doloribus ha.^ 
bet chamerops:myrteis circa caule geminis foliis capitibus graeculae rofe ex uino pota.lfchiadicos doy 
lores Si fpins leuatagaricum potum ut in tulTi,Ire& fthoecadis aut betonicae farina ex aqua mulfa. 

De omnibus uitiis uetis Si remediis:& eoge quae circa uel intra funt:8d 
dealuofiftendauelfoluenda, CA, VIII, 

Lurimum tamen negocii humano generi aluusexhibet.cuiuscaufa maior pars mortalium 
p uiuit , Alias enim cibos non trafmittit:alias non continet : alias non capitialias non conficit, 
Eo <5 mores uenere:ut homo maxime cibo pereat.Peftimum corporum uas.Inftat ut credi/ 
tor:& faepius die appellat. Huius gratia praecipue auaritia expetifihuic luxuria condifihuic nauigaf ad 
phafinthuic profunda uada exquirunf,Et nemo uilitatem eius aeftimat cofumationis foeditate . Ergo 
rumerofiflima eft circa hanc medicinae opera.Siftiteam fcordotis recentis drachma cum uino trita uei 
decoda pota,Polemonia quogp Si dyfentericis ex uino datur.Verbafci radix pota ex aqua duorum di/ 
gyrorum magnitudine,Nympheaeheracliae femen cu uino potu. Radix fuperior exyphio drachmae 
pondere ex acero.Semen plantaginis in uino tritutuel ipfa ex aceto coda:aut aqua ex fucco cius fumpt^ 
Item cum lenticula codatuel aridae farina infperfa potioni cum papauerc tofto & trito , Vel fuccus in/ 
fufus aut potus betonicae in uino ferro calefado» Eadem coeliacis in uino auftero datur. Is Si iberis 
imponiturutdidumeft.Tenafmoradix nympheaeheracliaeeuinobibitur . Pfyllum i aqua cumra 
dicibusdecodum.Aisoi fuccus aluum fiftit:& dyfenterias Si tineas rotundas pellit, Symphytis ra/ 
dix dyfenteriam fiftit,Ircm dauci, Aizoum foliis contritis ex uino torminibus refiftit. Alcmeae ficcae fa 
tina torminibus pota cum uino. Aftragalus folia habet longa incifuris multis:obliqua circa radices;cau 
Iem.iii,aut,iiii,foliorumpIenos:florem hyacinthiiradices uiolofas;implicatas:rubras:pr£eduras.Nafd/ 
tur in petrofis;apricis:& lifdem niualibusificut pheneo archadice. Vis ei ad fpiftanda corpora, Aluum fi 
ftit radix in uino pota : quo fit ut moueat urinam repercuffo liquoreificut plera^ qu« aluum fiftunr. 
Sanat Si dyfcntericos in uino rubro tufa, Difficile autem tunditur.Eadem gingiuape fuppurationi uti/ 
liftima eft fotu,ColIigituc exitu autilni cii folia amifecit.Siccaf in umbra.Et ladano fiftif aluus utro$: 



VIGESIMVSSEXTVS 

Qnod in Tegetibus naTdtur contuTo 8C cribrato bibirur ex aqua mulfaiite nobili e uino.Ledott appelfaf 
hscrbaex qua ladanum fit in cypro barbis caprarum adhaEreTcens.Nobilius in arabfa.Fitiam et in fy/ 
ria ar® africatquod taxion uocant.Neruos,n.in arcu circudatos lanis trahunt adhxrefcere rofcida lanu^ 
ginc.Plura de eo diximus inter unguenta.Hoc grauiffimum onere eftiduninmum tadiu * Plurimum, 
terrae colligitxum probetur maxime purum:odoratum:molle:uiride:refinofum.Narura ei molliedi: 
ficcandixoquendinomnum alliciendi.Cappillum fluetem cohibetmigriciamg? cuftodir.Auribus cum 
hydromelliteaut rofaceo infunditur.Furfures cutis 3C manantia ulcera fale addito fanar.Tuilim ucterc 
cum ftorace fumptum.Efficaciflimum ad rudius. Aluum fiftit chodrisifiue pleudodidlamu : hypo-' 
ciflhis:orobathio ucl orobache a qbufda didum malogranato imaturo fimilis.Nafcif ut diximus fub 
cilf honinde nomen hoc. Arcfadla i umbra fiftit aluu ex uino auftero nigro^ utraqp.Duo.n.genera eius 
cadida 8C ruffa.Vfus in fucco fpiflatificcat.Et ruffa magis ftomachi reumatifmos emendat«Pota tribus 
obolis fanguinis excreatioes.Cum amylon dyfenterias pota 8C infufa.Item uerbcnaca ex aqua dataraut 
carentibus febre ex umo amineo cocleanbus.v«additis in cyathis tribus uini.Lauer quo^ nafcens in rp 
uis condita 6i codla torminibus medef.Potamogeton uero ex uino dyfentericis etia 6C ccdiacisrfimilis 
betae foliis minoribus tantu hirfurioribu% paululu lupereminens extra aqua peculiariter refrigerant; 
rpiflant.Vfus in foliis cruribus uitiofis utilia:6i cotra ulcerum nomas cu meile uel aceto.Caftor hac alP 
Iter nouerat renui folio ucluteqnis fetisithyrfo logo leui in aquofis nafcentc.Radice fanabat ftrumas 
& durifias.Poramogeto aduerfaf crocodilis:itag? fecum habent ea q uenanf illos.Aluu fiftit & achiP 
lea.Eofdem eftedlus pftat& ftatice.viixaulibus ueluti rofe capita fuftinens.Ceratia uno folio radice no 
dofa:&: magnadn cibo coeliacis 6C dyfentericis medetur.Leonropodion alii liceotonralii dorypetro : alii 
toruentoron uocanr.cuius radix aluum fiftitipurgatqp bilem in aqua mulfa addito pondere denariop^ 
duum.Nafcitur in capeftri gracili folo.Semen eius potum lymphatica fomnia facere dicitur . Lago^ 
pus fiftit aluum e uino pota aut in febri ex aqua. Eandem inguini adalligatur in tumore.Nafcif in fege 
tibus.Multi fuper oia laudant ad deploratos dylentericos quinquefoliu decodlis i ladle radicibus 8C po-^ 
eis:&: ariftolochiam in uidoriati pondere in cyathis uini tribus. Quae ex Tupradidlis calida fumentur; 
btec candente ferro temperari aptius erit. E diuerfo purgat aluum fuccus cerauri minoris drachma in 
hemina aquse cum exiguo falis & acetiibilem^ detrahit.Maiore tormina difcutiuntur.Betonica aluii 
foluit drachmis quaituonin hydromeliris cyathis noue.Item euphorbium uel agaricu drachmis dua^* 
bus cum fale modico potum ex aqua aut in mulfo obolis tribus»Soluit& cyclaminos ex aqua pota auc 
balneis fubditis Item chamceciffi balanus.Hyfopi manipulus dccotftus ad tertias cum fale pituitas tra^ 
hit illitusiuel contritus cum oxymellite & fale.Pellitq! uentris aialiatPituitam & bilem detrahit peucey 
dani radix. Aluum purgat anacallis ex aqua mulfa.ltem epithymoiq cft flos 8C thymo fatureiae fimilis. 
Differentia^ hic haerbaceus efttalterius thymi albus.Quida hypopheon uocat:ac ftomacho minus uri 
lis.Vomitioes mouet.Sedat tormina:&: infiamationes difcutit.Sumif ex eligmate ad pedoris uitalia 
cum melle&aliquadoiride.Aluumfoluitaquattuor drachmis ad fex cum mellis exiguo falifgp& ace 
ci.Quidam aliter opithymum tradunt fine radice nafei tenui fimilitudine pallioli rubens:ficcari in um 
bra.Bibi ex aqua acetabuli menfura.Dimidia detrahere pituitam bilemqp.Aluu leniter foluit & nym/ 
phea m uino auftero.Soluit & pygmocomon erucae foliis crallioribus Si acrioribus:radice rotundadn 
ceicolorisiterram olete caule quadragulo modico tenui flore ocimUnuenif in faxofis locis.Radix eius 
in aqua mulfa.xii.pondere denario^e & aluu & bilem di pituitam exinanit.Semen fomnia tumultuofa 
facit una drachma in uino potum.Et capnos ftrumam difcutitidetrahit bilem polypodioniquam no^ 
ftri filiculam uocant:fimilis.n»eft filici.Radix in ufu pilofaxoloris intus herbaceucralTitudine digyti mi 
inimiracetabulis cauernofa ceu polyporum cirri fub dulcis:&: in petris nafcensiaut fub arboribus uetu/' 
ftis.Exprimitur fuccus aqua madefada:&: ipfa concifa infpergitur oleri & betae uel maluae uel falfame/ 
co:uel cum pulticula coquitur ad aluu leuiter foluendamiucl in fcbri.Detrahit bilem 8i pituitam.Sto.^; 
macum offendit. Aridae farina indita naribus polypum confumit:Floret;& femen non fert.Scamoniu 
quo^ diflblutionem facif.bilem detrahinaluum foluitipraeterq fi adiicianf aloes drachmae duae obo'' 
fis eius duobus.Eft autem fuccus herbae ab radice ramofae pinguibus foliis triangulis albis radice craP 
fa madida,naufeofa.Nafcitur pingui albo folo.Radix circa canis ortum excauac : ut in ipfa confluat 
fuccusiqui fole ficcatus digeritur in paftillos.Siccatur & ipfa uel cortex.Laudatur natione colophoniii 
jnyfium priennefe . Specie autem nitidum:&C q (imillimum taurino glutini fungofum tenuiflimis fi> 
ftuHs cito liquefcensuirus redolens fuminofum linguae taduladefcensiqleuiflimum cum diluif alj? 
befcens.F^oceuenit8^adulterino:quodfith3erbefarinatithymalli marini fucco in iud^afere ;quod 
etiam ftrangulat fumptum.Deprehedif guftu Tithymallus enim linguam excalfacit bubi more ; nec 
ante nec poftea unfe.Dedere per fe ex aqua uel mulfa 3C fale quaternis obolis.Sed utilftime cum aloe 
ita ut incipiente purgatione mulfum bibatur.Fit&decodumradicisinacetoad craffitudinem mei' 
lisiquo leprae illinuntur.Et caput ungitur in dolore cum oleo.Tithymallumnoftrihaerbam ladariatn 
uocannaliiladucamcaprinam.Narrant^ ladeeiusinfcripto corpore cum inaruerit fi cinis infperga 
tur apparere Iittcras:& ita quidam adulteras alloqui malluereiq codicillis.Gcnera eius multa . Primus 
cognominatur carachiasiq 8i mafculus exiftimatunramis digy tali craftitudine rubris rugofis quinqp 
aut fex cubitali longitudine a radice foliis pendetiin cacuminibus coma iunci.Nafcitur in afperis mari' 
cunis<Legitut feme autumno cum comaificcatum fole tunditutidc reponitur.Succus ueco incipieme 






LIBER 

pomop^Iannginc defractis ramulis excipitur farina erui aut Pcnut cum iisarefcat.Qufnas autc guttas 
fingulis excipi fatis efl.Tradunrgi etiam totiens purgari hydropicos fico fumpta : quod guttas &c ladis 
cxceperir.Succus cu colligifine attingat oculos cauedum eft.FitSC foliis tufis priore minus efficax. Fit 
& decodum e ramis,Eft& femen in ufu cum meile decodu ad catapocia foIuedaealuigratia.Semen 5^ 
dcntiu cauis esera includif.Collutur 6i radicis decodac uino aut oleo.IIlinur 6i Iichcnas fucco.Bibuntqp 
cu ut purgent uomitiones:& aluo foluraialias ftomacho inutilc.Trahit pituita faleadiedlo in potuibile 
afronitro.Si p aluum purgari libeat in pofa.Si uomitioneiin paflb aut aqua mulfa. Media potius tribus 
obolis coflar.Ficosa cibo fumpfifle melius e.Fauces urit lenitenEft.n.ta feruenris natura?:ut p fe extra 
corpori ipofitum puftulas igniu modo faciatidC p cauftico in ufu fir.AIte^ genus rhyrimalli tnyrfini-' 
ren uocat:aIii:caryoten foliis myrti acutis 8l pungetibus fed molIionbus:&: ipfum et in afperis nafcens, 
Colligurur comae eius hordeo turgefcentezficcataeg? in umbra diebus.ix.in fole inarefcunr.Frudus no 
pariter maturefcinfedps anno fequete:6i nux uocatilndecognomegraecidedere.Demetiturcu mefli' 
um maturitate.Lauatu deinde ficcaf:6i datur cu papaueris nigri duabus partibusiira ut fit totu acerabu 
Ii morminus hic uomitionibus q fuperior cacteri lide.AIiqui fic 81 foliu eius dedere:nuce uero ipfam E 
mulfo aut paffoiuel cum fefama.Trahit bilem 8i pituitam p aluu.Oris ulcera fanar. Ad nomas oris foli 
um cum meile eftur.Tertium genus efl: tithymallirparalius uocatur fiue tithymallis folio rotundoicau 
lepalmu altoiramis rubentibus femine alboiqd* colligitur incipiere uua:& ficcatum terirunfumitur^ 
acetabuli menfura ad purgationes.Quartu genus helifcopion appellantifoliis porrulacaeiramulis flati'' 
tibus a radice quattuor aut quinij rubentibus femipedali altitudine fucci plenis . Quintum cyparifTian 
uocanr pp folio^ fimilitudineicaule gem ino aut triplici nafcere in capeftribusrcui cade uis quae helifco/ 
pio aut characise.Hoc circa oppida nafei femine albo colubis gratifiimotqd' colligif’ incipiente uua.No 
meaccepiriquonia capita cum folecirciiagit.Trahir bilem p iTerna i oxymcliite dimidio acetabulo.CaC'' 
teri ufus q characix.Scxtu platyphilon uocatialii corymbitenralii amygdaliren a fimilitudine.Ncc ulli/ 
us latiora funtfolia.Pifces necatialuu foluit:radice:ueI foliisiucl fucco i mulfo aut aqua mulfa drachmis 
quartuor.Detrahit priuatim aquas.Septimum dedroides cognominatralii codiomalii leptophyllon in 
petris nafcenstcomofifiimum exoibus maxime cauliculis rubentibus:& feminecopiofifTimuieiiifdem 
cfFedusxuius characias.OpofTcylla fiue rhaphanofagria iuncos duos fiue tres fpargit in terra rubentes: 
foliis rut^:radicecepe;fedamplior;quarcqda rhaphanum filueftre uocant.Intus habet mamam candi 
dam extra cortices nigros.Nalcitur in raontofis 8i afperistaliquando 8C herbofis.Effoditur uere : tufa^ 
in fidfili mergif.Deiedo^ qd fupernatatitcliquis fuccus purgat utrag? parte fefquiobolo i aqua mulfa* 
Sic 8L hydropicis daf acetabuli mcnfura.lnfpergitur 8C indx radicis Brina potioniiaiuntqp fupenoreni 
partem eius uomitione biles cxtrahere.inferiorem per aluum. Tormina difeutit quodeuep betonica 8C 
panaces praeterqa cruditate.Peucedani fuccus inflationes & rudtus gignir. Acori radix paucumue fi Ia/ 
iflucae modo fumaf.Ladanum cypriu potum fterraneorum uitiis occun it.lte gentianae farina ex aqua 
tepida fabs magnitudinc.PIantago mane fumpta duabus linguis di tertia papaueris in uini no ucteris 
cyathis.ifii,datur in fomnum euntibus addito nitro feu poIenta.SimuI fi pofl cibum detur.CoIo infuii 
dirur hemina fiicciiuel in febri.Agaricum potum obolis tribus in uini ueteris cyatho uno lyeni mede/ 
tur.E panace omnium generum radix in mulfo fed tcucria prscipuepota arida &: decodfa quarum ma 
nus capiar in aceti heminis tribus. Ad uulnus illinitur eadem cum acero:aur fi tolerari no pofTit ex ficu 
uel aqua.Pclemonia bibitur ex uino.Betonicx drachma in oxymelitis cyathis tribus. Ariftolochia con 
t<-3 ferpentes.Argcmonia.vii.diebus in cibo fumpta lyenem cofumare dicitur.Agaricum in aceto mul/ 
fo obolis duobus.NympheiK heracliae radix in uino pota 8i ipfa cofumit . Ciflanthemus drachma bis 
die fumpta in uini albi cyathis duobus per dies.xl.Iyene dicitur paulatim emittere perurinam,. Prodeft 
dchyfopum cum ficU decoflum.Lonchitidis radix decodJa prius q femen emittar, Peucedani quoque 
radix decoda 8C lyeni 8i renibus.Lyen acoro poto confumitur . Praecordiis 8i ilibus uriliflim^ radices. 
Ciiraeni femen potum diebus.xxx.pondere denarii in uino albo.Betonicsc farina ex meile 8i aceto fcyl 
lite pota.Radix lonchitidis in aqua 8i teucrium illinitur.Item fcordium cum caci aiagaricum cum fari 
na foenograeci ueficae malisicontra^ calculos grauilfimis cruciatibus ut diximusiauxilio efl , Polemo 
nia ex uino potantem agaricum.PIantago radice uel foliis potis ex pafToiEr betonica ut in iocinere di/ 
ximus, Item ramici pota ar 9 ilIita,Eadem ad ftranguriasefficacilTima ad calculos quidam betonicam 
8i uerbenacam 6i millefolium cequis portionibus ex aqua pro fingulari remedio bibere fuadent.Stran 
gurias difeutere 8C didamum certum cft,item quinquefolium decodum ad tertias in uino idericis da 
ri atqi illini ufiliflimum cft , Xiphii quo^ radix fuperior urinam ciet infantibus , Entei ocoelicis datur 
ex aqua:& illinitur ueficae uitiis.Peucedani fuccus infantium ramici:& umbilicis eminentibus pfyllio 
illinitur, Vrinam cient anagallides rachorique radicis decodum : uel ipfa trita pota^: 8i omnia ueficae 
uiria fanat calculos hacrba& radix cotelydonfs.Item^ genitalium inflammationem paritponde 
re:&: caulis 8C feminis 8i myrrhae . Ebulum tenerum cum foliis tritum ex uino potum calculos pellit, 
Impofitum tefles fanat. Erigeron quo^ cum farina thuris 8i uino dulciiteftium inflammatioes fanar, 
Symphyti radix illita enterocclas cohibet:&: genitalium nomas hypocifthis alba.Artemifia quoq? da/ 
rur contra calculos ex uino dulci:& ad ftranguriam.DoIores ueficae fedat ex uino nymphex hcraclia: 
radix.Eadem uis certhimo ab Hyppocrate admodum laudata. Efl autem intereas quae eduntur filue 
Urium haerlMrum*Hacgg certe apud Callimachum apponit ruftica illa hecale,Specief^ elata hortefis. 




VIGESIMVSSEXTVX 

Caalis palmam Uttam altas.Semen Feruens odoratum ceu libanotidis roWndum.Siccatam rupif.Ha 
bet intus nucleum candidum:quem aliqui cachryn uocant:folio pingui:albicantae:ueluti ohua? tcraflio 
re:6C falfo guftu radice digyti craflltudinetres autem quattuor.Nafcitur in maritimis petrofis . Eftur 
crudum codumuecum olere odorati faporis 8C iucundi »Scruaturetiam in muria :pra;cipueque eius 
Jifus ad flraguriam folio uel caule aut radice ex uino.Colorem quogi corporis gratiorem facit. Verum 
largior quoqi inflationes.Aluum foluitdeco(ffo»Vrinamqi:6iia renibusdolorem trahit.Sic&alcmesc 
ficcse farine in uino pota ftranguriam tolimefficacius addito dauco.Lyeni quom utilis, Aduerfus ferpe' 
tes bibitur.Iumentis quo^ in pituita aut ftranguria hordeo infperfafuccurrit.Anthyllion efl lenti fij' 
snillimaiqure in uino pota ueficas uitiis liberat.Sanguinem fiftit, Altera eft anthylis cham^i pytios fi/< 
tnilis:flore purpureoiodoris grauisrradice intubiruel magis ccpe:fimilis portulacscinigriore radice : fed 
i‘nurili:nafcens in littonbus harenofisrguftu amara.In uino cum afparagi radice ueficsc plurimum 
<Jeft 4 Eadem ptaeftathypericon:quam aliichamepirhin:aliicorycon appelIant:oleraceo frutice : tenui: 
cubitali:rubCTitc:folio lutaetodoreacrirfeminefiliquaernigro maturefcentecum hordeo,Natura femix 
ni fpiflandi. Aluum fiftit.Vrinam cit. Ad calculos ueficae cum uino bibitur, Efl: aliud bypericon : quod 
alii charon appellannfolio tamarici;& fub ea nafcitur:fed pinguioribus foliis & minus rubentibusiodo 
camm palmo altiusdcnitcr fuaue:aculeatum.Vis femini exc3lfadoria:& ideo inflarionem facit en tero' 
ccdicis;fed ftomacho non inutflc:prscipue ad Rranguriam fi exulcerata non fit uefica,Medetur 6i pleu 
reticis ex uino potu m . Veficac autem calttichon trita fimilis cumino medetur & data ex uino albo.Ver 
benaca quo^ foliis decodfa ad tertiasmel radix eius emulfo calido calculos eiicit,Itemq! perprefla: qux 
arretii 6C in illyrico nafcituni aqua decodfse e tribus heminis ad unum & pota.TrifoIium ex uino (um 

E tum:& chryfanthemumprimum.Anthemumquofficalculoseiicitparuiseradicefoliisquinisicauli 
us longisMuobus:florc rofeoiradices trita: per fe:uel laucr crudum.Silaus nafcitur glareofis 8C pei en 
nibus riuis:cubitalis:apii fimilitudine,Coquirur ut olus accidumrmagna utilitate ueficae.Qua: fi fcabi 
em fennaripanacis radice fanatur. Aliter inutilis ucficis.Calculos pellit malum erraticum radicis libra 
in uini congio decodfa ad dimidiasjndehemina: fumuntur per triduum. Reliquum ex uino conyza: 
6i urtica marina:8<r daucum:& plantaginis femen ex uino.Et haerba fuluiana trita ex uinotqute 6C no/ 
men inuentons habet nota tradantibus urinas cit.Scordion teflium tumores fedat.Hyofcyamum ge 
nitalibus mcdetur.Peucedani fuccus ex meile & femen ftranguriar,Agaricum obolis tribus in uini ue/ 
eeris cyatho uno .Trifolii radix drachmis duabus in uinotdauci una drachma uel feminis, Ifchiadici 
femine foliis eryrhridani triris fanantur panace pota.Et infricata polemonia ariftolochia: detoiSx fo 
|iis,Agaricoquidcm&neruusquiplafysappellatur.at 9 ihumerorumdolotfanatur obolis tribus in 
uini ueteris cyatho uno poto.Quinquefolium ifchiadicis 6C bibitur & imponitur.Item fcamonia deco 
£facum hordei farina,Srmenhypericiutriufgibibiturcxuino,Sedisuitia& attritus celerrime fanat 
plantago,Condylomata uero quinquefolium,Sedem conuerfam cyclamini radix ex aceto. Anagallides 
caerulea procidentia ledis retro agit.Ediucrfo rubens proritat. Cotelydon condylomata di h( morrhoi 
das mirecurat.Teftium tumores acori radix decodfa in uino trita^ & illita.lntertrigines negat fieri Ca 
coabfinthium ponticum fecum habentibus* 

De pulegio Kargemonc» CA. X» 

Lfi adiiciunt&pulegiumrquodieiunasquislegeritifipofffealliget.lngufnfs dolores prohi/ 
la bcrrautfedat coeptos inguinariatquam quidam argemonem uocant: paffm in uepribus na' 
fcens.Vt profit inguinibus in manu tantum habenda eft.Panos finat panaces cum meIle,Plat 
*ago cum fale.Quiriquefolium,Pcrfolatae radix ut in flrumis.Item damafonium.Verbafcum cum fua 
radice tufum uino afperfum folio^ inuolutum:&: ita in cinere calfadfumrut imponatur calidum , Ex 
pertiq! affirmauere plurimum remedium efleifi uirgo imponar nuda ieiuna ieiuno : &manu fpina tan 
gens dicar.Necat Apollo peftem poflecrefcereiquam nuda uirgo reftinguatiatgi ira retrofa manu ter 
dicarttorienfg! defpuant ambo.Medcf 6C radix madracorae ex aquanadicis fcamonia: decedhj cu meile 
Sideritis cum adipe ueteri:ucl chryfippea cum ficis pinguibusiquae hoc ab inuentore habet nomen. 

De nymphea 8C abftinentia & appetentia ueneris:& de fatyrio ery thrococo.& era 
tegi:& fidenti. CA, XI, 

Enerem in totum adimit(ut diximus)nymphea heraclia:eadem femel pota in*xl,dies infom 
u nia quo^ ueneris a ieiuno pota 6i in cibo fumpta.IIIita quo^ radix genitalibus inhibet non 

folum uenerem:fed affluentiam genirursetobid corpus alere uocemgt dicitur. Appetentiam 
ueneris facit radix exiphio fuperior data potu in uino,Irem qua cremno agrion appellant. Et orminos 
agrios cum polenta contritus.Sed inter pauca mirabilis eft orchis herba:fiue farapiasifoliis porri ; caule 
palmeo flore purpureoigemina radiccitefticulis fimili : ira ut maior:fiue(ut aliqui dicunt) tenuior : ex 
aqua pota excitet libidinem:minor fiue mollior e ladfe caprino inhibeat,Quida folio fcylla: efle dicunt 
leuioriac minorircaule fpinofo.Eiuf^ radices fanant oris ulceraithoracis pituitas aluum fiftunt e uino 
pote . Concitatricem uim habet fatyron * Duo eius generatuna longionbus foliis q oleae ; caulae quat/ 
tuor digytorum:florepurpureo:radiccgemina ad formam hominis teftium alternis annis intumefee 
te ac refidente. Altera fatyrion orchis cognominatur:6i focmina efle creditur»DiRinguitur internodiis 
SC ramofiore fruticetradice fafeinis uriluNafcitur fere iuxta mare.H:ec tumores 8C uitia partim earum 
-erumpentia cum polenta illita fedat;uel per fe trita«Superioiis radix in la^e ouis colonice data : oeruos 




UBER 

intendit.Eade ex aqua rem tttft Graeci ratyrion:foliis Iilii rubri minoribus tribus non amplius e ler^ 
ra exeuntibus traduricaule leui cubitali nudo radice geminaicuius inferior pars 8C maior mares gignit: 
fuperior ac minor focminas.Eft & aliud genus fatyrion erythrococon appellat:lemine uiticisimaiore: 
leuirdurae radicis:cortice:rubro:intus albu includituniapore fubdulci.Fertur in motofis inuenn i.Vene 
re et fi oino manu teneatur radix flimulat.Magis adeo li bibatur i uino auftero Arietibus quog^ & hir 
cis fegnioribus in potu dari.Etfarmatis equis obafliduum labore pinguioribus in coituiqd' uitiu pfe 
damu uocat.Vim eius reftinguit aqua mulfa aut laduca fumpradn totu gdc grccci cu cocitationc hanc 
uolunt fignilicareilatyrion appellat.Sic& crategin cognominares 8C telicononiquag^ femen teftiu fimi 
le eft.Tithymali quogi ramo^ medulla habentes ad uenere ^niores fieri dicunf.Prodigiofa funt quae 
circa hoc tradit Theophraftus audior aliogn grauisifeptuageno coitu durare libidine conradtu herbae 
cuiufdaicuius nome fpeciem® no pofuit.Sideritis adalligata uarices minuit:& fine dolore pftat.Poda-' 
gr* morbus rarior folebat efle no mo patru auoru^ memoriaiueru et noftra.Peregrinus & ipfe.Na fi 
Italiae fuifletantigtusilarinu nome inucnifler.Infanabilis no eftcrededus.Quippequoniain multis 
fpore definit:& in pluribus curaf. Medentur panacis radices cu uua pallaifuccus hyofeiami cum farina: 
uel feme fcordion ex aceto.lberis uti didlum eftiVerbenaca cii axungia tiira cyclamini radixicuius deco 
dium & pernionibus ^defl.Podagras refrigerat radix e xiphio.Semen e pfyllio.Cicuta cu lythargyrio 
aut axungia, Airoum in primo im petu podagrae rubentis-.hoc elt calide. Vtrilibet uero conenit erigcro 
cum axungia.Plantaginisfolia trita addito fale modico. Argemonia tufa cx melle.Mcdef & uerbenaca 
illitaiaut fi pedes macerentur in eius decodlo.Ell 8i lappago fimilis anagallidiinifi eflec ramofior ac pia 
xibus foliis:afpera:rugofa:afperioris fucciigrauis odonstquae talis elt mollugo uocauSimilis & afperio 
ribus foliis afparago»Supcrioris fuccus expreflus pondere.xi.denariorum I uini cyathis duobus quotti 
die fumid.Praecipue uero liberat eo malo phycos thalalTionudefl fucus marinus ladlucae fimilisiqcon'' 
chyliis fubflcrnifino podagra: moifed oibus articulo^ morbis ipofitus priufq exaiefiar.Tria aiit gt ne/ 
ra eius.Latu,Et altcge logiusiquadantenus rubens.Tertium crifpis loliistquo in creta ucftes tinguntur: 
omnia eiufdem ufusiNicander ea aduerfus ferpentes in uino dedit.Salutareefl & femen eius haetbe: 
quam pfyllion appellauimus:madefadlum aqua admixtis in heminam feminis refinae colophoniae co 
clearibus duobusii huris uno.Laudantur & mandracorx folia cum polenta tufa. 

Medicinae generales de pedibus:talis:articulis: neruistd: remedia contra morbos qui totum cor/ 
pus occupant:& de myrthidoidC uigilus:& paralyfi:6c de febribus frigidis:&: febre iumcto> 
r um 6<: frencticis:&! thameadta:&; a\zoo:8c igne facro, CA, XIL 

Alis uero tumentibus limus aquaticus cum oleo fubadtus mire prodefl.Articulis fuccus e ce 
C raurio minore. Idem neruisutilifiimus.Itemcentaurium.Beconicaneruis difcurrentibusg 

fcapulas humeris:(pinae:lumbis pota ut in iocinere. Articulis quinquefolium impofitum.Ma 
dragora folia cum polentaiuel radix recens tufa cum cucumere filueflri;uel decodla in aqua. Cubitord 
ad pedum rimis polypodii radix.Articulis fuccus hyofeiami cum axungia.Amomi fuccus cum deco/ 
dlo.Item centumculus decodlaiuel miifcus recens ex aqua obligatus donec inarelcat . Item lappae boa/ 
ria: radix e uino pota.Cyclaminos decodla in aqua pcrniumculos curat.omniaqp aha fi igoris uitia.Per 
niumculos curat cotelydon cum axungia.Folia ex batrachio.Epidlymi fuccus.Clauos pedum extra/ 
hit ladanum cum cafloreo.Verbenaca ex uino,Nuncperadlis malis quae nienibratim fentiuntundice/ 
mus de iis qu^ totis corporibus graflantur.Remedja autem haec communia inuenio.Ante omnes pq 
ta dodecatheum de qua diximus.Deinde panacis omnium generum radices peculiariter longinquis 
morbis.Et femen interaneorum uitiis. Ad omnes uero corporis dolores fuccum e fcordio.ltcm betp/ 
nicaeiqux pota co!orem.plumbeum corporis priuatim emedatigratioreg} reducit.Geranion aliq myc 
rhimalii myrthida appellant.Similis efl cicutae foliis minutioribus:&: caule breuiori rotundo ; laporis 
& odoris iucundi.Noftri fic eam tradunt.Graeci foliis candidioribus paulo q maluieicaulibus tenuiori 
bus & pilofisiramofam 6C interuallis binum palmorum dC in iis foliisiinter quae in cacuminibus capi/ 
tula funt gruum. Alterum genus foliis anemonesidiuifuris longioribusiradice mali modo rotudaidui 
ciireficientibus fe ab imbecillitate utilifTimaiSC fere talis uera e(l,Bibitur contra phthifin drachma in ui 
ni cyathis tribus bis die.Item contra inflationesiqux dC cruda idem praeflat.Succus radicis auribus me 
detur.Opiflothonicis femen drachmis quattuor cum pipere & myri ha potum phthifin fanat;& plan/ 
taginis fuccusifi bibatur.Et ipfa decodla in uino cum fale 8C oleo a Ibmno matutino refrigerat. Eadem 
datur iis:quos atrophos uocant interpofitis diebus»Betonica phthificis eligmate cum meile fabae ma/ 
gnitudine,Agaricum potura duobus odolis in paflb uel dauco cum centaurio maiore in uino.Phage/ 
denis quod nomen fine modo efurientium ert:6C alias ulcerumitithymalli medetur cum fefamis fum/ 
pti.Inter mala uniuerfi corporis uigiliae funt plerifqp, Harum remedio monftratur panaces : clymenos 
arillolochia:8C odore:8C perundlo capite, Aizoum liue fedum fi inuolutum panno nigro ignoratis pul/" 
uino fubiiciatunoenothera fiue onuris hylaritatcm afferunt in uino. Amygdalino eft folioiflore rofa/ 
ceoifruticofailonga radice:& cum ficcata eft uinum olente.Haec in potu dataferas quogp mitigat,Cru/ 
ditates quae naufeam faciunt digerit betonica,Eadem pota a ccena cocodlionem facit in oxymelitis cya 
this tribus drachmae pondere;& crapulam difcutit.Item agaricum pofl cibos in aqua calida potum, Pa 
ralyfin betonica fanare dicitur,Item iberis ut didlum etl.Eadem & torpentibus membris ^dcfl.Item 
argemonia emnia^ quaepericlitentur fecari difcutiendo.Comiuales fanantur panacis:quam heracka 



1 



VIGESIMVSSEXTVS 

diximasrradfcc pota cam coagulo uituli mariniuta uc fint panacis tr« partcs.PIatago pota.Betonfca in 
oxymelitis drachma:uel agarici obolis tribus.FoIia quinquefolii exaqua.Sanat&archesoftis: fcd cum 
amineo pota.Sanat 8i bacaris radix anda in puluerem contnra cyachis tribus cum conadro in aqua ca-' 
lida.Et centuculus trita in acero aut meile au t in aqua calida«Verbenaca ex uino pota.Hyfopi baccae tet'' 
nx contritae 8C in aqua pota: diebus fedecim.Peucedanum cum coagulo uituli marini aequis portionP 
bus potum.Quinquefolii contrita folia ex uino fumpta diebus.xxx.in betonicae farinae pondo denario 
rum.xiii.cum aceti fcyllitici ciatho mellis attici uncia. Scamonium obolis duobus cum caftorei drach/ 
mis quattuor.Febres frigidas leuiores facit agaricum potum i calida aqua.Tertianas fideritis cum oleo. 
Item ladanumtquod in legetibusnafciturcontufum.Plantago ex aqua mulfa duabus horis ante acceP 
fionem pota binis drachmis.Vel fuccus radicis madefadtae uel tufae.Vel ipfa radix trita in aqua ferro cal 
fada.Quidamqi ternas radices in tribus cyathis aquae dedere • lidem in quartanis quaternas fecerunt» 
Bugloflb in arefcente fi quis medullam e cauleeximat:dicat^ ad quem liberandum febre id faciat:& al 
liget ei feptem folia ante acceflionem aiunt a febre liberari.Irem^ betonicjc drachmam in aquae mulla 
cyathis tribus uel agaricum rmaxime in iis febribus quae cum horrore ueniunt.Quinquefolii folia qui 
dam terna tertianis dedererquaterna quartais:plura caeterisialiis omnibus obolis tribus cum pipere ex 
aqua mulla. Verbenaca quidem iumentorum febribus in uino medetur.Sed in tertianis a tertio ge' 
niculo incifa:quaternis a quarto.Bibitur & femen hyperici utriuf^ in quartanis 6C horroribus betoni' 
cae farinarquae omnes horrores coercer.Irem panaces adeo ex calfadoria natura ut per niuem ituris bi> 
bererid ac perungi eopraecipiant.Etariflolochia perfridionibus refiltit.Phrencticos fomnus fanat; qui 
cotingit peucedano ex aceto capiti infufo anagallidu fucco.E diuerfo lethargicos excitari labor cft . Hoc 
praeftat euphorbium (ut peribent)ex aceto naribus tadlis peucedani fucco.Contra infanias betonica bi> 
bitur.Orbunculos rumpit panaces.Sanat betonicae farina ex aqua aut braflica cum thure frequenti po 
ru calidae:uel e carbone in confpedtu extindo fauilla digyto fublata 8C illita:uel plantago tufa.Tithymal 
Ius characites hydropicos fanat.Panaces: plantago in cibo: cum prius panem ficcum comederint fine 
potu.Betonica drachmis duabus in duobus cyathis uini aut mulli. Vel agaricumtuel feme lonchitidis 
duabus linguisexaquapotum.Prylliumexuino.Anagallidufuccus.Cotelydonisradixexmulfo.Ebu 
li recentis radix exculla tantum nec colluta quantum duodigyti comprehendannex uini ueteris calidi 
hemina.Trifoliiradixdrachmisduabusinuino.Tithymallum:platyphyllon cognomine.Scmen hype 
ricitquod charqs appellatur.Adlx quam quidam efle ebulum putant radice contrita in uini cythis tri^ 
bus fi febris abli tiuel femine ex uino nigro.ltem uerbenaca fafciculo manus plenae decodta i aqua ad di^' 
midiastPraecipue tamen chameadla: fuccus aptiflimus creditur.Eruptiones pituitaf^ emendat planta/ 
go.CycIamini radix cum melle.Ebuli folia contrita 8C e uetere uino impofita etiam boam fanant: idefl: 
rubentes papulas.Pruriginem fuccus ftrychnillitus.lgni facro medetur aizoum.Folia trita cicutae. Ma/ 
dracorae radix.Siccatur in aereut cucumis:primoq) fuper mullum fufpenditur:mox in fumo:dein tun 
ditur in uino aut aceto,Prodell 61 uino myrtheo fouere menta: fextans:uiui fulphuris uncia ex aceto fi/ 
mul trita:fuligo ex aceto. Ignis facri plura funt genera.Inter qua: medium hominem ambiens: qui 20 
lier appellarur:5C enecat:fi cinxerit.Medetur platago cum creta cymolia 8i perillereos per fe.Radix per/ 
foIatac«Aliis quae ferpunt cotelydonis radix cum mulfo. Aizoum.Succus lino2oflis ex aceto. 

Ad luxata membrata:6( contra morbum regium:&: contra furunculos 8C fillulas 
& inflationes 8i ambu£lionem:6( contra alios morbos ad neruos 8C 
fanguinem. CA. XIII» 

Adix polypodii illita luxatis medetu^DoIorem^ 8C tumores tollunt femen plyllii.Folia plan 
t taginis tufa:fale modico addito, Verbafei femen ex uini decodlum 8i contritu.Cicuta cu axun/ 

gia.Folia ephemeris tuberibus at^ tumoribus.lllinutur^ etiam:dum difeuti poflunt . Mor/ 
bum regiu in oculis ^ipue mirari ell tenuitate illam denfitateqi tunicularum fellefubeunte. Hippocra 
res a feptimo die in febre mortiferum lignum efle docuit.Nos Icimus uixifl^ aliquos etia ab hac defpe/ 
ratioe.Fit uero 8i circa febres:impugnaturq? centaurio maiore(ut diximus)poio.Betonica agarici obo 
lis tribus ex uini ueteris cyatho.lte uerbenacae folio obolis tribus ex uini calidi hemina qtriduo.Sed ce/ 
lerrime qnquefolii fuccus medef tribus cyathis potus cum fale 8C melle.Cyclamini radix drachmis tri/ 
bus bibit in loco calido;& pfridioibus tuto:fudorcs,n,felleos mouet.Folia tuflilaginis ex aqua. Semen 
linozollis utriufgp infperfum ^otiouuel cu abfinthio aut cicere decodlum.Hyfopi buccx cum aqua po/ 
rae.Lichen hxrba fi cum fumif extero olere abllineatur.Polytrix in uino data.Struthion in mulfo.PaP 
fim 8i in qcun^ parte ac maximo incomodo nafcunf :qui furunculi uoca turimortifege aliquado malu 
confedlis corporibus.Remedio funt pignocomi folia trita cum polenta:fi nondu caput fecerint. Difeu/ 
tiunt & folia ephedri illita.Fillulx quo^ in 01 ' parte fcrput:mcdico^ uitio malefedlis corporibus. Auxi 
lio ell centauriu minus:collyriis cu meile decodo additis.Plataginis fuccus infufus.C^uinquefoliu cum 
fale& melle:Ladanum cum calloreo,CotcIydon cu medulla ceruina calefada impofita. Verbafei radix 
medulla collyri tenuitate in fillula additur. Vel arillolochix radix, Vel fuccus tithymalli . Colledliones 
inflamationef^ fanant argemonix follia illita.Ouritias 61 colledliones omnes uerbenaca uel qnquefoli 
umidecodugpin aceto uerbafci folia uel radix.Hyfopu e uino impofitu. Acori radix decodloeius hxr/ 
be fouetibus.Aizou Jtc qux cqntufa fint:duritiaf^ 6C finus corporis 6C tela ola infixa corpori extrahuf» 
Folia tuiniaginis»Daucu.5eme kotopodi tcitii in aqua cu polenta«Suppurationibus im ponunf pygno/ 

z 



LIBER 

esmi foli.1 trita cam polentatuel femcn.Ite orchis.Vitia quae funt in oflibus fatyrii rad/ce fmpofita effi'' 
caciflimc fanari dicuntur.Noms & colledtioes omnes fuco maris priufq inarefcat.Et alcmeae radix coi 
ledfiones difcutir, Ambufta fanantur plantagine ardfiorita ut ciatrix faliat.FoIia eius in aqua decodfa 8C 
contrita illinunrur.Radiccs cyclamini cum aisoo.Hierba ipfa hyperici: quod corifTum appellauimus. 
Neruis dC articulis conuenit plantago trita cum fale. Argemonia tufa ex mclIe.Peucedani fucco perunr 
guntur fpafticiitetanici.Neruorum duricix egilopi fucco.DoIoribus erigcron ex aceto illinif» Epythi-' 
raio fparticis 8i opifthotonicis perungirfemine hypcricirquod charos uocatur. Idem^ bibere prodefl* 
Phrimon dicitur etiam abfciflos fanare neruos fi confeftim imponatur trita uel manfa.Spafticis tremu 
Iis opifthototcis alcmeae radix bibitur ex aqua mulfa.Sic rigores excalfacit.Sanguinis profluuium fi/ 
ftit haerbae peoniae femen rubrum.Eadem 8i in radice uis.Cyclaminos ucro fi ore fanguis reiiciaturrfi/ 
uc c naribustfiue aluo fluanfiue foeraina^ utero.Ite lyfimachia pota uel illitaruel naribus indita.Ite pia/ 
taginis femen,Quinquefo!ium potum 6£ illitum.Cicute femen in nares fi inde fluat tritum ex aqua d£ 
inditum.Aizoum.Aftragali radix fifhr.Et ifchemon«Etachillea. 

De hxrba egefeto:6i ftephanomeli : 8i erifitale:8i contra uermes. CA» XIIII, 
Quiefetu a graecis didla dC in pratis nafces:uituperara a nobis.Efl atit pullulus terrae eqnaefetae 
e fimilis lyenis curfo^ extinguit decodfa fidfili nouo ad tertias quantu uas capiat: & p triduum 

heminis potarunftis efculentis ante die unu interdicif .Graecoge uaria circa hanc opinio.Alii pi 
ili foliis fimile nigricante eodem noie appellant:uim eius ammirabile tradentes:g>et fanguinis j)fluuia 
uel taffu eo tantii hole fiftatralii hippurintalii ephydrontalii anabaftn uocat.traduntqt iuxta arbores na/ 
fci 3C fcandenteeas dependere comis iunceis multis nigris uteft equoge cauda geniculatis ramis folia ha 
berepauca:tenuia:exigua:fcmen rotundum:fimiIecoriandro:radice Iignofa:nafci in arbuftis maxime* 
Vis eius fpiflarecorpora.Succus fanguinem in naribus fluente inclufus fiftit.Itcaluu.Medef dyfenteri/ 
cis in uino dulci potus cyathis tribus.Vrina cit.Tuffim ortopnoea fanat.ltem rupta:8i qux ferpuntjn/ 
teflinis 8C ucficae folia bibunf.Enterocoelen cohibenFaciut&aliam hippurin breuioribus 8i mollitio^ 
ribus comis cadidioribufg! per q utile ifchiadicis:& uulneribus ex aceto impofitarpp fanguinem fiften/ 
dum.Er nymphea trita plagis imponif.Peucedanum cu femine cuprcfii bibitur:fi fanguis per os reddi/ 
tus efl:fluitgp ab infernis.Sideritis tanta uim habettut quis recenti gladiatoris uulneri illigata fanguine 
claudaf.Quod facit 8i ferulse cinis uel carbo»Fungus uero er efficaciusrqui fccundu radice eius nafeitur* 
Per nares aut fluenti 3C cicutae femen tritu exaequa inditum^ efficax habef Jte ftephanomelis ex aqua. 
Betonica farina e ladfe caprino pota fiftit exubere flucnte.Platagoq^ contufa.Eiufde fuccus uometibus 
fanguinem datur. Ad erraticu aut radix perfolatae cu axungia uercre illita. Potatur a ruptis conuulfis 6C 
ex alto deieffis cetaurium maius, Gentianae radix trita uel decodla uel fuccus betonicae. Et hoc amplius 
addo: iocineris aut lateris contortionibus:panaces fcordion ariftologia pota cu agarico.lrem contufis 8C 
euerfis potu duobus obolis in mulfi cyathis tribus.Aut fi febris fit in aqua mulfa uerbafcu:cutus flos fi/ 
milis auro efl. Acori radix, Aizou omen.Sed e maiori fuccus efFicaciffime.lte fymphyri radices uel deco 
um.Daucu crudum. Eryfithales efl flore luteo foliis achanti.Bibif e uino.Item chamerops:& in for// 
bitioes irio uel plantago olbus modis.Ite phthiriafi:quo Scylla didtator cofumptus efl. Nafcunf quogp 
in fanguine ipfo hois animalia exefura corpus.Refiftitur uuae taminia: fucco aut ueratri cum oleo per/ 
undlis corporibus.Tamina quidem in aceto decodla etiam uefles eo tedio liberat. 

DeuIceribus:&fadpIagas:6idepoIycnemo. ^ CA. XV* 

Lcera multo^ funt genc^:ac multis modis curanf .Panads olum genegi radix ex uino cali> 
u do illinid manantibus.Siccat priuatim qua chironia diximus.Cu meile trita tubera aperit:ul/ 

ceribuftj quae ferput.Deploratis auxilio eft cum eris flore uino teperata oibus modis uel flore 
uel femine uel radice.Eade cum poleta uetuftis uulneribus^deft.HeracIeon quo^ fidereon.Apollina/ 
ns,Pfylium.Tragacatha.Scordotis cum meile purgat.Farina eius carnis excrefcenrcs per fe ifparfa cofu/ 
mit.Polemonia ulcera:qu3C cacoethae uocant fanant.Centauriu maius infparfum uel illitu.Ite minoris 
coma decodla uel trita uetera quoqj ulcera purgat & pfanat.Foliculi climeni recetibus plagis imponun/ 
tur.lllinid aute gentiana ulceribus quae ferpu t radice tufa uel decodla in aqua ad mellis craflitudine:uel 
fucco uulneribus.Exeafadlu lichiu.Lyfimachia recentibus plagis medcf.Plantago olum genepe ulceri/ 
faus:peculiariter foemina^i fenum 6C infantium. Igne mollita melior:& cum caeroto eram ulceje labra 
purgat.Nomas fiftit.Et tritam fuis foliis integere oportet. Suppurationes: colledliones: finus ulcerum* 
Chelidonia quo^ ficcatur ulcera:adeo:ut etiam p fpodio utantur eade iam defperatis cum axungia im 
ponitur.Didlamu pota fagittas pellit:&: alia taela extrahit illita.Bibif ex aquae cyatho foliope obolo. Pro 
xime pfeudodidlamum.Vtraq! et fuppurationes difcutit.Ariftolochia quoq; putrida ulcera exeft. Sor/ 
dida expurgat cu mclle:uermef^ extrahit.ltemqp clauos in ulceribus natos.Et infixa corpori oia:preci/ 
pue fagittas 8C ofla fradla cu refina.Caua uero ulcera explet per fe.Et cu iride recetia uulnera ex aceto. Ve 
tera ulcera uerbcnaca qnquefolium cum fale 6i melle.Radices perfolatac uulneribus ferro illatis recenti 
bus im ponunf :folia ueteribus.Cu axungia utra^ fuo folio operid.Damaloniu aut & in ftruma . Fo/ 
lia uerbafci ex aceto aut uino.Perillerios ad ola genera uel calloforu putrefeentiu^ uke^ facit . Manati/ 
eia nymphea: heraclix radix fanat.ltem cyclamini radix uel p fe:uel ex aceto:& cu melle.Eadcm & con/ 
era fteatomata efficaxificut ad ulcera manatia hyfopum.Ite peucedanu cui ad recentia uulnera tanta uis 
efl:ut faniem olTibus extrahat.Praeflant hoc 8C anagalhdes:cohibenc$ quas uocant nomasid^ rheuma/ 



VIGESIMVSSEXTVS 

eifmos.Vtilcs 8i recentibus plagistted prxdpue fenum corpori : Cum caeroto apoftemaw & ulcera tC'' 
era folia mandragoric recentia.Radix uulneracum meile aut oleo.Cicuta cofiligini mixta mero.Aizou 
h.:rpetas;quo^ & nomas ac putrcfcentiarficut erigeron uermniofa. Recetia autem uulnera aftragali ra 
dix:5C uetera quo^ ulcera purgat hypociflhis utra^.Leontopodfi femen tritum in aqua & cum pole 
ca jllitum fpicula lagitiariorum extrahitJtem pycnocomi femen:tithymalIus,Characithes fucco gran 
grenas phagedenas putria:uel decollo ramorum cum polenta & oleo.Orchis radices.Hoc amplius 8C 
cacoethe ex aceto cum meile ficcac 3£ recentes.Per fe uulnera onothera efferentia fefe fanar.Scy thae uul ' 
nera fcythica curant. Ad carcinomata argemonia ex meile efficaciflima eft «Vulneribus pratfanatis aP 
phodeli radix decodta ut diximusitriia.cu polcta 6C illita,Quibufcu 9 i uero appollinaris. Aftragali radix 
inpulueremtritahumidisulceribusprodeft.Itemcallitrixdecodlamaqua.Priuatim uero isqus cal' 
ciamento fada fint uerbenaca.Necnon & lyfimachia contra,Ac nymphea arida inafricata * Polyrfis in^' 
ueteratis iifdem utilior.Policnemon cunilae bubulae fimilis eft femine pulegii furculofas multis genp 
culis corymbo odorata acri 8£ dulci odoreiquae ferro fadis uulneribus commanducata imponitur: qn 
todiefoluitur.Symphyton ad cicatricem celerrime perducitiitem fyderitis.Hec imponitur ex melle« 
Verbafci femine ac foliis ex uino dccodlis ac tritus omnia corpori infixa extrahuntur.item mandraco^ 
rae foliis cum polenta.CycIamini radicibus cum meile, Trifaginis foleainoleo contrita maxime ad 
hibentur ulceribusiqua: ferpunr,Et alga in meile trita. Betonica ad carcinomata:Et melandria : ac uete 
res addito laIe,Verrucas tollit argemonia ex aceto uel batrachiiradix:qux&ungues fcabros aufert* 
Linozoftidis utriuf^ folia uel fuccus illitus,TithymaIIi omnes genera uerrucarum omnium « item ofa 
pterygia: uarof^ tollant,Cicatrices cum ellegantia ad colorem reducit ladanum* 

De plurimis experimentis ad inficiendos capillos:6^ partus eiiciendos 8£ contineri 
dos aliarum remedia, CA, XVI. 

Rtemifiam. 8i elelifphacu alligata qui habet uiatorrncgaf laflitudinc fentire. Mulieribus mor 
a bis medef maxime in uniuerfura peoni^e herbx femen nigrum ex aqua mulfa, Eade 3i in ra-' 

dice uis menfes cir,Panacis femen cum abfinthio mefes 3C fudores:Scordotis potu & illitu, Be 
tonfca drachma in uino cyatis tribus bibitur contra omnia uulua^ uitia. Aut quae a partu fiunt. Men^e 
fes nimios fiftit achillea impofitarSi decodu eius infidentibus,Mamis imponif hyofcyami femen ex ui 
no.Loti radix cataplafmate. Et mamis etia chelidonia.Secundas morantes uel partus emortuos radices 
panacis appofite extrahunt,Ipfum panacis femen e uino potu uuluas purgatrappofitugp cu meile : Pole/ 
inonia pota ex uino fecundas pellit.Nidore purgat uuluas centaurii minoris fuccus potusifotu^ mcn/ 
fes cit,Ire maioris radix i uuluac doloribus Iifdem modisjpdeft.Derafa uero 6C appofita extrahit partus 
emortuos.Plantago imponif in lana in dolore uuluae.ln itrangulatu bibif.Sed urxcipua didamno uis 
eft,Mefes cit,Partus emortuos uel tranfuerfos eiicit,Bibif ex aqua foliorum obolo:adeo ad haec efficax: 
ut ne in cubiculum quide praegnantiu inferatur,Nec potu tantum fed & illitu 8i fuffitu ualet.Proxime 
pfeudodi(ftamu,Sed menfes cit cum mero decodlu pondere denarii«Pluribus tame molochis 8i arifto/ 
lochia prodeft.nam 6C menfes & fecudas cit.Et emortuos partus extrahit:myrrha di pipere additis po/ 
ra uel fubdita.Vuluas quo^pcidentes inhibet potu uel futfitu uel fubiecftu maxime tenuis.Strangula/ 
tu ab iis menfiu^ difficultate agaricum tribus obolis tritu in uini ueteris cyatho potum emedar, PertV 
ftereos appofita in adipe fuillo recenti, Antirrinon cum rofaceo 3i melle,lcc appofita nympheae thefla/ 
lac radix pota dolori medef,ln uino pota nigro profluuia inhibet,E diuerfo ciet cyclamini radix pota 6C 
appofita.Et uefica: infidentiu decodlo medef*Secundas pota ciffanthemos pellir,Vulua fanat,Et xiphii 
radix fuperioc mefes cit drachma ex aceto pota,Peucedanum ftragulatus uuluac nidore uftum recreat» 
Menfes aluofi^ ^ipue plyllium drachma in cyathis tribus aquae mulfac,Scmen quo^ madragoraepo 
tum uuluam purgat,Menfes cit fuccus appofitus:& emortuos partus.Nimia rur(us'pfluuia fiftit feme 
cum uino 6i fulphure, Alii ^fluuia fiftit 3i contrahit batrachion potu:uel cibo ardensialias ut diximus 
cruda«Sedco(ftacomendanffaled£ oleo &cymino,Daucu& menfes & fecundas potum facillimepcl/ 
lit.Ladanu fuffitu corrigit uuluasrdolori ea^ exulcerati!'^ imponif«Emortua fcamoniu pellit potu uel 
appofitum*Menfes ciet hypericu:utfu^ appofitu» Ante alia uero ut Hippocrati uidetur eryfimon e ui/ 
no femine uel radice,Cortice trahit & lecundis fuccurrit 8i ftragulationibus ex aqua pota. Ite radix ege 
ranio peculiariter fecundis inflammationibufgp uuluatum c5ueniens,Purgat hippuris pota 8i appofita 
uuluas,Polygonas pota menfes cit,Et alcmeac radix,Folia plaraginis pellunt,! te agaricum ex aqua mul 
fa.Artemilia uuluac medetur trita ex oleo irino aut fico:autcu myrrhaappofita.Eiufdem radix pota in 
tantu purgat:ut partus enedtos extrahat.Menfes 8i fecundas cit ramqpc decodum infidetibusiitem fo/ 
lia pota drachma, Ad eade oia profunt uel impofita uentri immo cu farina hordeacea. Achoron quo^ 
utile eft in terioribus faeminape morbis, Et coniza utragp,Et crethmos,Et anthy llides duae uuluis uti' 
liflimac,Torminibaf^ di fecunda^ more in uino potae.OHitrix fotu locis medetur. Albugines in ca/ 
pite tollit.Capillos ificit oleo trita.Ceranion in uino albo potu:& hypocifthis in rubro profluuiu fiftut* 
H^fopum fuffocationes laxat.Radix uerbenacae pota ex aqua ad oia in partu aut ex partu mala pftan^ 
tiffima eft.Peucedano quida mifcent in uino nigro femen cuprefti contritu*Nam femen pfylli deferue 
fadum in aqua cu intepuerit:epiphoras oes uteri lenit.Symphyton tritu in uino nigro cuocat menfes* 
Partus accelerat feordotis pota drachma fucci in aqua mulfa cyathis q ttuor.Didamni folia pclare dan/ 
Cur ex aqua.Coftat unius oboli pondeteiuel fi mortui fint in utero infantesi^tinus reddi fine ucxatioe 

2 ii 



LIBER 

pucrperJC.Stmilitef pfeudodi(5atium:red tardius.CycIamfnosadalligata.CifBnthenios pofaJte 
betonicae farina ex aqua mulfa. Arfenogonon'& thelygono harrbae funt habentes uuas floribus olea: fii 
milesipallidiores tamen.Semen albumrpapaueris modo.Theligoni potu foemina concipi narrant. Ar/ 
fenogonon ab ea fem le oleae nec alio diflat.Huius potu mares generari phibenfdi credim us alii urra^ 
ocimo fimilem tradur. Arfenogoni femen aut geminum efle tcftibus fimile.Mamma 5 e uihis airoum: 
quod digytellum appellauimus unice medef.Erigeron ex paffo mammas uberiores Facir.Sonchum in 
farre codum.Quae uero maftos uocatur indita pilos mammape e partu nafcentium tineas aufert in 

facieialiaij cutis uitia emedat.Gentiana nymphea heraclia illita gelamini radix maculas oes . Caucaliac 

J jrana mixta caerae liquidae extendunt cutem in facie:erugantqp. Vitia oia acori radix emedat.Capillum 
ifimachia flauum facit. Denigrat hyperico: quod 6C orifton uocatur.Item ophryos haerba denticulato 
oleri fimi!is:foliis duobus, Nigriciam dat 8C polemonia in oleo decodla.Pfilothru nos qdem in mulieri 
bus medicamentis tradamus:uepeetia uiris in ufu eft.EfFicaciffimu aut habetur archeroftis.Item tithy 
malli fucco uel i fole cu oleo illito crebromel euulfis pilis.Quadrupedu fcabiem fanat byfopum ex oleo 
fotum«Anginas pecuIiaricecrideritis,Vecum 8i reliqua genera hxrbarum reddamus, 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER, XXVII. PROHEMIVM. 

Reliqua Haerbarum Genera. CA, J« 

RESCIT APVD ME CERTE TRACTATV IPSO ADMIRA/ 
tio antiquitatis.Quaroq! maior copia hxrbaru dicenda reflatitanto ma' 
gis adorare prifeope in inueniendo curaiin tradendo benignitatem fubir. 
Nec dubiae luperata hoc mo poflet uideri etiam repe naturse ipfius muni 
ficentia:fi humani operis eflet inuentio.NiIc uero deope fuifle eam appa^" 
renaut cerre diuinaretiam cum homoinuenerit.Eandemqioium paren 
tem genuifle haec 6C oftendiffemullo uitae miraculo maiore :fi uepe fateri 
uolumus.Scythica haerbam a maeotidis plaudibus dC euphorbia e mon/ 
te atlanterultra^ Herculis colunas 6C ipfo reru naturae defedlui Parte alia 
briranicam ex oceani infulis extra terras pofitis:irem^ aethiopide ab exu 
flo fyderibus axe,Alias pterea aliunde ultro citro^ humanae faluti in to' 
to orbe terrape portare immenfa romanae pacis maieftate non hoies mo 
do diuerfis inter fe terris gentibulgpiuepe etia montes 8C excedentia in nu 
bibus iugarpaftuf^ pecope 8C haerbas quoqi inuice oftendant. Aeternum quaefo deope fit munus iftud. 
Adeo romanos uelut alteram lucem dediile rebus humis uidentur. 

De aconito:&panthera:&: quae extinguitur aconito. CA, II, 

Ed antiquope curam diligentiam^ quis poflit fatis uenerarircu conflet ofum ucnenope ocilTP 
f mum efle aconitum:& tadhs quogp genitalibus foeminini lexus aialium code dic inferre mor 

tem,Hoc fuit uenenu quo intereptas dormientes a Calfurnio Beflia uxores, M.Cecilius accu/ 
fator obiecit.Hinc illa atrox peroratio eius in digyto eas mortuas.Fabulae narrauere e fpinis Cerberi ca^' 
Ilis extrahente ab inferis HerculeJdeoqt apud heraclca pontica ubi monflraf cius ad inferos aditus gi/' 
gnuHoc quogp rame in ufus humanae lalutis uertere.Scorpionu idlibus aduerfari experiedo aconitum 
datu in uino calido.Ea efl natura ut hoiem occidannifi inuenerit qd in hoie perimat. Cu eo folo collue 
ftatunuelut pari intus inuento folo,Haec pugna efl cu uenenu in uifccribus reppererit, Mirug? exitialia 
per fe ambo cu fuerint duo uenena in hole c6moriuntur:ut ho fuperfit.Immo uero etia ferape remedia 
antiqui^dideruntidemoflrando quomodo uenenata quoqp ipfa fananf . Torpefeunt fcorpioes aconiti 
(aduiftupent^ pallentes:&: uinci fe cofitentur. Auxiliatur eis hellebope album tadlu refoluente.Ceditg^ 
aconitum duobus malis fuo 6C oiumiQuod fi quis illa forte ab hoie excogitari potuifle credit : ingrate 
deope intcliigit munera,Tangunt carnes aconitomecant^ guflatu eape pantherastnifi hoc fieret repletu 
ras illos fitus,Ob id quidam pardalianches appellauere. At illas flatim liberari morte excrementop: ho 
tninis guflu demonftratum.Quod certe cafu repartum quis dubitetf& quotiens fiat etia nunc ut no.^ 
uum nafei quoniam feris ratio 8C ufus inter fe tradi non pofli t. 

Quod omnium creaturarum conditor fit deus, CA, III, 

Ic ergo cafus hic efl ille qui plurima inuenit in uita deus,Hoc habet nomeiper que intelligitut 
h eadem 6L parens rerum omnium 8i magiftra natura utraqp conicdfura pariifiue ifla quottidie 

feras luenireifiue femp fcire iudicemus,Pudendu^ rurfus ola animalia quse fint falutaria ipfis 
nofle ipfa pter hominem.Scd 6C maiores oculorum quoqp medicamentis aconitum mifceri falubernV 
me promulgauereiaperta profcflioeimalu quidem nullum fine aliquo bono dicere.Fas ergo nobis eriC 
qui nulla diximus uencnatainunc demonflrare quale fit aconitum uel deprehendendi gratia . Folia ha' 
bet cyclamini aut cucumeris non plura quattuor ab radice leniter hirfuta,Radicem modicam camaro 
fimilem marino.Quare quidam camaron appellauere. Alii theliophonon ex ea qua diximus caufa, Ra 
dix fcuruatur paulum fcorpionu moiquare dC fcorpion aliqui appellauere.Nec defuerequi myodfonon 
appellare mallentiquoniam procul 8i e longinquo odore tnuies necat«Nafcitur in nudis cautibus:quas 




VIGESIMVSSEPTIMVS 

aconas aocant.Ef fdeoaconftam aliqui dixere nullo iuxta ne pulucrcm quidem nntricnte. Hanc aliqui 
rarionem nominis attulere. Alii quoniam uis eadem in morte eflenquae cotibus ad ferri aciem deterre^ 
dam (Utimgp admota uelociras (enriretur. 

De acthiopidetSi amaratotSi aloc:6d alcea:& alipho:8i alfina:5i androfacc:& andro^ 
femori ambrona:6ianconi:&anagyro:&anonvmo. CA. 1111« 

Ethiopis radix folia habet phlomo fimilia:magna & mulra:& nirfura ab radice.Oulera qua*' 
a drangulum fcabrumrfimilcm ardtioimultis cuncauum:alis femen eruo fimile candidum ge>' 

minumtradicc numcrofas longas,Plcnas molles glutinofas guftu ficcac morcfcunt durarur^ 
ut cornua poffinr uidcri.Practerea in arthiopia nafcuntur:&: in ida monre troadis:& in meircnia. Colii^ 
guntur aummnodiccantur in fole aliquot dicbusrne fitum fentiant.Medenrur uuluis pot.T in uino al/ 
bo:ifchiadicis:pleureticis:faucibus fcabrisrdecodla potu dantur . Sed qux cx acrhiopia uenttrcximia t-ft: 
at^ illico prodcrt. Amaranton ferulacea eft duorum palmorum altitudieioi igano fimilis flore: bulbis 
aureis.Huius uftae nidor urinam cit.Vuluam^ purganranto magis infidentibus caufa.Caula hominis 
non hcec fed quonia diutiflime non marcefcit • Aloe fyla: fimilitudine habet maior 6i pinguioribus fo 
liis cx obliquo ftriata.Caulis cius tener eft rubens mediusmon diflim ilis antherico.Radice una ceu pa' 
lo in terra dimiflaigraui odoreiguftu araara.Laudatiftima ex india affertur:fed nafcitur & in afia:r.o ra/ 
men ea utunf :nifi ad uuincra recentibus foIiis:mirifice enim conglutinatruel fuccu:ob id in turbinibus 
cadorum eam ferunt ut aizoum maius.Quidam & caule ante maturitatem feminis incidunt fucci gta 
tiaraliqui 81 folia.lnuenitur & per fe lachiyma adh£erens,Ergo pauimentandu ubi fata fir cenfent ut Ia» 
chryma non abforbcatur.Fuerc qui traderent i ludaca fuper hyerofolimam merallicam eius naturam: 
fed nulla magis improba eft:nc^ alia humidior e:aur rumidior.Erit ergo optima pinguis ac ninda ruf 
fi coloris friaDilistac iocineris modo coa(fta:faciIe liquefcens.lm probanda nigra 8C duratharenofa quo^ 
quae 8C guftu inteliigitur.Gummi adulteratur 8i acacia.Natura eius fpiflare:denfarc: & leuiter calfacc/ 
Tc.Vfus in multisrSi principalis aluum foluere:cum pene fit fola medicamento^iqux per fe id pratftac. 
Confirmat etiam ftomachuradeo ut non infeftet ulla uis cotrariarbibitur drachma . Ad ftomachi uero 
difToIuhonem in duobus cyathis quae tepidae ucl fngidaercoclearis menfura bis terue in die ex intei ual/” 
lis ut res exfgir.Purgationis etiam caufa plurimu tribus drachmis.Efficacior fi pota ea fumaf cibus. Ca 
pillum fluente continet cum uino auftero capite in fole corra capillum perundto.Dolorem capitis fedac 
teporibus 8C fronti impofira cx aceto 8C rofaceo.Dilutior^ infu(a:oculo^ uitia omnia fanai i ea conuC'' 
rir.Priuatim prurigines & fcabic genarum.Item infignira ac liuida illita cu melle:maxirne potico. Ton 
fillas:gingiuas:& omnia oris ulcera.Sanguinis excreariones fi modicae fint drachmx pondere ex aqua: 
fi minus in aceto pota.VuIneru quo^ fanguine 8C undecu^ fluentem fiftit per fe uel ex aceto. Alias etia 
eft uulneribus urililTima ad cicatricem pcrducens.Eade infpergitur exulceraris genitalibus uiropt: con-' 
dylomatis:rimifqi fedistalias ex uinoialias ex pafTo:aIias ficca per fc:ut exigit mitigada curatioiaut coer-^ 
cenda.Hemorroidu quo<j abundantia leniter fiftit.Dyfentcrix infundi€.& fi difficilius cocoquanf cibi 
bibif a coena modico inreruallo.Et in regio morbo tribus obolis cx aqua.Deuoranf pilulae cum mellis 
decotftoaut refina terebinthina ad purganda inreriora.Digyrorum preiygia toIlit.OcuIoruro medica' 
mentis lauatunut quod fit harenofiffimum fubfidar.Aut torrerur in ttftaipennaq? (ubinde uerfarunut 
polllr aequaliter torreri. Aicca folia habet fimilia ucrbenaccc:qux 8i penftereon cognominatur.Oulcs 
tres aut quatruor foliorum plenos:florem rofaeiradicesaibasicu plurimum fexcubitalcs:obliqua$. Na' 
feitur in pingui folornec ficco.Vfus radicis cx uino uel ex aqua dyfentcricisraluo cita:& ruptis conuulfis. 
Alipon cauliculus eft molli capite non diffimilis betae aci e guftatu ac lentumimordenfgi uehemerer 8C 
accedes. Aluum foluit in aqua mulfa addito fale modico.Minima potio duarum drachmarum: media 
quar ruor:maxima fex:ea purgatione quibus datur e gallinaceo lure. Alfine:qua qda myofoto appellat: 
nafcitur in lucistunde 6i alfine diifta eft.Incipit a media hyeme. Arcfcir aeftate media cum prorepir:mu' 
(culorum aures imitatur fohis.Sed aliam docebimus cfTe quae iuftius moyfotis uocetur.Haec cade erat 
quae Helxinae:nifi minor minufij hirfura efler.Nafcirur in hortis & maxime in parietibus.Cum tcrif: 
odorem cucumis reddir.Vfus cius ad collcdtiones inflammationcfgp.Quin emedai omnia quae Helxi' 
ne fed infirmius.Epiphoris peculiariter imponitur.Item uredinistulccnbuf^cu farina hordeacea.Suc' 
cus eius auribus infunditur.Androfaces haerba eft alba amara finefoliisrfolliculos in cirris habens;& in 
iis femen.Nafcitur in maritimis fyriae maxime.Datur hydropicis drachmis duabus tufa aut decofla in 
aqua uel aceto ucl uino. Vehementer enim urinas cit.Datur 8C podagris:ilIiniturqt.ldcm effV(ftus eft 6C 
focminis. Androfemon:fiue(ut alii appellauere)afcyron non abfimi le eft hypenco:de qua diximus cauli 
culis maioribus dcnfionburgt 8C magis rubentibus.Folia alba rutae figura.Semen papaueris nigri. Co' 
mae tritae fanguinco fucco manant.Odores tres in ufus.Gigtntur in uineis.Fere medio autumno effodi 
tur:rufpenditurqi,Vfus ad purgandam aluum tufae cum femine porje^ matutino: uel a coena duabus 
drachmis in aqua mulfa uel uino uel aqua pura:totius potionis fextario.Trahit in bilem.Prodcft ifchia 
dicis maxime.Sed poftera die capparis radicem refinac permixtam deuorare oportet drachmae ponde/ 
re.lrcrumij quarriduiinteruallocadcm facere. A purgatione autem ipfa robuftiores uinum bibere:in' 
firmiores aquam.Imponitur 6i podagris 8i ambuftis 8C uulneribus cohibes fanguincm.Ambrofia ua' 
gi nominis cft:& circa alias haerbas fluduanstfruticem unii habens deniiim ramofumirer.ucm : tiium 
ftre palmorum . Tertia parte radice breuioretfoliis rutae:circa imum caulem in ramulis femen eft uuis 

2 iii 





LIBER 

dependent ibustodorc uinoforqua de caufa botrys a quibufdam uocatur ab alus artemtTia.Cotonantur 
illa cappadoces. Vfus eius ad ea qux difcuti opus fir.Anonm quidam ononida nialur uocarerramofam: 
fimilcm foeno graecornifi fruticofior hirfunorqj cflenodore lucundo.Poft uer fpinofa.Eftur etiam mu 
lia condita.Recens uero margines ulcerum erodir.Radix decoquitur in pofca dolon dentium.Eadcm 
cum meile pota calculos pellit.Comitialibus dat in oxymelitx decoda ad dimidias# Anagyros qua alP 
qui acopon uocant:fruticofa elirgrauis odorerfloreolerisifemen in corniculis non breuis gignit: fimile 
renibusrquod durefeit per mefles.Folia colledionibus imponuntundilficulterqi parientibus adalligan 
tur:ita ut a partu flarim auferantur.Quod fi emortuus h£creat:& fecudae menfef^ morenf : drachmcC 
pondere bibuntur in pafTo folia«Sic 6i fufpiriofis dantur:& in uino uetere ad phalangioru morfus.Ra/' 
dixdilcuttendis concoquendifqi adhibetur.Semen commanducatum uomitiones facit . Anonymosa 
non inueniendo nomine nomen inuenit.Afferturefcythiacaelebratad^ ab Hiccfionon parua:audon> 
tatis medico.lrem ariflogeton f uulneribus praeclara ex aqua tufa 8C impofita.Pota uero mammis ptcC-' 
tordiiUj percufTis.Item iangiiinem excreantibus, Putauerunt 8i bibenda uulneratis.Fabulofa arbitror 
quajadiiciuntunrecenteeafi uraturrferrum au tses ferruminari. 

De aparine:8i ardio:8i fpIeno:& afclepiade:&: afleretuel bubonio:&C alyro;ueI afey 
roide:&phace:&:dealcibiox:&:aledoro!opho. CA. V* 

Parinen aliqui omphaocarpontalii philanthropon uocant:ramofam:hirrutam:quinis fenifue 
a in orbem circa ramos foliis per interualla;femen rotundum:durum:cocauum:fubdulce.Na^ 

feitur in frumentario agro:aut hortis:pratirue:afperitate eria uePium tenaci.EfFicax cotra kt' 
pentes femine poto ex uino drachma:^ contra phalangia.Sanguinis abundantia ex uulneribus impri' 
munt folia impofita.Succus auribus infunditur, Ardion aliqui potius ardurum uocant:fimilis eft uer 
Ijafco foliis.nifi q> hirfutiora funtccaule longo mollufemine cymini,Nafcitur in petrofis : radice tenera: 

' alb3:dulcig?,Decoquiturinuinoad dentium dolorem:ita ut contineatur ore decodum,Bibitur^prer 
ifchiida 5i ftranguriam e uino.ambuflis imponitur & pernionibus,Fouentur eadem cum radice femi 
ne trito in uino.Afplenum funtqui hemionon uocanr:foliis trietalibus mu!tis:radiceIimofa:cauerno^ 
fa:ficut filicis candida:hiifuta:nec caulem nec florem nec feme habet,Nafcitur in petris:parietibus opa' 
cis:humidis:laudati(Tima in creta,Huius foliorum rure in aceto decodo per dies,xl,poto lyenem abfu/ 
mi 3 iunr,Er illmuntur,Eadem aurem (edant fmgultus non dada foeminis: quoniam ftei ihtatem facir» 
Afclepias folia hederae habetrramos longos:radices numerofas:tenues odoraras:floris uii us : grauecfe/' 
men::ferrulatu,Mafcitur in montibus. Radices torminibus medentundC contra ferpentium idus non 
folum potum fed etiam illitum.Afterabaliquibus bubonion appellatunquoniam inguinum pr^fen-' 
taneum re.medium cfl.Cauliculus foliis oblongis duobus aut tribus in cacumine capitii Ia (tellae modo 
radiati,Bibitur aduerfus ferpentes,Sed 5C ad inguinu medicinam :fmiftra manu decerpti iubet:&: luxra 
cindus alligari,Prodeft 8i coxendicis dolori adalligata, Afcyron di afcyroides fimilia funt iter fe 6C Hyf 
pericoifed afcyron maiores habet ramos:qui afcyroides uocantur ferulaceos omnino rubentestcapitu/ 
Iis paruis:luteis,Semen in caliculis pufillum:nigrum:refinorum.Comae tritx uelut cruentatae,Qua de 
caufa quidam hancandrofemon uocauere.Vfus feminis ad ilchiadicos potus duabus drachmis in 
dromelirisfcxtario.Aluum foluit,Bilem detrahit.Illinifur&ambu(lis,Aphace tenuia admodum folia 
habet pufiHo. Altior Idicula eft.Siliquas maiores fernin quibus terna aut quaterna femina funt nigrio/ 
ra Si madidiora Si minora lenticula.Nafcitur in aruis.Natura ei ad Ipiflandii efficacior q lenti. Reliquo 
ofu cofdem efledus habet.Stomachi alui^ fludiones fiflit femen decodum. Alcibion qualis eflet hxc 
ba apud audores non repperi. Sed radicem eius di folia trita ad fer petis motfus imponi Si bibi lubent. 
Folia quantum manus capiat trita cum uini meri cyathis tnbustaut radicem drachmarum trium pon 
dere cum uini eadem menfura,AledoroIophos qurc apud nos crifla didturrfolia habet fimilia gallina-' 
cese criflae pluratcaulem tenuem:& femen nigrum in ('iliquis . Vtilis tuflientibus coda cum faba prefla 
meile addito:6t caligini oculorum.Solidum (emen coniicitur in oculum :nec turbactfcdin ie caliginem 
contrahit,Mutat colorem:fed ex nigra albicare incipit:^ mtumefcinac per fe exit. 

De alo. CA, VI. 

Lum nos uocamus gracci fymphyton petreum:fimile cunilae bubuIae:foIiis paruis; ramis try 
a bus aut quattuor:a radice cacuminibus thymi:furrulofum:odoratu:guftudulce:faliuam cies 

longa radicetrutila.Nafcitur i petristideoij petreum cognominatum. Vtiliflimum lateribus: 
lyenibus:renibus:torminibus:pedoribus:pulmonibusfanguinem reiicientibus:faucibus afperis.Bibi-' 
tur radix trita Si in uino decoda:& aliquando fupet linitur.Quin Si comanducata fitim fedatipcipue^ 
pulmonem refrigerat.Luxatis quo^ imponitur Si couulfis:lyeni:intetaneis. Aluum fiftit coada in ci-' 
neres,Detradis quo^ folliculis trita cum piperis nouegranis Si ex aqua pota.Vulneribus fanandis tan 
ta praeftanria eftrut carnes quogt cum coquuntur conglutinet addita , Vnde fii graea nomen tmpolue-' 
re.O(Iibus quo^ fradis medetur. 

DealgaSdadea&deampeloagria&abfinthio. CA, VII. 

Lga ruffa Si fcorpionum idibus. Adea graui folioru odore:cauIibus anifi geniculatis : femine 
a nigro ut hederae:baccis mollibus,Nlafcitur in opacis Si afperis Si aquofis. Datur acetabulo ple 

no interioribus foeminarum morbis. Ampelos agria uocanr herba foliis duris cineracei colo/ 
ris:qualetn in facis diximusmiticulis longis callofis rubentibustqualttrr flos que louis flamma appella/ 





VIGESIMVSSEPTIMVS 

nftnus fgnobiTistfer femen punfd mali fimile in canis.Radix eius decolla in aqu* cyathis ternis additis 
uini coi cyathis duobus aluum foiuit Icnirer.Ideo hydropicis datur.Vuluae uitia & cutis in facie mulie^ 
rum emcdat.Ifchiadicos quo^ uti hac hjerba^defl: haerba tufa cum foliis 8i illita cum fucco fuo, Abfin 
ihii genera funt plura.Santonicu appellatur a galliae ciuiratetPonticu a pontoiubi pecora pinguefcunt il 
lo»& ob id fine fellc reperiunf.Neq? aliquod pftantius.Multu^ italico amarius feci medulla pontici dul 
cis.De ufu eius conuenit dicere ha;rbae facillimae at^ iter paucas utiliflimae.Praeterea facris Populi Ro. 
celebrate peculiarirer.Siquide latin39^ feriis quadrigae certant in capitolio:uidor^ abfinthiil bibit. Cre 
do fanitatem praemio dari honorificearbitratis maioribus.Stomachu corroboraf.& ob hoc lapor eius 
in uina rraffertur ut diximus.Bibif 8C decodu aqua ac poftea no<fte 6i dic refrigeratu fub diuo decodis 
fex drachmis foliope cum ramis fuis in caeleftis aquae fcxtariis tribus.Oportet & fale addi. Vetuftiflime 
in ufu efi.Bibif 8i madefadi dilutum.lta.n,appellatur hoc genus. Diluti ratio ut qfquis fuerit modus 
aquaeitegatur per triduu.Tertium raro in ufu eftilicut 8C fuccus expreffi.Exprimif aut cum primum fe 
xnen turgefcit madefadum aqua triduo recens aut ficcum fepte diebus.Deide codum in aeneo uafead 
tertias.x.heminisinaquaefextariis.xlv.lterumqtpcolatum.HaerbalentecoquituradcrafIitudine meP 
lis qualiter ex minore cetaurio quaeritur fuccus. Sed hic abfinthii multis ftomacho capiti^ efticum fic 
Illedecodus faluberrimus.Naqt afiringit ftomachuibilem^ detrahir.Vrina cit.Aluu emollir:&: in dot 
lore fanat Ventris atalia pellit.Malaciam ftomachi&inflammatioesdifcutitcum file& nardo gallico: 
aceto exiguo 3ddito.Faftigiaabfterget.Condiones adiuuat.Cruditates detrahit cu ruta & pipere & fale. 
Antiqui purgationis caufa dabaticum marinae aquae uereris fexrario feminis fex drachmis cum tribus 
falis & mellis cvatho.Efficacius purgat duplicato fale.Diligenter aute teri debet propter difficultatem. 
Quidam 8i in polenta dedere fupradidu pondusiaddito pulegio.alii cotra paralifim»alii pueris folia in 
ficotfic ut amaritudine falleret.Faole thorace purgat cum iride fumptu.ln regio morbo crudu bibitur 
cu appio aut adianto. Aduerfns iflatioes caiidu paulatim forbcfexaq.locineris caufam cu gallico nardo. 
Dyenis cu aceto aut pulte aut fico fumif . Aduerfaf fugis exaceto.lte uifcoiCicurje ex uino:& muris ara 
nci morfibus.Draconi marino.Scorpionibus.Oculoruclaritati multum conferr.Epiphoriscum paflb 
imponitur.Sugillatis cu meile. Aures eius decodum uaporis fuffitu fanar. Aut fi manat fanies cum mei 
le trirum.Vnnam ac mdes ciunt tres quattuorue ramuli cum gallici nardi radice una cyathis aquac.vi. 
Menfespriuatimcummellefumprumi&inuellereappofitum.Anginis fuhuenitcum meile & nitro. 
Epinydidas ex aqua fanat.VuInera recentia prius q aqua tangantur impofitum.Prsetereag; capitis ulce 
ratPeculiariter ilibus imponitur cum cypna caeraraut cum fico.Sanat & pruritus. 

De abfinihio:8d ballotc:& botrye fruticofa:& brauylla:& brio:& bupleuri : 6C catanan^' 
ce:& callaid; circata:& circefio:& crategono:6i theIigo:& crocodilo;®: cynoforchitSC 
chryfollachano:& cuculo;®: conferua. CA. VIII. 

On dandum in febri.Naufeas maris arcet in nauigationibus potum, Inguinum tumorem in^ 
n uentrali habitum. Somnos allicit olfadum;aut infeio fub capite pofirum.Veftibus ifertum tP 

neas arcer.Culices ex oleo perundis abigit;& fumo fi uratur. Atramdum librarium ex diluto 
cius temperatum litteras a mufculis tuetur.Capillum denigrat abfinthii cinis unguento rofaceo^ per/' 
mixtus.Eft 8C abfinthium marinum:quod quidam fcriphiu uocant;probatiffimu in thapofiri segypti. 
Huius ramum ifiaci prteferre folemne habent,Angufi:ius priore;minuf^ amarum;ftomachoinimicd 
Aluum molIit.Peilit^animaliainteraneorum.Bibiturcumoleo®:fale;autinfarinaetrimeffris forbf^ 
tione diiutum.Coquitur quatum manus capiat in aquse fextario ad dim idias.Balloten alio noie maru 
bium nigrum gracci uocant;haerbam fruticofam angulofis caulibus;nigris;hirfutis:foliis ueftientibus: 
maioribus q marrubii;®: nigrioribusigraueoIentibus.Vis eius efficax aduerfus canis morfus:ex falefo 
liis tritis impofita,lrem ad condylomata codis cinere in folio oleris,Purgat 8i fordida ulcera cum mel^ 
le.Botrys fruticofa haerba cft luteis ramulis.Semen circa totam nafcitunfolia cicorio fimilia.lnucnituc 
in torrentium ripis.Medeturorthopnoicis.Hoccappadocesambrofiam uocant;aliiartemifia.BrauyP 
la fpillandi uim habet cotonei mali modo:nec amplius de ea tradunt audores.Brion marina haerba fu 
ne dubitatioe laducat foliis fimilis rugofa ueluti contrada:fine caule ab im a radice exeutibus foliis. Na'’ 
fcimr in fcopulis maxime teftifij terra comprehenfis,Pr£ccipua ficcandi ei fpiflandiqi uis 8C colledicnes 
omnes inflammarionefi^ cohibcndi;pr£ecipuepodagrac:& qcquid refrigerare opus fit Bupleuri femen 
ad idus ferpentium dari reperio;foueri^ plagas decoda ea haerba adiedis foliis mori aut origani, Ota 
nancen thcflalam haerbam qualis fit;a nobis deferibi fuperuacuum fit:cum fitufus eius ad amatoria ta 
tum. Illud non ab re eftdixiuead tegendas magicas uanitares eledam ad hunc ufum conieduia.Quo^ 
niam arefeens contraheret fe ad fpeciem unguiam milui exanimati . Eadem ex caufa 6L cemos filebitur 
a nobis.Olla duorum generum eft.Vna fimilis aro,Nafcitur in arationibus.Colligitur anteq inarefear. 
Vfuf^ eofde habet quos arum. Bibitur quo$ radix huius ad exinaniedas aluos : menfefqi mulierum. 
Item caules cum foliis in leguminibus decodi fanat tenafmon. Alterum genus eius quidam anchufam 
uocantialii rhinocIifiam.Folia laducae longiora:plumofa;radice rubratquae ignes facros cum folio po^ 
lentse fanat impofita.Iocincris autem unia in uino albo pota,Circea firychno fatiuo fimilis cft:fiorc ni/ 
gro pufillo,Paruo femine ut milii nafcdis in quibufdam corniculis;radice fcmipcdalinriplici ferme aut 
quadruplici;alba odorata^uffus calidi.Nafcitur i apricis faxis.Diluitur in uino, Bibiturqi ad dolorem 
uuluae & uitia.Macecan oportet in fextariis tribus quadrarem radids tufae per nodem ®c diem.Trahit 

z iiii 




UBER 

eadc potfonc fccandas fcmine,Lac minuit in uino aut mulfa aqua pota.Cirfion cauliculus efl tener doi^ 
om cubitojittriangulo fimtlis:foliis fpinofis circudafus.Spin 2 e molles funt.Folia bouis linguae fimilia: 
minora:fubcandida:&: in cacumine capitularpurpureaf^ foluuntur in lanuginesrHanc haetba radiceuc 
eius adalligatam dolores uaricum fanare tradunt.Crateogonon melampyro fimile eft:multis calamis 
ex una radice emicatibus:multoru^ genicuIorum.Nafcitur in'opacis:femine miliuuehementerarpero 
guftu.Quod fi bibat ex uino ante coenam tribus obolis in cyathis aqua: totidem mulier ac uir ante co' 
ceptum diebus. xl.uirilis fexus partum futup: afunt.Eft 6C alia crataeogonosrquac theligonos uocaf .Dif 
ferentia intelligitur lenitate guftus«Sunt qui florem crataeogoni bibentes mulieres intra.xl.diem conci 
pere tradanc.Eadem fanant ulcera uetera nigra cu melleiexplcntfinus ulcc 5 :.Etatrophacarnoriorafa^ 
ciut.Puruleta expurgat.Panos difcutiut Podagras colledlatioef^ oes leniut peculiariter mama^rTheo' 
phraftus arboris genus itelligi uoluir crataeogono fiue crataeogonaiqua italiaaqfoliu uocat * Crocodilo 
chamaeleotis haerbae nigrx figura habet: radice logaiaeqliter crailaiodoris^afpcruNafcifi fabuletis. Pota 
fanguine p nares pellit copiofum crafllim^, At^ ira lyene cofumere dicif.Cynoforchin aliq orchin uo 
canr:foliis oleae;mollibus:ternis:paruifm femipedis Idgitudinis in terra flratisiradice bulbolaioblonga: 
duplici ordie fuperiore q durior efl:8i iferiorc q mollior. Edunf ut bulbi codli in uineis fere inucnti.Ex 
iis radicibus fi maiore edant uiri mares generari dicunf.Si minore foeminae altepe fexu.In theflalia mol 
liore in ladle caprino uini bibut ad ftimulados coitus:duriore uero ad inhibendos.Aduerfaf alter alteri* ^ 

Cryfolachanti in pineto laftuca: fimile nafcif.Sanat neruos incifos fi;cofeflim imponaf * Et alibi genus 
cryfolachani tradif :flore aureo:foliis oleris,Codlu eftur ut olus molle.Haerba haec alligata morbu regi 
um habetibusrita ut fpeitari ab iis poflintrfanare id malu tradif:de|chryfolachano nec fatis dici fciornec 
plura repio.N% 8i hoc uirio laborauerepximi utigi haerbarii nfirquod ipfis notas uelut uulgares flri'' 
dim 8C noibus tantu indicauereitanq coagulo terrse aluu fifti:ftranguriana diflblui fi bibaf ex mno aut 
aqua.Cacubali folia trita cu aceto ferpentiii iiSibus 8i fcorpionu mederuQuida alio hac noie ftnimum 
appcllantralii graece ftrignozacinos habet nigros. Ex iis cyathus fucci cum mulfi duobus medetur Ium 
bis.lrem capitis doloribus cum rofaceo infufus.Ipfa ftrumis illita fanadis peculiaris efl:alpinis maxime 
fiuminibus,Conferua appellata a conferruminandoifpongia aquap: dulcium uerius q mufeus aut haec 
b i uillofedenfitatis at^ fiflulofae,Curatum ea fcio omnibus fere ofTibus confradlis prolapfum exarbo 
re alta putatoremrcircudata uniuerfo corporuqua fuam infpergentibus quoties inarefeat: raro^ nec ni 
fi deficientem hsrbam mutationis caufa,refoluentibus conualuifle uix credibili celeritate. 

De cocco gnidioS£dryoptens:&dryphono:&elatine:&:cmpetro fiuecalcifragarSC 
epicadli:uel helleborine:&: epimcdio:& enneaphyIo:& filicepteri:& de femo/ 
re bubulo, CA. IX, 

Occo gnidio color cocciimagnitudo grano piperis maior:uis ardcselra^ in pane deuoratur ne 
c adurat cum gulam tranfir.Huic uis praefentanca contra cicutam .Siftit aluum . Diplacos folia 

habet laifluc^erbullas fpinofas in dorfi medioicaulem duorum cubito^^riifdem fpinis horridi''’ 
dumtgenicula eius binis foliis ampIe6Ictibus:concauo alarum finuiin quo fubfiftit ros filfus.In cacumi 
ne capitula funt echinata fpinis.Nalcitur in aquofis,Sanat rimas fedis.ltem fiflulas decoiSa in uino radi 
ce ufgp dum fit craflltudo caerxiur polTit in filtula collyriii mitti,Ite uerrucas oium genere. Qmdam 8C 
alas: quas fupra dicimus fuccu illinunt iis.Dryopteris filici fimilis in arboribus nafcif .Tenui foliop: fnb 
«^ulcium incifura:radice hirfuta.Vis ei cauflica eft.ldeo pfilotru efl radix tufa.Illinirur.n.urc^ dum fudo 
res euocetilterum^ 8i tertio:ita ne fudor abluatur, Dryphonon fimilis hxrba eft : cauliculis renuibus: 
cubftalibus:circudatis utrin.^ foliis:polIicari aplitudine:&: qlibus oxymyrfine,Scd cadidiorihus mollio 
ribufi^tflore candido fambuci,Edunt cauliculos decoiftos»Semine uero eius^ pipiere urnnf.Elatine fo 
lia het helxinae:pufilIa:pilofa:rotuda:femipedalibus ramulis qnis fcnifuc a radice flarim foliofis, Narcif 
in fegctibus.Acerba guftu 8C ideo oculo^ fluctionibus efficaxifoliis cu polenta tritis 8C impofitistfubdi^' 
to linteolo. Eadem cti lini femine coda forbitionis ufu ad dyrenteria libcrat.Emperron qua nofln calci 
fraga uocant:nafcitur in montibus maritimis fere in faxo:quojppius mari fuerit roinus.Salfa e flrporaqi 
bilem trahit ac pituitasiquo logius magif^ terrenaiamarior fenritur,Trahit aqua..Sumirur aut in iurc 
aliquo autin hydromclite.Vctuftate uires pdif,Reces urinas cir decodlu in aqua:ucl tntu calculos fran' 
git.Qui fidem j>mifl"o huic quceruntiaffirraant lapillos q fufteruefiant una rupi,Epipadis ab alis helle/ 
borine uocarur:parua ha:rba:exiguis foliis iocineris uitiis utilifllmaiS; corra uenena pota . Epimedion 
caulis efl no magnus hedere foliis denis atqi duodenisinunq flores:radice renui nigra fubgraui odore* 
fslafcif i humidistdc huic fpiflandi refngeradi^ natura,Foeminis caueda.Folia i uino trita uirginil ma/ 
mas cohibd.Eneaphy 115 loga folia nona hd:caufticae naturae,lmponif lana circudata:ne urat latusiro^ 
tinuo.n.purtulas excitatilumboj: doloribus & coxendicu utiliflimu. Filicis duo genera nec flore hent: 
nec feme.Pterin grxei uocatialii blachnon cuius ex una radice q plurcs exeunt filiccsibina et cubita exee 
dentes logitudinemon graues odore, Hanc mare exiflimant.Altep: genus thelipterin graeci uocannalii 
Hymphea pterin.Efl aut no fingularis at^ fru ticofa breuior molliorq} 8C defior foliis ad radice canicu'' 
lata.Vrriuf^ radice fues pinguefcur,Folia utrif^ lateribus pinnataiunde nome grseci iporuere,Radiccs 
utri^ logae in obliquu:nigrae:pcipue cum inaruere,Siccari aut eas fole oportet.Nafcurur ubiq?:fed ma/' 
xime frigido folo.Effodi debent uergiliis occidentibus. Vfus radicis in trimatu tantumtneque ante nc^' 
que poflea*Pdlunt imeraneorum animalia^Ex iis tineas cum meile, Cetera ex uino dulci triduo pot<e«' 



VIGESIMVSSEPTIMV5 

Vtra^p flomacho inutiliffima. ATuum foluit primo bilem trahens:mox aqiiam,MeIms tineas eam fca 
monii pari pondere.R idix eiuv duorum obolo^ pondere ex aqua poft unius dici abftinetiam bibiturt 
tnelle pr.-egaftato cotra rcumatifmos.Neurra danda foemimstquonia grauidis abortu icxreris fteniita 
tem facit.F-inna eaji ulceribus tetris infpergiturjumentorum quoffl ceruicibus, Folia cimicem necanc 
Serpentem non recipiunt. Ideo fuflerni utile eft in locis fufpedis. V itae etiam fugant nidore.Fecerc me 
dici hums q ao~j! hac rbae difcrimcn. Optima macedonica eft.Secuda cafliopica.Fcmur bubulu appellat 
tiaerba nc uis ipfa unlis:reccs in aceto ac trita falc.Galeopfis.-aut ut alii galaflobdolon uel gaIion,Caui 
lem 8C folia habet urticae Ieuiora:5^ quae grauem odorem trita reddanr.Flore purpureo.Nafcif circa fe 
pes ac femiras ubiqi.Folia caulefip duritias 6i carcinomata fanant ex aceto trita &. impofita*lte (Irumas« 
Panos SC parotidas difcutiunr.Ex ufu eft & decodto fucco foucre.Purrertcria quoqi & grangrcnas fanat 
cum fale.GIaus antiquitus & eugaladon uocabaf cythifo 6i 'eticulae folns fimilis auerfa candidiora*Ra 
mi in rena ferpunt quini feniueadmodu tenues ab radice.Flofculi purpurei cxur.Inuenirut iuxta mare 
Coqtur in forbitione fimilaginis ad excirada ubertate ladisieamqt q hauferinr balneis uti conuenit* 

Deglaucio:& giycyfide : 8C glaphalio fiue chamezelo:& galedrago : & holco : 6L 
hyofiriidc holofl:eo:6C hypopefto. CA.X* 

g Laudon in ^ria parthia nafeitur humilis hserba denfis foliis fere papaue risrminoribus rame: 

fordidioribui^todoris tetri:guftus amari cum aftridlione.Granu habet crocei coloris.Hocin 
©llafidililiitocirculitum in clibanis calefaciunrrdeinde exempto fuccu exprimuteiufdc nominis.Vfus 
eft &: fucci & foliogifi ferantur aduerfus epiphorasiqua^ uniuei fe uno impetu cadunt.Hinc repetatur 
collyriu:qd' medici diaglaucio uocauLadlis ciuoqi ubertas itermifla rcftituif.Sumif eius rei ca ex aqua 
Glycyfidcrquam aliqui poeniam aut petorooon uocaticaule habet duum palmopticomitantibus duo 
bus aut tribus iubrurilu cure lauri folia qualia nucis pinguiora rotundioraqi 8C minora # Semen in fili 
quis aliud grano rubcntetaiiudnigro.Duo aut genera funt.Foeminaexiflimatur cuius radicibus ceu ba 
lani longiores circiter odo aut fex ihscrent.Mas plures habet :quonia no una radice nixus eftrpalmi altt 
tudine:candida< 5 »Ea guftu aftringir.Focminx folia myrrham redolent :8i denfiora funt.Nafcuntur in 
filuis.Tradut nodu cm>diedas:quonia pico martio impetum in oculos faciente interdiu piculofum fit. 
Radix uero cum effodiaturrpericulum eflene 1'edes procidant. Magna id uanitatead oftentationem rei 
fidum arbittor.Vfus in iis diuerfus«Rubra.n.grana rubentis menfes fiflunt.xv.fere porain uino nigro* 
Nigra granauuluis mederur ex paflbiaut umo totidem pora. Radix omnes uentris dolores fedat in ui 
no:aiuumgi purgar.San3fopiflhoronum:morbu regium:renes:ueficam. Matricem aut & ftomachu 
decoda in uino. Aluumc^filtit.Efturd contra malum mcnrisifed in m edendo, iiii.drachma: fatis funt* 
Grana nigra auxiliatur & fupprenionibus nodurnis in uino pora quo didii cfl numero,Stomacho ue 
ro 6i roOonibus & efTe ea(& iliinire prodeft.Suppurationes quoij difcutuinrur.Rcccntes nigro femine: 
uereres rubro, Vtrunij auxiliatur a ferpentepcrcuflls.Er pueris contra calculos incipiente ftranguria» 
Gnaphalion aln Chaimzclon uocant: cuius folns albis mollibufg? pro Tomento utuntur . Sane& ffe 
miha funr.D uur in uino auftero ad dyfenteriamiuentris folutiones.Menfef^ mulierum fiftit.Infundi 
itur aurem tenafmo.Iilinitus 8i putreicentibus ulcerum Galedragon uoranr Aenocrates Icucacanthofr 
milem paluftrcm&fpinofam:cauleferulaceoalto:cui fummocapireinharreat linailecuo,ln hoc excre 
fcente artare uermiculos nafei traduntrquos pyxide condiros adalligari cum pane brachio ad ea parrem 
qua deus doIeat:mireqi iHico dolorem tolli. Valere non dturiusanno 8i ira fi terram non atngenuHol/ 
cus in faxis nafeitur ficcis.Anftas habet in cacumine tenues culmo quale hordeum rt Oibile,Hac circa 
capuradalligara.uel circa lacertum educit e corpoi e arifIas,Hanc quidam cb id ariftidam uocanuHyo 
firis intumo fimilisifed minor:& tadu afperior. Vulneribus contufa praclare mederur.Holofteon fine 
duricia haerba ex aduerfo appellata a graecisificuc fel dulceitenui radice ufq! ad capillamenti fpcciennlo^ 
gitudine quatruor digytorum ceu grame folns anguflis aftringens guflu,Nafcitur in collibus terrenis. 
Vius eius ad conuuifa rupta in uino pora.Vulnera quo^ conglutinat.Nam di carnes concoquuntur ad 
dita,HypophefIon nafeitur in fpinisiex quibus fiunt eneae fuilonfe:fine cauliculotfine florercapitulis ra 
tum inanibus:& foliis paruis:multis:h£crbacei coloris:radiculas habens albasrmolles.Succus earum ex 
primituraeftateadfoluendam aluum tribus obolis maxime in comitialibus morbis: & tremuhs:hyy 
dropicis.Contra uertigines:ortopnoeas:palyfes incipicnres. 

De hypoglo(Ta:& hypeco:idaEa:ifofphyro:Iatyri:IcontopetaIo Iirapfo* , 

litofpermo:lapide uulgari:de limeo leuco. CA» XI, 

YpogTofTa folia habet figura filueftris myrti concauafpinofa:Si iniis ceu linguas folio paruo 
h exeunredefoliis.Capitisdoloremcoronaexiisimpofitaminuir,Hypecoonin fegetibus na/. 

fcifrfoliis rutae.Natura eius eadem quae papaueris fuccotldeae haerbae folia funt quae oxymyr/ 
finaeadh:rrenr his uelur pampini HI quibus flos. Aluum menfe(qi&: omnem abundantiam (anguinis 
fiflir,Spi(randt cohibcnduj naturam haber,lfopiron uocant aliqui phafiolum:quoniam folium quod 
eft amfofiinileinpapinosforquetur.Capirula funtinfummocauletenuia:plena feminis melanthii* 
Contra tufTim 8i extera pedoris uitia ex meile 8C aqua mul(a:lte locineri utiliflima.Larhy ris folia ha/* 
bet multa laducxfimiliarenuiora germina multa:in quibus femen tuniculis continetur ut capparis: 
quxcil inaruere eximuntur granatpipcns magnitudine:candida:duIcia:faciliapurgatu.Hxc uicenain 
aqua pura aut mulfa pou hydropicos fanatUtTrahunc di bikm«Qut uehementius purgau uolut :cum 



UBER 

folliculis ipfis fumntit eamtftomachu tedunt»lta^ muentum ef! otcfi fjifcc aat fare gallinacei fumcrc 
tur.Lenotopetalon alii rhapeion uocantfolion braflicaeicaulcfcmipedalnalaemult^Iemen in cacumy 
ne in filiquis ciceris mo.Radix rapeC fimiIis:grandis:nigra.Nafcitur in aruis.Radix aducrfaf oium fer^ 
pentiu generibus ex uino pota:nec alia res celerius ^ficit.Daf & ifchiadicis.Lycopfis logioribus q ladlu 
ca eft foliis:crafTioribufgi.Caule logo hirfutis:adnatis multis cubitalibus:flore paruotpurpureo.Nafcif 
in capeftribus.Illinif’ cu farina hordeacea igni facro.Sudore i febribus mouet fucco aquas calidae admix 
to.Inter oes haerbas litofpermo nihil eft mirabilius.Alii qde hcgonichon uocatralii diofpiron:aIii hera 
clion.Haetba qncucialis fere foliis duplo maioribus q ruraerramulis furculofis crafiitudine iunci , Gerit 
iuxta folia fingulas ueluti barbulas:&: ea^e in cacuminiba lapillos cadore 6C rottlditare margaritagi ma/ 
gnifudine ciceris.Duritia uero lapideadpfi qua pediculis adhaereant cauernulas habent 8C intus femen. 
Nafcif 8i in italiarfed laudatiffimu in craeta.Nec quicq inter haerbas maiore qde miraculo afpexi.Tatus 
eft decor uclut aurificu arte alternis inter folia candicatibus margaritis tam exqfita difficultas lapidis ex 
haerba nafcentis.Iacereai:^ humi ferpere ausftores tradut.Ego mulfam no haerete uidi.lis lapillis drach 
naae pondere potis in uino albo calculos frangirpelliqi coftat:& ftranguria difcuti.Ne^ in alia haerbap^ 
fides cft.Vfus ftati ad quacu^ medicina nata fitteft aut eius fpecies ut etia fine audore ufus ftatim nofci 
poflit.Lapis uulgaris iuxta flumina fert mufeu ficcu canu.Hic fricaf altero lapide addita hois faliua.illo 
Iapide tangif fpetigo.Qui tangit dicit.Pheugete catharides lycos agrios hymas dioci. Limeum haerba 
appellaf a gallisiqua fagittas i uenatu tingut medicametotqd' ucnenu ceruariu uocat.Ex hac i tres mo 
dios faliuati addif tatu qttl in una fegetta addi foletiita ofla dim ittitur in boii faucibus in morbis. Alhv 
gari poftea ad pfepia oportet donec purgenf.Infanire.n.folet.Si fudor infcqtur aqua frigida pfundi.Lu 
ce mercuriali fimilis nome ex ca accepit p mediu foliu candida linea trafcurrentc.Quare mefoleucon g 
da uocat.Succus eius fiftulas fanat.Ipfa contrita carcinomata.Fortaffis eade fit quae leucas appellaf. C6 
tra ofa marina uenena efficax.Specie eius audores no tradunnec aliud ^ilueftre latioribus foliisicfle ef 
ficatiore hac femine acriore.Leucographis qlis eflet feriptu no repperi.Quod & magis miror : quonia 
utilis pditur fanguine excreatibus tribus obolis cu croco.Ite coeliacis trita ex aqua & appofita^Profiuio 
foeminap^.Oculo 9 ^ quo^ medicametis.Etexplcndis ulceribus quse fiut in teneris partibus corporis. 
De medio:& myofota:&: myagro:& natrice:& othone:6i onofmaiSC onopordo:& oxyri:& oxye: 
batrachio:& polygonotfic leucanthemo:& plythemardC phyllo:& phelladrio:& phuJen:& polyrrhi 
2o:& proferpinaca:& de rhecoma:de refeda & ftoechade» CA, XII* 

Edion folia habet feridis fatiuae:caulem tripedale:6d in eo-florem grandem purpureu rotun/ 
m dum femine minutoiradicem femipedalem.In faxis opacis nafcitur.Radix drachmis,ii,cum 

mclle menfes foeminarum fiftit cclegmate per aliquot dies fumpto.Semen quoq? in uino tri 
tum contra abundantia foemina^e datur.Myofota fiue myofotis leuis hscrbaicaulibus pluribus ab una 
radice aliquatenus rubentibus concauis ab imoifoliis anguftis ablongistdorfo acuto n igrif per interual 
Ia affidue geminantis 8i tenuibus cauliculis ex aliis prodentibus: flore caeruleo,Radix digytali craffitu/ 
dine multis capillamentis fibrata,Vis ei ftyptica 8C exulceratrixiidecq? egliopas fanat. Tradunt aegyptii 
menfis quem thiatin uocanndie.xxvii.fere in augufto menfe incurrenteifi quis huius hserbee fucco lun 
gatur mane priuf^ loquatur no lippiturum eo anno.Myagros ha?rba ferulacea eft foliis fimilis rubix 
tripedanea,Semen oleofumrquod & fit ex eo.Medetur oris ulceribus peruniftis hoc fucco.Hxrba qux 
uocatur nigina tribus foliis longis intubaceis illita cicatrices ad colorem reducit. Natrix uocatur h£er<' 
ba:cuius radix euulfa uirus hirci redolet.Hac in piceno a foeminis abigunnquos mira petfuafione fatu/ 
os uocanr.Ergo fpes lymphantium hoc modo animorum effecredimus:qui tali medicameto iuuenf 
Odontides inter foeni genera eft;cauliculis denfis ab eadem radice geniculatis triagulis nigris geniculis. 
Folia parua habet longiora tamen q poligonaton.Semen in aliis hordeo fimile florem purpureum:pu 
fillum.Nafdtur in pratis,Deco(ftum cauliculopc eius in uino auftero quantii manus capiat:detium do 
lori medetunita ut contineatur ore,Othone in fy ria nafcitur:fimilis erucce perforatis crebro foliis fio/ 
re croci: quare quidam anemones uocauerunt . Succus eius oculogi medicamentis conuenit , Mordet 
cnimleuiter6Ccalfacitaftringit^ ficcando,Purgat cicatrices & nubeculas:&: quicquid obftat .Quida 
tradunt hu3ti:it<$ ita ficcatam digeri in paftillos. Onofma longa folia habet fere ad tres digy tos i terra 
iacentia tria ad fimilitudinem anchufae incifa fine caule fine flore fine femine.Prxgnans fi edat eam aut 
fupra gradiatur:abortum facere dicitur.Onopordon fi comederint afini:crepitus reddere dicunf, Tra' 
hit urinas 6C menfes.Aluum fiftit Suppurationes dC colletftiones difcutit.Ofiris ramulos fert nigros te 
nues lentos:6i in iis folia nigra ceu lini.Scmenqp in ramulis nigru initio:dein colore mutato rubefeens* 
Smegmata mulieribus faciunt ex iis.Radicum decoiftum potum fanat arcuatos. Eaedem priufqj ma/ 
turelcat femen :concifae 8i fole ficcatae aluum fiftunt,Poft maturitatem uero collcdlae 8C in forbitioe de 
codfae rheuraatifmis uentris medentur:& per fe tritae ex aqua caelefti bibuntur.Oxis folia terna habet. 
Datur ad ftomachum diffolutum.Edunt 6i qui euterocelon habenr,Poly anthemum:quam quidam 
batrachion appellant:cauftica ui exulcerat cicatrices:& ad colorem reducit,Eadem^ uitiligines concot 
porat.Polygonaton grxfi uocant quam nos fanguinariam:non attollitur a terra foliis rutae fimilis gra 
mini,Succus eius infufus naribus fupprimit fanguinem:& potus cum uino cuiullibet partis profluuiu 
cxcreationef^ cruentas inhibet.Qui plura genera polygoni faciunt:hanc marem intelligi uolunr:appcl 
lari^ a multitudine feminis aut denfitate fruticis calligonontAlii polygonon a ftequetia geniculorum 



VIGESIMVSSEPTIMV5 

aWf athaMataTi! carcmothrontal» clcmatmulti myrtopetaIon»Nccnon 'fnacniuntur g hanc foemina ee 
dicanf.Mare aut maiore:mmuf^ nfgram 8C geniculis denfiore:femine fub oibus foliis turgefcentem» 
Quocu^ haec modo fehabeannuis eage cft fpiflareac refrigcrare.Seminealuu foiuut largius fumpto# 
Vrina cienr.Rhcumatifmos cohibenr.Qut fi non fuererno ,pfunt ♦Stomachi femori folia fponunf^Ve 
ficae dolori illinunf:& ignibus facris.Succus 8C auribus purulentis inftillaf:&: ocuIok dolori p fe.Daba 
tur 8C in febribus ante accefliones duobus cyathis in tertianis qtermfue pcipue.lre cnolericis dyfenteri^ 
cis:5C in follutione ftomachi.Tertiu genus orcon uocatur in motibus nafcesrarudini teneiae firnile uno 
tauleidcfis geniculis:6C in fe fradis.Foliis aut piceaetradicis fuperuacuae:incfTicacius g fuperiora;pecu!ia/ 
re ifchiadicis^Quartu genus filueftrc appellatur pene arboris frutice radice Iignofa ftipe cedri rubicudo. 
Ramis fpartl binum palmopi nigris geniculo^ ternis qternif^ articulis.Huic quoq; fpifTandi natura* 
Sapor mali cotoneuDccoquif in aqua ad tertias:aut aridi farina infpergit oris ulceribus : 8i attritis 

partibus*Proprcr gingiuag^ uero uitia ipfa comanducaf.Nomas fiftit:oi'ag? quae ferpunt aut difficilem 
cicatrice habent.Priuatim uero fanat a niue fadla ulcera.Haerbaiii & ad anginas utunf illa.Et in capitis 
dolore corona ex ea iponunt.Et contra epiphoras collo circudar*In tertianis qdc finiflra manu euulfam 
adalligatiadeo contra pfiuuiaranguinis.Neciilla magis arida q polygonii feruat.Pancrarion alig fcylla 
pufilla appellare maliinfoliis albi lilii logioribuscranioribufgj.Radicebulbi.magni colore ruffo*Aluu 
foluit fucco cu farina erui fumprotVIcera purgat.Hydropicis iplenicifqi cii mellc datur. Alii decoquunt 
ea donec aqua dulcis fiat^Eagpeffufa radice terentes digeriit in paftillos foleficcatos:&: poftea unitur ad 
capitis ulcera:&: ccetera qux repurganda funr.Ite ad tuflim quantii tubus digytis apprehederintrin ui> 
no dates.Et ad lateris dolores aut peripneumonicis eligma dates,Proptenrchiada in uino bibendii . Ec 
pp tormina menfe% cicndos.Peplos:qua aliqui fychemialii meconion aphrodes uoratex una radice te 
nui frutificatifoliis rutae paulo latioribus femine fub foliis rotundoiminore candidi g papaueris . Inter 
Uites fere colligitur meffibuSiSiccaturg! cii frudtu fuo fubicdtis aquis: in qs cxcidat.Hoc poto aluus foP 
uif. Bilis ac pituita detrahitur.Media potio cft acetabuli menfura in aquae mulfse heminis tribus 8C cu 
bis infpergif obfoniifq? ad molliedam aluu*Pcryclimenos fruticat 6C ipfa ex interuallo duo folia habes 
fubcandida mollia.In cacum ine aut femen inter foba du^:6c qd difficile ueilaf*Nafcif in aruis ac fcpiV 
bus couoluens fe aminiculis gbufciiij. Semen eius in umbra ficcatu tuditur:& in paftillos digerif.li rc 
foluti dantur in uini albi cyathis tribus tricenis diebus ad lycncrcunqi urina cruenta aut p a!uu abfumit 
quod intelligitur a decimo ftatim die.Vrina cient 6i folia decotfta^Aqu* 6i ortopnoicis ^funr.Partuin 
quo^ adiuuant:fecundaf^ pellunt pota fimili modo*pelecinum in fegetibus diximus nafci fruticofam 
cauliculis foliis ciceris.Semen in filiquis fertcorniculogi modo aduncis ternis quaternifue:qualegit no 
tiimus amape ftomacho utilem* Addit in antidotis*Polygala palmi altitudine petit:tn caule fummo fo 
liislentfcul 3 e:guftuaflri(fto.quae pota ladfis abundantia facit.Porcrion aututalii uocant phrynion uel 
neruas large ftuticat:fpinis retorrida:lanuginefpifla;foliis paruis:rotundis:ramulis: longis : mollibus: 
Ientis:tcnuibus:flore logo:hserbacei colorisifeminis nulli ufus,fcd guftu acuto & odorato.Inuenitur in 
aquofis collibus«Radices habet duas aut tres binum cubitorum in altitudine neruofas candidas firmas 
Grcunfoditur autuno & prarcifo fruticc.Dat fuccu gumi fimile:Radix mira uulnenbus fanandis tradi 
ttunprardpuegi neruis uel praecifis illita.Dccocftum quo^ eius cum meile potum diftblutiones ncruo' 
rum infirmitates & incifuras iuuar.Phalangircs a quibufda phalangion uocatur : ab alus leucanthe/ 
montuel ut in quibufdam exemplaribus iuenio Icucacatha.Ramuli funt ei nung pauciores duobus in 
diuerfa tendentes.Flos candidus lilib rubro fimilis:femine nigro:lato:ad leticulcc dimidiie figura muP 
lotenuioretradicehxrbaccicoloris.Huiusfoliouel flore uelTemine auxiliatur contra fcorpionumpha 
langioru^ dl ferpentiu i(ftos*Itcconrra tormina*Phyteuma qualis fit defcribereifupcruacuu habeo : cu, 
fitufuseiustantuad amatoria.Phylonagrcecisuocaf haerbainfaxofis montibus foemina magis haec 
bacei colorisrcaule tenui;radice parua:femine rotudorpapaueri fimiluHaec fui faexus facit partus*Mares= 
ailt femine tantu di(ferunt:qd' eft fimile incipieteoliuse.Vfrugi bibif in uino.Phellandrion nafcif in pa 
luftribusrfolioapii.Bibif femen eius pp calculos &udicccincomoda.Phalaris rhyrfum habet logii te 
nuem ceu caiamu in fummo flore inclinatii.Seme milio fimile.Et hoc calculos fragit potii ex uino uel 
aceto uel cum meile & ladle.Item etia uitia uefic^e fanat*Polyrrhi 2 on folia habet myrtitradices multas* 
Hae tufe dantur in uino contra ferpetes.Profunt&quadrupcdibus.Proferpinaca harrba uulgans cft 
eximii aduerfus fcorpioncs remedii ♦ Eadem contrita addita muria & oleo anginam eximie curari tra 
dunt * Praeterea in quantalibet laflitudine recreari defeffosietiam cum obmutuerint:fi fubiiciaturlin 
guae: Si deuoretunuomitionem fequi falutarem* Rhecoma affertunex iis quae fupra potum funt le/’ 
gionibus*Radix cofto nigro fimilis minor 6i ruffior paulo fine odore:calfaciens guftu 6c aftringens.Ea 
dem trita uini colorem redditadcrocum inclinanrem*lllitacolle(ftionesinflamatiorierqifedar.Vulnfra 
fanar. Epiphoras oculorumfedatexpaflbillitaflnfigniracum mellc. Et alia liuentiaex aceto «Farina 
eius infpergirur contra cacoethe 6C fanguinem reiicientes drachmx pondere in aqua . Dyfentcricis ena 
6( coeliacis fi febri careant in uino.Sin aliter ex aqua.Facilius teritur no£Ic antecedente madefadta . Da£ 
6Cdeco(ftumeius bibendum duplici menfura ad rupta conuulfa contufis ex fublimi deuolutis . Si 
pedoris fint dolores additur piperis aliquid & myrrhae . Si diffolutio ftomachiexfiigida aqua fumi 
tur:iiue intus fiue extra purulentis cxcreationibus . Item epaticisifpleneticis : ifchiadicis ad renum ui 
tuifufpma ortopneas,« Artaix fcabndas fmatex paiTo tribus obolis potis tiica: aut dccodumeius» 



UBER 

Lichenes quogj ex aceto impolita purgat* Bibitur contra inflationes: perfricationes: febres frigidas: 
fingultus tormina:afpcritares:capitis grauitatestmelancholicas ucrtigincs:laflitudinem:doIores:6(: con 
uulfiones.Circa arim inum nota eft hxrbatqua refeda aocanr«Difcutit colle(3iones:infiamatioef9 oes. 
Qui curat caraddunt haec ucrba.Refeda morbos refeda:fcifnefcifnegshicpulIosegerit:'radices ncc ca/ 
put nec pedes habcar.Haec ter dioitrtotienf^ defpuur.Stocchas in infulis tanru eiufde nois gignif odo/ 
ratahaerba:coma hyfopi:amaraguftu.Mefes cit poturpedoris dolores leuat. Antidotis quogi miPeef. 

Defolano:& fmyrnotS; thelephio:6i thrichomane : 8i thalietro:&: thlafpe:& trago/ 
nia:8i trogoni;8C trago:&: tragologo:& fpodile.Et ^ quidam morbi i qbuf/ 
dam non funt gentibus. CA. XI1I« 

Olanum graed flichnon uocant:ut tradit Cornelius Celfus.Huic uis reprimedi refrigeradi^. 
r Smyrmion caule habet apii:foIia lariora:& maxime circa ftoloncs multosrquoge a finu exiliuc 

pinguia ad terra infra5a:odore medicato cu qda acrimonia iucudo colore:in luteu laguefcete: 
a capitibus caulium orbiculatis ut apii femine rotudo:nigro:q arefeir incipicte aeftate.Radix quogp odo 
rata:guftu acri mordet:fuccofa:mollis.Cortex eius foris niger:intiis pallidus.Odor myrrhse habet qua 
litatemtunde 8C nome.Nafcif 8i in faxofis collibus in terrenis. Vfus cius excalfaceretextenuare.Vrina 8C 
menles dunt folia 8! radix. Aluii femen fiftit.Radix colledlioes & fuppurarioef^ no ueteres.lre duricias 
difcutitilIita,Prodeft5Ccotraphalangia3cferpetesadmixrocanchriaur polline aut melyflbphvllo in 
uino pota:fed particulatuquonia uniuerfa uomitione mouer.Qua de ca aliquado cum rura daf .Medef 
tulTi 8C ortopnoeac femen uel radixjrc thoracis aut lyenis & renu & ueficse uitiis.Radix aut ruptis con/ 
uuIfis.Partus quogp adiuuat:& fecundas pellir.Daf ifchiadicis cu crethmo in uino.Sudores ciet & 
ftus.Ideo inflatione flomachi difcutit.VuInera ad cicatrice pducit.Exprimif fuccus radicis utilis fce/ 
minis & thoracistpcordioru^ dcfidenis.Calfacit.n.& cocogt & purgat. Semen peculiariter hydropicis 
datur potutgbus & fuccus illinitur 8C malagmate cortice arido.Et ad obfonia utunf cu mulfo 8^ oleo 8C 
garo maxime in elixis carnibus fimul.Concodiones facir.Sapore fimillima piperi.Eade in dolore ftox 
machoefficax.Telcphionproculacaefimilis&caule&foliis.Rami aradice fepteni odfoni^ fruticant; 
foliis crai?is:carnofis,Nafcitur is cultis 6i maxime inter uites.IIlinitur lentigini: & cu inaruir:teritur. II' 
finitur 8C uitiligini:ternis fere menfibus fenis horis nodlis aut diei:poftea farina hordeacea illinitur.Me 
detur 8( uulneribus 8£ fiftulis,Trichomanesadianto fimilis efl:exilius modo:nigriufg?:foIiis lenticulae 
denfis:amaris:aduerfis in fe.Decodlum cius ftrangurias fanat in uino albo potum:addito cymino rufti 
co.Succus cohibet capillos defluentes:aut fi effluxerint reparat * Alopeciafgj denfat tritum in oleo illj 
tum.Sternutamenra quoqijguftatu mouet.Thaliettu folia coriandri habet:pinguiora paulo:caule papa 
ueris.Nafcitur ubig^ peipue in capeflribus.Medentur ulceribus folia cu melle.Thlapfe duu gene^ eflan 
guflis foliis digytali longitudine 8i latitudine in terra uerfisiin cacumine diuifis : cauliculo ieroipedali; 
tio fine ramis peltaru fpccietfemine inclufo Icticulse effigie:nifi q>infringif:unde nome.FIos albicat.Na' 
feitur in femitis 8i fepibus.Semen afpcri guftus.Bilem & pitmra utrinqp exrragit.Modus (umendi ace 
tabuli menfura.Prodefl 8C ifchiadicis ifufum:& donec fanguine trahat.Menfes quoqp cit:fed partus ne 
car.Alterum thiapfen alig perficil napy uocant latis foliis:radicibus magnis,Et ipfum utile ifchiadico>e 
ru infufionuProdeft & inguinibus utrug}.Praecipic ut q colligit:dicat fumere (e contra inguina:&!: con/ 
tra oes colledIioes:& cotra uulnerarunam manu tollat.Tragonia harrba qualis (it no tradif.Credo fal 
fum ee pmifTum.Democnti.Portentoium.n.eftadalligatam triduo abfumere lyenes.Tragonis:fiue ra 
gion nafdf in creta tatii infula in maritimisiiunipero fimilis 6C femine & folio & ramis.Succus eius la/ 
dfeus in gumi fpiflatus uel femen ipofitione fpicula e corpore eiicit.Tunditur rccens,6i cum uino illinif 
aut ficcae farina cu meile. Eade lai^is abundantia facit : mamifqt unice medetur . Efl & alia haerba tra^ 
gos:qua aliqui fcorpion uocant:fcmipede alta fruticofatfine foliis:pufillis racemis rubetibus grano triti 
Ci acuto cacumine:6i ipfa in maritimis nafcens.Huius r3mo5t.x.aur,xii.cacumina trita ex uino pota cae 
liacistdylcntericisrfanguine excreantibus menfiu^ abudantiae auxiliatur.Eft 6i tragopogontquem alii 
comen uocant.Caule habet paruutfoliis croci:radice Ionga:dulci:fuper caule calice lato:nigro. Nafcituc 
in afperis fine ufu«Et de haerbis qde memoria digna hadenus accipimusiaut coperimus.ln fine earum 
admonere non ab re iudicamus:aliis alias uirium aetates efle.Logiflimo tepore durat elaterium:ut dixi 
mus.Chameleon niger«xl.annis,Centauriu oon ultra duodecim.Peucedanu 6i ariftolochia quinm auc 
fex uitis filueftris anno in umbra feruatur.Et aialium qde cjcterope nullu aliud radices a nobis didas at 
tinginexcepra fpondile:quac oes perfequif. Genus id ferpentis eft.Ne illud qde dubitatur:oium radicu 
uim effeduf^ minui:fi frudus prius maturefcant.Ite feminu ante radice pp fuccum incifa,Refoluif au 
te omnium uis confuetudineiEtdefinuntprodeflecu opus eft:quae quottidiein ufu fuere:arqueq no/ 
cere.Ocs uero haerbae uehementiores efFedu uiribufqt funt in frigidis locis & in aquilonis , Item ficcis. 
Sunt 8C gentiu differentiae non mediocres.Sicut accepimus de tincis lombricifqp ineffe aegypti arabiae 
lyriae ciliciac populis*E diuerfo tracte phrygiae omnino n6 nafci.Minus id mirum g ^ in confinio atti/ 
cae boetteqi thebanis innafcuntur:cum abfint athenienfibus.Quac contemplatio aufert nos ad ipforiJ 
animalium naturas*Ingenitaf 9 iis uel certiores morborum omnium medicinas rurfus.Enimuero ue/ 
rumomniii parens nullum animal ad hoc tantum ut pafceretur:aut alia fatiarennafei uoluit.Quin ar/ 
tes falurares inferuit uifceribus.Quippe cum furdis etia rebus inferuerit.Tum uero illa animae auxi/ 
tia praelfantilliina ex anima alia e(k uoluic contemplatione ante eunda mirabili. 



VIGESIMVSOCTAVVS 

CAII PLYNII SECVNDl NATVRALIS HYSTORIAE UBER .XXVIII, PROHEMIVM, , 



De medicinis ex animalibus* 



CA. i. 




rjlCTAE ERANTOMNIVMRERVM NATVRAE INTERCAE 
* Ium ac terram nafcentium:refl:abantgp quae ex ipfa tellure fodiuntur: fi 
non haerbarum ac fruticum tradia remedia auferrent iranfuerfoi ex ipfis 
animalibus quae fanantur reperta maiore medicina. Qui ergo diximus 
hserbas & florum imagines:ac pleraij inuentu rara ac difTicilia.iide tace/ 
bimus:quidinipfohomineprofithomini:'caftera^ genera remcdioru 
inter nos uiuentia:’cum pridertim nifi carenti doloribus morbif^mitia 
ipfa poena fiat.Minime uero.Q.uin omnem infumemus operam : licet 
faftidii periculum urgeat:quando ita decretum eft minorem gratiae q 
utilitatum uitae refpedum habere,QuinImocxternaquoqi&: barbaros 
etiam ritus indagabimus.Fides tantum audlores appellet.Quanq 8C ipii 
>.onfenfu proprii iudicii iia eligere laborauimusrpotiufqt cuiae rerum : q 
copiae iflitimus . Illud admonuifle perq neceflarium eftididas iam a no/ 
bis naturas animalium : & quae cuiuHj eent inuenta.Ne^ enim minus profuere medicinas repericdo: 
qproluntpra-bendo.Nunc quae in ipfis auxilicnturindicaii:neq! illic in totum omiila.lraqj haec efle 
quaedam alianllis tamen connexadneipiemus autem abhomine:ipfum fibieAquirenrcsiimenfa ftatim 
difficultate obuia.Sanguinem n^qi gladiatorum bibunt: ut bibentibus populis procul fint comitiales 
morbi.Quod fpedfare facientes eade harena feras quo^ horror eft.At hercule illi ex homine ipfo for/ 
fceriefficaciilimum putant calidum:rpiratemqj:&: una ipfam animam ex ofculo uulneium cum e pia/ 
gts hunc ne ferarum quidem admoueti ori fas fit humano.AIii medullas crurum quaerunt 8i crebfU 
infantium.Nec pauci apud graecos fingulorum uifceruni membrorum^ etiam fapores dixere , Om/ 
na perfecuti u% ad refegmina unguium.Quafi uero fanitas uideri poflit feram cx homine fieri . Qui 
tnorbo dignum non ipfa medicinae gratia»acgregia hercule fruftrationefi non profit . Alpici humana 
extra nefas habetur:quantomagis mandi.Quis ilfa inuenit oftentafTccum enim res erit euerfor iuris 
humanirmonftrorum^ artifexrqui primus ea condidiftiiFccifti credo ne uitia tui obliuin.eraur.Quis 
inuenir fingula membra humana manderefQua coniedura indudusc’ Quam potefl medicina ifta ori 
ginem habuiflefQuis ueneficia innocentiora effecit q remediaf Eflo baibari externig} mus inucnerit. 
Etiam negraeci fuas fecere has artesfDemocriti extant commentationes ad alia noxii hominis 8i cx ca 
pite olTa plus prodefle:ad alia amici di hofpitis.lam uero ui interempti dente gingiuas in dolore fcarifi 
cari Apollonius efficaciffimum fcripfit.Miletus oculorum fuffufiones felle hominis fanari « Artemon 
caluaintetfedii:>gneq! cremati propinauit aquam efontenodu comitialibus morbis.Ex eadem fufpen 
dio interempti catapotia fecit contra canis rabidi morfus Antheus. Atgj etiam quadrupedes homines 
fanauere:contra inflationes boum perforatis cornibus inferentes ofla humana.Vbi homo occifus eflet 
aut crematus filigincm quae pcrno<3airet:fuum morbis dandOiPiocul a nobis nofli ifi^ litteris abfint 
ifta.Nosauxiliadicemusnon piacuia.Sicubi ladis puerperarum ufus mederi poterit:licubi faliua ta' 
tSfufue corporis caeteraqp fimilia.Vitam quidem non adeo extendendam cenfemusiut quoquomodo p 
traheda fit.Quifquis es talis ceque monere etiam cum obfcenus uixens aut nefandus.Quaproptcr hoc 
pr.mum quif^ m remediis animi fui habeanex omnibus bonis quae homini tribuit natuia:nu)lu mc/ 
lius elfetepeff tua morte inea^ id optimum quod illam fibi quifqi praeflare poterit. 

An fit in medendo aliqua uis uer/ 

borum & fanari 6^ depelli. CA. II. 

Xhomineremediorumprimum maxime quaeftionis&femper incertae cft;ualeant ne aliqd 
t uerba & incatamenta carminum. Quod fi uerum cft homini acceptum fieri oportere c onue 

niet.Sed uiririm fapientifllmi cuiuf^ refpuit fides.ln uniuerfum ueio omnibus horis hcmi/ 
nis credit uita:nec fcntir.Quippe uidfimas caedi fine praecatione non uidetur referretnec deos me coiuli 
Praeterea alia funt uerba impetratistalia drpulforistalia incantationis.Vidimuf^ certis pcationibus ob 
fecrafle fummos magiftratus.Et ne quid uerborum praetereaturaut praepofterum dicatu r:de feripto 
praeire aliquem. Rurfuf^ alium cuflodem dari qui attendat:alium uero praeponi qui faueri linguis lu 
beat.Tibicincm canere:ne quid aliud exaudiatur.Vtra^ memoria infignuquotiensipfaediiff oblhepe 
tes nocuerint:quoticnfue praecatio errauerit.Si repeni^ extis adimi capita uel cordaaut geminari uidti / 
tnaftanre acciderit.Duratgjimmenfo exemplo Deciorum patrisfilii^quofcdcuouerecarmen.Ex/ 
tatTuciae ueflalisincclteprccario:quaufaaquamtulitincribro:annourbis romac.dc.nono . Boario 
uero in foro graecum graecam^ defeiTos aut aliape gentiu:cum quibus tum res efletieiiam noftra aras, 
uidit. Cuius facn precationem qua folet praeire quindecc uirum collegii magiflenfi quis legat ; ^fedlo 
uim carminum faceatur.Ea omnia approbantibus o(Singento^..xxx.3nnogieuetibus.V{ftalesnoftras 
hodie credimus nondum egreffa urbe mancipia fugitiua retinere in loco precationis. Quod fi fcmel re 
cipiarur ea ratio:& deos preces aliquas exaudire:aut ullis moueri uerbis:confidendum fir de tora conic 
dtanonetPtifci quidem noflci perpetuo talia prodidere . DilficilhmuL^ ex ii$ etiam fulmina elici ut fuo 










UBER 

loco docaimm.L.Pifo primo annalium audior cft Tullum Holtiliumrfgem exNumae libris eodem 
quo illum facrificio loucm cx\o deuocareconatum:quonia paru rite quaedam fecifietfqlmine idlum* 
Multi uero magnarum rerum fata &ofl:entauerbispermutari.Cum enim in tarpeio fodientes delu/ 
bro fundamenta caput humanum inueniflenttmiffls ob id a fenaru legatis ethruriac celeberrimus ua/ 
tes Olenus Calenus praeclarum id fortunatu^ cernens interrogatione in fua gentem trafferre tentauit: 
fcipionc prius determinata templi imagine in folo anre fe.Hoc ergo dicitis romani hic templum louis 
optimi maximi futurum eflj'Hic caput inuenimus.Conflatiffima animaliu affirmatione tranfitu^ fu 
ille fetum in ethruriammi pmoniti a filio uatis'Iegati romani refpondiflcntmo plane hic:fed romae in'' 
uentu caput dicimus.Itejf id accidifle tradunt cu in feftigiu eiufde delubri pparatae quadrigae fi'5iles in 
fornace creuiflent*Et ite^ fimili modo retentu auguriu.Haec fatis fint exeplistut appareat oflentoru ui 
res 8C in nollra poteftate efferae ^ut quaegp accepta funt ita ualere.In auguriu certe difciplina coftatrnc^ 
diras auesrneqp ulla aufpicia pertinere ad eosrqui quatj re ingredientes obferuare fe ea negauerint.Quo 
munere diuinsc indulgentiae maius nullu eff.Quin et 6C legum ipfape in.xii*tabulis uerba funtrqui fru'' 
ges excantaffet.Et alibuQui malum carmen incataffet. Verrius Flaccus audores ponitrquibus credatri 
oppugnationibus ante omnia folitum a romanis facerdotibus euocari deumreuius in tutela id oppidu 
ef^trpromittinj illi eunde aut ampliore locum apud romanos cultuu WDurat in pontificu difciplina id 
facrum.Canftat^ ideo occultaturin cuius dei tutela roma efletrne qui hoftium fimili modo ageret.De 
figi quidem diris deprecationibus nemo no metuit.Huc pertinet ouorumrutexorbuerit quifq! calices 
coclearugp protinus fragiraut cafde coclearibus ^foraritHincTheocriti apud grjccosrCatulli apud nos: 
proxime^ Virgilii incantamentorum amatoria imitatio.Figulina^e opera multi rumpi credunt tali 
modo, No pauci et ferpentes ipfos recantari.Et hunc unum effe ipfis intelledlurcontrahim marfo^can 
tu et in nodurna quietc.Etia parietes incendiopi deprecationibus confcnbunf.Negi eft feciledidu : 8C 
externa uerba at^ ineffabilia derogd fide Validius an latina fnopinatarSi quae ridicula uideri cogit ani> 
mus femperaliqdimenfumexpedans ac dignum deo mouendorimmouero quod numini imperet» 
Dixit Homerus pfluuiu fanguinis uulneraro foeminae Vlyxem Ihibuifle carmine Theophraffus ifchia 
dicos fanari, Cato prodidit luxatis mebris carnem auxiliari.M.Varro podagris . Caefarem didatorem 
poft unum ancipitem uehiculi cafum ferunt femper ut primum confedifTet(id quod plerofqp nun fece 
re fcimus)carmine ter repetito fecuritatem itincpc aucupari folitum.Licet hanc in partem fingulorum 
quo^confeientiam coarguere.Curenim primum anni incipientisdiem laetis precationibus inuicem 
fauffum ominamurt'Cur publicis luftris etiam nomina uidirnas ducentium profpera eligimusfCur 
6C fefeinationibus adoratione peculiari occurrimusf Alii graecam Ncmefi inuocatesicuius ob id romae 
fimulacrum in Capitolio efl::quauislatinum nomen non lit.Cur ad mentionem defundoru telfamuc 
memoriam eorum a nobis non follicirarij'Cur impares numeros ad omnia uehementiores credimus; 
Id^ in febribus dierum obferuatione intelligitur,Curad primitias pomoru hasc uetera effe dicimus 
alia noua opramusC’Cur fternutamentis falutamusYQuod cria Tyberium Caefarem triftiflirau(ut co 
ftat)hominum in uehiculo exegiffe tradunt.Et aliqui nomine quoque confalutare religiofius putant* 
Quin & abfenres tinnitu aurium prxfentire fermones de fe receptum eft, Attalus affirmat fcorpione 
uifo fiquis dicat duorcohiberi nec uibrare idus.Et quoniam fcorpio admonuit in africa nemo deftinac 
aliquidinifi profatus africam.In caeteris uero gentibus deos ante obteftaf ut uelint,Nam fi mens aflit; 
nuildm ponere tranftaticium uidebimunquoniam multas etiam pollere religioes manifcftu eft, Alius 
faliua poft aurem digyto relatatfollicitudinem animi propitiat,PoIlices cum faueamusipremere etiam 
^uerbio iubemur»In adorando dexteram ad ofculum referimusitotu^ corpus circuagimus.Quod in 
leuum fcciffegallia: religiofius credunt.Fulgetras poppyfmis adorare confenfus gentium eft.Incendio 
inter epulas nominato aqua fub menfa ^fundi abominatur recedente aliquo ab epulis:fimul uerri fo/ 
lum.Aut bibente conuiua menfam uel repofitorium tolli inaufpicatiflimum iudicatur.Scruii Sulpitii 
principis uiri comentatio eft quaobrem menfa linqueda non fit,Nondum enim plures tribus conuiux 
nuraerabantur,Nam fternutamento reuocari ferculu menfamue:fi non pofteaguftetur aliquid : inter 
dira habetur,Omnino autem effe haec inftituere illirqui omnibus negociis horif^ interefle credebant 
deos.Et ideo placatos etiam uitiis noftris rcliquerunt.Quin di repente conticefeere conuiuium adno/ 
tatum efttnon nifi in pari praefentium numero:qua in re fame labor eftrad qu&un^ eorum pertinens,' 
Cibus etiam e manu prolapfus reddebatur. At^ per menfasuetebantur mundiciarum caufa deflare. 
Et funt condita auguria quid loquenti cogitanti ueid accideritiinter exeeratiflima. Si pontifid accidat 
ditis caufa cpulantirin menfa utiqi id reponi adolericp ad larem piatio_eft,Medicamenra prius q adhibe 
antur in menfa flore depofita negantur prodcffe,Vngues refecari nundinis romanis tacenti atque a dV 
gyto'indice:multorum pecunte religiofum eft, Capillum uero contredfari contra defluuia ac dolores 
capitis,xvii,luna atgi,xxix,Pag3na lege in plei if^ italiac praediis cauetur ne mulieres per itinera ambiv' 
lantes torqueant fufosiaut omnino detedlos ferantrquoniaaduerfatur id omnium fpeij praecipue fru/ 
gum.M,Seruilius Nouianus princeps ciuitatis non pridem in metu lippitudinis prius q eam iplam no 
minaret:aliufueeipraecideret:duabusliiterisgraecis p. A chartam inferiptam circuliga' 
tam lino fubne^abat collo,Mutianus ter conful eadem obferuatione uiuen tem mufeam in linteolo a 
boihis remediis carere ipfos lippitudine praedicantes,Carmina quxdam extant contra ^radines • Con/ 
tragp morborum genera,Contra ambufta.Qujtda elia in partus , Sed in prodendo obftat ingens uere/ 



VIGESIMVS0CTAVV5 

sundia in fanta animorum uarietate.Quaproprer de his ut libitum cui^ fuerit opinetur» 

Remedia cx homine contra magos. CA. III» 

Ominum monftrificas naturas 6C ueneficos afpeitus plenius diximus in portentisgetium: 
h multas animalium pprietatcsrqua: repeti fuperuacuu eft.Quorudam hominum tota corpo 

ra profuntiut ex iis familiis quae funt terrori ferpentibusuadtu ipfo leuant percufTos fuftu ue 
medico.Quorum e genere funt pfylli marfi^:6C qui oblongenes uocantur inj;infula cypro.Ex qua fa^ 
milia legatus Hexagoninoiea confulibus romac in dolium ferpentiii coniedus experimenti caufa circu 
mulcentibus linguis miraculum prarbuit.Signum eius familia: eft fi modo adhuc durat uernis tepori/ 
bus odoris uirus.Atq? eopifudor quo^ medebafino mo faliua,Nam in infulanili tentyn nafcentes ra^ 
to funt crocodilis teriorhut uocem quoqi eo^ fugiant.Hopi oium gcnejt in fua repugnantia interuen 
tum quo^ mederi conftat.Sicuti aggrauari uulnera introitu eop::q unq fuerint fei pentiu canifue >dete 
IxfUide gallinapi incub^tus:pecog^ foetus abortu uitiat. Tantum remanet uirus excepto femel maiorut 
uenefici fiant uenena paflliremedio eft ablui prius manus eojtiaqua^ illa eos gbus medearis infpergi. 
Rurfus a fcorpione aliquado j»cufli nunq poftea a crabronibusiuefpis apibufue feriuntur.Minus mire 
tur hocqfciat:uefte a tineis no.attingiiqua: fuerit in funere. Serperes a:grepterq‘ leua manu extrahi» 

De quibufdamforrilegiis&faliua hominis, CA. IIII» 

Ythagorac.inuentis n5 temere falcrenmpofitiuorum nominum imparem uocalium numepe 
p claudiratesioculorumue orbitatem:ac fimiles cafus dextris aflignarepartibustparem leuis.Fe 

runt difficiles partus ftatim foluiicum quis tedum in quo fit grauida tranfmilerit lapide uel 
mifliliexiisquaetritaaialiafingulisidibus fterfecerint:hominem:aprumurfam .Probabilius id facit 
hafta uelitarisieuulfa a corpore hominisrfi terra no attigerit.Eofdcm enim illata effedus habet , Sic dC 
fagirras corpore edudas fi terra no attigerint fubiedas cubantibus amaroriu ce Orpheus & Archelaus 
fcribunr.Quin 5i comitialem morbum fanari cibo e carne ferx occifse eode ferro quo homo iterfedus 
fit.Quorumdam partes medicae funt ficuti diximus de Pyrrhi regis police.Et elide folebat oftendi Pe^ 
lopis coftillarqua eburneam affirmabant. Ne uos I facie tondere religiofum habent etiam nunc m ulti* 
Omnium uero in primis ieiunam faliuam contra ferpentes praefidio cfle docuimus.Sed 8C alios effica/ 
ces eius ufus rccognofcat uira.Ira defpuimus comitiales morbosihoceft coragia regerimus.Simili mo 
&fafcinationesrcpercutimusfiniftrsedextraemclauditatisoccurfu.Veniam quo^a deis fpei alicuius 
audacioris petimus in finum fpuendo.Etia eadem ratione terna defpucre deprecatione in omni medi^ 
cina mos eftiatg! effedus adiuuarc.lncipicntes furuculos ter praefignare ieiuna faliua.Nunc mirum df/ 
ccmusrled experimento facile.Si quem peeniteat idus eminus cominufuc illati:&: ftatim expuar media 
in manum qua percuflitileuaf illico percultus a ptxna.Hoc fsepe delumbata quadrupede approbatur: 
liatfm a tali remedio corredo animalis ingrefluiQuidam uero aggrauant idus ante conatu fimili md 
do faliua in manu ingefta. Credamus ergo 8C lichenas leprafg; iciuno illitu afllduo arceri.Itcm lippitu/ 
dines matutina quottidie uelut inundionc.Carcinomata malo terrae fubado,Ceruicis dolorem faliua 
ieiuni dextra manu ad dextrum poplitem relatadeua ad finiftrum.Si quod animal aurem intrauerit:8C 
infpuatur exirc.Inter amuleta eft edita: quem^ urinae expuere.Similiter in calciamentum dextri pedis 
anteq induatur.Itcm cum quis tranfeat locum in quo aliquod periculum adierit, Martio Smyrneus g 
defimplicibus effedibus fcripfit rumpi fcolopendras marinas fputo tradit.Item rubetas aliafgi urinas. 
Ophiiius ferpentes fi quis in hiatu earum cxpuar.Salpa torporem fedari quocungi membro inftupen/- 
lefi quis in finum expuat.Aut fi fuperior palpebra faliua tangatur . Nos fi 8C haec illa credamus rite fie 
ri.Extranei inreruentuiaut fi dormiens fpedetur infens a nutrice terna expui quanq religione muta/ 
tur 8C fafcinus.Imperatorum quo^ non folum infantium cuftos qui deus inter (aera romana a ucfta 
libus colitur:& currus triumphantium . Sub his pendens defendit medicus inuidte : iubet^ cofdem 
recipere « Similis medicina lingux ut fit exorata a tergo fortuna gloriae carnifex . Morfus hominis in/ 
terafperrimos quo^ numeratur . Medentur fordes cxauribus. Acne quis miretur etiam fcoi pionum 
idibus ferpentium^ ftatim impofitae.Melius e percufli auribus profunt.lta di rediuinas fanari ferpen 
tium uero idum contufi dentis humani farina . Capillus puero qui primum decifus eft podagra im/ 
petus dicitur leuare circunligatus.Et intortum impubium impofitus .Virorum quo^ capillus canis 
morfibus medetur ex aceto. Et capitum uulneribusex oleo aut uino. Si credimus a reuulfo cruci 
quartanis. Combuftus ^quae capillus carcinomati. Pueri qui primus ceciderit dens: ut terram non 
attingat inclufus in armillam fiCaflidue in brachio habitus muliebrium locorum dolores prohibet. 

I Pollex in pede prxligatus proximo digytotumoresinguinumfedat.lnmanudextraduomedii lino 
leuiter colligati diftillationesat^.Iippitudinesarcent.Quinexeiedis capillus calculofo alligatus qui 
fupra pubem leuare caeteros dicitur: ac iocineris etiam dolores , Ac celeritatem partus facere. Addidit 
Grauius efficaciorem ad hoc efle ferro exemptum . Partus accelerat uicinos ex quo qua:qi conceperit 
ficindufuofolutofoeminam cinxerit:dcinfoluerir.adicda precatione fe uixille eandem 8C folutu/ 
rum:atque abierit.Sanguinc ipfius hominis ex quacunij parte emiflb efficaciffime anginam illini tra/ 
duntOrpheus&Archelaus.ltem ora comitiali morbo lapforum exurgere enim procinus. Quidam 
fi pollices pedum purgantunexque iis guttae referantur in faciem . Aut fi uirgo dextro pollice attingat 
Hancconicduracenfentes uirgines carnes edendas. Efchinesathenienfis excrementorum cinere an/ 
gtnis medebatunSC tonDllis:uuifque:^carcinomatis.Hoc medicamentum uoubant botryon.Mulra 




LIBER 

genfra morfceram primo coitu ro!uuntur:primofg< foerainaram mente. Aut fi non id contingat:Togi 
qua fiunnmaxime^ comiriales.Qum 8i a ferpenteaefeorpione percuilbs coitu leuari produnt, Vcid 
foeminas uererc ca Ixdf.OcuIorum uitia fieri n^ant:nec lippire eos qui cum pedes lauar aqua inde ter 
oculos tangat.Im matura morte rapto 5 ^ manu (trumas parotidas guttura radlu fanari affirmant. Qui' 
dam uero cuiufgi defunti dutaxat ftii fexus leua manu auerfa.Et e ligno fpigure ido reiedis pofl terga»' 
manibus demorderi aliquid ad dentem qui doIeatadmoueriiremedioefleprodunr.Sunr qui praecipi 
ant dentem fuffiri dente hominis fui fexus.Et eum qui caninus uocef infepulto exemptum adalligari, 
Terram ex caluaria pfilothrum efle palpebrarum tradunt.Haerba uero fiqua ibi genita fit cem mandu 
cata dentes cadere.Vicera non ferpere ex ofTe hominis arcum feripta. Alii e tribus puteis pari menfura 
aquas mifcent:& prolibant nouofidili.Reliquum dant in tertianisacceflu febrium bibendum . Item i 
quartanis fragmentuclaui a cruce inuolututn lana collo fubnedunt,Aut fpartum ecrucetliberato^ 
condut cauerna qua fol no attingar,Magope haec:c6menta funt.Vr cotem qua ferramenta faepe exacuta 
fint:fubiedam ignari ceruicalibus de ueneficio deficietes euocare.lndiciil ut ipfe dicattquid fibi datum 
fit:8i ubi.& quo tempore audorem tamen non nominare.Fulmine utiep percuffo circumadum I uul»' 
tius hominem loqui protinus conflaulnguinibus medentur aliqui licium relxderradum alligates no 
uenis feptenifue nodis ad fingulos nominantes uiduam aliquamiat^ ita inguina adalligantes licio , Ec 
clauum raliudue quod quis calcauerit:alligatum ipfos iubent gerere:ne fit dolori uulnus. Verrucas auei 
lunt a uicefima luna in lintibus fupini ipfam intuentes ultra caput manibus potredis:& quicquid com 
prehendere eo fricantes.Clauum corporis cum cadat ftella fiquis diftringat:uel cito fanari aiunr.Ordi 
nibus hofliorum aceto affufis lutum fronti illitum capitis dolorem fedare. Irem laqueum fufpendiofii 
cii eundarum temporibus. Si quid e pifce hseferit faucibus : in aquam demiflis frigidam pedibus cade»' 
re,Si uero ex aliis ofIibus:impofitis capiti ex eodem uafe ofliculis,Si panis haereanex eodem in utram^ 
aurem addito pane.Quin 8C fordes hominis in magnis fecere remediis quceftuoforum gymnafia grx/ 
corumtquippe ea firigmenta molliunt;calfaciunt:difcutiunt:complent fudore 3C oleo medicinam faci 
entibus.Vuluis inflam matis contradifqi admouentur,Sic & menfes cient. Sedis inflam mationes 8i co 
dyJomata leniunt, Item neruorum do!ores:luxata:articulorum nodos.Efficaciora ad eadem ftiigmcta 
a balneis:& ideo mifcentur fuppuratoriis medicarnetis.Na illa quae funt e caeromate permixto ceno:ac 
ticulos tantu molliunt:ca'efaciunt:difcutiuntefficacius:fed ad caetera minus ualent.Excedit fidem im' 
pudens cura:qua fordes uirilitatis contra fcorpionum idus fingularibus remediis celeberrimi audores 
clamant.Rurfus in foeminis quas infantium aluo editas in utero ipfo contra fterilitatem fubdi cenft-nc 
meconium uocant.lmmo etiam ipfos gymnafiorum rafereparietes,Etil!equcg?fordes excalfador<a 
uim habere dicuntur.Panosdifcutiunr. Vlcenbus fenum pueioiumgi& defquammatis ambufiifue 
illinuntur. Eo minus omitti conuenit abanimo hominis pendentes medicinas.Eae funt, Abftinere a 
cibo nimionut potu:alias uino tatil aut catne:alias balneis cu quid eope pofiulet ualitudonn piaefentiC' 
fimis remediis. habetur.His remediis adnumeratur exercitatio-.intentio uocistungue fricari cum ratio 
neruehemens enim fricatio rpiflat: lenitimollir. Multa adimit coi pus. Auget modica .In pi imis uero 
prodefl ambulatio:geftatio:& ea pluribus modis.Equitatio flomacho & coxis utilifTima,f hrhifi nauP 
gatio,Longis morbis locorum mutatio.Item fomno mederi fibi aut ledulo aut rara uomitione, Supi 
nicubitus oculis conducunt,at proni tuffibus,In altera aduerfum diftillationcs,AriffoteIes & Fabianus 
plurimum fomniari circa uernum & autumnum traduntrmagif^ fupino cubitu.at prono nihil.Theo 
phraflus celerius concoq^ui dextri latens incubitu,difficilius in fupinis.Solum quoij icmediorum ma 
ximum ab ipfo fibi praeuari poteftrficuti linteorum ftrigilium^ uehemetia.Pei fundere caput aqua c»' 
lida ante balnearum uaporationem & poftea frigidaifaluberrimum intelligitur.Item priefumere cibos 
& interponere frigidam eiufdemgi potu fomnos anteccdere:&: fi libeat intertumpere.Notandum nuP 
Ium aliud animal prxter hominem calidos potus fequindeo^ non efle naturales: Mero ante fomnos 
colluere ora pphalitus.Frigida aqua matutinis impari numero ad cauendum dentium dolores. 

Ad lippitudines oculorum, CA, V, 

Tcm pofea oculos contra lippitudines.Ccrta funt experimenta totius corporis ualitudinis ua^ 
i rierate uidus inobferuata.Hippocrates tradit non prandentium exta celerius fenefeere . Verti 

id remediis cecininnon epulis.Quippe multo unliflima eft temperantia in cibis . L.Lucullus 
hancdefepracfeduram feruo dederat.Vlttmo^ probro maius incifistriumphalibus fedentidicebatuc 
ucl in Capitolio epulanti pudenda re:Seruo fuo facilius patere q fibi. 

De fternutamentoS:uenere& exteris remediis, CA, VL 

Ternutamenta pinna grauedinem emendant.Et fi quis muris nares (Ut tradunt)ofculo attiiv 
i gat fiernutamenta 8C fingultum,Ob hoc Varro fuadet palmam altera manu fcalpere , Pleri^ 

annulu e finiftra in longmimu dextrx digytum tranfferri. Aut in aqua feruentem manus int ' 

mergere,TheophrafIusfcneslaborioriusfiernueredicit,VeneremdanauitDemocritusutinaquaho/ 
mo alius exiliret ex homine,Eft hercule raritas eius utilior. Athletx tamen torpentes reftituuntur,Ve 
nere uox reuocafteu ea candida declinat in fufcam.Medetur di lumbcpi doloriiOculorum hebetatio^ 
ni,Mcntecaptis ac melancholicis. Adfidere grauidis uel cum remedium alicui adhibeaf digytis pedina 
tim inter fele amplexis ueneficium eft,ld 9 compertum tradunt,Alcmena Herculem paritnte. Peius fi 
arca unum amboue genua, Itena poplites alternis genibus imponi.ldeo h«ec in confiliis ducum pote/ 



VIGESIMVSOCTAVVS 

ftatumue fieri uetucre maiores uelut ocm aflum impedicntia.Vetucrc uero 8i facris uotifuelimili mo 
do interefle capita aute aperiri afpeda magiftratuu non uenerationis caufa iuflerc:fed ut Varro audior 
eft ualitudinisiquo firmiora confuetudine ea fierent.Cum quid oculo inciderittalte^ comprimi,pdeft. 
Cum aqua dextrae auriculae finiftro pede exultare capite in dextrum humepe deuexo inuicem e diuer/ 
fa aure.Si tuffis concitetrfaliuam in fronte ab alio afflari.Si iaceat uua:a uertice morfu alterius fufpendi. 
In ceruicis dolore poplites fricare. Aut ceruicem in poplitu dolore,Pedes in humo deponi fi nerui in his 
cruribus ue tendand in ledlulo. At fi in leua parte id accidat:finiftrac plantae pollicem dextra manu appre 
hendUtem e diuerfo.Extremitates corporis uel aurium uelicatibus perftringi contra horrores corpo' 
ris languinemue narium immodicum.Uno uel papyro pincipia genitalium:femur medium ad cohiV 
benda urinae profluuia,In ftomachi folutione pedes prefTare:aut manus in feruentem aqua dimittere, 
lam §i fermoni parci multis de caufis falutare eft.Triennio Moecenatem Meliffium accepimus filenti' 
um fibi impauifTe a couulfione reddito fanguinc.Nam e diuerfo fcandentef^ ac iacetestfi quid ingruat 
cotra^ idtus fpiriium cohibere fingulariis praefidii eft. Quod inuentum cfleaialis docuimus.Clauura 
ferreum defigere in quo loco primum caput defixerit corrues morbo comitiali abfolutorium eius ma 
li dtcitur.Contra renum ac lumboje uefic£c^ cruciatus i balnea^ foliis pronos urinam reddere mitiga 
torium habetur. Ac uulnera nodo Herculis pratligaretmirum quatum ocior medicina eft . At^ etiam 
quottidiani cindlus tali modo uim quadam habere utilem dicif.Quippe cum Hercules eum prodidev' 
rit.Numcrum quo^ quaternarium Democritus codito uoluminc & quare quaterni cyathi (extariiue 
non eflent potandi.Contra lippitudines retro aures fricare prodeft:& lachrymolis oculis frontem. Au-' 
gurium ex homine ipfonon eft timendi mortem in cgritudineiquadiu oculorum pupillae imaginem 
reddant.Magna 8i urinae non ratio folumifed etiam religio apud audores inuenitur digefta in genera. 
Spadonum quo^ ad fecunditatis beneficia. Vegi ex iis quae referre fas finimpubium puerorum cotra 
faliuas afpidum quas ptyadas uocantiquoniam uenena in oculos holum expuant.Contra oculogt albu 
gines:obfcuritates:cicatncem:argema:palpebras:6i cum erui farina contra aduftiones.Contra aurium 
pituitas uermiculof^ fi decoquaturad dimidias partes cu porro capitato nouo fidili.Vaporatio quogp| 
ea menfes feminarum cir»Salpa fouet illa cum oculos infirmitatis caufa illinit fole ufta cum oui albugi 
neefticacius ftrutiocameli binis horis.Hac& atramenti liturae abluuntur.Virilis podagris medetur ar' 
gumento fullonumiquos ideo tentari eo morbo neganr.Veteri fi milceatur cinis oftreorum: aduerfus 
eruptiones in corpore infantium & omnia ulcera manantia.Eaexefisambuftisifedis uitiis:rhagadiis:6C 
fcorpionum idibus illinitur.Obftetricum non alio fucco efficacius curari pronunciauit corporum pru 
ritus nitro addito ulcera capitum:prurigines:nomas:proec)pue genitalium • Sua cui^ autem (quod fas 
fit dixifle)maxima prodeft.Confeftim perfufo canis morfu echinoru^ fpinis inhxrentibus 8i m fpon-' 
gia lanifue impofita aut aduerfus canis rabidi morfus cinere ex ea fuado.Cotra^ ferpentiu idus • Nam 
contra fcolopcdras mirum proditur uertice tado urinae fuae gutta liberari protinus laefos. Auguria ua' 
litudinis ex ea traduntur.Si manecandida dein ruffa fit.Illo modo concoquereihoc concoxiffe fignifica 
tur.Mala figna rubrae.Peirima nigrae.Mala bullantis dc craflae. In qua quod fubfidit fi album eft : figni/ 
ficat circa articulos aut uifcera dolorem imminere.Eadem uiridis morbum uifcerum: pallida bilis:ru<' 
tens fanguinis.Mala 8C in aqua ueluti furfures at^ nubeculae apparent.Diluta quoque alba uitiofa eft. 
Mortifera uero crafla graui odore.Et in pueris tenuis ac diluta.Magi uetant cius caufa contra folem lu' 
namq; nudariiaut umbram cuiufqi ab ipfa relpergi.Hefiodus iuxta obftantia reddi fuadetine deum ali 
quem nudatiooffendat.Oftanescontra mala medicamenta omnia promifit auxiliari matutinishoris 
fuam cui$ inftillatam in pedem* 

De remediis muliebribus, CA» VII. 

Vae ex mulierum corporibus traduntur ad portentorum miracula acceduntiut fileamus diui 
q la membratim in (celera. Abortusimenfium piaculaiquaeque alia non obftetrices modoiuep; 

etiam ipfae meretrices prodidere.Capilli mulieris fi crementunodoreferpetes fugari. Eodem 
odore uulux morbo ftragulatus refpirare.Cinere eo quidem fi in tefta funt crcmatiruel cum fpuma ar 
genti fcabricias oculope ac prurigines emedari. Item uerrucas 3i infantili ulcera cu mcllc. Capitis quo^ 
uulnera dC olum ulcc^ finus fimul addito meile 8C thurc.Panos podagras cum adipe fuillo . Sacrii igne 
fanguinem fifti illico:& informicationes corporum.De ladlis u(u coucnit efle dulciflimu molliffimii^ 
Quare & in longa febre coeliacis utiliffimtitmaxime eius quae iam infante remouerit Et in malitia fto/ 
machiiin febri busitorfionibus efficaciftimu experiunf .Itc mamap^ collecftioibus cum thure. Oculo ab 
i(ftu cruorc fuffufo 8C in dolore aut epiphoris fi immulgeatur plurimum ^deft . Magif^ cum meile SC 
narciffi fucco aut thuris polline.Semper^ in omni ufu efficacius effe eius quae mare enixa fitmiultoquc 
cfficacifiimii eius quae geminos peperit marcs.Et fi uino ipfa cibif^ acrioribus abftinear. Mixto praete/ 
rea ouorum candido liquoreimadida^ lana frontibus impofitum fiudliones oculorum fufpedir.Nam 
fi rana faliua fua oculum afperferit peipuum eft remedium . Et contra morfum eiufdem bibitur ftilla' 
tur^.Qui fimul matris filiae^ lacfte inundus fitiliberari oculorum metu in tota uitam affirmant. Au' 
rium quo(j uitiis medetur modice admixto oleo. Aut fi abidu dolent.anfetio adipe tepefaiftu , Si odor 
grauior fu (ut pleru^ fir) logis uitiis diluto meile lana includitur . Et contra morbum regium in oculis 
relidlum inftillatur cum elaterio.Peculiariter ualet potum cotra uenena quae data funt cum marino le' 
ppre bupeftrique ut Ariftoteles tradit dorycnidk)n.Et contra infaniam quae fadla fit hyofcyami potu* 




LIBER 

Podagris quo^mbctillmiaim cicuta, Alii cum hyropo&T adipe anfcrinorqualiter etiam uuTaarum do 
loribiis imponitur. Aluum etiam fiftir potum ut Rabirius fcribit.Et menfes ciet.Eius uero qusc foemi 
nam enixa fit ad uitia tantu in facie fanada praeualer.Pulmonum quoqt incomoda lade mulieris fanao 
turicui admifccatur impubirpueri urina mei atticum.Otnnia fingulorum coclearium mcnfura.Mac 
mora quog? aurium eiici inuenio.Eius quae mare peperit h&e gufiato canes rabiofos fieri negant,Mu/ 
lieris quo^ faliuam ieiunae potentem diiudicant oculis cruentatis,Er fi contra epiphoras feruentes an/ 
guli oculorum fubinde madificef.Efficacius fi cibo uinog? fe pridie ea abftinuerit.Inuenio Si fafeia mu>' 
heris alligato capite dolores minui.Poft haec nullus eft modus.Iam primum abigi pradines turbinef^ 
contra fulgura ipfa in menfe conudaraific auerti uiolenriam caeli.In nauigado quidc rempeftares etiam 
fine menftruis.Ex ipfis uero menfibus monftrificis alia(uti fuo loco indicauimus)dira &: infanda uati/ 
cinanttir.E qbus dixifle non pudeat fe in dcfedlu lunae foliiue congruat uis illatirremcdiabilem ficri.No 
fegnius Si in filente luna coitus fuos maribus exitiales ec at^ peftiferos.Purpuram quog; ab iis eo tepo/ 
re poIlui.Tanto uim efle maiorem.Quocuncp autem alio menftruo fi nudate fegetem ambiannerucas 
ac uermiculos fcarabeof® ac noxia alia decidere,Metredorus Septius in appadocia inuctum prodit ob 
multitudinem cantharidum illas ire per media arua retedtis fuper clunes ucftibus.AIibi feruatur ut nu 
dis pedibus eant capillo cindlu^ diflbluto,Cauendum uero ne id oriente fole faciant.Tementem.n,are/ 
fcere.Nouella utis eius ta<5u in perpetuum Ixditur.Vt ad noxium res medicariilima trafieratur rutam 
fld ederas ilico mori,Multa diximus de hac uiolentia.Sed praeter haec certum eft tadiis alueariis apes fu/ 
gerciLina^ cum coquanf nigrefeere. Aciem in cultris tonfopi hebetari. Aes cotaflum graue uirus odo 
ris accipere Si eruginem. Magis fe decrefcenre luna id accidar.Equas fi fint grauidae tadbs arboru pati» 
Quin & afpedtu omnino quauis procul uifasifi purgatio illa pofl: uirginitatem prima finaut i uirginea 
atrate fpontanea.Nam bitu men in iudaea nafcens fola hac ui fponte fuperari.Et fila ueftis cotadlae ut do 
cuimusine igne quidem uincunf quo cundta.Cinif^ etiam ille fi quis afpergat eu lauandis ueftibus pue 
puras mutat.Floribus colorem adimit.Ne ipfis quidem fccminis malo fuo immunibus. Abortum fa/ 
cit illitusiautfi omnino praegnans fupergrcdiatur.Quae.Lais Si Cleophantus inter fe contraria pdide/ 
re deaborfiuis carbonee radice raficx uel mineae uel tamaricis in eo (anguine extindloJrem afinas non 
concipere tot annisrquot grana hordei contadia ederint.Quaeqi alia nuncupauere monflrifica aut inter 
fepugnantiaicum hic foccunditatem fieri lifdcm modis quibus illa fteriliratem pronutiaret ; melius eft 
non credere.Bythus dyrrhachinus hebetari afpedlu fpeculorem nitorem.lifdem aduerfj rurfus contu 
mribus omnem talem uim refoluiifimulum pifcem habeat fecum.Multi uero inelTeetia remedia ran/ 
Co malo aiunt.Podagras illini:fl:rumas:6: parotidas:panos;facros ignestfurunculos : epiphoras rradlatu 
earum mulierum liniri.Lais Si Salpe canum rabiofo^e morfus Si tertianas quartanafg? febres medruo 
in lana arietis nigri argento brachiali incIufo.Diotimus thebanus ueftis omnino ita infedlae portiuncu/ 
ia acutucl licio brachiali inferta.Sotira obftetrix tertianis quartanifep eflficacifrimum dixit. Plantas aegri 
fubtcrlini.MuIto^ efficacius ab ipfa muliere etiam ignoranti.Sic6C comitiales excitari morbofgi fana/ 
ri.Icethidas medicus quartanas coitu finiri incipientibus dutaxai mcnftruis fpopondir, Inter omnes ue 
ro conuenitifi aqua potufj formidetur a morfu canis fuppofira tantum calici lacnia meftruo tindla ta 
lirftatim metum eum difeuti uidelicet prxualentefymphatia illa grxcorum.Cum rabiem canum eius 
hinguinis guflatu icipiere dixerimus,Cinereeo iumento^i omnium ulcera fanari certum ed. Addita ca 
minorum farina Si cacra,Maculas aute e uede eas non nifi eiufdem farina ablui. Onerem per fe rofaceo 
mixtum faminarum pr^cipuecapitisfedaredolores illitum froti.Afperimaqiuim profluuii eius efle 
primis annis uirginirate rffo!uta,Id quoij conuenitrquo nihil equidc libentius crediderim: tadlis oino 
mendruo podibiusrirritas fieri magorum arres:gcncris uaniflimi ut aedimare licet, Ponam,n.uel mc/ 
dedilTimum c^miiTis copi.Ex homine fiquidem refegmina unguium e pedibus manibufj! caera per/ 
mixtaiira ut dicaf tertianae uel quottidiane uel quartane febri remediu quaeri: ante folis ortu alienae la/ 
nuac affigi iubent ad remedia in iis morbisrquata uanitate fi falfum edrquataue noxa fi tranfferunt moc 
bos ad innocenciores.Ex iis oium digyto^ refegmina unguium ad cauernas formicarum abiiciiubet: 
eam^ quae prima coeperit trahere correptam fubnedii collo:&! ita difeuri motbum. 

McdicinseexanimaIibuspetegrinis:deeIephatito&lcone:8icameIo:& 
hyena:& crocodillo:& chameleonte:& dinco:& hippopotamo, 

& lyncibus, CA. VIU* 

Aec funt quae retulifle fas fittac pleragt ex iis non nifi honore didio . Reliqua intedabilia Si iiv 
h fandarut fedinet omnino ab homine fugere.In cjetcris clancates animaliu aut operum feque/ 
mur.EIephanti fanguis praecipue maris fludiiones omnesrquas rheumarifinos uocant : fidic 
ramentis eboris cum melIeattico(ut aiunt)nubeculae in facie.Scobe paronychia tolluntur : efficacius 0 
cxtenuata.Probofcidis tadiu capitis dolor leuatur efficacius fi Si dernutef,Dextra pars probofeidis cum 
lemina rubrica adalligata impetus libidinum dimulat. Sanguis Si ifchiadis proded : lecurqi comitiali/ 
bus morbis.Leonis adeps cum rofaceo curem in facie cudodit a uitiis:candorema feruat: Si fanat adu/ 
fta niuibus articulorumqp tumores , Magorum uanitates perundiis co adipe faciliorem gratiam apud 
reges populofue promittunnPraedpue tame eo pingui quod fit inter fupcrciliaiuHi efle nullum poteft. 
Similiter dentis maxime ad dextera pai rctuilligp e rodro inferiori proroilTa funr.Fel aqua addira clarita 
tem oculis inundlis f4cit,Et cum adi^ etufde comitiales morbos difeutit leui gaduid: ut protinus qui 



VIGESIMVSOCTAVVS 

famprcrecurfu id d/gerant.Cor i cibo fumptum quartanis medetur. Adeps cum rofaceo quottidianis 
febribus.Perundlos eo beftiae fugiunr.Refiftere etiam infidiis uidetur, Cameli cerebrum arefadum po 
tum^exaceto comitialibus morbis aiunt mederi.ltemfei cum meile potu hoc dCanginae.CaudaartV 
fa^ta folui aluum.Fimi cinere crifpari capillum cum oleo.Et dyfentericis prodeft illitus cinis potufquc 
quatum trinis digytis capiturietiam comitialibus morbis.Vrinam fullonibus utiliflimam efle tradur. 
Item ulceribus manantibus, Barbaros eam feruare quinqucniot&: heminis pota ciere aluum. Seras e 
cauda contortas 8i finiftro brachio illigatas quartanis mederi » Hyenam magi ex omnibus animalibus 
in maxima admiratione pofuerunr: utpotecui & ipfi magicas artes dederutiuimg? qua alliciatad fe ho 
mines mente alienatos.Permuratioes fexus ex iis annua uice diximustcsetera^ moUrifica natur* eius* 
Nunc perfequamur quscun^ medicinis produntur.Pr*cipue patheris efle in metu hyen* dicuntur: 
utneconentur quidem refiftere.Et aliquid de corio earum habetem non appeti.Mirumqididu fi peP 
les utriurqi contrariae fu^endantur decidere pilos pather*.Cu fugiunt uenante declinant ad dextram: 
ut praegrefll hominis ueftigia occupent.Quod li fuccefleritialienari mente uel ex equo hominem deci' 
dere. At fi in leuam detorferirideficientis argumentum ertexelerem^ capturam.FaciIius aut capi fi cin-' 
dius fuos ucnator flagelluij di ipfos equos fcptenisalligauerirnodis.Moxaurem utefl follers ambagp 
bus uanitas magorum capi iuber gemmose fignum trafeunte Iuna:fingulofqi|)pe pilos feruari.Capitis 
dolori alligatam cutem prodeflequce fuerit in capite eius, Lippitudini fcl illitum frontibus. Aut neom 
nino lippiacundecodum cu mellis attici cyathis tribus croci uncia illitu,Sic & caligines difeuti 8C fuP 
fufiones.Claritarem excitarirmelius inueterato medicameto.Afleruari autem in cypria pyxide.Eodent 
fanari argcma:fcabricias:excrefcentia in oculisiitem cicatrices.Glaucomata uero locineris recentis inaf/ 
fati fanie cum defpumato meile inundtis.Dentcs eius detium doloribus tadlu prodefle uel alligatos or/ 
dine, Humeros humerorum & lacertorum doloribus.Eiufde dentes fi de finiftra parte roffrieruti finc 
illigatos pecoris aut capri pelle ftomachi cruciatibus.Pulmones in cibo fumptos coeliacis.Ventriculis ci 
nerem cum oleo illitum. Neruis medullas e dorfo cum oleo uetere ac felle.Febribus quartanis iecur de^ 
guttatum anreaccefliones.Podagris fpin* cinerem cum lingua & dextro pede uiruli marini addito feP 
le taurino oia pariter codfa atq? illita hyen* pelle.ln eode morbo prodefle& fel cum adipe afio.Tremuc 
Iis:fpatticis:exilienribus:6i quibus cor palpitet aliquid ex corde mandendumura ut reliquae partis cinis 
cum cerebro hyenx illinarur.Pilos etiam auferri a copofitione illinitataut per feeuulfis fellerprius quos 
renafei non libear»Sic & palpebris inutiles tolli.Lumborum doloribus carnes e lumbis edendas: illine'* 
daf^ cum oleo, Sterilitatem mulierum emendari oculo cum glycyrrhizi 8i aneto fumpto in cibo:pro 
tnilTom triduum conceptu.Cotranoitturnospauoresumbrarumqi terrorem unus e magnis deiibus 
lino alligatus prodett.Suffiri furentes eodem 6i circuligari ante pedus fuum cum adipe renum aut ioci 
nere laut pelle praecipiunt , Mulieri praegnanti a pedore hyenae caro:& pili feptem 8c genitale a ceruice 
fi alligentur dorcadis pelle collo fufpenfa contineri partus promittunf . Venerem ftim ulari genitali ad 
fexus fuos in meile fumpto.etiam fi uiri mulierum coitus oderint.Quinimo totius domus cocordianx 
eodem genitali 8i articulo fpinae cu adhaerete corio conferuatis conftarc:quem fpin* articulum fiuena 
dum atlantion uocanr.Ett autem primus.lncomitialium quo^ remediis habent eum. Adipe accenlo 
ferpentes fugari dicunt.MaxiIlae partae comminuta in afino 6i in cibo fumpta horrores fedari . Eodem 
funiru m ulieribus menftrua euocari.Tanuimgp eft uaniratisiut Ii ad brachium alligerur fuperioris rot 
ftri dextrae partis dens:iaculantium idus deerraturos negent. Palaro eiufdem arefado 8C cum alumine 
aegyptio calefado ac rer in ore permutato fetores 6i ulcera oris emedari,Eos uero qui linguam in calcia 
mento fub pede habeanttnon latrari a canibus.Siniftra parte cerebri naribus illitaimorbos pcrniaofos 
mirigai i;fiue hominum:fiue quadrupedum.Frontis corium fafcinatiSibus refittere.Ceruicis carnes fi/ 
ue mandantur fiue bibantur arefadae lumborum medentur doloribus.Neruis a dorfo armifgt fuffien/ 
dos neruorum dolores.Pilos rottri admotos mulierum laboris amatorium effe.Iecur potum tormini 
bus di calculis mederi.lam cor in cibo poruue fumptum omnibus doloribus corporum auxiliari,Lye/ 
nem lyenibus.Omerum ulcerum inflamationibus cum oleo.Medullas doloribus fpin* & neruorum 
lattitudini renum.Neruos potos in uino cum thure feeeuditarem reftituere ademptam ueneficio.Vul/ 
uam cum mali punici dulcis cortice in potu datam prodefle mulie^ uulusc.Adipe e lumbis fuffiri diffi 
culter pientes 8i ttatim parere.E dorfo medullam adalligatam cotra uanas fpecies opitulari. Spaticis gc 
nirale e maribus fuffitu.lte lippietibus:rupns:& corra inflationes feruaros pedes tadu leuos dextris pac 
tibus:dexreros leuis.Sinittrum pedem fuperlaru prurienti Icetalcm efle.Dextro illato facile eniti. Mem 
biana rn quae fel continuerat a cardiciacis potam in uino uel in cibo fumpram fuccurrere.Veficatn in ui 
no potam contra urin* incotinentiam.Quae autem in uefica inuenta fit u rina additis oleo 8i fefamo & 
meile afiano hauftampdette agrimoi* ucteri.Coftarum primam 6C odauam fuffitu ruptis falutarem 
effc.Ex fpina uero ptu rictibus ofla.Sanguinc cum polenta fumptu torminibus.Eodem tadis poftibus 
ubicunqj magorum infettari artes.Non elici deosmec colIoqui:fiue Iucernis:fiue uifu:fiue pe!uibus:fiue 
aquaifme pilarfiue quo alio genere temetur.Carnes fi edantunconrra canis rabidi moifus efficaces efle, 
Etianura iecur cfficacius.Carncs uel ofla hominis fiqu* in uentriculo occifeinueniantur fuffitu poda/ 
gricis auxiliari.Si ungues inucniantur in iisimortem alicuius capietium fignificari.Excremcta liue offa 
reddita cum imerimitunconrra magicas ifidias pollerc.Fimum qui in inteftinis inuctus fit: arefadum 
ad dyfentecicos uakre potu,lllituij cii adipe anferino opitulari totocorpore laefis malo medicamento. 

6i ii 



LIBOR 

A cafte Ufw morfis adipem illitum. Et corium fi fit fubllrac^lu * Rurfus tali finiflri cinere decoflo cum 
fanguine muflellae perundlis omnibus odio euenireJdem fieri oculo decodlo.Super om nia efirg? extre 
tnam fiftulam inreftini cotrajducum ac poteftatum iniquitates cominiftrant:&: ad fucceflus petitionu: 
judiciorum^ aejitium euetustfi omnino aliguatulum quis fecum habear. At eiufdem cauerna fmiflro 
lacerto religata fiquis mulierem refpiciatramatoriu efle:tam prajfens ut ilico fequarur.eiufdem loci pi/r 
Iorum cinere ex oleo illitum uiris qui fit probofae moliciei non modo pudicos:fed dL fcueros mores in 
duere.Proxime fabulofus eficrocodillus ingenio quogp illo:cui uita i aqua terrag? communis.Duo eni 
genera eorum illius e dextra maxilla dentes adalligati dextro lacerto coitus(fi credim us)fl:imulant.Ca/ 
nini eius dentes febres flatas arcent repleti, Sunt enim caui ita ne diebus quin^ ab aegro cernantur qui 
adalligauere.ldem pollere & uentre exemptos lapillosraduerfus febriu horrores uenientes tradur» Hac 
etiam de caufa argyptii perungunt adipe sgros fuostAliter illi fimilis multu infra magnitudine in terra 
tantumtodoratiflimifep floribus uiuir, Ob id inteflina eius diligenter exqruntur iucundo nidorearefa 
(fla crocodileam uocant oculorum uitiis utilifilmam cu porri fucco inunflam 6C contra fufliifiones uel 
caligines.llliraquo< 5 exoleocyprino:moleftiasin facie enafeetes rollit.Ex aqua uero morbos oestquo^ 
rum natura ferpit in faciemitorem^ reddir.Lentigines tollit ac uaros;omnef^ raaculas,Et contra cor 
initiales morbos bibitur ex aceto mulfo binis obolis. Appofita menfes ciet , Optimaqi eft quse cadidiP 
lima Qi friabilistminime^ ponderofateum teratur inter digytos fermentefcens.Lauaf ur eserufa, AduI 
Ierant amylo autcymoliarfed maxime flurnirquos capros oriza tatum pafcunt.Felle inunflis oculis ex 
meHe contra fuffuuones nihil utilis prcedicant.Intcftinis & reliquo corpore eius fuffiri uulua laborares 
falutare tradunt.Item uelleribus circudari uaporeeius infeflis.Corii utriufg? cinis ex aceto illitus iis par 
ribus quas fecari opus fitiaut nidor cremari fenfum ocm fcalpclli aufertiSanguis utriufg? claritatem ui'' 
fus inunflis donatrfic cicatrices oculorum emedat.Corpus ipfum excepto capite pediburq? elifurn man 
diturifchiadicis«Tufrim ueterem emendarrpraecipuein pueris.Irem lumbo^ dolores, Et adipe habet: 
quo taflus pilus defluir.Hic perunflos a crocodilis tuetur.Defluit fflillaturgi morfibus.Cor annexum 
in lana ouis nigrafteui nullus alius color incurfauerit:& primo partu genita fit quartanas abigere dicif, 
lungemus illis Itmillima&peregrinajequeanimalia.Priufqi chameleotem peculiari uolum^inedignu 
exifnmatum Democrito,Et per fingula membra diflecaru no fine magna uoluptate noflra cognftfsp' 
ditifqp mendaciis graccae uaniraris.Similis eft magnitudine fupradiflo crocodilo: fpine acutiore curua^ 
tura:& caude amplitudine diftas,Nullum animal pauidius elle exiftimatur:& ideo uerficoloris efle de/ 
mutationis.Vis cius maxima contra accipitrum genus.Detrahere enim fupra uolanrem ad fe traditur: 
6; uoluntarium prxbere lacerandu ca»teris animalibus, Caput eius & guttur fi roboreris lignis accenda 
tur hymbrium & tonitruum concurfus facere.Democritus narrat.Ite iecurin tegulis uftuni . Reliqua 
ad ucneficia pertinentia quae dicinqq falfa exiftimates omittemusipraeterq in nfu coarguentiti. Dextro 
oculo fi uiuenti eruatunalbugines oculo^ cum lafle caprino tolli.Lingua adalligata:pericula puerperii» 
Eundem falutarem efle parturientibus circa domum. Sin uero domibus inferatur pernfciofifTimum. 
Linguam fi uiuenti exempta fitrad iudiciorum euetus pollere. Cor aduerfus quartanas illigatum nigra 
lana primae contufie.Pedcm in prioribus*dextrum gense pelle illigatum finiftro brachiotcontra latroci 
nia terrorefg! noflurnos pollere.ltem dextr.i mam>Ha contra formidines pauorefqj,Siniftrum uero pe 
dem torreri in furno cum haerbarquaeetiachameleon uocatur.Additog^ unguento in paftillos digeri, 
Eos in ligneo uafe conditos;prxftare(fi credimus)nc cernaf ab aliis qui habear.Armum dextru ad uin 
cendos aduerfarios uel hoftes ualere uticp fi abieflos eiufdem neruos calcauerir.Siniftrum mirum qui 
bus monftris confecret qlirer fomnia quae uelis:6<: qbus uclis mirtarurtputet referre : Omnia ea dextro 
pede refoluirficut finiftro latere iethargosiquos fecerit dextrum, Capitis dolores infperfo uino in quo la 
tus alterutrum maceratum fittfanari foeminis.Si finiftri pedis cineri mifceatur lac fmllu podagricos fie/ 
ri illitis pedibus.Felle glaucomata & fuffufiones corrigi prope crcditur.tridui inunflione. Serpentes fu/ 
gari lyene inftillato.Muftellas contrahi in aquam conieflo,Corpore uero illito detrahi pilos.ldem prae 
Itare narrant iecur cum ranae ruptae pulmone illitum.Praeterea iocinere amatoria diflblucrc,Melanco/ 
licos autem fanari fi ex corio chamcleontis haerbac furcus habente bibatur, Inteftina &: fimum eorum 
cum id animal nullo cibo uiuat cum fimiarum urina illita inimicoru im mane odium & omnium ho/ 
minum iis conciliare,Cauda flumina & aquarum impetus fifti.Serpetes foporari.Eadem medicata ce/ 
dro myrrha illigata^ gemino rarno palmje percuflam aqua difcutiiut qux intus finr omnia appare 
ant,Atffi utinam eo ramo cotaflus cet Democritus: quoniam ita loquacitates immodicas promifit in/ 
^ hiberi.Palam^ eft uirum alias fagacem & uitx utiliffimum nimio iuuadi mortales ftudio prolapfum. 
Ex eadem fimilitudinecfcincusiquem quidam terreftrem crocodillum efle dixerunt. Candidiore aut 
&tenuiorccute.Prxcipuaramendifferentiadinofcitura crocodillo aquatico fquamarum fetaacauda 
ad caput ucrfa,Maximus indicus.Deindearabicus. Afferuntur falfi,Roftrum eius Si pedes in uino albo 
poti cupiditates ueneris accedut.Vti^ cum fatyro & erucae femine fingulis drachmis omnium ac pipe/ 
cis duabus admixtistita ut paftilli fingularum drachmarum bibantur. Per fe laterum carnes obolis bi/ 
nfs cum myrrha & piperepari modo potae efficaciores ad idem creduntur.Prodeft & corra fagittas ue/ 
nenatas:ut Appelles tradit poftea fumptus.ln antidota quo^ nobilia additur , Seftius plus q drachmae 
pondere in uini hemina potum perniciem afferre tsadir.Practerea eiufdem dccoflum cum meile fum/ 
ptum uenerem inhibere.Eft crocodillo cognatio quaedam affinitafgp amnis eiufdem geminicp uiflus 



VTGESIMVSOCTAVVS 

hippopotamo tcptore trahendi fanguinis ut diximus»Plurimi autem fupet faiticam infer ffgypti’ prsfc 
dluras.Huius corii cinis cum aqua illitus panos fanat. Adeps frigidas febres Jrem fimus fuffitu. Deures 
parte leua dolores dentiii fcarificatis gingiuis.Pellis eius e finiftra parte frontis in inguina adalligata ue/ 
nerem inhibeteEiufdem cinis alopecias expler.Tefticuli drachma ex aqua contra ferpenres bibitur.San 
guinepidoresutuntur.Peregrinaefunt& lyncesiquxclanflime omnium quadrupedum cernunt»Vn'' 
gues earum omnes cum corio exuri efficaciflime in carpato infula tradunt. Hoc cinere poto propudia 
uirorum;eiufdem afperfu foerainarum libidines inhiberUtem pruritis corporum.Vrina ftillicidia ue/ 
ficae.Ita^ eam protinus terra pedibus aggefla obruere traditur.Eadem autem & ungularum aurium 
dolori monftratur in remedio.HacSenus deexternis.Nunc reuertemurad noflrum orbem. Primu^ 
communia animalium remedia atqi eximia dicemus. 

Medicinae comunes ex feris aialibusraut eiufde generibus placidis.Ladfis ufus & ob^ 
feruationes:& cafeis:butyro:6i adipe. CA» JX. 

Icuti e laflis ufu utiliflimum cuiqp maternum conciperernutricis exitiofum cft. Hi funt enim 
f infantes qui coloftrati appellantur:denfaro ladle in cafei fpeciem.Eft aut coloftra prima a par/ 

tu fpongiofa denfitas la&s.Maxime autem alit quodeu^ humanumrmox caprinu, Vnde for 
taffis fabulae louem ita nutritum dixere.Dulciflimum ab hominis camelinum. EfFicaciffimum cxafi/ 
nis.Magnorum animalium dC corporum facilius redditur.Stomachoafcomodatiflimum caprinum: 
quoniam fronde magis qhsrba uefcuntur.Bubulum medicatius.Ouillu dulcius:&: magis alit.Sioma 
cho minus urileiquoniam eft pinguius.Omen autem uernum aquatius aePiuotEr de nouellis , Proba/ 
tilTimum uero qd in ungue haeretmec defluit.Innocentius decodtum: praecipue cum calculis marinis* 
Aluus maxime foluitur bubuloiMinus iflat quodeu^ decoCtum,Sanat uuas lichenas. Ad omnia utile 
conruia aut luxata.Maxime renes:ucficam:interaneatfauces:pulmones,Foris pruritum cutis eruptioes 
pituitae cibi aut potus abftinentia»Nam ut in achaia bubulum biberent phtnifici IVndleticique & cha/ 
chedlae dixim us in ratione haerbarum*Sunt inter exempla qui afininum bibedo Imerati funt podagra 
chyragraue.Medici fpeciem una addidere ladfis generibusiquod fchifton appellauere.ld fit hoc modo. 
Fidtili nouo feruet maxime caprinumiramif^ ficulneis recetibus miketunaddiris totidem cyathis ace 
ti mulfi quot fint heminae ladlis.Cum feruetuecircufundanturipraeftatcpthusargenteuscum frigida 
aqua demiflus ita ne quid infundatur.Deinde igni demptum refi igeratioe diuidirur & difcedir ferum 
a lade.Quidam di ipfum ferum iam multo potentiffimum decoquunt ad tertias partcs:& fub diuo re 
frigerant.Bibitur autem efficaciflime heminis per interualla fingulls ufq? ad quinas a potu illius folitis 
ge(tari.DarurcomitiaIibus:meIancolicis:paralyticis:in lepns;elephantiis.ariicularibustnorbis.lnfundi 
turquoqi lac contra rofiones a medicamentis fadfas.Etfi urat dyfenteriadecodlum cum marinis lapil' 
listaut cum ptifana hordcacea»Item cotra rofiones inteftinorum bubulum aut ouillum urilius.Rectns 
quoqp dyfentericis infunditur. Ad colum aurem crudum.Item uuluae:& contra ferpe mui idlus phtbifi 
cis cantharidum :aut (alamadrae:|ut buprenisiaut pityocampes uenenis.Priuatim bubulum iis qui co/ 
loftrum biberintautcicutam autdoncnium aut leporem marinumificutafininum contra gyplum 6C 
C 2 erufam:&' fulphur 6C argentum uiuum.Item durae aluo inifebri. Gargarizatur quoqi faucibus exui/ 
ceratis utiliflime.Er bibitur ab imbecillitate uires recolligentibusiquos atrophos uocat . In febn etiam 
quae carear dolore capitis.Pueris ante cibum ladlis afinini heminam dari couenit. Aut ft in exitu cibi ro/ 
fiones fentiant. Antiqui in arcanis habuerunr,Sed hoc fi non efletihabuerut e caprino bubuli ferum or 
copnoicisprodeflantecaeteraaddito nafturrio.Inunguntur etiam oculi in ladis heminis fefami additis 
drachmis quattuor tritis in lippitudine»Caprino lyenes fanantur poft bidui inedia tertia die hedera pa/ 
flis capris per triduum poto fine alio cibo.Ladis ufus alias contrarius capitis doloribus,Epaticis fpleni/ 
cis neruoru uitio febres habennbusiuertigini praeterq purgationis gratia grauedini ruflienribus lippis. 
Suillum utiliflimu tenafmo dyfenteriseinecno phthihcistHunc etia mulieribus qui dicerent laluberti/ 
mum fuerunt,De generibus cafeorum diximusicu de uberibus fingulif^ aialium mebris doceremus, 
Sextius eofdem effedus equino quos bubulo tradir.Hos uocat hippace.Stomacho utilesiqui non funt 
falfiiideft recenres.Veteres aluum fiftuntrcorpuf^ minuuf.komacho utiliores,In totum falfa minuunt 
corpusialunt mollia.Cafeus recens cum meile fugillataemendar.Mollis aluum fiftir,Sedatrormina pa 
ftillis in uino auftero decoftisirurfufqi in parma toftis cum melle,Saprum uocatiqui cum fale 6c forbis 
ficcis e uino tritus potu% medetur cadiacis.Genitalium carbuculus caprinus tritus & impofirus,irem 
accidus cum oxymelle,Maculis in balineo illitus oleo intcrlinltur.E ladcfit & butyrum barbaru gen//- 
tium laudatiflimus cibus:& qui diuites a plebe difcernat.Plurimum e bubulo:& inde nomen.Pmguif/ 
fimu ex ouibus,Fit di ex caprinoifed hyeme calefadlo ladfe acftate expreiTo rantuicerebro iaftatu in Ion/ 
gis uafis angufto foramincirpiritum accipientibus Cub ipfo ore alias praligato.Addif paululu aqux ut 
acefcar,Qd efl maxime coadum in fummo fluumad id exemptum addito fale oxygala appellant.Rdi/ 

S ua decoquunt in ollis,Ibi qd fupernaranbutyru eft oleofum natura,Qd magis uirus refpuitihoc pra: 
antius iudicaf,Pluribus copofitioibus miicetur inueteratum.*Natura eius auringere:mollire:; eplere; 
purgare,Oxygala fit di alio modo accido lade addito m rccensiqd dum acefeit utihflimu eft ftomacho» 
jEftedus dicemus fuls locis,Proxima in comunibus laus eftadipufed maxime fbillo. Apud antiquos et 
religiofus erar.Cerre noux nuptae intrates etianum folene habet poftes eo attingere. Inucteraf duobus 
modisiaut cu faleiauc fincetus:ranto utilionquanto ftt uetuftior«Axungiam etiam graeci appellauece in 

6i lii 



LIBER 

uoTummibus fufs* Ne <5 e(T occulta uirum caufa : quonia id animal hacrbafQm ?adidbus acrcifurJta^ 
etiam fimo mnameri ufas.Quaobrem non de alia loqui eum fue multo efficaciore foeminarSC quae no 
peperir.Multo uero prxftantior in apris cft.Vfus igitur axungiae efl ad molliendarexcalfacienda : d/fcu'' 
tiendarpurginda^. Medico^ aliqui admixto anferis adipe tauroruep feuo hyfopo ad podagras uti lU 
bent.Si uero permanet dolor ciI csera:myrto:refina:pice,Sincera axungia medef ambuftis uel niue.Pec 
tiionibus autem cum hordei cinere 8C galla pari modo.Prodeft 8i confricatis membrisjtineru^ laiTitu 
dines 8C fatigationes leuattAd tufllm uetere recens decoquif quadrantis pondere in uini cyathis tribus 
addito melle.Vetus etiam phthifin in pilulis fumpta fanatiquae fale inueterata cft • Ofno.n.no nifi ad ea 
quae purganda fint exulcerata & calida recipitur.Quida quadrates axungfe & mulfi in uini cyathis tri/ 
bus decoquut contra tuflimiquintoq! die pice liquida in ouo fumi iubent circuligatis lateribus 8C pedo 
ribus dC fcapulis eoje qui phthifin fentiunt.Tanta^ eft uis ut genibus d adalligata redeat in os faporiea 
quae expuere uideantur, E fue quae non peperit aptilTime utuntur ad cute mulieres. Contra fcabicm ue 
ro quauis admixto iumetopi feuop parte tertia & pice pariterq? fub feruefidis.Sincera partus in abore 
tum uergentes nutrit collyrii modo rubdita.Cicatrices cocolorcs ficit eserufa admixta ucl argenti Ipu-' 
rna. At cu m fulphure unguium fcabritias emedat. Medetur 3i capillo fluenti, Et ulceribus in capite mu 
lierum cum gallae parte quarta.Et infumata pilis oculorum.Datur 8C phthificis unciatim cum uini ue 
teris hemina decodaidonec tres uncix e toto refidant, Alii 8C mellis exiguum adiiciut.Panos fanat illita 
cum calcedtem furuculosiduritic^ mammarum.Rupta 6Cc6uulfa&: fpafmara 8i luxata fanat,Clauos 
6C rimas coli^ uitia cum helleboro albo.Parotidas ammixta farina falamentaria tefta.Quo gener e pro 
ficitad ftrumas.Pruritus 8C papulas in balneo perudis tollit.Alio^ etianum raodo.Podagricis prodefl 
mixto oleo ueterercontrito una farcophago lapide 8C quinquefolio tufa in uino : ucl calceiuel cum cinec 
re.Facit 8i peculiare emplaftrum.lxxxv.pondere.Gfpumaeargenteae mixtisiutiliflimu contra inflatio/ 
nes ulcerum adipe uerrino confici,Et inungi putant utile.Iif^quae ferpant illinirecum refina » Antiqui 
maxime axibus uehiculorum perungendis ad faciliorem circumadum rota^ utebantur:unde nomen 
Sic quo^ utili medicina cum illa ferugine rorarunaad fedis uitia uirilitatifgi.Et pet fe axungiam medi 
ci antiqui maxime probabant renibus detradam:& exemptis uenis aqua c£elefti fricabant crebrordeco' 
quebant^ fidili nouo Hcpiusitum demum afleruantes.Couenitqp filfam magis mollire:excalfacere:di 
fcuteremtilioremgpi efle uino lota.Mafurius palma lupino adipi dediiTe antiquos tradir.Ideo nouas nu/ 
ptas illo perungere portes folitasrne quid mali medicameti inferretur,Qux ratio adipis eade in iis qu.'C 
ruminant.dcui ertialiis modis no minoris potetiat.Perficitur omne exemptis uenis aqua marina uel fal 
ia lotuimox in pila tufumrafperfum marina.Crebro poftea coquiddonec omnis aboleatur odor. Mox 
alTiduo fole ad candorem reducif,A renibus aut omne laudatiuimu eft.Si uero uetus reuoceturadeu/ 
ramdiquefieri prius iubent.Mox frigida aqua lauari fepiusidein liqfacere affafo uino q odorari flimo. 
Eodem^ modo iteru faepius cogundonec uirus euanefcat.Multi priuatim fic taura^ leonu panthera^ 
ac cameloru pinguia curari iubent,Vfus dicef fuis locis.Communis 8^ ratio medulla^^ ert.Omnes mol 
Iiunr:explenr.ficcant:exca!faciunr,Laudatifliraa ceruinarmox uitulina : dein hircina & caprina. CuranF 
ante aurunum recentes lotxificcatae^ in umbra per cribru.Dcinde liquar, ae per lintea exprimuntiac re/ 
ponunf in fidlili locis fi igidis.inter omnia autem communia animalium fel preertantius in cffedlu . Efl 
enim uis eius excalfacere:morderc:fcindere:extrahere:difcurere.Minorum animalium fubfilius inrelli 
gatur,Et ideo aureo ducendis,Omen autem curaf recens* praeligaro ore lino crartb dcmirtlini in femen 
tem aquam femihora;moxficcatumfinefole:at^in meile conditum. Damnanf equinum tantu intec 
uenena.ideo flaminifacrorum equum tangere non licet cu romae publicis facris equus etiam iminole/ 
cur.Quin 8C fanguis eorum fepticam uim haber.item equarum piaeterq uirginum erodit.emarginat; 
ulcerar.Taurinus quidem recens iter uenena eft excepta egyraubi enim facerdos terr.T uaticinatura tau 
ri languinem bibit priufq defeendat in fpecus.Tantu poteft fymparia illa de qua loquunfrut aliquando 
religioe uel loco fiat,Drufus tribunus plebis traditur caprinu bibifle cu pallore & inuidia ueneni fibi da 
ti infimulari.Q.Scipionem inimicu uellet,Hircoru fanguini uis ertuit ferramentoru fubtiliras non ali/ 
ter acuatur aut induref aut fcabriciam poliafruehementiufij q lima.Non igif 8C fanguis animalium in 
ter communia dici poteft:& ideo fuis quaeqi dicent effedibus . Digeremus ei in animalia fingula ufus: 
plutimu^ contra ferpentes Exitio iis eife feruos nemo ignoratiut fi quae funt ex tradlas cauernis man/ 
dant.Nec uero ipfis fpirantes tantu aduerfanfifed membratim quo^ fugari eos nidore cornus eorum 
fi uratur diirtu eft,At fummo gutture uftis ortibus congregari dicutur.Pelles eiufdem animalis fubrtra 
dae fecuros pratftant ab eo metu fomnos.Coagulu quo^ ex aceto potu ab ifl:u : dC fi omnino rradu fit: 
co die non ferit ferpens.Tertes quoij cius inueteratiuel genitale marisifalutariter danf in uino.ltem uec 
naes q centipedes uocanf fugiunt. Et omnino aliqd cerui habentes:aut medulla perundfos fcuouecerui 
aut uituIi.Summis autem remediis prseferf hinuli coagulii in marris utero exedi ut indicauimus» San 
guinequo^ ceruino fi una urantur dracontion & cunilago & anchufa lentis fciligno contrahi ferpetes 
dicunt.Dirtlpari deinde fi fanguine detrado adiiciatur pyretru , Inuenio apud audores graecos animal 
ceruo minus:5^ pilodemum ac dente fimili quod ophio uocatur . Sardiniam eum tantu ferre folitam. 
Hoc interefle arbitror. Et ideo medicinasexeo omitto. 

Medicinae de apro:& caprisidc equis fefis;& remedia de beftis con/ 

tra omnes morbos, CA« X« 



< 






VIGESIMVSOCTAVyS 

Pri qao$ cerebrum cdBtra eos laudatur cum fanguinc.Iccuf etiam inueteratum potum cum 
a ruta 8C uino.Item adeps cum meile refinagp.Simili modo uerrinii iecur exemptis duntaxat (u 

bris quattuor oboloji pondere:ueI ccrebru m in uino potum.Capra^ cornu uel pilis acccnfis 
fugari (erpentes dicut.Cincrem 9 eopi potti uel illitu contra idtus ualere.Item ladtis hauftus cu uua ami 
nea.Vel urinae cu aceto fcyllitico.Cafeum caprinum cu origano impofitum uel feuum cum cacra » Mi/ 
lia praeterea remediorum ex eo animali demonftrantur:ficut apparebir.Quod quidem mironcum fe^ 
bri negetur carere. Amplior potentia fefis eiufdem generis qd numerofifllm um efle diximus . Alia uc/ 
ro ex hircis.Democritus etiamnu effedus auget eius qui fingularis natus fir.Fimus qu^ caprarum in 
aceto defodus 8C illirus in idlus ferpentiu placet:& recentis cinis in uino,At^ in toto difficilius fe recoli 
genres a ferpentium idurin caprilibus optime conualefcunt . Qui medicari efficacius uoluntioccifae ca ' 
prae aluum diffeiffam cu fimo intus reperto ftatim illigant . AIii carnem recentem batdoru pilo fuffiut: 
eodemcp nidore fugant ferpentes.Vtunf 8C pelle eorum recente ad plagasicarne &: fimo equi in agro pa 
fti.CoaguIo leporis ex aceto contra fcorpionem 8C murem araneu. Aiunt autem non feriri leporis coa^ 
gulo perunjffos.Percuflis a fcorpione fimu caprae efficacius cu aceto decodtu auxiliaf • Lardum iuf^ de' 
codi potu iis qui bupreftim hauferinuQuinetiam fiquis afino in aurem dixerit percuflum fe a fcorpio 
ne tranfire maiu protinus tradunt»Venenata<j omnia accenfo eius pulmone fugere.Et fimo uituli fuffii 
ri percuflis a fcorpione prodeff . Canis rabidi morfu fada uulnera circucidunt ad uiuas uf^ carnes qui/ 
damicarnemij utili admouent:& ius ex eodem carnis decodae dant potuiiaut axugiam cu calce tufam* 
Laudant hirci iecuriquo impofito ne tentari quidem aquae metu affirmant • Laudant 81 caprae fimum 
ex uino illitu aut melle.Mellis cuculi 8i hirudinis decodum 8i potum » Ad reliquos beftiarum mor/ 
fus caprinumicafeum ficcu cii origano imponut:& bibi iubent.Ad hominis morfus carnem bubulam 
decodam.Efficacius uituli fi non ante quintii diem foluant , Veneficiis roftrum lupi refiftere inuctera' 
tum aiunt.Ob id^ uillage portis pracfigut.Hoc idem praeftare 8C pellis e ceruicefolida manica exiftima 
tunquippe tanta uis eft animalis.Pr3eter ea quae rettulimus & ueftigia eius calcata equis afferunt torpo 
rem. lis qui argentu uiuum biberint lardum remedio eft.Afinino lade poto uenena reftingunf . Pecu/ 
liariter fi hyofcyamum potum fit:aut uifcumraut cicuta:aut lepus marinustaut opocarpathu : aut pha/ 
riconeaut dorycnidium.Et fi coagulum alicui nocuerinnam id quo^ uenenu eft in prima ladis ccagu 
latione.Muitos eius & alios ufus dicemus.Sed meminiffe oportebit recenti utendumraut no multo po 
ftea tepefado»Nullum enim celerius euanefcir.Ofla quo^ afini confrada 6C decoda contra leporis ma/ 
rini ucnenum danf.Omnia eadem onagris efficaciora.De equiferis non fcripferut grxei: quoniam ter/ 
rae illat non gignebant.Verumtamen fortiora eadem q in equis intelligi debent.Lade equino uenena le 
poris marini QC toxica expugnantur. Nec uros aut bifonics grseci in experimentis habent quemq bouc 
fero refertis indix filuis portione tamen eadem efficaciora omnia ex iis credi par eft’. Si quo^ lade bu/ 
bulo eunda uenena expugnari traduntimaxime fupradida:& fi ephemerum impandum fit:ut fi caft/ 
iharides datae comitione omnia egeri. Sic 6C caprino iure cantharides,Contra ca uero quae exulceratio/ 
neenecannicuum uitulinum feu bubulum auxiliatur.Nam contra fanguifugas potas butyru remedio 
eft cum aceto ferro calefado.Quod 8C per fe prodeft contra uenena, Nam fi oleum no fitruicem eius re/ 
prefenrar.Multipedinum morfus cu meile fanar.Omniafefamiquo^ iure poto uenena fupradidaex/ 
pugnari putant.Priuatim uero aconita 8C cicuras,ltegp uitulino feuo . Caprinus cafeus reces lis g uifcum 
biberinr.Lac uero contra cantharidas remedio eft:&: contra ephemerim potum cum taminia uua. San 
guis caprinus decodus cii medullarcontra toxica uenena fumitur.Hcedinus contra reliqua. Coagulum 
haedi contra uifcumi&chameleontemalbumtfanguinem taurinum rcotra quem leporis coagulum 
eft ex aceto.Contra paftinacam uero 8d omnium marinop: idus uel morfus coagulum Ieporis:ueI hse/ 
di:uel agni drachmae pondere ex uino . Leporis coagulum 8i contra uenena additur antidotis . Papilio 
quo 9 lucernarum luminibus aduolans inter mala medicamenta numeraf.Huic contrarium eft iecur 
caprinum ificutfei ueneficiisex muftella rufticafadis,Hinc deinde reuertemurad genera moiborum* 
Capilli defluuia urfinus ades mixto ladano 8C adiantho continet, Alopecial^ emendat & raritatem (u/ 
percilioni cum fungis lucernarum ac fuligine q eft in roftris earum,Pi origini cu uino prodeft; Ad hanc 
dC cornus ceruini cinis e uino:ut« non tedia animaliu capillis increfcat.ltem fel caprinum cum creta ty 
molia & aceto fic ut paululu capilli inarefcat.ltem fel hircinum cum urina tauri,Si uero uetus finctiam 
furfures adiedo fulphuref mendat. Cinere genitalis afini fpiffari capillum putant & e canitie uindicart 
fi rafis illinafiPIumbo^ tritus cu oleo denfari:6C afinini pulli cum urina: admifeent^ nardum : faftidii 
gratia* Alopecias felle taurino cum xgyptio alumine tepefadas illinunt , Capitis ulcera manantia urina 
tauri efficaciter (anat.ltem hominis uetus fi cyclaminum adiiciatur 8i fulphur, Efficacius tamen uituli/ 
num tel.Quo cii aceto alefado tollunf & lendes • Seuii uitulinum cum fale tritu capitis ulceribus uti/ 
Iiffimum,Laudatur 8i uulpium adeps:fed praecipue fel 8l fimum cum finapi pari modo illitum. Opri 
ni cornus farina uel cinis magif^ hircini addito nitro 8C tamarici fcmine:6C butyro : oleo^ prius capi/ 
te rafo mire continent ita fluentem capillu.Sicut 8C canis cinere ex oleo illito fupcrcilia nigteicunt , La/ 
de caprino lendes tolli tradunt.Fimo cum meile alopecias expleri.ltera ungularu cinere cu pice fluen/ 
tem capillum contineri,Leporinus cinis cum oleo myrteo capitis dolores fedat.Irem aqua pota qua: de 
bouis aut afini potu relida eft.Et fi credimus uulpis mafculae genitali circuligato . Cornus ceruini cinis 
illitus ex aceto aut rofaceo;aut ex irino:oculorum epiphoras, Faf® bubulo feuo eum oleo codo illinut* 




UBER,., 

Cci oini cornus ciuis fcabriciis eodem unguine fanat.Mucrones aute ipfos cfficaciores putant.Lupf ex/ 
crementis circulini fuffufiones prodeft.Cinere eo^ cum attico meile inungi obfcuritares.Irem felle uc/ 
fino.Epinydtidas adipe aprino cum rofaceo.Vngnlu afininx cinis inunflus e fuo lacJe cicatrices oculor 
rum albugines tollit.Medulla bubula ex dextro crure priore trita cu fulgine pilis dC palpebrarum ui 
tiis occurrit.Calliblephari angulorumgp modo fuligo in hoc ufu temperaf. Optime ellychmo papirca' 
ceo.OIeo^ fefamino.FuIigine in nouo uafepennisdeterfa.Efficacillime tamc cuulfos ibi pilos coercet. 
Felle tauri cum oui albuminecollyria fiunttaqua^ diflbluca inunguof per quatriduum. Seuum uituli 
cu anferis adipe & ocimi fucco genaru uitiis aptiffimum eft.Eiufdem medulla cu pari pondere cacrx dd 
olei uel rofacei addito ouo duritia: genaw illinuntur . Cafeo molli caprino impofiro ex aqua calida epi^ 
phorse fedantur.Si tumor fit ex meile, Vtruqt uero fero calido fouendum»Sicca lippitudo lumbulis fuu 
toftisat^contritis 8C impofitis tolIif.Capras negat lippirerquoniam exquafdam hserbas edant. Item 
dorcades.Et od id fimum ea^ caera circudatu noua luna deuorari iubcnt:quoniam nodtu aeque quo^ 
cernant,Sanguine hirci fanari lufdofos putant nydlilopas appellant graeci.Caprae uero iocinere in uino 
auflero deco(3o,Quidam inaflati iocineris fanie inungut. Aut felle caprsicarncf^ eas uefci:& du coqua 
tur oculos uaporari prxcipiunt,Id quo$ referre arbitrantunfi rutili coloris fuerint,Volut 8i oculos fuf 
firi iocinere in ollis decodto.Quidam in affato.Fel quidem caprinu pluribus modis afliimuntcu meile 
contra caligines . Cum ueratri candidi tertia parte contra glaucomata.Cum uino contra cicatrices:8i al 
bugines:& caligines:& pterygiatdi argemata»Ad palpebras uero euulfo prius pilo cum fucco oleris : ira 
ut undlio inarefcat,Contra ruptas Tuniculas cu ladle mulieris,Ad omnia autem inueterata fel efficacius 
putant.Nec abdicant fimu ex meile illitum epiphoris.Cotra^ dolores medullam. Item pulmonem le^' 
poris,Sedat caliginem fel cum paffo aut melle.Lupino quo^ adipe uel medulla fuu fricari oculos eon/ 
tra lippitudines praecipiunt.Nam uulpinam lineam habentes in armilla lippituros negant, Auriu do/' 
lori & uitiis medetur urina apri in uitro feruata^el apri uel fuis uel bubulum cum oleo cicino & rofa/» 
ceo sequis portionibus.Prsecipue uero taurinum cum porri fucco tepidum: uel cum meile fi fuppurct» 
Contraqi odorem grauem per fe tepefadlum in mali corio,In ea parte rupta cum lafte mulierum effica 
citer fanar,Quidam etiam in grauitate aures fic perluendas putant, Alii cum fenedia ferpentium 5L ace<< 
to includunt lana ante aqua calida coIlutas.Et Ii maiorfit grauitas aurium fel cu myrrha & ruta in ma/ 
ii corio excalfadlum infundunt,Lardum quogp pingue,Item fimum afini recens:cui rofaceum inftilla>' 
tur.Omnia^ ea tepefadla.Vtilior equi fpuma:uel equini fimi recentis cinis cum rofaceo, Seuum bubu 
Ium cum adipe anferino.Butyrum recens . Vrina capri uel tauri: aut fullonia uetus calfada uapore pec 
leganac collum fubeunte, Admifcent & aceti tertiam partem.Et aliquid urina: uituli qui nondum hscr 
bam guftauerit.Fimum etiam mixto felle eiufdem. Et cutem quam reliquuntangues:excalfadis prius 
auribus.Lana autem medicamina ea includuntur,Prodeft & feuum uituli cum anferis adipe : ocimi 

fucco cu eiufdem medulla admixto cumino trito ifufa. Virus uerrinu e feropha ex coitu exceptu priufq 
terram attingat contra dolores. Auribus fradtis glutinu e naturis uituloK fadlu & in aqua liquatu, Aliis 
uitiis adeps uulpiu,lte fel caprinu cu rofaceo tepido aut porri fucco: aut li fit rupta ibi aliqua a ladie m u/ 
lieris,Si graui tas fit audiendnfel bubulti cu urina caprae:uel hirci uel fi pus fit»ln quocuq? aut ufu putant 
haec efficaciora in cornu caprino per dies,xx.infumata,Laudat & coagulu leporis tertia denarii parte di> 
midia quo^ fagapeni in amineo uino,Parotidas urfinus adeps comprimit pari pondere exrse 6C taurP 
ni feui. Addut qdam hippociftidcm:&per fe butypi illitu:fi prius foueanf foenograrci dccodi fucco,Effi 
cacius cu flrychno,Profunt 8C uulpiii teftes:& taurinus fanguis aridus tritus,Vrina caprae calefadta iftiP 
lata auribus.Fimu^ eiufdem cu axungia ilIitu,Dentes mobiles cofirmat ceruini cornus cinis:doloref^ 
coiji mitigat:fiue iTricenf fiue colluanf. Quidam efficaciorem ad omnes eofdem ufus crudi cornus fari 
nam arbitrant,Dentifricia utro^ modo fiut,Magnu remediu efi 8C in lupopi capitis cinere, Certugi eft 
in excrementis eo^ plerae^ inueniri ofla,Haec ad alligata eudem efFedtil habent. Item leporina coagula 
per aurem infufa contra doIores,Et capiris eofn cinis dentifriciu eft,Adiedto^ nardo mulcet grauiolen 
tiam oris. Aliqui murino^ capitu cinerem mifcuifle malut.Reperif in latere leporis acui os limile: hoc 
facrificari detes in dolore fuadant.Talus bubulus accenfus eos q labant cu dolore admotus confirmat. 
Eiufdem cinis cii myrrha dentifriciu eft, Ofla quoqp ex ungulis fuu cobufta eudem ufum pracbcultem 
olTa ex acetabulis pnarum circa quae coxcdices uertunf Jifdem fanari dimiflis in fauces iumentope uer<' 
minationes uotum eft.Sed 8C corruptos detes confirmari, Afinx quo« ladlepercuflu uexatos:aut den/ 
tium eiufdem cinere,Lycheneitem equi cum oleo infufo per aurem. Eft autem hoc non hippomanes: 
quod alioquin noxium omitto,Sed in equope genibus ac fuper ungulas.praeterea in corde equopt inue 
nitur os dentibus caninis maxime fimile.Hoc lacrificari dolorem. Aut exempto dente emortui eq ma 
Xillis ad numerum eius qui doleant demonftrant,Equape uirus a coitu in lychinis accenfum , Anaxila'^ 

. us pdidit equinop» capitu ufus repraefentare monftrifice,Similiter ex afinis.Na hippomanes tatas in ue 
neficio uires habet.ut affufum ceris mixturae in effigiem equae olympice admotos mares equos ad rabi 
em coitus agat.Medef detibus 6C fabrile glutinu in aq decodiu illituj^ 8i mox paulo detradu:ita ut con 
feftim colluanf uino:f quo decodti funt cortices mali punici dulcis. Efficax habef 6C caprino laifte collui 
detes uel felle taurino»Talop 4 capree recentiu cinis dentifricio placet,Et omniu fere uillaticope quadrupe 
dum :ne faepius eadem dicantur.Cutem in facie erugari 8i tenefeere : di candorem cuftodiri ladic afini/ 
no putantiNotumgp eft guafdam quottidie quingentas cuftodito numero fouere, Poppea$ hoc uxoc 



VIGESIMVSOCTAWS 

Neronis principis innituif,BaTneaidquo^ fic folio tcpcrarorafinorani g^regibus obfioc>am comitant 
tibus,Impctus piruitae in facie butyro iliito tolluntur. Efficaciuscu caerufa » Sincero uero ea uiria quae 
ferpunt infuper impofita farina hordeacea, Vlcera in facie membrana e partu bouis malida. Friuolum 
licet uidearur non tamen omirrendum propter defideria mulierum. Talum candidi luuencuxl.diebus 
nodlibul^ donec refoluatur in liquorem decodlum 8i illitum linteolo candorem curifqt erugationem 
pracftare. Firao taurino malas rubefcereaiunt,non utcrocodileam illini meliusifed foueri frigida & an 
te 8i poftea iubent. Aeftates & quae difcolorem faciunt cutem fimum uituli cum oleo 6C giimi manu 
fubaflum emendat . Vlcera oris & rimas feuum uiruliuel bouis cum adipe anferis &: ocimi fucco. 
Eft fli alia mixtura feuo uituli cum medulla cerui Si albae fpinae foliis una triris : Idem pracftat & me<' 
dulla cum refina : uelfiuaccinafiniurqtecarneuaccina. Lichenasoris praeflannlTimcuincir glutinu 
fadlum e genitalibus uitulorum liquatum aceto Si fulphure uino ramo ficulneo permixtum : ita ut 
bis die recens illinatur « Item lepras ex meile Si aceto decodumrquas Si iecur hirci calidum illitum tol 
linficutelephantiafin felcaprinum . Etiamnum lepras ac furfures tauri fel addito nitro. Vrinaafinicir/ 
ca canis ortum maculas in facie . Fel utriuf^ per fefe aqua infradlumreuitatifque folibus ac uentis poli 
detradlam cutem.Similis effedtus Si in taurino feuo uitulinoue felle cum femine cunilx ac cineree cor 
nu ceruinoifi canicula exoriente comburatunAfinino feuo cicatricibus ac licheni lepnTq; maxime co/ 
lor redditur.Hirci fel lentigines tollit admixto cafeo Si uiuo fulphure fpongiseq? cinere ut mellis fit craf 
fitudo . Aliqui inueterato felle uti maluerermixtis calidis furfuribus pondere oboli unius quattuor^ 
mellis prius defricatis maculis. Efficax eiufdem Si feuum cum melanthio Si fulphure Si iride • Labro 
rum fiffuris cum adipe anferino ac medulla ceruina rcfinaq? &: calce . Inuenio apud audores iis qui le 
tiginem habeant negari magicae facrificorum ufum ,Lade bubulo aut caprino tonfilla: Si arteriae exui 
ceratae leuantur.Gargarizatur tepidum uteftexpreffum autcalefadlum, Cyprinum utilius cu malua 
dccodlum Si fale exiguo, Linguae exulcerationi Si arteriarum prodeff ius omafi fi gargarizatur.Tofillis 
autem priuatim renes uulpium aridi cum meile triti ilIiriqi.Anginx fel taurinum uel caprinum cum 
meile . Iecur mellis ex aqua oris grauitatem , Vlcera^ butyrum citiffime fanat . Spinam aliudue quid 
faucibus adhaerens feris extrinfecus fimo perfricaris aut reddi aut delabi tradunt , Strumas difeutit fel 
aprinum uel bubulum tepidum illitum.Nam coagulum leporis e uino in linteolo exulceratis dunta^ 
xat imponitur, Difeutit^ ungulae afiniuelequi cinis ex oleo aqua illitus & urina calefaiffa. Etbouis 
ungulae cinis ea aqua . Fimum quo^ feruens ex aceto decodiumiteftefq! uulpini, Prodeff Si faporgaP 
Iorum hoc inuentur&rutilandis capillis ex feuo Si cinere.Optimo fagino & caprino duobus modis fpif 
fus ac liquidus.Vter^ apud germanos maiore in ufu uiris q foeminis . Ceruicum dolores butyro aut 
adipe urfino perfricantur.Rigores bubulo feuo:quod Si ffrumis prodeff cum oleo.DoIorem infiexibi 
lem opiffhoronon uocantdeuat urina caprae auribus infufaiaut fimu cum bulbis illifum.Vngucs con/ 
tufos fel uniufcuiuf^ animalis circunligatum.Pterygia digytorumfel taurinum aridum aqua calida 
diffblurum.Quidamadiiciuntfulphur&alumc:paripondereomniu,Tuflim iecur lupi ex uino tepi/' 
do fanar, Vrfinum^ fel admixto melIe,Aut ex cornu bubuli fummis partibus cinis.Vel faliua equi:tn> 
duo potu eam mori tradut.PuImo ceruinus cum gula fua arefaeffus in fumo:dein tufus:ex meile quot-' 
tidiano eligmate,Efficacioreft ad id fubulo ceruorum generis.Sanguinem expuentes ceruini cornus d 
ris.CoaguIum leporis tertia parte denarii cum terra famia Si uino myrteo potum fanat , Eiufdem fi-' 
mi cinis in uino uefperi potus noiff urnas tuflis,PiIi quoqi leporis fuffiti extrahunt pulmonibus diffici'' 
lesexcreationes. Purulentas autem exulcerationes pedoris pulmonifgt & a pulmone graueolenriam 
halius butyrum efficaciflime iuuat cutn pari modo mellis attici decodum donec rufiefeat : Si matutP 
nisfumptum ad menfuramlinguae.Quidam pro meile laricis refinam addere maluerunt.Si fanguis 
reiiciaturiefficacem tradunt bubulum fanguinem modice Si cum aceto fumptum,Na de taurinocre-' 
dere temerariu eff .Sed glutinum taurinu tribus obolis cum calida aqua bibitur in uentre fanguinis ex 
creatione.Stomachu exulceratu ladis afinini potus reficit.lrem bubuIi.Rofiones eius caro bubula ad-' 
mixto aceto Si uinocoda.Rheuma»'ifmos cornus ceruini cinis.Saguinis excrcationes haedinus fanguis 
recens ad cyathos ternos:cu aceto acri pari modo feruens potus.Coagulum tertia parte ex aceto potu» 
iocinerisdoloreslupiiecuraridum ex muIfo.Afininum iecur aridum cum petrofelini partibus dua-' 
bus ac nucibus tribus ac meile tritum Si i cibo fumptum.Sanguis hircinus cibo aptatus. Sufpiriofis an 
te omnia efficax ex potus equiferorum fanguis.Proxime ladis afinini tepidi cum bulbis decodi : ita ut 
ferum ex eo bibaturiaddito in tres heminas cyatho nafturtii albi perfufi aquaideide meile diluti. Iecur 
quoq? uulpinum aut pulmo in uino nigroiaut fel urfinum in aqua laxat meatus fpiradi . Lumborum 
dolores Si quaecun^ alia mollire opus fit urfino adipe perfricati conuenit,Gnerem aprini aut fuilli fi'^ 
mi inueterati afpergi potione uini , Afferunt & magi fua commenta. Primum omnium rabiem hir 
eorum fi mulceatur barba mitigari.Eadem praecifa non abire eos in alienu gregeiHuic admifeet fimu 
caprinu;& fubdito linteolo undo caua manu quantum pati poffit feruensifuffineri iubenthta ut fi leua 
pars dolear.Hacc medicina in dextera manu fiattaut econtrario,Fimu quo^ ad cu ufum acus aereae po 
dis tolli iubcr.Modus curationis eftidonec uapor ad lumbos fentiatur peruenire, Poftea uero manum 
porro tufo illinunt.Item lubos ipfo fimo cum melle.Suadentqs in eodem dolore Si tcftcs leporis deuo 
rare.Ifchiadicisfimumbubulumimponunt calfadumin foliiscinereferuenti,Tnrcnum dolore Ic 
poris renes crudos deuoraci iubent ; aut cecte codos ita ne dente contingantur «Ventris qdem dolore 




LIBER * 

tcntari negant talum leporis habentes . Lyencm fedat fel apri uel fuis potum : ucl ceruinf cornus cinis 
in aceto, Efficaciflime tamen inueteratus lyen afini : ita ut in triduo fentiatur utilitas . Afinini pulli fi 
m um quod primum edidit : pollyon uocant lyri : datur in aceto mulfo » Datur 8C equi lingua inuetc' 
rata ex uino praifentaneo medicamentomt didicifle fe ex barbaris Cecilius 8i Bion tradidir.Et lyen bu 
bulus fimili modo.Recens aurem aflus uel elixus in cibo. In uefica quo^ bouis alii capita.xx.tufa cum 
aceti fextario imponuntur ad lyenis dolorem « Eadem excaufa emi lyenem uituli quanti indicatus fit 
iubent magi nulla precii contatione : quoniam hoc quocp religiofe pertineat.Diuifum^ per longitudi 
nem anneai tunicae utrin^ dC induentem pati recidere ad pedes . Dein colledum in umbra arefecere» 
Cumhocfiatfimulrefiderc lyenem xgri uitiarum iliberaricpcum morbodicitur.Prcdeft& pulmo 
uulpium canere ficcatus at^ in aqua potus . Item hxdorum lyen impofitus. Aluum fidit ceruinus fen 
guis.Item cornus cinisjccur aprinum ex uino potum citra faiemirecenfgjjtem afluum : uel fuillum 
uel hircinum decodlum in uini hemina • Coagulum leporis i uino ciceris magnitudine.Aut fi febris fic 
cx aqua « Aliqui Si gallam adiciunt, Alii per fe leporis fenguine contenti funt laiSe codIo.Equini fimi ci 
nis in aqua potus , Taurini cornus ueteris ex parte ima cinis infpcrfus potioni aqua: . Sanguis hircinus 
in carbone decoedus » Corium caprinum cum fuo pilo decoedum fucco e poto.Coagulum equi Si fen-' 
guis caprinus uel medulla uel iecur aluum foluit . Fel lupi cum elaterio umbilico illigatum : uel latdis 
equini potus.item caprini cum fele Si meile • Capra: fel cum cyclamini fucco Si aluminis modico. AIP 
qui Si nitrum Si aquam adiecifle malunt.Fel tauri cum abfinthio critum ac fubditum padillo . Buty/ 
rum largius fumptu caeliacis Si dyfcntericis medet, iecur uaccinii . Cornus ceruini cinis tribus digytis 
captus in potione aquse.CoaguIum leporis fubaedum in pane.Si uero fanguinem detrahunt in polenta 
Aprini uel fuilli uel leporini nmi cinis infperfus potioni tepidi uini .Vituli quo^ ius uulgariter datum 
inter auxilia coeliacorum Si dyfentericorum traduntur, Laidis afinini potus utilior addito melle.Nec 
minus efficax fimi cinis ex uino utriqi uitio . Item polea fupradicda , Equi coagulum quod aliqui hip-' 
pacen uocant etiam fi fanguinem detrahant : ucl fimi cinis denriu mq? eiufdem tuforu ferina falutaris 
dicitur : Si bubuli laidis decoidi potus,Dyfentericis addi mellis exiguum prscipiunt.Et fi tormina fine 
cornus ceruini cineremtautfel taurinum cymino mixtu.Et cucurbita: carnes umbilico imponere.Ca^ 
fcus recens uaccinus immittitur ad utru^ uitium.Item butyrum heminis quattuor cum refinx tere-' 
bimhinacfextanteiautcum malua dccoidaiaut rofacco, Datur Si feuu u/tulihumaut bubulum , Item 
medulla: excoquutur cu farina Si exra exiguo^ oleoiut forberi poflint,Medulla Si in pane fubigif .Lac 
caprinum ad dimidias partes decoidum , Si fint Si tormina : additur protropii.Torminibus feris ce re 
medii in leporis coagulo poto e uino tepido uel femel arbitrantur ahqui.Cautiores Si fenguine capri.^ 
nocum ferina hordeacea Si refinauenrrem ilIinunt,Ad omnes ephiphoras uentris illini cafeum molle 
fuadent.Veterem autem in ferina tritum coeliacis Si dyfentericis dari cyatho cafei in uini cyathis tribus 
Sanguiscaprinus decoidus cum medulla dyfentericis ,Iecur affum caprae coeliacis fubuenitimagif^ eti 
am hirci cum uino aufterodecodluin:potu^:uel ex oleo myrteo umbilico impofitu.Quidam uero 
decoquunt a tribus fextariis aquae ad heminam addita ruta.Vtuntur Si lyene affb capra: hirciue Si fe/” 
uo hirci in pane qui cinere coidus fiticaprae a renibus maxime ut per fe hauriatur : protinufgp modice 
frigidam forberi iubent . Aliqui Si in aqua decodlu feuu admixta polenta Si cymino Si aneto aceto^. 
Illinunt Si uentrem coeliacis fimo ciimelle decoiflo, Vtunf ad utruqp uitium Si coagulo haedi in uino 
myrteo magnitudine fabae poto: Si fenguine eiufdem in cibum formatorquem fanguiculum uocant, 
Infundut dyfentericis Si glutinu taurinu aqua calida refoIutu.inflationes autem difeutit uitulinil fimil 
in uino decodlum.inteftino^: uitiis magnopere prodeftcoaguld ceruo^ decodtu cu lente beta^ ; at^ 
ita ineibo fumptu, Leporis pilo^ cinis cum meile deco<3us,l^(3is caprini potus decedus cu malua exi> 
guo falc addito.Etfi coagulu addatur maioribus emolumentis fiet.Eadem^ uis eft Si in feuo caprino 
Ik in forbitione aliqua uti protinus hauriatur frigida aqua,Item foeminii hardi cinis rupta inteftina fac 
cire mire tradif.Fimu leporis cu meile decodu Si quottidie fabae magnitudine fumptu ita ut deplora 
tosfanauerint,Laudant&caprinicapitiscufuis pilisdecodifuccum.Tenafmos ideft crebra Si inanis 
uolutas egerendi tollitur poto lade afinino.Item bubulo. Tinearum genera pellit ceruini cornus cinis 
potus.QujE in excrementis lupi diximus inueniri ofla fi terram non attingerint:coIo medenf adalliga 
ca brachio,Polea quo^ fupradida magnopere prodeft in fepa decoda,ltem fuilli fimi ferina addito cy 
mino in aqua rutae decodx.Cornus ceruini teneri cinis cocleis africanis cum teftis fuis tufis mixtus in 
Oni potione. Veficac calculoru^ cruciatibus auxiliatur urina apri:& ipfe uefica pro cibo fumpra.Effica 
cius fi prius fumo maceratur utrugp,Vexicam elixam mandi oportet 6C a muliere foeminae fuis . Inuez 
niuntur 8C in iocineribus eorum lapilli aut duricie lapillis fimiles candidi ficuti in uulgari fue : quibus 
contritis at^ potis in uino pelli calculos aiunt » Ipfi apro tamgrauts fua urina eft: ut nifiegefta fuga 
non fufficiatrac uelut deuindus opprimatur,Exuri illa tradunt eos,Leporis renes inueterati in uino po 
ti calculos pellunt.In perna fuum articulos effe diximustquorum decodum ius fedturinx utilius.AOf 
ninirenes inueterati triti^ Si in uino mero dati ueficae medentur. Calculos expellunt lyenes equini 
ex uino aut mulfo poti diebus, xl.Prodeft Si ungulx equx cinis in uino aut aqua. Item fimum caprarii 
in mulfo:efficacius filueftrium»PiIi quogi caprini cinis, Verendorum carbunculis cerebrum apri uel fu 
is fenguif^. Vitia uero quacin eadem parte ferpunniecur eorum combuftum maxime iuniperi ligno 
cu charta armeniaca fanat,Fimi cinis uel bubulum cu alumie aegyptio ac muria ad craftitudine mellis 



VIGESIMVSOCTAWS 

fubaS^am .inrupcr beta ex uino co<5ta impofira,caro quogj.Mananna ucro uTcera Teuom cum medulla 
uimli in uino deco(fJum:uel caprinum cum mellc rubi^ fucco.VcI fi fcrpant fimum etiam prodefle cu 
mclIe dicunt aut cum aceto:& per febutj^rum.Teftium tumor cum feuouituli addito nitro cohibef. 
Vel fimo eiufdem ex aceto decodo.Vnn^ incontinentiam cohibet uefica aprina fi aiTamandarur, Vn -' 
gularum apri uel fuis cinis potioni infperrus.Vefica foeminx fuis combufta ac pota.Itcm harduVel pul 
mo • Cerebrum leporis m uino • Eiurdem tefficuli rofti uel coagulum cum anferino adipe in polenta. 
Renes afinini in mero triti pori^ , Magi uerrini genitalis cinere poto ex uino dulci demonflrant unna 
facere in canis cubiculotac uerba adiicere.neipfe urinam faciat ut canis in fuo cubiculo.Rurfus ciet un> 
nam uefica fuisifi terram non attigeritiimpofira pubi.Sedis uitiis pratclare ^dcfl fel urfinum cum adi> 
pe» Quidam adiicunt fpumam argenti ac thus.Prodeft &: butyrum cum adipe anferino ac rofaceo. 
Modum ipfe res ftatuuntiurfint illitu faciles,PftEclare medetur & taurinum fel in linteolis cocerptis* 
Rimafq? perducit ad cicatricem.inflationibus in ea parte feuum uituli maxime ab inguinibus cum ni 
ta.Geteris uitiis medetur (anguis caprinus cum polenta , Item fel caprinum condy lomatis per fe.Itetn 
M lupinum ex uino.Panos 8i apoftematha in quacugi parte (anguis urfinus difcuMr.lrem taurinus arP 
dus tritus. Praecipuum tamen remedium traditur in calculo onagri:quem dicunt cum interficiatur 
reddere urinam liquidiorem in initioifed in terra fpilTantem (e. Hx adalligatus foeminiomnes impe/ 
tus difcutinomniqi fuppu ratione liberat. Eft autem rarus inuentumec ex omnionagrorfed celebri rej’ 
medio » Prodel^ 8C urina afini cum melan thio.Et unguis equins cinis cum oleo 8i aqua illitus « San/ 
guis equi praxipueadmilTarii.Etfanguis bubulus. Item fel.Caro quoqi cofdem cfFedus habet calida 
irnpofita.Er unguis cinis ex aqua aut meile. Vrina caprarum.Hircorum^ carnes i aqua decedis. Aut 
fimum ex iis cum meile decodlum . Fel urfinum fiue uetrinum.Vrina fuum in lana impofita.Foemina 
atteri adurigi equitatu notum ed.VtiiilTimum efl ad omnes inde caufas fpumam equi ex ore inguinP 
bnfcp illinire.Inguina 6C ex ulcerum caufa intumefcunt.Remedio funt equi fets tres totidem nodis 8C 
ceftros hsvba adalligats intra ulcus.Podagris medetur urfinus adepsttaurinumq! feuum pari ponde»' 
redCcsrs.Addunrquidamhippociftidem&gallam.Aliihircinum prsferunt feuum cu fimo caprs 
6C croco finapi cum caulibus eders tritis ac perdicio uel flore cucumeris filueflris . Item bouis fimum 
cum aceri fsce.Magnificant & uituli qui noncilum hsrbam guftauei it fimum . Aut per fe fanguinem 
tauri.Vulpem decodiam uiuam donec o(Ta tahtum reflent.Lupumueuiuum oleo csrati modo inco^ 
iSIum.Seuum hircinum cum helxines parte squatfinapis tertia.Fimi caprini cinere cum axungia.Qui 
8i ifchiadicos uri fub pollicibus pedum eo fimo feruente urililTime tradunt. Articulorumqi uitiis fel ur 
finum utiliiTimum efle& leporis pedes adalligatos. Podagras quidam mitigari pede leporis uiuetis ab 
fcifo fiquis fecum aflidue habear.Perniones urfinus adeps:rimafqt pedu omnes arcef.Effxacius alumP 
neaddito.Seuumcaprinum.Denrium equi farina. Aprinum uel fuillum fel.Cum adipe pulmo impo' 
iitos.Er fi fubrriti fintcontufiue:ofFenfione*Si uero adufli frigoredeporini pilis cinis. Eiufdem pulmo 
contufis diffediustaut pulmonis cinis.Sole adufta feuo afinino apti(Time curatur.Irem bubulo cum ro-' 
faceo,Clauos & rimas calliqi uitia fimum apri uel fuis recens illitum ac tertio diefolutum fanat.Talcjj 
cinis pulmo aprinus aut fuillusrautceruinus.Attrirus calciamentorum urina afini cum luto fuo illita* 
Clauos feuum bubulum cum thuris polline.Perniones uero corium combuflum.Melius fi ex uctere 
calciamenfo.iniurias a calcitu ex oleo coni caprini cinis. Varicum dolores fedat fimi uirulini cinis cum 
lilii bulbis decodtis addiro mellc modico.iremq! omnia inflammata ac fuppurationes minantia . Eade 
res 8i podagricis prodeft&: articulariis morbis c maribus praecipue uitulis.Articuloru attritis fd apro 
rum ud fuum linteo calcfadloimpofitum.Vitulicp qui nondum h.^rbam guflaucrint fimum.Item ca 
prinum cu mellc Si aceto decodii.Vngues fcabros feuii uituli emcndar.ite caprinum admixta fandara/ 
ca.Verrucas uero aufert uitulini fimi cinis exaceto»Afini urinae lutum. Comitiali morbo refles urfinos 
cdifleproddbuel aprinos bibilTe ex ladeequinotautexaqua.Ircm aprinam urin.im ex aceto muIfo.Ef 
ficacius quae inaruerit in uefica fua.Dantui dC fuum teflxuli inueterati tritigp in fuis lade praeced^e ui 
ni abflinentia 8i fequente continuis diebus.Danrur & leporis falecufloditi pulmones cum thuris ter^ 
tia parte in uino albo per dics.xxx.Item coagula.Eiufdcm afini cerebrum ex aqua mulfa infumatu pri' 
us in foliis ferauncia perdies.Vel ungularum cius cinis coclearibus binis in toto mcnib potus.Item re./ 
Res faleafTeruati 6i alperfi potioni in afinarum maxime ladle uel exaqua.Membrana partus earum pei 
puefi marem pepercrint:olfa<fla accedente morbo comitialium refiflir.Sur qui e mare nigroq? cor ede 
dum cum pane fub diuo prima aut fecunda luna preccipiant. Alii carnem laliqui fanguinem aceto dilu 
cum per dies.xl.bibendum . Quidam urinam equi aqux ferrarix ex officinis mifeent . Eadem porio 
ne & lymphaticis medentur . Comitialibus datur Si ladiis equini potus lichcnqi in aceto mulfo biben 
dum. Dantur 8C carnes caprinae in rogo hominis tofl^e ut uolunt magi. Scuurn earum cum fdle rau/- 
rino pari pondere decoCIum Si in folliculo fellis reconditumiita ne terram attingat.Potum uero fubli/ ' 
me ex aqua.Morbum ipfum deprehendit caprini cornus uel ceruini ufli nidor, Sideraris urina pulli afi 
nini nardo admixto per undfionemproddTe dicitur, Regio morbo cornus ceruini cinis.Sanguis afi/ 
nini pulliex uino.Item fimum afinini pulli : quod primum edidit a partu datum fabar niagnitudinee 
uino medeturintra diem tertium . Eadem Si ex equino pullo fimiliterq! uis efl. Fracfl is clTibus prrefen 
taneus maxillarum apri cinis uel fuis .item lardum elixum at^ circuligatum mira cclerirare folidar. 
Colf is quidem fadis laudatur unice caprinum fimum ex uino uetere ; aperit:exfrahit:palanat* Febres 



* 



UBER 

arccfccfuommMroiutdiximus.Easquidemquxccrtodieruttinumero redeunt oculos lupi dexter 
falfus adalligatufgj.n credimus magis.Eft genus febrium quod amphimerinon uocar.Hoc liberari rra 
dunt:fiquis e uena auris afini tres guttas fanguinis in duabus heminis aqu$ hauferir . Quartanis magi 
excrementa fellis cum digyto bubonis adalligari iubent & ne recidannnon remoueri fepteno circuitu. 
Quis hoc quaefo inucnire potuitJ'Qu£e eft ifta mixturac’Cur digytus bubonis potiflimum eledus cftf 
Modeftiores iecur fellis decrefeente luna occifat inuereratu fale ex uinb bibedum ante accefliones quar/ 
tanae dixere.Idem magi fimi bubuli cinere confperfo puerorum unnaillinunt digytos pedum : mani-' 
buf^ leporis cor adalligant.Coagulum ante acceflionem propinant.Datur&cafeus caprinus recens cii 
meUe diligenter fero impreflb.Melacholicis fimum uituli in uino decodum remedio eft. Lethargicos 
excieat afini lychen naribus illitus ex aceto.Caprini cornus nidor:aut pilorum :iecur aprinum . Itaq? 6C 
ueternofis datur Phthificis medetur iecur lupi ex uino,Macrac fuis fceminae haerbis paftre lardum Car 
nes afininxex iurefumptae.Hoc genere maximein achaia curant id malum.Fimi quo$ aridi:fed pabu 
Io uiridi pafto boue fumum arundine hauftum prodefte tradunt.Bubuli quogp cornus mucrone exu 
ftum duorum coclearium menfura addito meile pillulisdeuoratis. Caprae feuo in pulte halicacia 8C 
phthifin 8C tufTim fanari,Vel recenti cum mulfo liqucfado:ita ut uncia in cyathum addaturrrutseg? ra 
mo permifccatunnon pauci tradunt.Lupi 6C caprae feui cyatho uel ladis pari menfura deploratu phthi 
ficum conualuifte certus audoraffirmat.Sunt& quifuum fimi cinerem profuifle fcripferintin pafto. 
Et cerui pulmonem maxime fubulonis ficcatum in fumo:tritumqp in uino. Hydropicis auxiliatur uri 
na ueficae caprae paulatim data in potus.Efficacius quae inaruerit cum uefica fua,Fimi taurini maxime 
fubulonisrfed dC bubulirde armentinis loquor.Quidam bolbiton uocant.Cinis cocleariorum trium f 
mulfi hemina bouis foeminac in mulieribusidc ex altero fexu in uiris:quod ueluti mifterium occulta/ 
runt magi . Fimum uituli mafculi illitum • Fimi uituli cinis tum femine ftaphylini aequa portione e* 
uino.Sanguis caprinus cum medulIa.Efficaciorem putant hircorum utig? fi lentifco pafcantur. Igni fa 
pro urfinus adeps illinitunmaximi qui eft ad renes.Vitulinum fimum recens uel bubulum « Cafeus ca 
prinus fuccus cum porro , Ramenta pellis ceruinae defeda pumice ex aceto trita . Ruborem cum piui^ 
rigine equi fpuma aut ungulae cinis . Eruptionibus pituitae afinini fimi cinis cu m butyro • Papulis ni> 
gris cafeus caprinus ficcus ex meile 8i aceto in balneis oleo remoto . Puftulis fuilli fimi cinis aqua illir 
tusruel cornus ceruini cinis . Luxatis recens fimum aprinum uel fuillum . Item uitulinum.Vcn is fpu 
ma recens cum aceto fimum caprinum cum meile . Bubula caro impofita tumorem fanat • Fimum fu 
illum in tefta calefadum tritum^ cum oleo duricias corporum omnes tollit optime.Adeps e lupis illi 
tus in iis quae rumpere opus eft plu rimum proficit.Fimum bubulu in cinere calefadu oleo liqucfadti 
fine fale.Similig? modo caprinum in ambuftis.Prodeft urfinus adeps cu lilii radicibus. Aprinu aut fui! 
Ium fimum inueteratu,Seta^ ex iis e penicillis tedoriis cinis cu adipe tritus.Tali bubuli cinis cu caera 8C 
medulla ceruina.Fel tauri.Fimu leporis.Sed capra^ fimu fine cicatrice fanare dicitur. Glutinum pra’-/ 
ftantiftimum fit ex auribus tauro^ & genitalibus.Nec quicq efficacius prodeft ambuftis.Sed adultera 
tur nihil aeque quibufuis pellibus inueteratis calciamentif^ et decodfis.Rhodia cum uero fideliftlmu. 
Eo^ piiftores & medici utuntur.Id quo^ quo candidiusico probarius.Nigrum 6i lignofum damna/ 
tur.Neruo^ doloribus fimu caprinu decodtu in aceto cum meile utiliiTim u putatiuel putrefeete neruo 
Spafmata 8C percufTu uitiata fimo aprino curant uere collcdo di arefa(fto.Sic 8C quadrigis agendis tra/ 
dfosrrotaue uulneratos. Et quoquo modofanguinecontufoiuel fi recens illinatur . Sunt qui id coxifte 
aceto utilius putent.Quin & in potu farinam eam ruptis conuulncratifga di euerfis ex aceto falutarem 
promittunt.Reuercntiores cinerem eius ex aqua bibunt.Ferunt^ di Neronem principem hac potio' 
ne recreari folitum : cum fic quo$ fe trigario approbare uellet . Pi oximam fuillo fimo uim putent. Sa 
guine fiftit coagulum ceruinum ex aceto . Item leporis . Huius quidem di pilorum cinis.Item ex fimo 
afinino cinis.Et pilorum quidem cinis illitus.Efficacior uis e maribus aceto admixto.Et in lana ad om 
ne ^fluuium impofito.Similiter ex equino capite di foeminae , Aut fimi uitulorum cinis illitus ex acc' 
to . Item caprini cornus uel fimi ex aceto.Hircini uero iocineris diftedi fanies efficacior . Et cinis utri' 
xi(<$ ex uino potus : uel naribus ex aceto illitus. Hircini quo^ utris uinarii duntaxat cinis cum pari po' 
dere refinat. Quo genere fiftitur fanguis:& uulnus glutinatur.Haedinum quo^ coagulum exacetoidi 
foeminum eius coinbuftorum cinis fimiliter pollere tradunt.Vlcera fanat in tibiis cruribuf^ adeps ur 
finus admixta rubricaiQuae uero ferpunt fel aprinum cum refina di caerufa * Maxillarum apri uel fuu 
cinis.Fimum fuum illitum ficcum.Item caprinum ex aceto fubferuefaiftum.Cxrera purgatur di exple 
tur butyro.Cornus ceruini cinerc.Vel medulla cerui.Felle taurino cum cyprino oleo.Aut fimo aprino» 
Aut hircino.Fimum recens fuum.Vel inueterati farina illinitur uulneribus ferro fradIis.Phagcdenis 6C 
fiftulis immittitur fel tauri cum fucco porri aut lade mulierum .Vel fanguis aridus cum cotyledone 
hxrba , Carcinomata curat coagulum leporis cum pari pondere capparis afpcrfum cum uino .Gran 
grenas urfinum fel penna illitum » Afini ungularum cinis ea quae ferpunt ulcera infperfus . Sanguis e^ 
adrodit carnes ftiptica ui.Item fimi equini inueterati fauilla . Ea uero quae phagedenas uocant in ulce' 
rum genere corii bubuli cinis cum meile * Caro uituli recentia uulnera non patitur intumefcerc. Fimii 
bubulum cum meile • Foeminum uituli cinis fordida ulcera:& quje cacoethe uocant e lade mulieris fa 
nat. Recentes uero plagas ferro illatas glutinum taurinum liquefadum tertio die folutiT.Ofeus capri 
nus ficcus ex aceto ac meile purgat uIcera.Quae uero ferpunt cohibet feuu cum exra .Item addita pice 



VIGESIMVSOCTAW5 

ac fblphurc pcrcurat,S«'miIifcr proficit ad cacoethe hxdi foeminum cinis c ladle muTieris. Et aducrfus 
carbunculos fuis fceminat cerebrum toftum iIIitug?*Scabie hominis afininas medullx maxime abc lett 
Vnnaeeiufdem cum fuo luto illitce.Buiyrum etiam quod in iumentis proficitcum refina calida*GlU'' 
tinum taurinum i aceto liquefaflum addita calce«Fel caprinum cum aluminis cinere.Boas fimum bu 
bulum:unde 6C nomen taxere.Canum fcabies fanatur bubulo fanguine recenti . Iterilgp cum inarefeat 
illitotdC poftero die abluto cinere lixiuio.Spinac ac fimilia corpori extrahuntur fellis excrementis . Irem 
caprae ex uino.Coagulo quocuqiifed maxime leporis cum thuris polline 8C oleoiautcum mufei pari po 
deretautcum propoli.Gicarrices nigras feuumafininu reducit ad colorem . Fel uituli extenuat calefa/ 
ftum.Medici adiiciunt myrrham di mei 8i crocum:xrea<j pyxide condunt. Aliqui 8C florem aeris miV 
fcent.Mulierum purgationes adiuuat fel taurinum lana fuccida appofitum.OIympias thebana addidit 
hyfopum &nitium.Cornusceruinicinispotus.Itemuuluxlaboranti.lllitumquoq?& fel taunnum 
cum opio appof irum obolis binis.Vuluas 8C piloceruinoifuffiri prodefl.Tradunt ceruasicum fenferint 
fegraiiidasilapillum deuorareiquem in excrementis leperrum autin uulua(nam 8C ibi inue,nitui)cu^ 
ftodire partus adalligatum .Inueniuntur& oflicula in corde fic uuluaperq utilia grauidis parturienti' 
buf^.Nam de punice qui in uaecarum utero fimili modo reperitur:diximus in natura bou.Lupi adeps 
illitus uuluas mollit.Dolores earum iecur,Carnef(^ lupi edifle parituris prodeft . Aut fi incipientibus 
parturire fit iuxta qui ederit. Adeo ut etiam contra illata noxia ualeat.Eundem uero fuperuenire perni 
tiofum e.Magnus Bi leporis ufus mulieribus,Vuluas adiuuat pulmo aridus pofl, Profluuia lecur cum 
famia terra ex aqua potum. Secundas coagulum,Cauentur pridiana balnea . Illitum quoqi cum cioco 
6i pon i fuccoiuellere appofitum abortus mortuos expellit.Si uuluae leporum i cibis fumantunmares 
concipi putant.Hoc & tefticulis eorum 6C coagulo proficuCoceptum leporis utero exemptum iis qujc 
parere defierintireflibilem fcEcunditatem afferre.Sed di pro conceptu leporis Hini eft &uiro magi J>pi' 
nant.Item uirgfni nouem grana fimi ut flent perpetuo mamse.Coagulo quo^.Ob id cii meile 1 nunt 
fanguinem ubi euulfos pilos renafei nolunt.lnflationi uuluae fimu aprinii fuillumue cu oleo illini pro' 
deft.Efficacius fiftit farina aridi aut fpergaf potioniiuel fi grauidse aut puerperae torqueanf . Lade fuis 
poto cumulfoadiuuanf partus muliepe» Per fe uero poni deficientia ubera puerperale replet . Eadem 
circunlita fanguine foemina: fuis minus crefeunt, Si dolent ladis afinini potu mulcenf . Quod addito 
tnellelumptu di purgatioes eagiadiuuat.Sanat&uuluapi exulcerationes eiufdc animalis feuu inuete' 
ratum:8iinuellere appofitum duriciam uulua^emolIit.Perfe uero recens uel inueteratuex aqua illi' 
tum pfilothi i uim optiner.Eiufde animalis lyen inueteratus ex aqua illitus mamis abundantiam facit, 
Vuluas fuffitu cori igit. Vngulae afininx fuffitat paj-tu maturantiut uel abortus euocef ; nec aliter adhiy 
befrquonia uiuente partu necat.Eiufdeaialis fimu fi reces imponafrpfluuia fanguinis mirefedare dici 
tur.Necno di cinis eiufde fimiiqSC uuluae pdefl ipofitus»Eqrpuma illita p dies.xUptius q nafcanf pri' 
tnu pili reftringunf.Ite cornus ceruini decodo.Melius fi recetia fint cornua.Ladeeqno iuuanf uuluae 
colIutcP.Quod Ii mortuus partus fentiatilyen ex aqua dulci potus eiicit.lte ungulje fuffitu autfimuari 
dum.Vuluas procidentes butyrum infufum liftir.lnduratam uulua aperit fel bubulum rofaceoadmix 
toiforisuellere cum refina terebinthina ipofito.Aiunt& fuffitu fimi e mare boue procidentes uuluas 
Tcprimiipartus adiuuati,Conceptus uero uaccini ladis potu.Sterilitatem ob partus uexationem fieri 
certum efl.Hanc emendari Olympias thebana affirmat felle taurino & adipe ferpentium fiC erugine ad 
dito meile medicatis locis ante coitus. Vitulinum quogi fel fi in purgationibus fuerit fub coitu alperfu 
uuluse etiam duritiam uentris emollit: & profluuiu minuit umbilico perundoatqiin totum uuluae 
prodeft.Modum flatuunt fellis pondere denari ad apii tertia ammixto amygdalino oleotquantum ec 
fatis appareat hoc in uellere imponunt,Mafculi fel uituli cum mellis dimidio tritum feruatur ad uuP 
uas.Carnem uituli fi cum ariflolochiainaflatam edant circa conceptum : mares pai itura promittunt, 
Medulla uituli in uino di ex aqua decodla feuo exulcerationibus uuluarun^rodefl.ltem ad^s uulpiu: 
excrementum^ felium cum refina di rofaceo impofitu.Caprino cornu fumi i uuluam utilmimum pu 
cant.Silueflrium caprarum fanguis cum palma marina pilos detrahit.Cseteraru uero fel callum uulua 
rum emollit infperfum di a purgatione conceptus facit.Sicquo^ pfilothri uis efficitur euulfis pilis trij 
duo feruatur illitu.Profluuium quauisimenfumurinacaprarpotafiftiobfletriccs ^mittut;6c fi fimu 
illinaf.Mebrana capraru in aqua partu edito inueterata potu^ fumpta in uino:fecundas pellit.H^edo' 
rum pilisfuffiri uuluas utile putant.Et in profluuio fanguinis coagulum bibi aut hyofcyami femine 
iponi.E boue filueflri nigro fi fanguine hircini lubi perungantur mulieri tediu ueneris fieri dicit Efchi 
nestldem amoris pota hirci urina ammixto propter fafligium nardo.lnfantibus nihil butyro utilius p 
fefiC cum melleipriuatim di in dentione di ad gingiuas:& ad oris ulcera:Dens lupi adalligatus infantiii 
pauores prohibendentientiqt morbos,Quod di pellis lupina praeflat. Dentes quidem eorum maximi 
equis quogi adalligati infatigabilem curfum praeflare dicuntur . Leporem coagulo illito ubere fiflituf 
infantium aluus.lecurafiniam mixta modice panace inflillatu in os acomitialibus morbis ficaliis ifan 
les tuetur.Hoc.xl, diebus fieri pratcipuut.Et pellis afinina inieifla impauidos infantes facit . Dentes qui 
equis primum candunt:facilem dentionem pratflant infantibus adalligati.bfficacius fi terram no atti' 
gere.Lyen bubulus in meile editur.Et illinitur ad lyenis dolores. Ad ulcera manantia cum melle.Lyen 
uituli in uino dccoiflus tritufij di illitus ulcufculaoris.Cerebru caprae mag' per annulu aureum traie' 
Aum prius g lac detur infantibus inflillatuc cocracomitialesicaeterof^ infantium morbos.Caprinum 






UBER. 

fiitium fnquktos infantes adalligatum panno cohibet.* maxime puellas * Ladte caprino uel cerebro 
leporum perunifta: gingiuie faciles dentiores faciunt:Somnos fieri lepore fumpto in cibis Caro arbitra 
tur.Vulgus 8L gratiam corpori in nouem dies friuolo quidem ioco.Cui tamen aliqua debeat fubefle ca 
’in tanta peiTuafionc.Magi felle caprae facrificate dutaxat illito oculis uel fub puluino pofiro fomnum al 
lici dicunt.Sudores inhibet cornus caprini cinis myrteo oleo perundtis.Coitus autem ftimulat fel apri 
fium illitum .Item medullx fuum hauft£e.Seuu afininum anteris mafculi adipe permixto illitum • Ite 
a coitu equi Virgilio quogi deferiptum uirus dC tefticuli equiniaridi ut potioni inferi poflintidexterue 
afini tellis in uino potus proportione: uel adalligatus brachiali . Eiufdem a coitu fpuma colleda rofeo 
panno 8i inclufa argento ut Efchines tradir,Salp« genitale in oleum feruens mergi iubet fepties:eoque 
perungi pertinentes partes, Bialcon cinere ex eodem bibi uel tauri a coitu urinamilutogi ipfo illini pu/ 
bem.At c diuerfo muris fimo illito cohibetur uirorum uenus.Ebrietatem arcet pulmo apri aut fuis af 
fus e ieiuno cibo prefumptus eo die.lfem haedinus» 

Mira de animalibus. CA. XI. 

Ira praeterea traduntur in eifdem animaIibus»Vefligium equi excuflum ungula(ut folet ple/ 
m rum^)fiquis colledium reponat:fingulare remedium elle recordantibus quo nam loco id re 

pofuerunt.Iecur luporum equinae ungute fimile efle^Et rumpi equos qui uelligia leporum 
fub equite fequantur.Talifgp fuu difeordiam quadam ineiTe in incendiis fi fimi aliquid egeratur e ftabu 
Iis facilius extrahi.Nec recurrere oues bouefqjtHircope carnes uirus non recipere:fi panem hordeacea 
eo die quo interficiantur ederinttlaferue dilutum biberinr.Nullas uero teredine fentire luna decrelc^te 
induratas falc.Adco$ nihil omiflum efl::ut leporem furdum celerius pinguefeere reperiamus. Anima 
liu uero medicina»Si fanguinis profluat jumentis fuilluifimum ex uino infundendu » Bou aut morbis 
feuu fulphur uinum alium filueftre ouia codtum.Omnia hxc trita in uino danda:aut uulpis adipe.Car 
ne caballinam difcoflam potu fuu morbis mederuOmniu uero quadrupedum morbis capram folida 
cu corio 6c ranam rubetam difco(9:as.Callinaceos npn attingi uulpibus qui iecur aialis eius aridum ede 
rint.Vel fi pellicula ex eo collo indudia galli inierint.Similia in felle niuftella:*Boues in cypro contra toc 
mina hominu excrementis fibi mederijnfuper pedes bou fi piius cornua pice liquida punganf .Lupos 
in agru no accedereifi capti unius pedibus ifraflis cultro^ adadio paulatim fanguis circa fines agri fpac 
gatunatm ipfe defodiatur in eo locotex quo coeperit trahi.Aut fi uomere quo primus fulcus eo anno in 
agro duaus fi cxcuiTum aratro focus larium quo familia couenit abfumar. Ac lupu nulli aialiu nocitu/' 
fu in eo agro q diu fiat.Hinc deide reuertemur ad aialia fui generisiquae aut placida no funttaut fera. 

CAII PLYNIISECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER. XX1X.PROHEMIVM, 

De medicina 8i inuentoribus eiustde origine medicinx:& quado primum clinice:& quado 
primu iatraliptice:&: de Chryfippo dC Erafifl:rato:& Empirice:& Erophilo : 8C reliquis 
illuftribus medicis : 8i quotiens ratio medicmx mutata fit;6i qui primus romse 
medicus : 8C quando : 8i quid de medicis antiqui romani iudicauerint: 
££ uitia medicinae. CA. L 

- ATVR A REMEDIOR VM ATQ VE MVLTITVDO INSTANTI/ 
um ac praeteritorum plura de ipfa medendi arte cogut dicere qq no igna 
rusfi nullus ance haec iatinofermone condiratancepf^ ac lubricum elTe 
rerum omnium nouarum principium : nec aliud uti^ gratiae q fterilis 
difficultatis in promendo.Sed quoniam occurrere uerifimile eft olum q 
haec nofcantCogitationijquo nam modo exoluerint I medicinae ufu quae 
tam parata atgj pertinentia erant* Mirumq; 6i indignum protinus fubic 
nullam artium inconflantiorem fuifie.Et etiam nunc faepius immutari 
contigerit cum fit frudluofior nulla.Diis primum inuetores fuos afligna 
uit:&: caelo dicauir*Necnon 3i hodie multifaria ab oraculis mediana peti 
tur.Auxit deinde famam etiam crimine:idum fuImine*Aefculapium fa 
bulataiquoniam Tyndaridam reuocauifletad uitam»Nec tamen ceflauic 
narrare alios reuixilTe opera fua clara troianis temporibus a quibus fama 
certior uulne^ dutaxat remediis*Sequetia eius mirum didu in node denfiflima latuere uf^ad pelopo 
nefiacubellu.Ettunceareuocauitinlucc Hippocrates genitus in infula co.in primis clara &: ualidaac 
Aefculapio dicata.Is cu fuiflet mos liberatos morbis ferifaere in templo eius diei:q auxiliatus eflet:ur po 
ftea fimilitudo^ficeret exfcripfifle ea traditur. At^i ut Varro apud nos credit iam templo cremato is in 
ftituiffe medicinam hanc quse clinice uocatur.Nec fuit poftea quffiftus modus:quonia Prodicus Selym 
briae natus difdpulus eius inftituiflet quam uocant iattaIepticcn»Redoribus quoqi medicorum ac me 
dicis in eis uedigal inuenit*Horum placita Chryfippus ingdi garrulitate mutauir.Plurimum^ etiam 
ex Chryfippo difcipiilus eius Erafiffratus Ariftotelis filia genitus.Hic Antiocho rege fanato centum ta 
lentis donatus eft a rege Ptolomaeo filio eiusiut incipiam us6c praemia artis oftendere «Alia fadio ab 
experimentis fe cognominans^ Empiricem coepit in ikilia a Creonteagrigentino Empedoclis phyfici 




• VIGESIMVSNONVS 

au^oriMte com«ndato.DifficIcrattt$ cje,fchoIae:& omnes eas danauit.Efophilus in muficos pedes ue 
na^ pulfu difcreto per xratum gradus.Difcreta inde 6C haec iedi e(l:quonil necefle erat in ea littera* 
fcire.Mutata & qua poflca Afclepiades(ut rettulimus)inuenerar,Auditor eius Themifon fuir.Sed quae 
inter initia fcribit.lllo mox recedente a uita ad fua placita mutauit.Sed 8i illa Antonius mufa eiufdem 
aui^oritate diui Auguftitque contraria medicina graui periculo exemerat . Multos prxterea medicos 
celebcrrimolqi ex iis caffios carpitanos aruncios albucios rubrios.cc.l.fcftcrtia annua mercede iis fuere 
apud principcs.Quintus ucro Stentinus imputauit principibus:^ feftertiis quingenis annuis conten'' 
tus eflet.Sexcena enim fibi quxftu urbis fuifle numeratis domibus ollendebat.Par 8i fratri eius mer^' 
ces a Claudio Cxfareinfufaeft:cenfuf^qqexhauftis opibus Neapoli exornata ut hxredi fenertia.ccc» 
relinqueretiquadrageoaidefi: Aruncius lolus.Exortus deinde eft Vedius ualens adulterio MelTalinx 
Claudi Caefarisrtobilitatusipariter^ eloquentiae afledatorjs eam potentiam nadus nouam inftituit 
fedam.Eadem tetas Neronis principatu ad Theflalum tranfiliuit delentem cuncta maiorum placita 8C 
rabie quadam in omnes «ui medicos perorantero.Quali prudentia ingenio^ xftimari ucl uno argu 
mento abunde poteft cum nocumento fuotquod eft appia uiariatronicen fe infcripferit»NulIius hiftrio 
numpartex quo Trigario comitatu regreffus in publico erat. Tum Crinas maflihenfis arte geminata 
ut cautior rcligiofior^ ad fyderum motus ex ephemeride mathematica cibos dandotorafg? obferuan 
do audoritate eu praeceffit.Nuper® feftertia.c, reliquit muris patriae moenibus quoqi aliis pene no mi 
nori fumma extrudis.Hi regebat (ata.cu repente ciuitate Charmis ex eade maflilia inuafit : damnatis 
no foliJ prioribus medicistue^ balneis.Frigida^ et hybernis algoribus lauari perfuafit.Merfit aegros 
jinlacus.Videbarnusfenesconfularesufqnnoftentationerigentes.Quade reextatetia Annei Senecae 
aftipulatio.Necdubiueftomnes illos famam nouitate aliqua aucupares animas ftatim noltras nego' 
ciari,Hinc illae circa aegros miferae fententiape concertationestnullo ide cenfente ne uideatur aflertio al 
terius,Hinc illa infoelicis monumenti inferiptiotturba fe medicorum perille.Mutatur ars quottidie to 
tiens interpoUis.Et ingeniorum graeciae flatu impellimur.Palamg! efliut quifquis inter iflos loquedo 
polleanim peratorem illico uitae noflrae nccil^ fieri,ceu uero non milia gentium fine medicis degant: 
nec tame fine medicina»SicutPopulus Romanus ultra fexcetefimum annu:neq? ipfe in accipiedis arn> 
bus lentus:medicmsc uero etiam auidus donec expertam damnauit.Etenim percenfere infignia prifeo 
ru in his moribus conuenit.01Tius Hemina ex antiquis audor eft primu e medicis uenifle Roma pe^' 
loponefem Archagatu Lifaniaefilium.L.Aemilio,M.Liuio confianno uibis,d,xxxv.Ei 9 ius quiritium 
datum 6^ tabernam in compito acilio empta.Ob id publice uulnerariil fuifll’ eu tradut uocatum , MP 
reffi gratum aduentum eius initic,Mox a feuitia ficcandi urendig^ tranfille nomen in carnificem 8C in 
tedium artis,Omnef^ medicos quod clariflime intelligi poteft ex,M.Catone:cuius audorirati trium^ 
phus at^ cenfura etiam quanto no minimum conferutitanto plus in ipfo cft.Quamobrem uerba ipfa 
poncmus,Dicam de iftis graecis fuo loco Marce filii quid athenis exquifitum habeam . Et quod bonu 
fit illorum litteras rfpicerenoperdifcere.Vincam nequillimum 8i indocilegenus illorum:& hoc puta 
natem dixifle.Quandocun^ ifta gens luas litteras dabitiomnia corrupet.Tunc etiam magisifi medP 
cos fuos huc mittet. lurarunt inter fe barbaros necare omnes medicina.Sed hoc ipfum mercede faciuc 
ut fides iis fit:& facile difperdat. Nos quo^ didant barbaros;&: fpurcius:nof^ magis q alios opicos ap 
pellatione foedantJnterdicit ibi de medicis, Ar^ hic Cato.dc.v.anno urbis noftrx obiit:odogelimoqr» 
Co fuo:ne quis illi defuifle publice tempora:aut priuatim uitae fpatia ad expediendum arbitretur.Quid 
ergot’damnatam abeo rem utiliflimam credimusc’Minimehercule.Subiicitenim qua medicinaulus 
Sl fe 6iconiugem ufgi ad longam fenedam perduxerit:iis ipfis fcilicet : quae nunc nos trademus : Pro' 
fiteturqueeUe etiam comentarium fibiquomedeaffilioiferuisifamilianbustqusnosp genera ufus 
fui diffcrimus.Non rem antiqui damnabantifed artem» Maxime uero quaeftunv-efle immani precio 
uitae recufabant.ldeo templum Aefculapii etiam cum reciperetur is deustextra urbem fecille:iterum^ 
tu intula tradunf.Et cum graccos italia pellerentrdiu etiam poft Catone excepilTe medicos. Augebo p/ 
uidentiam illoru. Solam hanc artium graecatum nondum exercet romana grauitas.ln tato frudu pau 
dlTimi quiritiu attigere:5i ipfi ftatim ad graecos tranffugae.lmmo ucro audoriras aliter q graecae eam 
tradantibusetia apud im peritos expertef^ linguae non eft. Acminuscreduntiquaeadfalucemfuam 
pertinentifi intelligunt.Itaqp hercule in hacartium fola cuenitiut cuicunqi medicum fe profitenti ftati 
credatuncum fit periculum in nullo mendatio maius.Non tamen illud intuemunadeo blanda eft fpi' 
randi per le cui^ dulcedo.Nulla praeterea lex quae puniat infcitiam capitalem.Nullum exemplum uin 
didar*Difcuntpcriculisnoftris.Etpcrexperimenta mortes agunt.Medico^ tantum hominem occi/ 
difle fumma impunitas eft.Quinimmo tranfit in conuitium.Et intemperantia culpaf.Vtroi^ q perie 
te arguunftSed 81 decuriae p more cenfuris principiu examinanf.Inquifitio per parietes agitur.Et qd* 
uummo iudicea gradibus columnif^ Herculis arceflitur.De exilio uero non nifi die.xlv.Quinque ele 
dis uiris datur tabella» At de iudicc ipfo quales in confilio euttftatim occafunYMerito dum nemini no' 
Urum libet fcfre:quod faluti fuae opus fit, Alienis pedibus ambuIamus»AIienis oculis agnofcimus.Alic 
na memoria falutamus.Aliena uiuimus opera»Perieruntgi rerum naturae praecia:& uitae argumenta. 
Nihil aliud pro noftrohabemusqdelicias.Non deferam Catonem tam ambitiolae artis inuidia a mc 
obiedumtdiafenatu illum qui ita cenfebanttltam non criminibusartisarreptis ut aliquis expeda^ 
Decii, Quid enim uenenorum fertilius;aut unde teltametocuro pluces infidisdam uero 8i adulteria et 





LIBER 

itt principium domibus:ut etidemi in Liuia Drufi CsrarisJtem Valentis In qua dldlum efl regina.No 
funt artis ifla fed hominum.Non magis haec urbi timuit Caro ut equidem credo q reginas.Ne auanti 
am quidam arguam rapacef^ nundinas pendentibus faris doIorum:indicaturam:ac mortis arram 
autarcana praccepta.Squamam in oculis emouendam potius q extrahendam. Per quae effedium eft uc 
nihil magis pdefle uidereturq multitudo graflantium. Neqp enim pudoris aemuli praecia fummituc. 
Notii eft ab eodem charmide unum aegrum ex ^uintialibus fefteritis ducetis condudlu Archotio uuP 
nepe medico feftertiis centii condenato ademifle Claudium principe.Eidem^ in gallia exulanti 8i dcin 
de reftitutoacquilitum no minus intra paucos annos.Et haec perfonis imputentur.Nec faecem quidc 
aut infeitiam eius turbae arguamustipforu^ intemperantia in morbis aquage calidape diuerticulis im' 
periofam inediam.Et ab iifdem deficientibus cibo faepius die ingefto.Mille praeterea poenitentiae mo.^ 
disiculina^ etiam praeceptis 8C unguentope mixturisrquando nullas omifere uitac illecebras.Inuehi pe 
regrinas merces conciliari^ externa precia diTplicuilTe maioribus crediderim quidemtnon tamen hoc 
Catonem prouidilTercu danaret artem. Theriace uocaf excogitata compofitio luxuriae, Fit ex rebus ex' 
ternis cum tot remedia dederit naturaiquae fingula fufficerent.Mithridaticum antidotu ex rebus.liiii. 
Imponitur, Interim nullo pondere aequalii&quarundam rerum fexagefima denari unius imperata. 
Quo deopi perfidiam iftam monftranteC’Hominu enim fubtilitas tanta efte non potuit.Oftenratio ar 
tis 8C portentofa feientiae uendicatio manifefta eft. Ac ne ipfi quidem illam nouere.Coperi^ uulgo pro 
cinabari Idicia in medicamenta minium addi infeitia nominis: quod elTe uenenum docebimus inter 
pigmenta.Ve^ 8C hxc ad fingulorum falutem pertinent:llla autem quae timuit . Caro : arqj prouidit: 
innocentiora multo &paruaopinatu:quae proceres artis eiufdemin fetnetipfisfarenf.Illa prodidere 
imperii mores.Illa quae fani patimur ludatus caeromataceu ualitudinis caufa inftituta.Balnexarden-' 
tes quibus perfuafere in corporibus cibos coquiiut nemo no minus ualidus exiret.Obedientiflimi ue' 
ro efferentur . Potus deinde ieiuno^ ac uomiriones:8C rurfus perpotationes:ac pilope euiratio inftituta 
refinis eorum.Iteq? pedtines in foeminis quidem publicati.Itaeftprofedlorlues morum nec aliunde ma 
iorqemedicina.Vatem prorfus quottidie facit Catonem eius oraculum.Satiseffe ingenia graeco^c 
infpicere.Hacc fuerint dicenda pro fenatu illo fexcentif^ Populi Romani annis aduerfus artem :in qua 
conditione infidiofiffima audloritatem peffimis boni faciunt.Simul contra attonitas qiioriindam pec 
fuafiones qui prodeffenifi pracciofa non putanr.Ne^ enim dubirauerim aliquibus faftidio futura quae 
dicentur animalia. At non Virgilio nefas fuit nominare formicas nulla neceffitate:&: gurguliones ac Iu 
cifugis congefta cubilia blattis.Non Homero inter proelia deorum improbitatem m ufeae deferibere. 
Non naturae gignere iftaicum gignat hominem,Proinde caulas quifep 8C cffedfus non res aeftimet.Oc 
diemur autem aconfeffisihoceft lanis ouibufg^.Vt obiter rebus praecipuis honos in primis habeatur. 

* Quaedam etiam fi alienis locis:tamen obiter dici neceffe erit.Nec deeffet materiae pompaiftc quicq ali»' 
ud intueri liberetiq fidem operis,Quippe inter prima proditis etiam ex cinere phoenicis nido^ medi> 
cinis,Ceu uero id certum effetiatgp non fabulofum,lrridere eft uitae remedia poft milefimum annum 
reditura monftrare. 

De medicina lanarum. CA. II, 

Anis audoritatem ueteres romani etiam religiofam habuere poftes a nubentibus attingi ia/' 
I bentes.Prxter^ cultum 8C tutelam contra frigora.Succida: plurima praeftat remedia ex oleo 

uino^iaut aceto:prout qax<$ mulceri moderari opus fit 6C aftnngi laxariue.duxatis mebris 
dolentibuf^ neruis impofitac:& crebro fuffufac.Quidam etiam falem admifeet luxaris. Alii cum lana 
ruta tritam adipe^ imponunt.ltem contufis tumentibufqi.Halitus quo^ oris gratiores facere tradif 
confricatis dentibus atep gingiuis admixto mellc.Prodeft 6C phreneticis fuffitu.Sanguinem in naribus 
fiftit cum oleo rofaceo:& allio indita modico auribus obturatis fpiffius.Quin & ulceribus uetuftis im 
ponitur cum melle.Vulnera ex uino uel aceto uel aqua frigida & oleo afperfa fanat. Arietis uellera lotu 
frigida^ ex oleo madefadla in mulieribus malis infiammationefqt uuluae fedant.Et fi procidant fuffi/ 
tu reprimunt.Succida lana impofita lubditagi mortuos partus euocat , Siftit etiam proHuuia earum. 
At canis rabiofi morfibus inculcata poft diem leptimum foiuitur.Recluuias fanat ex aqua frigida. ^ 
dem nitro fulphureoleo aceto pice liquida feruetibus tinftaqcalidiflima impolita bis die lumborum 
dolores fedat.Saguinem^ fiftit ex ariete fuccidaiarticulos extremitatum prxligans, Laudatiflima om-' 
nis e collo.Natione uero galatica:terentina:attica:milefia.Succidam imponunt 6C defquamatisipercuC' 
ris:liuidis:conturis:collifis:contritis:deie(3:is'.Capitis 8i aliis doloribus ftomachi inflammationi ex acc^ 
to & rofaceo.Cinis eius illinitur attritis uulneratisambuftis. Et in oculorum medicamenta additur. 
Ite in fiftulas:auref(j fuppuratas,Ad hsec detonfam ea alii uero euulfam decifis fummis partibus ficcar, 
Carpuntgp:& in fidtili crudo componunt:ac meile perfundunt utrum^.Alii haftulis tedx fubiedis:6C 
fubinde interftratisioleo afperfam accendunt.Cineremg} in labellis aqua addita confricant manu:& co^ 
fidere patiuntunid^ fepius mutantes aquam doneclinguam aftringat lenitennec mordeat.Tunc ci> 
nerem reponunt.Vis eius ftipticaeftiefficaciffime^ genas purgat.Quinipfaefordes pecudum fudorgp 
foeminum 8C alarum adhaerentes lanisioefippum uocant.Innumeros prope ufus habent,In atticis oui^ 
bus genito palma fit pluribus modis,Sed probatiflimum lana ab iis partibus recenti concerptaiaut qui 
bufcunqi Ibrdibus fuccidis primum co!le^is:ac lento igni in aeheo uafe fufferuefadlis 8i refrigeratis pin 
gui(^ quod lupernatat : colledo in fidlili uafeiitecum^ decoifta priore mateiiaiquae pinguitudo utraq^ 



VIGESIMVSNONVS 

! frigfda aqua Iauatur:8i m linteo ficcaf:ac fole torremndonec candida fiat ac tranilucidaTum in ftagna 
pyxide condif.Pr obatio autem ut fordium uirus olear:&:.manu fricate ex aqua non liquef: fed albelcat 
utcsrufa.Oculis utiliflimum contra inflamationes genarum^ callum.Quidam in tefta torret: donec 
pinguedinem amittat:utile ta!e exiftimantes erofis 8C duris genis:angulis fcabiofis dC lachrymannbus» 
Vicera non oculorum modo fananfed oris etiam 8C genitalium cu anferino adipe.Medec 6i uuluae in/ 
fiammationibus:6d fedis rhagadis:^ condylomatis cu meliloto ac butyro.Reliquos ufus eius fuo loco 
digerimus.Sordes quo^ cauda^ concretx i pilulas ac ficcatas per fe tufe^ farina 6i illita: dentibus mi 
re^funt etiam labentibusigingiuifqi fi carcinoma ferpat.lam uero pura uellera aut per feimpofitaca:^ 

I cis doloribusraut aceto fulphure 8C cinis eogi geniraliu uitiis.Tantum^ pollennut medicaroens quo^ 

; fuperponanf.Medenf ante omnia 8i pecori ipfi:fi faftidio non pafcatur, Cauda enim qartiflime prceh' 
gata euulfa inde lana ftatim uefcunf.Traduntcp quod extra nodum fit e cauda praemori, 

Deouorum natura, CA, Ilf, 

Anae habent 6C cum ouis focietarem fimul fronti impofitx contra epiphoras, No opus eft eas 
1 in hoc ufu radiculas efle curatas. Neqp aliud q candidu ex ouo infundi ac pollinem thuris,Oua 

per fe infufo candido oculis epiphoras cohibent ; urentef^ refrigerant.Quidam cu croco prae 
ferunt:& pro aqua mifcentcollyriis,lnfanribus uero contra lippitudines uix aliud remedium eft: buty/ 
ro ammixto leceiui.Eadem cum oleo trita ignes facros lcniunt:bet£e foliis fuperligatis,Candido ouoje 
in oculis 8i pilis reclinantur hammoniaco trito ammixtogg,Et Vari in facie cumpineis nucleis ac mcl/ 
!c modico.Ipfa facies illita fole non adurif.Ambufta aquis li ftatim ouo occupent ipuftulas non fentiut. 
Quidam ammifeent farinam hordeaceam & falis parum.Vulceribus ueroexambufio cu cadidoouo^ 
rum toRum hordeum di fuillo adipe mire prodeR, Eadem curatione ad fedis uitia utuntur. Infantibus 
quidem etiam fi quid ibi procidat. Ad pedum rimas ouo^ candido decodo cum cacrufe denariorum 
duopi pondere pari fpumac argenti myrrhac exiguo deinde uino.Ad ignem facrum candido ouop^ tri-' 
to cum amylo. Aiunt 8i uulnera candido glutinari.Calculof^ pelli.Lutea ouorum coda ut indurefcat:- 
admixto croco modice:item meile ex lade mulieris illita dolores oculopi mitigent.Vel cum rofaceo di 
mulfo lana oculis impofitaiuel cu trito apii lemine ac polenta in mulfo illita,ProdeR di tuRientibus per 
fe luteum deuoratum liquiduiita ut dentibus non attingatur.Thoracis diRillatioibus, Faucium fcabrP 
ciac.Priuatim contra hemorrhoidum morfum illinifrforbetur^ crudu.Prodefl di renibus:ucficse:ro>’ 
fionibus:exulcerationibuTg^:& cruenta excreantibus.Quin^ 0U054 lutea in uini hemina cruda forben-» 
tur dyfentericisicum iure putaminis fui di papaueris fucco aut uino,Danf cadiacis cum uuae paflk pin^ 
guis pari pondere:6C malicorio per triduum aequis portionibus.Et alio modo lutea ouorum trium lar 
di ueteris di meile quadrantibus, Vini ueteris cyathis tribus trita ad craflitudinem mellis: di cum opus 
fit auellanae nucis magnitudine ex aqua pota.ltem ex oleo frida terna totis ouis pridie maceratis in ace/ 
to.Sic di illita lyenicis.Sanguinem autem reiicientibus cum tribus cyathis mixti, Vtuntur lifdem ad li/ 
uentia fi uetuRiora fint:cum bulbis ac melle,Sunt menfes mulierum coda di ex uino pota • Inflatio/ 
nes quo^ uulux cruda cu oleo ac uino illita. Vtiliora funt di ceruicis doloribus cii anferino adipe di ro/ 
faceo.Sedis et uitiis durata igni:ut calore quo^ profint.Et codilomatis cum rofaceo,Item ambuflis du 
rata in aqua mox in pruna putaminibus exuRis tii lutea ex rofaceo tllinunf.Fiunt di tota lutearquce uo/ 
eant fchiRa:cum triduo incubata toiluntur.Stomachu diflblutu confirmant pulli ouorum cum gallx 
dimidio:ita ut ne ante duas horas alius cibus fumatur.Dant di dyfentericis pullos in ipfo ouo decodos 
am mixta uini auReri heraina:& pari modo olei poldti^, Membrana putaminis detrada fiue crudo fi/ 
ue decodo:labiorum fifluris medef. Putaminis cinis in uino potus fanguinis eruptionibus , Comburi 
fine membrana oportet. Sic di dentifricum . Idem cinis di mulierum menfes cum myrrha illitus fiRir. 
Firmitas putaminu tanta eR:ut reda nec ui nec pondere ullo frangatunnec nifi paululum inflexa rotun 
ditate.Tota oua adiuuant partu cum ruta di anetho di cymino pota ex uino,Scabiem corporum ac pru 
ritum oleo di cedria mixtis tollut,Vlcera quogp humida in capite cyclamino ammixta,Ad puris di fan/ 
guinis excreationes ouum crudum cum porri fediui fuccoipari^ menfura mellis graeci calefadu hauri 
rur.Dantur di tuffientibus coda di trita cum melle:6i cruda cum paflb olei^ pari modo, Infunduntur 
8i uirilitatis uitiis fingula cum ternis pafli amyligp femuncia a balneis. Aduerfus idus ferpentium coda 
rrita(j adiedo naflurtio illinunf, Cibos quot modis iuuennnotum efl: cum tranfmittat fauciu tumo/ 
rem calfaduqi obiter foueat. Nullus efl alius cibus q in aegritudine alatme^ oneret.Simul^ uini ufum 
di cibi habeat.Maceratorum in aceto molliri diximus putamen,Talibus cu farina in pane fubadis : cce/ 
liaci recreantur,Quidam ita refoluta in patinis torreri putant,Quo genere non aluos tantu fed di men 
fes foeminarum fiRunnaut fi maior fit impetus cruda cum farina ex aqua hauriuntur,Et per fe lutea ex 
lis decoda rurfum in aceto donec indurefcant.Itcrum^ cu trito pipere torrentur ad cohibendas aluos. 
Fit di dyfentericis remedium fingulare ouo efFufo in fidili nouo ciufdem^ oui inefura ut paria fint oia 
meile mixto mox aceto,Item oleo confufis crebro^ permixtis,Quo fuerint ea excelletiora: hoc praefen 
taneum remedium erit, Alii eadem menfura pro oleo di aceto refinam aduciunt rubetem uinum^ : di 
alio modo temperant olei tantum menfura pari pinei$ corticis duabus fexagefimis denariorum, Vua 
cius quod rhum diximus mellis obolis quin^ fimul decodis ita ut cibus alius poR quattuor horas fu/ 
matur, Torminibus quo^ multi medentur oua bina cum aliis pifeis quattuor una atteredo uini$ he/ 
mina caleuciendo atqt ita potui dando«£t ne quid defit ouo^ gratiixicandidu ex iis admixtu calci uiux 



V 



UBER 

glutinat uitri fragmenta.Vis ucro tanta efl ut lignu perfufum ouo non ardeat. Ac ne ucftis quidem con 
tada aduratur.De gallinarum autouis tantum locuti fumus : cii di reliquarum alitum reflant magnae 
utilitates ficut fuis dicemus locis , Prxterea eft ouoru genus in magna gallia^i fama omilTum a graecis. 
Angues innumeri aeftate conuoluti faliuis faucium corporum^ fpumis artifici complexu glomeranf: 
anguinum appelIaf*Druid^ fibilis id dicunt in fublime iaftariifago^ oportere itercipi ne tellurem at/ 
tingat.Prof^ugere raptorem equo.Serpentes enim infequirdonec arceantur amnis alicuius interuentu* 
Experimenta cius efle (i contra aquas fluitenuel auro cindu*Atg 3 (ut efl: magnorum follertia occultan ' 
dis fraudibus fagax)cera luna capiendum cenfenttanqconftruerc operationem eam ferpentiu humani 
fit arbitrii.Vidi equidem id ouu mali orbiculatim modici magnitudine.Ctufta carthilaginis uelut ace 
tabulis brachio^ polypi crebrisiinfigne drudis.At uidorias litiu ac regii aditus maxime laudafkTantx 
uanitatis ut habentem id in lite in finu equitem romanii euocatii a Diuo Claudio principe interemptu 
non ob aliud fciam.Hic tame complexus anguium 6i efferatorum concordia caufa uidetur cile : quare 
exterse gentes caduceum in pacis argumentis circundata effigie anguium fecerint . Neq? enim criftatos 
efle in caduceo mos cfl.De anferum ouis magnae utilitatis ipfoq? anfere didturi hoc uolumle debemus 
honorem comagenorum clariflime rei. Fit ex adipe anfepe. Alioquin celeberrimi ufus eft. At hoc in co' 
magine fyria: cu cynnamo cafia pipere albo hserba q comagine uocafiobrutis niue uafisiodore iucudo: 
utilillimu ad pei frudioes:couulliones:cscos ac fubdiros coloresioia^ qux acopis curanf.Vnguentug^ 
pariter &: medicamentu eft.Fit 8i in fyria alio modo. Adipe auiu curaro ut diximusiadditis erififceptro 
xylobalfamo phoeniceo elatseiite calamo finguloge podere q fit adipis cu uino bis aut ter fubferucfadlis. 
Fit aut hyemetquonia seftate no glatiat nifi accepta caera .Multa praeterea remedia funr ex anfei eiquod 
miror aeque q in coruis.Nagp cum anferecoruus abseftate in autunum morbo conflidlari dicif. Dean^ 
ferum henore quem meruere gallorum in Capitolium afcenfu deprehenfo diximus. 

Remedia de cane:8£ ex animalibus quae placida non funt fed fera & ex uolucribus 
& contra morfus phalangiorum. CA. IIII, 

Adem de caufa fupplicia annua canes pendunt inter sedem luuen tutis & Sumanii mui in fur'' 
c cas fambucea arbore fixi.Sed plura de hoc animali dici cogunt prifeo^ mores.Catulos ladten 

tes adeo puros exiftimabant ad cibumiut etiam placadis numinibus hoftiape uice uterenf iis. 
Genito mane catulo res diuinafit:& in coenis deo^ etianum ponitur.Catulina adiitialibus quideepuz 
lis celebrem fuilTe Plauti fabulae funt indicio.Sanguine canino cotra toxica nihil pftantius putatur, Vo' 
mitionesquoqihocaial monftrafleuidef.Et alios ufus ex eo mire laudatos referemus fuis locis,Nunc 
ad ftatutu ordinem pgemus, Aduerfus ferpentiu idtus efficacia habenf fimu pecudis recens in uino de/ 
codlum illitu^.Mures difedi 6i impofiti quoge natura non eft fpernenda peipue in afcenfu fydepe ut dl 
ximusicu lumine lunse fibrape numero crefeente atqp decrefccnte.Tradunt magici iocinere muris dato 
porcis in fico fequi datem id animal.In hofe quo^ fimiliter ualereiied refolui cyatho olei poto,Muftel/ 
lape duo genera. Alte^ filueftre.Diftat magnitudine.Graeci uocant idtides.Hage fel contra afpides dicif 
cfficaxtcaetero uenenu.Haecautequxin domibus noftris oberrat:&: catulos fuosfutaudortft Cicero) 
quottidie tranlfcrtimutatq) fedeiferpentes profequif.Ex ea inueterata file denarii pondus in cyathis tri 
bus datur pcuflis aut uentriculus coriandro fartus inuereratufqi 8C in uino potus , Et catulus muftella: 
etiaefficatius.Qusedam pudenda didtu tanta audopiafteueranoe commendaf utpterirefas non fir.Si 
quidem illa cocordiarc^ aut repugnantia medicinsegignunf.Veluticiminuanimalis fetidiflimi:&di 
du quoqi faftidiendi natura contra ferpentiu morfus 8i pcip^eafpidum ualere dicif .Item contra uene/ 
na omnia. Argu meto q. dicunt gallinas quo die id ederint no interfici abafpide. Ornes quoq? eagi per/ 
cufTis plurimupdefle.Ex iis quse tradunt humanifllmu illinite morfibus cu fanguine teftudinis . Item 
fuffitu eop^ abigere fanguifugas adhserentesihauftal'^ ab aialibus reftinguere in potu datos, Quanq 8i 
oculos quida lis inungut tritis ciI fale di lade muliepi.Auref^ cum meile di rolaceo ammixtis. Eos qui 
agreftes fint:& in malua nafcanf crematos cinere pmixto rofaceo infundut auribus , Ca-tera qu^ de iis 
tradutruomic.^ di qrtanapi f mediaialioru^ morbop 4 qq ouo aut exra aut faba fclufos edeat deuorados 
falfa nec referenda arbitror. Lethargi tamen medicinae cu argumeto adhibetiquoniam uincaf afpidum 
fomnifica uis feptenos in cyatho aquae dentesipuerilibus annis quaternos.Et ftraguriae fiftuljcqi impo 
fueretadeo nihil illa rerum omniu parens fine ingentibuscaufis ingenuit.Quin di adalligatos leuo bra/ 
chio binos lana fubrepta paftoribus refiftere nodurnis febribus,pdiderut:diurnis I rofeo pano.Rurfus 
iis aduerfaf fcolopendraifulfitu^ necar.Afpides pcuflbs torpore di fomno necantioium ferpentiu min 
nie fanabiles.Sed di uenenu earum fi fanguis attinginaut recens uulnus ftatim interimit, Inuereratum 
ulcus tardius.Decaetero potum quatalibet copia:n5 nocet,Non.n,eft tabifica uistita^ occifa morfu ea/ 
rum ajalia cibis innoxia funt. Cotarer in ,pferendoex iis remediamifi.M.Varronem fcirem.lxxxiii.ui/ 
tae annojjdidifleafpiduidusefficacifllme curari hauftaapcuflisipfo^urina.Bafiliciiquem etiaferpen 
tes ipfi fugiunt alios olfadu necantdqui homine uel fi afpiciat tantuidicitur interimeredanguinem ma 
gi miris laudibus celebrant coeunte picis modo & colore dilutu cinnabari clariore fieri .Tribuunt eidi 
fdcceflus petitionu a poteftatibusidi a diis etia precurmorboru remedia beneficio^ munere, Quida id 
Saturni fanguine appellant.Draco non habet uenena.Oputeius limini ianuapefubditu propinatis ora 
rione diis fortunatam domu facere,pmittunt.Oculis eius inueteratis di cu meile tritis inundos no pa/ 
uefcere ad nodurnas imagines etiam pauidos cordis.Pingue in pelle dorcadu neruis ceruinis adalligatu 



l 




VIGESIMVSNONVS 

in lacerto conferre iudicioje uidl6rfam*Primu fpondilum adirus poreRatu mulcere. Dentes eius illiga/' 
tos pellibus caprea^ ccruinis ncruis:mircs pftare dominos:poteftatef^ exorabilcs.Sed fup oia tft com 
pofitiotqua inuidos faciunt magojd mendacia.Cauda draconis dc capite ullis leonis e fronre & medulla 
ciufde eg uidoris fpuma canis unguibus adalligatis ceruino corio;neruif^cerui alternans 8C dorcadis. 
Quae arguiffe non minus refertrq contra fcrpentes remedia demonftrafleiquoniam haec morbo^ ue^ 
neficia funr«Draconum adipem uenenata fugiunnlrc uirus ichneumonum»£t curis cinere in aceto per 
undlos, Vipera caput impofituiuel alterius g quae pcuflcrinfine fine prodeft. Item figs eam ipfam in ua' 
pore baculo fubftineanaiunt eu futura praecinere.Item fi quis exuftae eius cinere illinar.Reuerti aure ad 
percuflum ferpente neceflirate naturae Nigidius audfor eft.Capur gdem diflecant fcythaerinter^ aures 
eximunt lapilluiquem aiunt ab ea deuorari territa. Alii ipfo toto capite utunf .Fiunt dC ex uipera paflilli 
qui theriaci uocatur a graecisiternis digytis utrinqp ampurarisiexemptifg) interaneis 8i liuore fpinx ad' 
haerenteireliquo corpore i parina ex aqua dC anetho difcotSoifpinifg? exemptis 8i addira fimila^nciat^ 
ita i umbra ficcatis paftillis:gbus ad multas medicameta utunf . Significandu uidef e uipera tantu hec 
fieritQuida purgatx ut fupradKftu e(l adipe cum olei fextario decoquunt ad dimidias*Ex eo cu opus fit 
ternis Itillis additis in oleu perungunf :ut oes beftiae fugiant eos.Prsterea conflat contra oium ferpen// 
lium i(3us quis infanabiles ipfajt ferpetium exta impofita auxiliaruEofqp qui aliquado uiperac iecur co 
ftum hauferinnnung poftea feriri a ferpete.Ncg? anguis ucnenatus eft nifi p melem luna iftigatus. Sed 
prodeft uiuus comprehenfus:& in aqua cotufusifi foueatur ita morfus.Quin 3i inefle ei remedia muP 
ta credufiut dicemus.Et ideo Aefculapio dicif* Democritus gdem moftrat quaeda ex iis conficitur pof 
fint auiu fermones intelligi. Atqui anguis sefculapius epidauro roma aduedus efttuulgogj pafcitur &:in 
domibus, Ac nifi incendiis femina exuretur no enet foecunditati co^ refiftere.In orbe terra^ pukherri 
mura anguiu genus efltgd in aqua uiuitthydri uocaturtnullis ferpentiu inferiores ueneno . Ho^ iecur 
feruatu aduerfus percuflbs ab iis auxilium efl.Et fcorpio tritus {tellionu ueneno aduerfaf.Fit enim dC e 
Itelhonibus malum medicamentu«Na cum imortuus eft m uino faciem eo^ qui biberint lentigine ob 
ducit.Ob hoc in unguento necat eum ifidiantes pellicii formx,Remediu^ elf oui luteii dl mei ac nitru* 
Fel ftellionii tritum i aqua: muftellas cogregare dicitur.lnter ofa uenenata falamandrae fcelus maximil 
cft.C 3 etera,n.fingulos feriiittnec plures pariter interimunt ut omittat^ perire confeietiam dicunf hoie 
percuflbtne^ amplius admitti ad terras.Salamadra populos pariter necare improuidos poteff. Na fi ac 
bori irrepferittofa poma inficit ueneno:& cos g ederinttnecat frigida ui nihil aconito diffans.Quinfmo 
€ conraao ab ea ligno uel pede crufta panis incoquaf idem ueneficium efftucl fi in pureii cadanQuippe 
cum faliua eius quacu^ parte corporistuel in pede imo refperfa ois in toto corpore defluat pilus.Tame 
talis 8i tanta uis ueneni agbufdam aialium ut luibus mandif tdominate eadem illa repe dilfidentia.Ve/ 
nenu eius extingui primu omniu ab iis qux uefcantur illatuerifimile efl,His uero fimilia funt: qux pro 
dunf cantharidu potutaut lacerta in cibo fumpta.Cztera aduei fantia diximustdicemuf^ fuis locis. Ex 
jpfis qua; magi tradiit contra incendiatquonia ignes fola ammaliu exringuattfi forent uera iam eflet ex/' 
perta roma.Seftius uenere accendi cibo eape fi detradis interaneis & pedibus Si capite in meile feruenf: 
tradit negat^ teflingui ignem ab lis.Ex uolucnbus in auxilio cotra ierpentes primu uultur eft. Anno/ 
tandum quo$ minus uiriii elTe nigris pennape,Ex iis.n.O uranturtnidore fugari eas dicunt,lte cor eius 
alitis habeces tutos elTe ab impetu no folum ferpentiutfed etia fera&:6^ latronu ac regum ira , Carnibus 
gallinaceope ita ut repebutauulfceappofitis uenena ferpentiu domatunltem cerebro in uino poto. Par/ 
ihi gallinae malunt cerebru plagis imponere.Ius quo^ ex iis potu praeclare medef in multis aliis ufii 
bus mirabile.Pantherac leonef^ no attingunt pundcjs eotpcipue fi di allium fuerit incodum. AIuu foU 
iiiit Validius e uctere galIinaceo,Prodeff di cotra longinquas febrestd^ torpetibus mebris tremulif^td^ 
articulariis morbistSC capitis doloribus.Epiphonstinflatidibustfaflidiis incipicti tenafmotiocinentreni 
bustueficae.Cotra cruditates fufpiria.lta^ etia faciendi eius extant pcepta.£fficacius,n.codt cu olere ma 
rinotaut cibotauc cappari:aut apiotaut haerba mercurialitaut polypodtotaut anetho.VtilifUmae aute in 
cogiis tribus aquae ad tres heminas cu fupradidis haerbis:6£ refrigeratu fub diuo dari tepefliuis antece/ 
dente uomitioe.No praeteribo miraculii qq ad medicina no pertinens,Si auro liquefcdi gallinape mem 
bra mifceacurtcofumunt illud in fe,Ita hoc uenenu auri efl,At gallinaceis ipfis circulo e farmdis addito 
collo no canunt, Auxiliaf contra ferpetes dl columbap^ caro recens coferpta di hirundinu , Bubonis pe/ 
des ufli cu pulpagine haerba,Nec omitta in hac alite quo<;p exemplu magicae uanitatis.QuippeJter t eli 
qua portetofa medacia.Cor bubonis impoficu mamae mulieris dormientis finiftrae tradunt enicere ut 
oia fecreta pnunciet,Praeterea in pugna terentes ide fortiores fieri,Eiufdem ouo ad capillos remedia dc 
mon{lrant,Qui$ aute quaefo ouu bubonis uidere potuitteu tam ipfam auem uidifle pdigium fitrquis 
uti^ experiri & peipue in capiIlofSanguine qdem pulli bubonis eriam crifpari promittunt capilJu.Hu 
tus generis prope uideri poflunt quae tradunt dl e uefpertilionetgifi fit circularus domui uiuus di per fe 
neftram inuerlo capite ifigatur amuletu efle.Priuatim^ ouillibus clrculatum toties dl pedibus fufpen/ 
fum furfum fup Iiminare,Sanguine quo^ eius cu carduo cotra ferpetium idus inter pra?cipua laudar. 
Phalagium eft italiae ignotu dl plurium genep^Vnia fimile formicaetfcd multo maiustroffc capitctrcli/ 
qua parte corporis nigratalbis itercutfantibus refperfus guttis. Acerbior huius q ucfpae idus.Viuit ma/ 
xime circa furnos dl malos.In remedio eft fiquis eiufdem generis altepe percuflb oftcdar,Et ad hoc fer/ 
uantur cu mortui inueniutur«Et cortices eorum cotnti dl poti medenf«Et mufteUae catuli ut diximus 



LIBER 

fupra. Aeque phalangibn grad uocant inter genera araneoru:fed diflfngunt lupi riomihe» Tertium gie 
nus efl eodem phalangii nomine araneus:lanuginofus:gradiifimo capite. Quo difledlo inucniri dicutt 
tur intus uermiculi duo:adalIigati^ mulieribus ceruina pelle ante folis ortum pr^eftant ne concipiant; 
ut Cecilius in commentariis reliquit. Vis ea annua efliqua folam ex omni atocio dixille fas fitiquoniam 
aliquarum foecuditas plena libens tali uenia indiget.Vocatur & rhagio acino nigro fimilis ore minimo 
fub aluo pedibus breuiflimisrtanq imperfedis.Dolor a morfu eius qualis a fcorpioe.Vrinae fimilis ara*" 
neis textis.Idem eratafiortionmifi diftingueretur uirgulis albis.Huius morfu genua labefadantur. Pe' 
for utro^ ert caeruleusdanugine nigra:caiiginem concitant: 8C uomitus araneolos : etianum deteriora: 
crabrone penna tantum differens.Hic 8C ad maciem perducit.Myrmecion formicae fim ilis capite:aluo 
nigraiguttis albis diftinguentibus.Vefparum dolore torquet.Tetragathi duo genera habentrpeior me' 
dium caput diftinguente linea alba 8i trafuerfum altera. Hic oris tumorem facit.At cinereus poflenor 
partecandidas lentior.Minimeautnoxiuseodecoloreqaitelasmufcis in parietibus lati fTime panditt 
Contra otnniu raorfus remedium eft gallinaceum cerebru cum piperis exiguo potu in pofca,lte fbrmi 
re quin^ potar.Pecudum fimi cinis illitus ex aceto:& ipfi aranei quicu^ in oleo putrefadIuMuris aranei 
morfus fanaf coagulo agnae in uino poto.Vngulse arietinse cinere cum melle.Muftellx catulo ut in fer' 
pentibus didium eft.Si iumenta momorderit:mus recens cum fale imponitur : aut fel uefpertilionis ex 
aceto.Et ipfe mus araneus contra fe remedio eft diuifus 6i impofitus.Nam fi praegnas momorderit:,p/ 
tinus diflilit.Optimu eft fi is imponatur qui momorderit.Sed 8i alios ad hunc ufus feruant in oleo aut 
luto circunlitos.Eft 8C contra morfum eius remedio terra ex orbita, Ferunt enim non tranfiri ab eo or' 
bitam torpore quodam naturae.Scorpionibus contrarius maxime inuice ftcllio tradituriut uifu quo^i 
pauorem iis afferat:& torporem frigidi fudoris.lta^ in oleo putrefaciunt eum:& ita eo uulncra perun' 
gunr.Quidam oleo illo fpumam argenteam decoquunt ad emplaftri genus at^ illa illinunr.Huc grae' 
d colore uocant dC afcalabotem 6i galeotem.In italia non nafcitur.Eft enim hic plenus lentiginetftrido' 
risacerbi.Et uefcitur qux oiaanoftris ftellioibus aliena funt.Prodeft & gallinapd fimi cinis illitus. Dra' 
conis iecur.Lacerta diuulfa»Mus diuulfus.Scorpio & ipfe fuac plagae impofitus aut aftus cibo fumptus; 
aut potus i meri cyathis duobus.Propriu e fcorpionii q> manus palma no feriuntmec nifi pilos attigerei 
Lapillus qlifcu^ ab ea pte q i terra erat appofitus plagae lenit dolorc,lre tefta ficut erat terra opta ex aliq 
pre ficut erat ipofita liberare dicif.No debet refpicere q iponilt.Et cauere ne fol afpiciar.Vermes terreni 
triti impofiti profunt.Multa di alia ex his remedia fumipropter quae in mellc feruarur . Nodlua apibus 
contraria di uefpis carbonibufgp di fanguifugis,Pitii quo^ marrii roftrum fecum habentes non feriun' 
cur ab iis.Aduerfantur di locuftarum minimae fine pennisiquas atelabos uocant.Eft & formicarum ge 
nus uenenatum.Non eas nouerein itaha.Solifugas Cicero appellanSalfugas betica. Iis cor ucfpertiliois 
contrarium omnibufqj formicis di falamadris refiftit.Catharidas diximus,Sed di in iis magna quaeftio 
quoniam ipfae uenena funt potae ueficaccum cruciatu praecipuo.Coflinum equitem romanu amicitia* 
Neronis principis noturaicumis lichene correptus efletiuocatus aegypto medicus ad hac ualitudinem 
eius a Csfareicum cantharidum potum praeparare uoluifletiinteremit. Verum illitas prodefle non du 
bium eft cum fucco taminiac uuae:& feuo ouis uel caprae.Ipfarum cantharidum uenenum in qua parte 
fitinon conftat inter audtores. Alii in pedibus di capite exiftimant efle.Alii negant.Conuenit tantu pen' 
nas earum auxiliari in quacu^ parte fit uenenu.Ipfae nafcunf ex uermiculo in fpongia maximae cynho' 
rodirquae fit in caule.Sed foecundiffimae in fraxino^Caeteraeq^ in alba rofa minus efficaces • Potetiflimx 
inter omnes uan:e luteis lineisiquas in pennis tranfuerfas habent, Multum pingues fertiores minima: 
htoe piIofae,lnutiliftimac uero unius coloris macrae^»Condunf in calce fidlili no picato di linteo colliga 
to congeftae rofa matura:& fufpendutur fuper acetum cum fale ferues:donec pet linteolum uaporcrur; 
poftea reponiitur.Vis earum adurere corpusicruftas obducere.Eadem pitycampis in picea nafccntibus. 
Eadem bupreftiifimiliter^ preparantur.Efticaciflimac omnes ad lepras lichenafqt dicutur,Menfes cit; 
di urinamJdeo di Hippocrates hydropicis dabat.Gtharides obiedfae funt Catoni uticenfirceu uenenu 
uendidiflet in autftione regiaiquoniam eas fefteftii$.Ix,addixerar« 

De feuo cameIino:&: cane rabido:^ lacerta:6^ anferibus:&: columbis : di muftellis 
remedia. CA, V. 

T feuum autem ftruto camelinum tuc uenifle feftertiis.lxxx.obiter didlum fit : efficacioris ad 
e omnia uifus q eft adeps anferinus,Diximus di mellis uenenati gcnera.Conrra qd utunf mei/* 

Ie:in quo apes fint mortux.ldem potum in uino remedium eft uitiorum:quae cibo pifciu gi' 
gnunf .In canis rabidi morfu tuetur a pauore aqu£e capitis canini dnis illitus uulneruOportet igne corai 
buri omnia eodem modoiut femel diximusiin uafe fiiftili nouo argilla circuIito:at^ ita f furnum indi' 
to,Idem in potione proficit.Quidam ob id edendum dederut. Aliqui di uerme e cadauere canino adal' 
Iigauere*Menftrua ue canis in panno fubdidere calici aut intus iplius caudae pilos cobuftos infuere uul' 
neri.Cor caninum habentem fugiunt cancs,Non latrant uero lingua canina in calciameto fubdita poP 
lici. Aut cauda muftellae qux abfcifa dimifta fit habentes.Eft limus faliuae fub lingua rabiofi canis q da' 
tus in potu fieri hydrophonos no patitur.Multo tame utiliffime iecur eius qui f rabie momorderit da 
tur.Si pofrit fieri crudum mandcndum.Si minus quoquomodo codlum aut ius incodiis carnibus,Efl 
uermiculus in lingua canum qui uocatur a grxeis ly ttaiquo exempto ffantibus catulis nec rabidi fiunt; 
nec faftidium fentmt,lde ter igni circularus daf morfis a iabiofo:ne rabidi fiant.Et cerebello gallinaceo 



VIGESIMVSNONVS 

I occam'tar*Sed id deuoratum anno tantu eo prodeft. Aiiit 8C criftam galli cofrira efficaciter imponi . Et 

anferis adipem cum meIle«Saliuntur 6i carnes eorum qui rabidi fuerunt ad eadc remedia in cibo dadi. 
Quin dC necantur catuli ftatim in aqua ad fexum eius qui momorderitiut iecur crudum deuoretur ex 
iis*Prodeft 8i fimu gallinaceu dutaxat ruffumiex aceto impofitu.Et muris aranea cauda cinis ita ut ipe 
cui abrcifla fitiuiuus dimittatur.Gleba ex hirundinum nido illita ex acetoiuel pulli hirundinis com bu/ 
fti.Membrana fiue fenedlus anguium uernatione exuta cum cancro mafculo trira>Na et per fe repofita 
in arcis armariif^ tineas necar.Tanta uis mali eft urina quo^ calcata rabiofi canis noceat maxime ulcus 
habentibus,Remedium eft fimum caballinum afperfum aceto & calefacftum in firao impofitum * Mi/ 
i nus hoc miretur qui cogitet lapidem a cane morfumiuf^ in prouerbium difeordia uenifle.Qui in uri 

j nam canis fuam egeflentitorporem lumborum dicitur fenrire.Lacerta qua fepa alii calcidem uocant in 
i uino potarmorfus fuos fanat. Veneficiis ex muftella filueftri fadlis contrariu eft ius gallinacei ueteris lat 

I ge hauftum«Peculiariter contra aconitum addi parum falis oportet.Gallinarum fimu dutaxat candida 

in hyfopo decodum aut mulfoiuenena fungorum boletoru^ aftringitdtem inflamationes ac ftrangu 
lationes;qd'miremur:cum fi aliud aial guftauerit id fimum torminibus 8i inflationibus afficiatur.San 
j guis anferinus cotra lepores marinos ualeticu olei atqua portione.Irem contra medicamenta mala oia 

i afleruatur cum lemma rubrica 8i fpinse alb^e fucco paftillogt drachmis quin^ q in cyathis ternis aquae 

I bibanf.Item muftelte catulus ut fupra diximus prarparatus^Coagulu quo^ agninu aduerfus oia mala 

medicamenta pollet.Item fanguis anatum ponticarum.Ita^ 8C fpiffatus feruatunuino^ diluitur.Qui 
dam foeminac anatis efficaciorem putant.Simili modo contra uenena oia ciconiarum uentriculis ualer; 
Coagulum pecorisiCaulis ius ex carne arietum priuatim aduerfus cantharidas.ltem lac ouiu calidum: 
praeter q iis qui bupreftin aut aconitum biberint.Columbarum filueftrium fimum priuatim cotra ar/ 
genti uiui potumtContra toxica muftella uulgaris inueterata binis drachmis pota. 

Ad alopecias tolledasidc ad pilos reddendos:& ad lendes tolledas : 8i ad palpebras: 
8C adglaucomata:& ad oculos:6C ad parotidas remedia. CA. VI. 

Lopecias replet fimi pecudum cinis cum oleo cyprino & melle.ltem ungularum muli uel mu 
a Ix ex oleo myrtheo.Prceterea(ut Varro nofter tradit) murinum fimu qd item mufeerdas ap/ 

pellat.Et mufeagi capita recentia prius folio ficulneo afperatis. Alii fanguine mufearum utun/ 
tur. Alii decem diebus cinerem earum illinunt cum cinere chartae uel nucumiita ut fit tertia pars c mu/ 
fcis«Alii lade mulierum cum braflica cinerem mufearum fubiiciuntiquidam mei tantu. Nullu animal 
minus docile exiftimatur minorifue itelledlus.Quo mirabilius eft olympte facro certamine nubes ea/ 
rum immolato tauro deo quem Myqden uocant extra territorium id abire.Alopecias cinis e murium 
capitibus caudif^ 8i totius muris emedatipraccipue fi ueneficio acciderit hacc iniuria.Item herinacei ci/ 
nis cum meile aut corium combuftu cum pice liquida.Oput quidem eius uftum per fe etiam cicatrici 
bus pilos reddit. Alopecias autem in ea curatione pra:parari oportet nouacula 6i finapi.Quidam ex ace 
to uti maluerunt.Quae de herinaceis dicuntur omnia tanto magis ualebunt in hyftrice.Lacertae quoqp 
ut diximus cobuftae cu radice recentis harundinis:qu:e ut una cremari poflit minutatim fieda eft, Itc^ 
myrteo oleo permixto cineres capillo^ defluuia continet.Efficacius uirides lacertae omnia eadem prae/ 
ftant.Etianum utilius admixto fale 3C adipe urfino dC cepa tufa.Quida denas uirides i.x,fexrariis olei ue 
teris difeoquunt contenti femel in menfe ungere»Pellium uiperinarum cinis alopecias celerrime explet. 
Item gallinarum fimu recens illitum.Corui ouum in aereo uafe permixtum illitugp derafo capite nigri 
Ciam capillis affert.Sed donec inarefcatioleum in ore habedum eft:ne 6C dentes fimul nigrefcant.Id^ in 
umbra faciendum eft:ne^ antetriduum abluendum. Alii fanguine cerebro eius utuntur cum uino ni/ 
gro. Alii excoquunt ipfum:& node concubia in plumbeum uas codunt. Aliqui alopecias catharide tri/ 
ca illinunt cum pice liquidamitro praeparata cute.Cauftica uis ea^eicauedum^ ne exulcerd alte • Poftea 
ad ulcera ida fada capita muriu & fel murium 6C fimu cum helleboro & pipere illini iubent.Lendes tol 
lunf adipe caninoruel anguibus in cibo fumptis anguillarum modoiaut uernatione earum qua exeuut 
pota.Porrigines felle ouillo cu creta cyniolia illita capiti donec larefcat. Capitis doloribus remedio funt 
coch!e:e:eae qax nudae inueniut nodum peradx ablato capite:& iis lapidea du ritia exem pta.Eft autem 
ea calculi latitudineiquae alligantundC minutae fronti illinutur tritae,ltcm eripum offa e capite uulturis 
adalligataiaut cerebrum cu oleo cedrino perundo capite di intus naribus illitis. Cornicis cerebrii codu 
in cibo fumptum uel noduae idem praeftat . Gallinaceuf^ fi inclufus abftineatur die ac node pari ledia 
eius qui doleat euulfis collo plumis circuligatif^ uel criftis.Muftellae cinis illitus. Surculus ex nido mi/ 
lui puluino fubiedus,Murina pellis cremata ex aceto illito cinere.Limacis inter duas orbitas inuetae oP 
ficulum per aurem cum ebore traiedum :uel in pellicula canina adalligatum qd remediu pluribus fem 
percp prodeft.Frado capiti aranei tela ex oleo 5C aceto impofita'non niu,uulncreTanato abfccdit.Haec 8C 
uulneribus toftrinarum fanguine fiftit.A cerebro uero profluentem anferis fanguis : aut anatis infufus 
adeps fiftir.Adepf^ earudem alitum cu rofaceo codus.Matutino pafcetis harundine caput peifum ma 
xime luna plena lineo panno adalligant capitis doloribus licio. Aut caera alba fronti illinunt;&: pilos ca/ 
ninos pano adalligat.Cerebru cornicis in cibo fumptum palpebras gignere dicitur . Oefypu cu myrrha 
calidum penicillo illitum. Idem pftare mufearum fimi quo^ murini cinerem aequis portioibus:ut efQ 
cacitCT dimidiu pondus denarii,pmittitur additis duabus fextis denarii fextiui ut oia hyfopo illinatur. 
Item murini catuli triti in uino uetere ad craffitudinem acopi.Pilos in iis incomodos euulfos renafei no 

p iii 






LIBER 

patitur fel hcrfnacei.Ouorum ftelliottis liqiior.Salamadras cinis • 0'n>s lacertae uiridis:ucl in ufno albo 
fole coadus ad craflitudine mellis i aereo uafe.Hirundmis pulloje cinis cum lade titymalli fpumaqp co/ 
chlearum .Glaucomata dicunt magi cerebro catuli feptem dieje emendari fpecillo demiiTo in dextram 
parte fi dexter oculus curetunin finiftram fi finifter.Aut felle recdi afionis.Nodua 5 i eft id genus maxi' 
mum:quibus pluma aurium emicat*Suffufionem oculope canino felle malebat g hyenx curari Appol' 
Ionius puraneus cu mellcjtem albugines oculo^.Murium capitu caudaru^ cinere ex meile iundis cla 
ritatem uifus reditui dicunt.Multo j magis gliris aut muris filueftris cinereraut aquilae cerebro ucl feb 
le.Cum attico meile cinis 8C adeps foricis combufti tritus.Lachrymofis oculis plurimum confert ftibi* 
Quod quid fit dicemus in metallis.Muftellac cinis fuffufionibus. Item lacertae hirudinis ue cerebrum. 
Quae etiam tritae codaeue fronti illitaeepiphoras fedant:fiueperfefiuecum polline fiueeum thure.Sic 
& folatis id eft fole correptis profunt.Viuas quo^ cremare;& cinerem cum meile cretico iungi cali 

gines utiliftimum eft.Iumentorum oculis membrana afpidis qua exuent cum adipe eiufde claritatem 
inundis faciuViperam uiuam in fidili nouo comburere addito foeniculi fucco ad cyathum unu Sf thu 
ris mana una at^ ita fuffufiones oculorum 8C caligines inungere utilifllmu eft . Medicametu id echion 
uocatur.Fit 8C collyrium uipera in olla putrefada uermiculif^ enatis cum croco tritis. Exuritur in olla 
cum fale quem lingendo claritatem oculopt confequuntur:& ftomachi totiuf^ corporis tempeftiuita 
tes.Hinc etiam fal pecori datur falubritatis caufa:&: in antidothu contra ferpentes additur.Et ad roride. 
Quidam 8C uiperis ututur in cibis.Primu omniu occifac ftatim falem in os addi iubent donec liquefeae 
humor quattuor digytopi menfura utrinop pr 2 ecifa:exempn% interaneis difcoquunr in aqua aut oleo 
fale anetho 8C oibus aut ftatim uefcunturraut a pane colligunt ut faepius utanf .Ius praeter fupradida pe 
diculos e toto corpore expellitiprurituf^ etiam femmae cutis.Effcdum oftendit dC per fe capitis uiperi 
ni cinis. Vtiliflime cibos inungunt.Item adeps uiperinus.De felle non audader fuaferim qua: peipiunt: 
quoniam ut fiio loco docuimusinon aliud eft ferpentium uenenu, Anguium adeps erugini mixtus'ru^ 

f )tas oculope partes fanat:6i membrant flue eaj^ fenedus uernatione exuta fi adfricetur claritatem ocu' 
orum facit.Vlulae quogp fel prsedicaf ad albugines fuffufiones caligines. Adeps fimihter ad claritatem 
Aquilaerquam diximuspullosadcontuendumfolemexpeririimixto felle cumcllc attico inunguntur 
nubeculx 6C caligationes 8C fuffufionefq? oculorum. Eadem uis in uulturino felle eft cum porri fucco 
& meile exiguo.Et item i gallinacei felle alligato ad argema:6C ad albugines ex aqua diluto.lte ad fuffu^ 
fiones oculorum maxime candidi gallinacei.Fimum quogj gallinaceo^ dutaxat rubru lufioris illinen,'* 
dum monftrant.Laudant 8i gallinae fel fed praecipue adipe contra puftulas in pupillis • Hos fcilicet eius 
rei gratia faginant. Adiuuat mirifice eruptas oculofie tuniculas aramixto fchifto & hematite Iapidibus. 
Fimum quo^ earum dutaxat candidum oleo in uerere corneif^ pyxidibus adferuatad pupillarum aP 
bugines.Qua in mentione fignificandum eft pauones fimum fuum reforbere tradi inuidentes holum 
utilitatibus. Accipiter decodus in rofaceo cfficaciflimus ad inundioes oium uitiojt putatur . Item fimi 
cius cinis cum attico melle.Laudatur 6i milui iecur.Fimu columba^ ex aceto ad aegilopas.Similiter 8C 
ad albugines 8i cicatrices.FeI anferinu fanguis anatii contufis ociilis ita ut poftea hyfopo & meile inun' 
gantur.Fel perdicia cum mellis xquo p6dere:per fe uero ad claritate.Dorcados Hippocratis ut putat au 
doritate adiicituriqd in argentea pyxide adferuari iubet.Oua perdicia in uafe aereo decoda cum meile; 
ulceribus oculo^ ^glaucomatis medent columba^ turtu^ palubium perdicum fanguis oculis cruo^ 
re fuffufis eximie prodeft.ln columbis mafcula: eff icaciorera putant. Vena aut fub ala ad hunc ufum in 
ciditunquonia fuo calore utilior eft.Sup imponi oportet fpleniu e meile decodumdanam^ fuccida ex 
oleo uino.Earudem auium fanguis nydilopas fanat.Et lecur ouium.Atqp ut in capris diximus effica 
cius fuIus.Decodo quo^ eius oculos abluere fuadent:6i medulla dolores numorefj illinunt. Bubo/ 
nis oculoru cinis collyrio mixtus claritate oculis facere promittif, Turturis fimum albugines extenuat. 
Item cochlea 5 ^ cinis,Fimum cenchridis accipitrum generis hancgra:ci faciur.Argema cx meile oibufg^ 
quae fupra feripta funt fanatur.Mel utiliftimum oculis in quo funt apes im mortuae.Oconiae pullu qui 
ederitrnegatur annis continuis lippiturus.Item qui draconis caput habeat.Huiuf^ adipe 6i meile cum 
oleo uetere incipientes caligines difeuti tradunt.Hirundinu pullos plena luna excaecannreftitutagR eaps 
acie capita comburunf.Cinere cum meile utunf ad claritatem dC dolores ac lippitudines 8C idus, Lacer 
tas quo^ pluribus modis ad oculoji remedia aftumunt.Alii enim uiridem includunt nouo fidili ac Ia 
pillos qui uocatur cenidiaiquae 8C inguinum tumoribus adalligari folentinoue fingulos fignis fignan' 
tes:& fingulos detrahunt per dies Nono emittunt lacertam.Lapillos feruat ad oculorum dolores. Alii 
terram fubfternunt lacertJe uiridi excecatxid: una in uitreo uafe annulos includunt ferro folido uel au 
rotcum recepifte uifum laceratam apparuerit per uitru emifta ea annulis contra lippitudinem utuntur. 
A*ii capitis cinere pro ftibio ad fcabritias.Quidam uiridem longo collo in fabulofis nafcente coburunt 
6C incipientem epiphoram inungunt.Et item galucomata.Muftellac etiam oculis pudum erucis aiunt 
uifum reuerti:eadem^ quse in lacertis 8i annulis faciunt . Serpentes oculii dextrum adalligatum cotra 
epiphoras prodeffe fi lerpens uiua dimitratur.Lachrymantibus fine fine oculis cinis ftellionis capitis cii 
ftibio eximie medef. Aranei mufeari reIa:6C praecipue fpelunca ipfa impofita fronti ad duo temporaiita 
ut a puero impube dC capiatur 6C imponaf.Nec is triduo fe oftendat ei cui medeatur ne ue alteruter nu' 
dis pedibus terram attingat his diebusimirabiliter epiphoras mederi dicunf. Albugines quoqi dicitur 
tollere inundione araneus candidus longifTimis ac tenuiftjmis pedibus contritus in oleo uetere . Sed is 



TRIGESIMVS 

etiam cuius crafrifiraum textu cfl: in contignatioibus fere adalfigatiis panno epiphoras fanare traditur, 
Scarabei utridis natura contuentiu uifum exacuir.Itagt gem ma^ fculptores contuitu eo^ acquiefcunt. 
Aures purgat fel pecudis cu meIle.Canini® laflis inftiliatio fedat dolorem.Grauitate adeps cum abPin/ 
thio QL oleo uetere.Item adeps anfennus»Quidam adneiut fuccu cepae 8C alii pari modo.Vtunf' 6C per fe 
ouis formicape.Na^ dc huic animali eft medicinaiconftatij urfos aegros hoc cibo fanari. Anferu quo^ 
& oium auium adeps praEparatunexcmptifqp ucnis oibus patina noua fidili operta i fole: fubdita aqua 
feruenti liquaf.Siccarurcg lienis faecis i ficlili nouo repofitus loco frigido minus putrefeitiaddito meile» 
Mariu cinis cu meile iftillatusiaut cu rofaceo decoflus auriu dolores fedat» Si aliquod aiai in aurem im 
traueritipeipuum remedium eft murinu fel aceto dilutu.Si aqua intraueritradeps anferinus cu cepae fuc 
co.Gliris detrafla pelleiintertinif^ exemptis decoquif meile in uaie nouo.Sed medici malut nardo de^ 
coqui uf^ ad tertiasiatgj ita alTeruariideindecu opus fit ftrigili tepefada ifunderc.Coftat deplorata auri 
um uicia eo remedio fanari. Aut fi terreni uermes adipe anferis decodi ifundanf.lte ex arboribus rubri 
cu oleo triti exulceratis 8i ruptis auribus pclare medenf’. Lacerti mueterati in os penddium addito fale 
cotufi 8i ab idu laefas aures fanat, Efficaci Ulme aut ferrugineas maculas habdes.Lineis etia per cauda di 
ftinde,Miilepeda:ab aliis centipeda aut multipeda didaiaial eft e uermibus terra: pilofum multis pedi^ 
bus arcuatim repens tadu^ contrahens fe:onifcon grseci uocat.-alii tilon.Efficaciter fanat auriii dolores 
in cortice punici mali decodii 8i porri fucco.Addunt & rofaceu dC in alteraaurem infundut» Illa autem 
qu;x noarcuarur fepagraeci uocantialii fcolopendra minore perniciofamgp.Cocleae quae funt in ufu ci-' 
bi cu myrrha aut thuris polline appofita:.Ite minutae & lade fraduris auriu illinunf cu melIc,Senedus 
fcrpeimu feruente tefla ufla inftillaf rofaceo ammixto contra oia quide uitia efficaxifed contra grauio/^ 
lentia peipue. Aut fi purulentae funt ex aceto.Melius cu felle caprino uel bubulo aut reftudinis marina» 
Vetuttior anno eadem mebrana nonjpdeftmec hymbre perfufa:ut aliqui putar.ltem aranei fanies cu ro 
faceoiaut per fe in lana uel cu croco, Auribus prodeff grillus cu fua terra effofus dC illitus.Magna audori 
tatem huic animal phibet Nigidius:maiore magiiquonia retro ambulet:terr% terebref.ftridat nodi' 
bus. Venaf eu formicre circuligatae capillo in cauerna eius coiedae efflato prius puluere ne fefe condatrSi 
ita formicae coplexu extrahif.Vdms gallinaceo^ mebrana q abiici folet iueterata 8i i uino trita auribus 
purulet is calida ifundif.Gallinajc quo^ adeps.E(t 8C quaeda pinguitudo blattae fi caput auellat,Hac tri 
tam una cu rofaceo auribus mirepdefle dicunr,Sed lana qua incluferint poft paulu extrahenda, Celerri 
me enim id pingue trafire in aiahfieriue uermiculu. Alii binas ternafue in oleo decodas efficaciflime au 
ribus mederi fcnbut:& tritas in linteolo imponi contufis,Hoc quo^ aial inter pudenda eft. Sedpp am 
miratione naturae prifeoru^ curam totum in hoc loco explicadum,Pluraeapi genera fecerunt. Molles 
quas 1 oleo decodas uerrucis efficaciter illini experti funt, Alte^^ genus milachrin appellauere circa mo/ 
las fere nafcens.Has capite detrado attritas lepras fanafle Mula pidon in exfplis rcliqueruuTertium 
genus 6i odoris tedio inuifum exacuta clune cu pifleleo fanare ulcera tradunt alias infanabilia.Strumas 
panos diebus,xxi.irapofitas:percufla:contufa:cacoethc:fcabiem:furunculof$ detradis pedibus 6t pen' 
nis,Nos haec ct auditu faflidimus . Athercule Diodorus 8i morbo regio & ortopnoicis reftitifle tradit 
cum refina 5i mella,Tantum poteflatis habet ars ea pro medicamento dandi quicqd uelit , HumanilTi' 
mi eorum cinerem crematorum referuandum ad hos ufus in corne^ pyxide cenfuere. Aut tritas clyftc' 
ribus infundendas ortopnoicis aut rheumaticis.Infixa uti^ corpori illitas extrahere conflat,Mel utiliP 
fimum auribus quo^ eft i quo apes emortuae funt. Parotidas comprimicolumbinu fterens uel perfe: 
uel cum farina hordeacea aut auenacea,Noduae^ cerebrum uel iecurcum oleo infufum auriculae auc 
parotidae.Multipedacum refinae parte tertia illita.Grilli fiue illiti fiue adalligati. At reliqua morborum 
genera medicinafcp ex iifdem animalibus aut eiufdem generis fequenti dicemus uolumine» 

CAII PLYNIl SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER. XXX. PRAEFATIO, 

De origine magicae artis:quando 6C a quibus coeperit;6C a quibus celebrata fuerit: 8C reliquae 
ex animalibus medicinre. CA. I» 

AGICAS VANITATES SAEPIVS QVIDEM ANTECEDEN/ 
tis operis parte ubieugp caufae locuf^ pofcebat:coarguimus. Detegemus 
etiam nunc in paucis.Tamen res digna eft de qua plura dicanf ue! eo ipfo 
quo fraudulentiftima artium piurimu in toto terrarum orbe plurimif^ 
faeculis ualuit.Audoritatem ei maximam fuifle nemo mireruriquando/ 
quidem fola artium tres alias imperiofiflimas humanae mentis comple/ 
xa in unam fe redegit . Nata primum e medicina nemo dubitat: ac fpecie 
falutariirrepfifteuelutaltiorem fandiorem^ q medicinam itablandifli 
mis denderatiffimif^ promiflis addidiflet unes religicnis:ad quas maxi 
me etianum caligat humanum genus.At^ ut hoc quogp fuggeflerit mi/ 
fcuifle artes mathematicas nullo non auido futura de fde fciendi : atq? ea 
e caelo ueriffime peti credente.Ita pofeflis hominum fenfibus triplici uin 
culo in tantum faftigii adoleuit:ut hodie^ etia in magna parte gentium 

P uii 




UBER 

pfaeualcattSi iti orfeiiW regam regibus impcrer.Sine dubio illic orM iti perfide a Zoroafire at inter au/ 
dtores conuenir . Sed urrum unus hic rantum fuerit: an poflea 8C alius non fatis confiat* Eudoxus qui 
inter fapientiae fedas clariflimam utiliiTimam^ eam intcliigi uoIuit,Zoroafirem hunc fex milibus an 
norum ante platonis mortem fuifleprodidit.Sic&arifioteles. Hermippusqui de tota ea arte diligen/i 
tifiirae fcribit:5iuities centum milia uerfuum a Zoroafire condita indicibus quo<j uoluminumeius 
pofitis e>:pIanauit.Etiam pratceptorem a quo infiitutum diceret tradidit Agonacem.lpfum uero quin 
que milibus annorum ante troianum bellum fuifie» Mirum hoc in primis:durafie memoriam arte^ 
tam longo xoo com mentariis non incredentibustpraeterea nec claris nec continuis fuccefllonibus cu « 
ftoditam.Ifios enim quif^ communi auditu faltem cognitos habet:qui foli cognominantur.Apufco/' 
rum6iZaratum’medos:b.ibylonium(jiMarmaridium:&arabc.Hippocum taiTirium uero Zarmo' 
ccnidamrquorum nulla extant monumenta maxime tamen mirum efi in bello troiano rantum de ea 
arte filentium fuifie Homerortantumqi operis ex eadem in Vlyxis erroribusiadeo ut totum opus non 
aliunde confiet«Siquidcm Protea 8i firenii cantus apud eum no aliter intelligi uoIut.Circem utigi dC in 
feroru euocatione folum hac agi.NIec pofiea quifq dixit.quona modo ueniflt t tclmefum religiofifiima 
urbem quando tranfilifletgi ad thcilalas urbes:quarum cognomen diu oprinuit in nofiro orbe aliena: 
gentis.Troianis ita^ temporibus quom Chironis medicinis contenta elTet folo Marte fulminante, Mi 
ror equidf illis populis fama eius in tantu adhsefifie ut Menander quo^ litrerag: fubtiliratibus peritus 
in eadem telmefo genitus theflalam cognominaritfabulam complexa ambages foeminap^ detrahentP 
um lunam.Orphea putarem e propinquo primum intuliflead uicinas ufqp fuperfiitiones ac medicina: 
profe>fium:fi non ex perfis efiet uis tota:in thraciacp magice delata fuilIet.Primus q«extet:ut equide 
uenio com metatus de ea erat Hofthanes.Xerfen regem perfaru bello:quod is grxciae itulit comitatus: 
ac uelut femina artis portentofa: afperfifle obiter interfecfio quacu^ comeauerat mundo,Diligentiores 
paulo ante hunc ponut Zoroafirena alium proconefium.Quod certum efiihic maxime Hofthanes ad 
rabiem non auidiratem modo fcientiae cius graecopt populos egit.Quanq animaduertam fumma litte 
rarum claritate gIoria<j ex ea fcientia antiqtus &: pene femp petita, Cerre pythagoras.Empedocles:De/ 
mocrirus:Plato ad hanc difccndam nauigauere:exiliis uerius q peregrinationibus fufceptis,Hanc reuee 
fi prxdicaucreihanc in archanis habuere.Democritus Appollonicen Captidene 8i Dardanum e phoeni 
ce illufirauit uoluminibus Dardani e fepulthro eius peritis:fuis uero ex difciplina eoru editis . Qua: re' 
cepta ab aliis hominum atqp tranfifleper memoriam atque ac nihil in uira mirandum efi,ln rantum fp 
des ifiis fif^ omne deefi:adeo ut ii qui ccerera de uiro illo probant hxc opera efie inficif efi,Sed frufira« 
Hunc enim maxime affixi fie animis eam dulcedinem c6ftat,Pleru^ miraculi & hoc pariter utraf^ ar/ 
tescffioruifle:medicinamdico:magicemq!:eadcmaetateillam Hippocratc:hanc Democrito illufiran' 
tibus circa peloponnefiacum graecia: bellum: quod gefium efia trecenrefimo urbis nofireanno.Eft 
alia magice fadio a Mofe etiamnum &!iotapapelaiudxispcndcns:(ed multis milibus annoru pefiZo' 
roafirem.Tanto recentioreficypria,N5 lenem & Alexandri magni temporibus audloritatcm addidit 
profeffionefecudus Hofthanes comitatu eius exornatus.Plane^ quod nemo dubitet orbem terrarum 
peragrauir,Extant itaij 8i apud italas gentes ueftigia eius in.xii,tabulis nofiris aliiPgp argumentis : qux 
priori uolumine cxpoiui.Dc.lvii.dcmum anno urbis Cn.Cornelio LcntuIo.P.Licinio Crafib conf.fena 
tufconfulrum faifium eft:nehomo immolaref:pala^ in tempus filuit facriprodigiofi celebratio, Galli 
as uti^ pofiedit 8i quidem ad nofiram memoria.Na^ tiberi Catfaris principatus fufiulir druidas eo^: 
6i hoc genus uatum mcdicoruqi.Quid ipfecgo hac memore artem occeanum quoqi rranfg!eflam:8^ 
ad natura: inane peruedtam in britanniam:quae hodie eam attonite celebrat tamis cerimoniis:ut dedif 
(e perfis uideri pofiit. Adeo in toto m undo confenfere qq difiordi 8C fibi ignoto,No fatis teftimari pro' 
defi quarum romanis debeatur:qui fuftulere moftra:in quibus hominem occidere religiofifijmu erat: 
mandi uero etiam faluberrimum,Vt narrauit Hofthanes:fpccies eius plurcs funt. 

Vituperatio Neronis Caefaris, CA. II, 

An^ 8C ex aq fphsris 6C ex aere 8i fiellis 8C lucernis ac peluibus fecuribuf^ multis aliis mo' 
n dis diuina,pmittit:pra:terea umbrajiiiferoru^ colloquia , Qux omnia xtate nofira princeps 
Nero uana falfa^ coperit,Quippe nocitharx tragici^ catus libido illi maior fuit. Fortuna re' 
rum humanari fum ma geftiete in^fundis animi uitiisipnmu^ imperare diis cocupiuinnec quicq ge' 
nerofius noluit.Nemo unq ulli artium ualidius fauir,Ad haec non opes illi defuere: no uires: no difcedi 
ingeniu^alia^ non patiente mudo.Imrnenfum & indubitatu exemplu efi falfa: artis qua dereliquir.Ne' 
ro utin^ inferos potius 8C quofeu^ de fufpitionibus fuis deos c5fuluiflet q lupanaribus at^ ^ftitutis 
mandafiet inqfiriones eas.Nulla^fedto facra barbari licet fericp riparus non mitiora q cogitationes eius 
fuiflent.Saeuius fic nos repleuit umbris. Sunt qdam magis hfugia ueluti lentigine habentibus non obfe 
qui numina ut cerni no poflint.Forte hoc in illodNihil membris defuit.Na dies eligere cerros liberum 
erat.Pecudcs uero qbus non nifi ater colos eer:facile,Na hominem immolare etiam gratiffimum, Ma' 
gus ad eu Tiridates uenerat:armeniacu de fe triuphu affercs:& ideo^uintiis grauis, Nauigare noluerat: 
quoniam expuere in mariaialiifij mortalium necefllratibus uiolare naturam eam fas non putant. Ma' 
gos fecum adduxerat.Magicis etiam caenis eum initiauerat.Non tamen cum regnum ei daret hanc ab 
eo accipere artem ualuit.Proindeautemitapfuafura firinteftabilem irritaminancefle:habente tamen 
quafda ueritatis umbrasifed i iis ueneficas artes pollere:no magicasiQuserat aliqs q ftnt mentiri ueteres 



TRIGESIMVS 

magf camadolefc^iitibastiobisaffus.AppiongrammaticKartis prodiderit tyliocephalia haerbam: 
quae in aegypto uocaretur ofirires diuina 8C contra oia ucnefici3,Sed fi ea erueretur:ftatim cum q eruif^ 
fer:mori,Se< 5 euocafle umbras ad percontandum.Homerus qua patria quibuf$ parentibus ganitus 
eflet.Non tamen aufus profiteri quid fibi refpondifle diceret. 

Oe talpis 8C reliqux medicinaeper morbos digeftae in animaIibus:quorum gene/ 
ra placida funt aut fera* CA« llf« 

Eculiarcuanitatisfirargumentum:q.animaIiumcun(3oKtaIpasmaximemiratur:tot mo/- 
p dis a rerum natura danatas caecitatis perpeture tenebris erianum aliis defoilas fepulnfq; fimi> 

les.NuIlis a;quae credunt exf is.NuIIu religionis cappacius iudicant animal . Vt fi quis cor eius 
recens palpitanfj deuorarit diuinationis 8i re^ efficiendage euentus pmittant.Dentae talpa: uiuar axe/ 
pto fanari dentium dolores adalligato affirinat.Caetero ex eo animalVpIacita eo^ fuis reddemus locis. 
Nec quicq probabilius inuenietur q muris aranei raorfibus aduerfari eosiquonia 6i terram utdiximus 
orbitis deprelTam auerfatur.Gete|i dentium doloribus(utiidemnarrant)medetur canu qui rabiem 
prjeferunticapitum crematog: cinis fine carnibus inftillatus ex oleo cyprio per aure cuius e parte dole/ 
ant. Caninus dens finifier maximus circufcarificato eo qui doleat:aut draconis os e fpina.Ite enydridis, 
Eft autem ferpens mafculusSCalbus.Huius maximo dente circufcarificant. At in fuperiore dolore du/ 
os fuperiores adalligantie diuerfo infcriores.Huius adipe punguntur qui crocodilum captant . Dentes 
fcarificant 8i offibus laccrtre e fronte luna plena exeptis:ita ne terram attingat.CoIluut caninis dentibus 
decodis in uino ad dimidias ptcs.Cmis eop: pueros tarde detides adiuuat cii mclle.Fit eode mo & deti 
friciu e caninis.ddibus.Cinis c munno fimo iditusiuel iecur lacerta^,' aiidu.Anguinu cor fi mordeatur 
aut aliigef efficax habef.Suntij iter eos q mure bis in mefeiubear madiidolortfgi ira caueri. Vermes te 
reni dccodi in oleo infufiqi aunculse: cuius c parte doleant praedant leuamentu • Eorudem cinis exefis 
detibus conicdus ex facili cadere eos ccgit.lntegros dolentes illitus iuuat.Coburi aute oportet in tefta. 
Profunt 8C cum mori radice in aceto fcyllite decodi ita ut coluantur dentes.Is quoqi uermiculus qui in 
haerba qua: Veneris labrum appellatur inueniturxauis dentium inditus mire prodeft. Na erucx bralll 
CSC eius contadu cadunt.Et e malua cimices infunduntur auribus cu rofaceo. Arenula quae inueniun/ 
tur in cornibus cochlearum cauis dentium indita: ftatim liberant dolore,Coclea 5 i inanium cinis cum 
mura gingiuis prodeffiSerpetis cum fale in olla exufia: cinis cum rofaceo in cotrariam alirem infufus. 
Anguinse uernationis mebrana cum oleo tsedseq! refina calcfada & auri alterutri infufa. Adiiciunt aliq 
thus & rofaceum. Eadem ^ cauis indita ut fine moledia cadant prarftat; Vanum efle arbitror canis or*' 
tu angues cauda mebranam exuererquoniam neutru in italia uifum eft.Multo^ minus credibile 1 te/ 
pidis regionibus tam fero exui.Hanc aut uel inueteratam cum caera cellerrime dentes euellere tradut. 
Et dens anguiu alligatus dolores minuit.Sunt qui di araneum animal ipfum finiftra manu captu tn'/ 
tuqi in rofaceo:&: in aurem infufum cuius a parte dolfat prodefle arbiti etur.Ofliculis gaIlln35^ in parie 
te feruatis fiftula falua adado dente uel gingiua fcanficata proiedoq! ofTiculo ftatim dolorem abire tra 
dunt.lte fimo corui lana adalligatoiuel pafie^ cum oleo calefado 8c jjxima: auriculse infulo pruritum 
qde itolerabile facit.Et ideo utilius eft pafleris pulloj: farmentis crematop: cinerem ex aceto infricare» 
Oris fapore emedari affirmant murino cinere cum meile fi fricctur dentes. Admifcent qdam marathri 
radices.Penna uulturis fi fcalpantur dentes acidum halitum faciunt.Hocidem hiftricis penna fecifle ad 
firmitatem pertinet.Lingux ulcera 8i labrop: hirudines in mulfo decoda: limat, Adeps anferis aut gal/ 
lina: rimas.Oerypum cum galla araneo^ telae candidx:& quae in trabibus paruse texuntur.Si ferucn/ 
tia os intus exulleritdade canino ftatim fanabitur.Maculas in facie.Oefypum cu meile corfico quod af 
perimu habetur extenuat.ltera Icobem cutis in facie cum rofaceo impolitum uellere.Quidam 8i buty 
rum addunt.Si uero uitiligincs:fint:fel caninum prius acu copundas . Liuentia 8C fogillata pulmones 
arietum pecudu^ in tenues confedi mebranas & calidi impofiti : uel columbinum fimum, Cutem in 
facie adeps anferis uel gallina: cufiodit.Lichenas 8i murino fimo ex aceto illinunt:& cinere herinacei ex 
oleo.In hac curatione prius nitro ex aceto faciem foueri praecipiunt .Tollit ex facie uiria 8C coclearum 
qua: latae 8i miniuae paflim inueniuntur cum meile cinis.Omnium quidem coclearum cinis fpilTat cal 
facit fmegtica ui.Et ideo caudicis comm ifcctur pforifqi 8i lepris di lentigini illinitur.Inucnio & formi/ 
cas herculaneas appellatas quibus tritis adiedo fale exiguo talia uitia fanentur, Buprefiis animal eft ra/ 
rum in italiaifimillimum fcarabeo longipedi.Fallit inter haerbas bouem maximeiunde di nomen inuc 
nitrdeuocatumij tado felle ita inflamatiut rumpat.Haec cum hircino feuo lichenas illita ex facie tollic 
fmedica: ui ut fupra didum e.VuIrurinus fanguis cum chameleonis albaeiqua haerbam efle diximus; 
radice & cedria tritus contentufgibraflica lepras fanat. Ite pedes locufta^cu leuo hircino triti. Varos 
adeps gallinaceus cu cepa tritus & fubadus.Vtilifliraum di in facie faepe mei in quo apes fint emortuar. 
Praecipue tamen faciem purgat ar^ erugat cygni adeps, Stygmata delentur columbino fimo ex ace/ 
to .Grauedinem inucnio finirirfi quis nare murinas ofculetur.Vua di faucium dolor mitigatur fimo 
agnorum priufq haerbam guftauerit in umbra arefado.Vua fucco cochleae acu tranftofla: lilitarut co/ 
chlea ipfa in fumo fufpendarur: Hirundinum cinere cum meile, Sic& tonfillis fuccurritur . Tonfil/ 
las di fauces ladis ouilli gargarizatio adiuuat,Multipeda trita,Fimum columbinum cum paflb garga' 
rizatii etiam cum ficoarida ac nitro impofitura extra afperitatem faucium di diftillationes leniunt. Co/ 
chleae coq debent in lade: deptog) tantum terreno conteri; di in paflb dari potui. Sunt qui aftypaieicas 




LIBER 

cfficacifrimas putcnt:8f in iis Tmegma ea 5 ^.Lenlt & gryllus infricatus.Aut fi quis manibus gbus cu con 
triueritirofillas attingat. Anginis ftlle anferino cum elaterio & meile citiiTime fuccurritur.Cerebro no/ 
duae cinere hirundinis ex aqua calida poto.Huius medicina audor eft Ouidius poeta.Sed efficariores 
ad 013 qua ex hirundinibus monflranf:puIIi filueftriu.Figura nidope eos deprehendit.Multo tame cf' 
ficaciffime riparia^ pulli.Ira uocant in ripa^ cauis nidificates.Sunt multi qui cuiufcu^ hirudinis pullu 
edendu cenfenttut toto anno no metuatur id malu.Srtangulatos cum fanguine coburunt in uafe:&: ci^ 
nerem cum pane aut potu danr.Quidam & muftella cineres pari modo amifcent.Sic 8C ad ftruma re/ 
media.Dant & comitialibus quottidie potujn falequocp feruara hirundines ad angina una drachma 
bibuntur, Cui malo & nidus earum mederi dicitur potus.Millepedam illini anginis eflficacifllmu pu/ 
tant.AliUXxi.tritas in aqua mulfa hemina dari per harundineiquonia detibus radis nihil profunt.Tra 
dut 6C mure cum uerbenaca excodumifi bibatur is liquoriremedio efle.Et corrigia caninam ter collo 
Circudatam.Fimu columbinu uino & oleo pmixtu.Ceruiris neruis & opyflhotonoex milui nido fur/ 
culis uitfs adalligatus auxiliari dicitur . Strumis exulceratis muflella fanguis.Ipfa decoda in uino: non 
tamen fedis admouetur . Aiunt 8i in cibo fumprum idem efficere • Vel cineri eius farmentis combu/ 
fta mifcetur axungia.Lacertus uiridis adalligatur.Poft dies.xxx, oportet alium adalligari.Quidam cor 
cius in argenteo uafculo feruanr,Ad fceminarum ftrumas ueteres cochlea cu tefta fua tufa illinuntur: 
maxime qua frutetis adharent.Ite cinis arpidu cu feuo taurino iponitur. Anguinus adeps mixtus oleo 
Item anguiia cinis ex oleo illitus:uel cum cara.EdifTc quoq? eos medios abfcifis utrinqi extremis artU'' 
bus aduerfus ftrumas prodeft.Vel cinere bibiflc in nouo fidili ira crematorum»Efficacius multo inter 
duas orbitas occiforurn.Et gryllum illinirecum fua terra defofTum fuadent.ltefimu colubap; per fefe; 
uel cu farina hordeacearuelauenacea ex aceto.Talpa cinere ex meile illinere, alii iecur eiufde cotritil iter 
manus illinunt:& triduo noabIuunr,Dextrum quoqi pede eius remedio efle ftrumis affirmant. Alii p-' 
ciduntcaput:& cum terra a talpis excitata rufum digerunt in paftillos pyxide ftagnea:& utunturadoia 
qua intumefcunt:8£ qua apoftemara uocantrqua^ in ceruice funr.Vefcicp fuilla tunc uetant.Tauri uo 
canf fcarabei terreftres,Rircino fimilestnome cornicula dedefiAIii pediculos terra uocat. Ab iis quo^ 
terram egcftam illinunt ftrumis dC fimilibus uitiis:& podagris Triduo noabluuntrprodeftgi hac me/ 
dicina in annu.Omniai^ hisafcnbunt qua nos in gryllis retuIlimus.Quidam & a formicis terra ege/ 
fta fic utuntur. Alii uermes terrenos totidem quot funtftrumaadalligannparirer^ cum iis arefeunt, 
Alii uiperam circa canis ortu circunciduntiut dicimus.Dcin mediam coburunt, Deinde cinerem eum 
dant bibendum ter feptenis diebus quantum prahenditur ternis digytis.Si ftrumis medentur, Aliqui 
uero circunligant eas linotquo praligata infra caput uipera pependeratidoncc exanimai erur.Et mille/' 
pedis utUntur addita refina terebinthina parte quarta.Quo medicamento omnia apoftemara curari 
iubent.Humeri doloribus muftella cinis cum cara medetur.Nefint mala hirfuta formicarum oua 
pueris infricata pftant. Item mangonibus ut lanugo rardior fit pubefcentiu fanguine e tefticulis agnopi 
qui caftranf.Qui euulfis pilis illirus 8C cotra uirus proficir.Pracordia uocamus uno nomine exta in ho 
mine:quorum dolore cuiufcu^ partis fi catulus ladlens admoueaf:apprimaturq! iis partibus:trafire 
in eu morbus diciturqi.Id^ exenterato perfufoqi uino deprehendi uitiato uifcere illo qd” doluerit hois 
& obrui,aliis religio elt.Si quoqi quos melithcos uocamus:ftomachi dolorem fedant applicat fapius, 
Tranfire^ morbos agritudineeop^intelligit:pIeruqp&: morte.Pulmonil uitiis medentur & mures: 
maxime africani detradla cute in oleo 8i fale decodlitarq; in cibo fumpti.Eade res & purulentis uel erue 
tis excreationibus medef.Pracipue uero cochleap^ cibus ftomacho.ln qua eas fubfcruefirri itadlo cor/ 
pore earum oportettmox in pruna torreri nihil additotatqi ita e uino garo^ fumiiptcecipue africanas. 
Nuper hoc compertum plurimisprodefle.ldquo^obferuatiutnumeroimparifumant. Virus tame 
earum grauiratem halitus facit.Profunt 8i fanguinem excreantibus dempta tefta ti itx aquae potu.Lau 
datifllmae ex iis olitanae.Ex iis olitanaeaftypaleicaetSiculae modiceiquonia magnitudo duras facit:& fi 
ne fucco,BaIearicae quas cauaticas uocanttquonia in fpeluncis nafcuntur, Laudata: & ex infulis caprea/ 
ru.Nullae carum autem cibis grataeineg? ueteres:ne^ recentcs.Fluuiatiles 3i albce uirus habentinecnon 
filueftresiftomacho inutilesialuum foluunt.Item omnes minutar.Contra marinae ftomacho utiliores 
EfficacilTimae tamen in dolore ftomachi.Laudatiorestradunturrqucecun^uiuae cum aceto deuora/ 
tae.Praeterea funt quae aceratae uocantur late multifaria nafcenteside quape ufu fuis dicemus locis. Gal/ 
linaceorum uenrris mebrana inueterata& infperfa potioni diftillatioes petftoris & humida tuUimruel 
xeces tofta lenit.Cocleae crudae tritae cu aquae tepidae cyathis tribus fi forbeatuntuflim fedant. Diftilla-' 
tiones fedat canina cutis cuilibet digyto circudata,lurepdicu ftomachus rccreat.locinepe doloribus 
medet muftella filueftris f cibo fumpra uel locincra eius.lte uipera porcelli mo inaffata Sulpiriofis mul 
tipedae ita ut ter fepeenae in attico meile diluanf p harundinc bibant.Omnc.n.uas eape nigrefeit co' 
taftu.Quida torrent ex iis fextariu in patina donec candidae fiant cxcoquur.Tunc mei imifcent.Alii ce/ 
tipeda nccant:& ex aqua calida dari iubent, Cochleae in cibos iis quos linquit animus:aut quop^ aliena/ 
tur mensiaut gbus uertigines fiunt:ex pafli cyathis tribus fingulae contritae cu fua tefta 6i calefa^lx in 
potu datae diebus plurimu noue. Aliqui lingulas prima die dedere:fequcti binasrtertio ternas : quarto 
duas gnto una.Sic & fufpiria emendant& uomicas.Bfle animal locuftac fimile fine penis:quod troxa/ 
Iis graece uocatur:!atinu nomen no habet. Aliqui arbitratur audores nec pauciores hoc elle quod gryP 
Ius uocef«£x iis mginti torteri iubent:ac bibi emulfa contra ortopnoneas : fanguinem^ expuencibus. 






TRIGESIMVS 

Eft qui cochleis illotis quibufdam protf opu infundat:uel marinam aquam ita decoquat : K in cibo fu^ 
tnat:aut H tritae cum tertis fuis fumantur cum protropo.Sic6<: tuff: medentur ac uomicas priuatim fa^ 
nant meile in quo apes fint emortuac.Sanguinem reiicientibus pulmo uulturinus uitigineis lignis com 
burtusadiedo flore mali punicicxpartedimidia.ltemcotoneo^ liliorumcjiifdem portionibus por 
tus mane atqi uefperi e uino fi febris abfif«Sin minus:ex aqua i aqua cotonea decoda funt • Pecudis lyen 
recens magicis praeceptis fupcr dolentem lyencm extendirur:diccnte eo qui medeaturdyeni (e remedi 
um facerc.Poft hccc iubent eu in pariete dormitorii eius teirtoue includi & obfignari annulo tennoui^ 
cfq? carme dici*Caninu$ fi uiuenti exprimatur &: in cibo iumatuniiberat eo uitiOiQuidam receti fuper 
illigant.AIii duo^ deoje catuli ex aceto fcvllitico dant ignoranti fehuei herinacei lyenem.ltem cochlea 
ru cinerem cum femine lini urticae adaito meile donet perfaner.Eliberat & lacerta uiridis eo dolore 
oiua in olla ante cubiculum dormitorii eius cui medetur fufpeia:ut egredies reuerref^ attingat manu. 
Cinis e capite bubonis cum unguento,Mel \ quo apes funt emortuae. Araneus & maxime qui lycos uo 
carur.Vpupae cor.ln lateris doloribus laudatur QC coclearum cinis in ptifana decodtaruiquae per fe iP 
linuntu , Cinis rabiofi caluarirc cinis potioni infpergif.Lumbo^i dolori ftellio trafmarinus capite abla 
to & inteftinus decoertus in uino cum papaueris nigri denarii pSdere dimidio eo fucco bibitur.Lacertae 
uirides decifis pedibus & capite in cibo fumuntur.Cochleae tres contritae cum tertis fuis at^ in uino dc 
co<rtae cum piperis granis.xv’. Aquilae pedes uellunt in aduerfum a fuffragtneta:ut dexter dexterae partis 
doloribus adalligetur:finirter leurc.Multipcda quo^ qua oniTcon appellauimus medetur denarii pon/ 
dere ex cyathis duobus pota,Verme terraneam catillo ligneo antefiflo & ferreo uindto ipofitum aqua 
excepta pfundere defodere unde effoderis magi iubentrmox aqua bibere catillo:mire id prodeffe if/" 
chiadiciiaffirmantes.Dyfentericos recreat fbemina pecudu decodta cu lini femine aqua pota.Cafeus ouil 
Ius uetus.Scuum ouium decotrtum in uino auftero,Hoc & ileo medef.Et tuffi uereri.Dyfentericis rtel 
lio tranfmarinus ablatis ireftinis & capite pedibuf^ accute decodufqi & i cibo fu mptus. Cochleae duae 
cu ouo utra^ cu putamine c6trita:at^ in uafe nouo addito fale & pafli cyathis duobustaut palmarum 
fucco & aquae cyathis tribus fubferuefatrtis & in potu datis,Profunt & coburtac ut cinis eagi bibatur in 
uino addito refinaemomento.Cochleaenudre de quibus diximus in africa maxime inueniunturtutilif 
fi mae dyfentericis. Quinae coburtae cu denarii podere dimidii acacise,Exg! eo cinere danf coclearia bi> 
na in uino myrtiteraut quolibet aurtero cu pari mo calidae.Quida oibus africanis ita utuntur. Alii toti> 
de afcicanasiuel latas infundut potius. Et fi maior Audio fit addunt acacia fabre magnitudine.Senedus 
anguiu dyfentericac & renafmis in ftagneo uafe decoqtur cum rofaceo.Vel fi in malo cum ftagno iliinit 
tur.lus e gallinaceo iiide medctur:fed ueteris gallinacei uehementius.Salfum ius aluum cit . Mebrana 
gallinape torta data i oleo ac fale coeliacorum dolores mulcet. Abrtincre aure frugibus ante & gallina 
& hominem oporret.Fimum columbinum tortum potumgi.Caro palumbi in aceto decoda dyfente 
ricis coeliacis medetur.Turdus inaffarus cum myrti baccis dyfentericis.Item mcrulae.Item medetur 
mei in quo fint imorture apes decodum.Grauiflimum uitium.lIeosappellatur.Huicrefirtiaiunx di> 
fcerpti uefperrilionis fanguinc.Eriam illito uentre fubuenire.Refirtit & cochlea ficut diximus in fufpP 
riofis temperata,Irem cinis carum qure uiuac cremarre finr porus ex uino auftero.Gallinaceorum iecur 
affiim cumuentriculi membranatqureabiici folctinueteratatammixto papaueris l'ucco,Alii recentem 
torrent ex uino bibendam«Ius perdicum & per fe uentriculus contritus ex uino nigro.ltem palumbus 
ferus 6^ e pofca decodus,Lyen pecudis tortus in fimo tritus,Fimum columbinum cum meile illitu. 
Oflifragiuenrerarcfadus^ porus iis qui cibos non conficiunt utiliffimus:uel fi manu tantum reneat 
capientes cibum.Quidamij adalligant ex hac caufa fed continuare non debent.Maciem enim facit . Si 
ftit anatum mafcularum fanguineis.Inflationem difcutit coclearum cibus,Tormina fanat lyen ouium 
lortusratqieuino potus.Palumbus ferus ex pofca dccodus.Apodes ex uino.Cinis ibidis fine pennis cre 
matre poius.Quod prreterea traditur in torminibus.Mirum ert ante appofita uenrri ttanfire morbu: 
anatem^ emori.TorminadC melk curantur in quo fune apes immortux decodo.Coli uitium effica'' 
liffimeunatur ab aue galerita arta in cibofumpta.Quidam in uafenouocum plumis exuri iubentreo' 
teri^ in cinerem :bibi^ ex aqua codum cochlearibus ternis per quatriduum, Quidam cor eius adalli^ 
gari foeminuAlii recenf^ tepenf^ adhuc deuorari.ConfuIaris arpernatum domus efl:in qua alter e fra 
tribus colo liberatus eftaue hacin cibo fumpta:& corde eius in armilla aurea i'cIufo:alterfacrificio quo 
dam fado crudis larerculis ad formam caminuar^ ut facrum peradum erat obftrudo facello. Vnum 
ert ortifragointertinum mirabili natura omnia deuorataconficientuHuius partem extremam adalh> 
gatam prodefle contra colu conftat.Sicut oculi interraneorum morbirde quibus mirum proditur, Si 
catuli prius q uideant applicenf triduo ftomacho maxime ac pedori:& ex ore regri fudum ladis acci' 
pianritranfire uim morbirportremo examinariidifledif^ pala fieri segri caufas. Mori &L humari debe/ 
re eos obrutos terra.Magi quidem uefpertilionis fanguine conrado uentre in torum annu caueri dolo 
rem tradunr,Aut in dolore fiquis aquam per pedes fluentem haurirefuftinear.Murinofimocotra cal 
culos illinire uentrem prodeft,Herinacei carnem iucudam efle aiuntifi capite percuflb uno idu imerfi/ 
ciatur prius in fe urinam reddat, Eos q carne ederint rtrangurias morbu cotrahere minime pofle. Hsec 
uero ad hunc modii occifa ftillicidia ueficae emcndat.Item fuffituscx eodem.Quod fi urinam in fe red 
diderintreos q carne ederintrrtrangurisemorbu contrahere traditur.lubent &: uermes terrenos bibi ex 
uino aut paflo ad com uniedos calcuIos:uel cochleas decodas uti fufpiriofis.Eafde exeptis tertis tntif^ 



LIBER 

tres in uini cyathis bibirfeqocnti die duasttertia die unamtut Hillicidia urine emendent.Tenarum uero 
inanium cinere ad calculos pelledos.Item hydri lecur bibuVel cinere feorpionu aut pane fumi. Vel fiqs 
cum locufta edir.Lapillos qui in gallinaceop^ uefica:aucin palubium uentriculo inuenianf conteri & po 
tioni infpergi.Ire membrana e uentriculo gallinacei aridam:uel fi reces fit tofta.Fimii quo^ palubium 
in faba fumi cotra calculos di alias difficultates uefiC£c*Similiter pluma^ cinerem palubinum ferorum 
ex aceto muIfo.Et intoftino 5 ^ ex iis cinere cochlearibus tribus e nido hirudinum.Grillutn dilutu aqua 
calida.Oflifragi uentre arefadu.Turturis fimu fmulfo decodum :uel ipfius decodae ius. Turdos quo^ 
cdifle cu baccis myrti prodeft urinse.Cicadas toftas in patellis.Millepeda onifeon bibifle: & i ueficx do 
loribus decodum agninoji pedu. Aluum cit & gallinaceoje decodu ius: & acria mollit.Cit 8i hirundi 
num fimu adiedo meile fubditu,Sedis uiriis efficaciflima funt oefipum.Quida adiiciunt pompholige 
& rofaceum.Canini capitis cinis feneda ferpentis ex aceto fi rhagades fint . Cinis fimi canini candidi cu 
tofaceo. Aiunt^ inuenru Aefculapii ee:Et eodem uerrucas efficacilTime tolli.Murinifimi cinis . Adeps 
cygni.Adeps bouis.Procidentia aIui.Succus cochleap^ pundis euocatus illita depellit.Atrritis medetur 
cinis muris filuatici cum meile uel herinacei uel uefpertilionis.Et anferinus cum cerebro 8C alumine 8C 
oefipo.Finium columbinum cu melle.Condylomaris priuatim araneus dempto capite pedibuf^ infri 
catus.Ne acria perurant adeps anferinus cum exra punica caerufa rofaceo. Adeps cygni.Hatc & hemor/ 
rhoidas fanare dicuntur Hchiadicis cochleas crudas tritas cum uino amineo & pipere potu prodeiTe di> 
cunr«Lacertam uiridem in cibo ablatis pedibus interaneis capire.Sic ftellionem adiedis huic papaue 
ris nigri obolis tribus.Ruptis conuulfis fel ouium cum lade mulierum . Verendop^ formicationibns 
uerrucif^ medetur arietini pulmonis inaflati fanies.Caetens uitiis uellerum eius uel fordidorum cinis 
ex aqua.Seuum ex omento pecudis & praecipue a renibus am mixro cinere pumicis ex fale.Lana fuccida 
ex aqua frigida.Carnes pecudis cobuft^ ex aqua.Mulae ungularum cinis.Dentis caballini corufi farina 
infperfa.Teftibus uero farina ex oifibus canini capitis fine carne tufis.Si decidat teftium alter : fpumam 
cochlearum illitam remedio efle tradunr.Tetris ibi ulceribus manantibus auxiliantur canini capitis 
recentis cineres.Cochleae latae paruje contritae ex aceto uel cinis eius.Mel in quo apes funt emortux cu 
refina.Cochleae nudae quas in africa gigni diximus tritae cum thuris polline & ouorum alb 0 .xxx 9 .die 
refoluunt.Aliqui pro thure bulbum amifcenr.Hydrocelicis ftelliones mire prodefle traduntur capite 
pedibus interaneif^ demptisireliquum corpus inailatum.In cibo id faepius datur.Sicutad urinae ineo 
tinentiam.Caninum adipem cum alumine fciflbfabae magnitudine.Cochleasafricanas cum fua carne 
8i tefta crematas poto cinere. Anferum trium linguas inaltatas in cibo.Huius rei audor eft. Anaxilaus. 
Panos aperit feuil pecudil cu fale tofto.Murinu fimu am mixto thuris pollinetfandaraca impofita difeu 
titiLacertac cinis:& ipfa diuifa impofita.Item multipeda cotrita:ammixta refina terebinthina ex parte 
tertia.Quidam & finopidem ammifcent.Cochlcae cotufae 6C per fe cinis inanium cochlearu caerae mix^ 
tus difcufforiam uim habet.Fimum colubarum per fefe:uel cum farina hordeaceataut auenacea illitu. 
Cantharides mixta calce panos fcapelli uice auferut.Inguinu tumorem cochleae minutae cum meile illi 
tae leniunt. Varices ne nalcandlacertae fanguine pueris crura ieiunis a ieiuno illinuntur. Podagras lenit 
oefipu cum lade mulieris 8C caerufla.Fimu pecudu quod liquidum reddunt.Pulmones pecudum . Fel 
arietis cum feuo muris dilTedi impofiti.Sanguis m uftellae cum plantagine illitus 6i uiuac combuftae ci 
nis ex aceto 8i rofaceo fi penna illinaf.Vel fi caera 8£ rofaceum ammifeearur fel caninum ita ne manu at 
tingatunfed penna illinatur.Fimum gallinarum uermium terrenorum cinis cum meile : ita ut tertio 
die foluantur.Alii ex aqua illiniremalunt.Aliiipfo aceto menfura cum mellis cyathis tribus pedibus 
ante rofaceo pcrundis.CochlecC latae potas tollere dicuntur pedum 6C articulorum dolores . Bibuntut 
aut binae in uino tritae.Exdem illinuntur cum helfines haerbac fucco.Quidam ex aceto intriuifle con« 
tenti funt fale.Quidam fale cum uipera crematis in olla noua& faepius fumptis aiunt podagra liberari. 
Vtile efle 8C adipe uiperino pedes perungi.Et de miluo affirmant:fi inueterato tritoq! quantum tres di 
gyticjpiant bibatur ex aqua. Aut fi pedes fanguinem cum urtica uel pennis eorum cum primum nafcc 
tur tritis cum urtica.Quin 8i fimus eopt arcularibus doloribus illinif.Item cinis muflellae aut cochlea' 
rum 6C cum amylo uel tragacantho.lncuflbs articulos aranei telae comodiflime curant.Sunt qui cine ' 
re earum uti malint ficut fimi colubini cinereicum polenta & uino albo. Articulis luxatis praelentaneu 
efl 8i feuum pecudis cum cinere & capillo mulieru.Pernionibus quo^ imponif feuum pecudum cum 
alumine.Caninicapitiscinis aut fimu murinu.Quodfi putrida fint ulcera caera ad cicatricem perdu^' 
cuntiuel gryllorum crematoge fauilla ex oleo,Item muris filuatici cum melle.Vermiu quo^ terrenoj^ 
cu oleo uetere.Et cochleae quse nudae inueniuntur.Vlcera omnia pedum fanat cinis earum quae uiuae 
combuftae fint.Fimi^ gallinacei cinis exulcerationes colubini fimi cinis ex oleo. Attritus etiam calcia^ 
mentope ueteris foleae crematae cinis. Agninus pulmo & arietis fanant.Dentis caballini contufi farina 
priuatim fubleuat.Lacerrae uiridis fanguis fubtritus SC hominu 8i iumentope pedes fublitus fanat.Cla-' 
uos pedum urina muli mulaeue cum luto fuo illita.Fimu ouium.Iecur lacertae uiridisiuel fanguiffloc/ 
co impofitus.Vermes terreni ex oleo.Stellionis caput cum uiticis pari modo tritu ex oleo.Finiu colubi 
num decodlu ex aceto, Verrucas uero omniu generum urina canis recens cum fuo luto illita.Fimi cani 
ni cinis cum caera.Fimum ouium.Sanguis reces murinus illitus:uel ipfe mus diuullus . Herinacei fel. 
Caput lacertae uel fanguis uel cinis totius,Mebrana fenedlutis anguinu, Fimu gallinaceu cum oleo & ni 
tro I Catharides cu uua taminia itritae exedut.Sed ita ecofas aliis quae ad pfananda ulcera mdftcauimus 



TRIGESIMVS 

'corari opbrrct.Nancautf m rcuertf mur ad ea qus rotis corporibus mededa futtf.Fel canis nfgri marcu 
li amulerum efle magi dicunt domus totius.Suffitat eo purifieataeue contra omnia ma!a medicamcta. 
Item fanguine canis refperfis parietibus gcniraligp eius fub limine ianux defoflTo.Minus mirentur 
qui fciunt foediflimum animal qtu magnificent ricinumrquonia uni nullus fit exitus faginje nec finis 
alia q morterdiutius in fame uiuenti.Septenis ita diebus durafle tradunt, At in facietate paucioribus de 
hifcere.Sunt qui hilc ex aure fimfira canis omnes dolores fedare adalligatum, Funditum in augurio ui 
talium habent.Nam fi atger ei refpodcat qui intulerit a pedibus ftanti:interrogantiq? de morbo fpem 
uitac certam effe.Moriturum nihil rcrpondere,Adiiciunt uteuellatur ex aure Ictia canis: cui non fir ali/ 
usq niger color.Nigidus fugere tota die canes confpedlum eiusquiefueid animal euellerit fcriptum 
reliquit. Rurfus magi tradunt lymphatos fanguinis talpae afperfura refipifcere,Eos uero qui a nodur 
nis dns fiunifcp agitcnfidraconis lingua 6C oculis 6C fellciinteftinifq! in uino& oleo decodlisiacfub diuo 
nodu refrigeratis perundlos matutinis uelpertinifqp liberari perfndionibus.Remedio efle tradit. Nica 
deramphifibenam mortuam adalligatam uel pellem tantum eius. Quinimmo arbori qua: caedatur 
adalligata non algere cacdentes:faciliufqi fuccidcre.Ita^ foia ferpentium frigori fecomittit prima om/ 
nium procedens 8i ante cuculi cantum. Aliud eft cuculo miraculum:quo quis loco primum audiat ali 
tem illam fi dexter pes circunfcribatunac ucftigium id defodiatur:non gigni pulices ubicun^ fpargaf» 
Paralyfin cauentibus pinguia glyrium decodlorum di foricum utiliflima tradunt elfe.MiIlepedas ut in 
anginis diximus potas.Phtibn fentiennbus lacertam uiridem decodam in uini fextariis tribus ad cya^ 
thum unum finguliscochlearibusfumptisperdiesdoneccoualefcat.Cochlearum cinerem potum in 
uino.Comitialibus morbis oefippum cum myrrhse momento 6i uini cyathis duobus dilutu magni,? 
tudine nucis aucllanae a balneo potum.Tcfticulos arietinos inueteiatos tritofqi dimidio denari ponde 
re in aqua uel ladhs afini hemina.lnterdicitur uini potus quinis diebus ante 8i poftea, Magnifice lauda/ 
«ur & fanguis pecudum potus.Item fel cum meile praecipue agninum.Catulus la(fl:ens fumptus abfcw 
fo capite pedibuf^ ex uino di m vrrha.Lycn mulae potus in oxymelite cyathis tribus.Stellionis trafma 
Tini cinis potus in aceto.Tunicuia ftellionis qua eode modo ut anguis exuit pora.Quidam di ipfum ha 
rudine exteratum inueteratumqt bibendum dedere . Alii in cibo in ligneis uerubus inafiatum.Operc 
pretium eft quo praecipiatur fcire cum exuitur membrana hyberna alias deuoranti eamtquoniam nui 
Ium animal fraudulentius inuidere homini tradunt.Inde ftellionum nomen aiunt in malediiftum traf 
latum . Obferuant cubile eius aeftatibus.Eft autc in locis hoftiorum feneftrarumg? aut camei is fepul^ 
chrifuc.Ibi uere incipiente fiflis harundinibus textas opponut cafastquarum anguftis etiam gaudet: eo 
facilius exuens circudatu torporem.Sed eo derelidlo no poteft remeare.Nihil ei remedio in comitialia 
bus morbis prseferf.Prodeft di cerebrum muftcllac inueteratu poiu^: di lecur eius , Tefticuli uuluae^ 
autuentriculusinueteratuscum coriandro:utdiximus:itecinis:SiIueftris uero totam cibo furopta.Ea 
dem omnia praedicanf ex uipera.Lacerta uiridis cu condimentis qus faftidium abftergantiablatis pedi 
bus di capite.Cochleag? cinis addito femie lini di urticae cum meile inuriflos fanat.Magis placet draco/ 
nis cauda in pelle dorcadis alligata ceruinis neruis.Vel lapilli e uentre pulloge hirundinum fimftro lacer 
to annexi,Dicuntur,n,exclufo pullo lapillum dare.Quod fi pullus is detur incipienti in cibo:quem pn‘/ 
mum peperit:cum quis primu tentatus fitrliberaf eo malc.Poftea medetur hirundinum fanguis cum 
fhure:uel cor recens deuoratum.Quin di e nido earum lapillus impofitus recreare dicif confeftim : di 
adalligatus perpetuo tueri.Praedicatur 6i lecur milui deuoratum:&: fenedus ferpentiu , lecur uultuns 
tritum cu fuo fanguine ter feptenis diebus potum.Cor pulli uultunniadalligatum.Sed 6i ipfum uu!/' 
turemin cibo dari iubent:& quidem fatiatum humano cadauere.Quidam pedusei bibendum ceny 
fent:& in cerrino calice.Autreftes gallinacei ex aqua ficlade antecedente quing? diep^ abftinentia uini 
ob id inueteratos.Fuere di qui.xx.unam mufeas ruffas:& quidem emortuas in potu darentiinfirmio/ 
ribus pauciores.Morbo refiftunt regio fordes auriumtaut mammarum pecudis denarii pondere cum 
myrrhoe momento di uini cyathis duobus * Canini capitis cinis in mulfo. Multipeda in uini hemina* 
Vermes terreni in aceto mulfo cum myrrha.Gallina fi fit luteis pedibus prius aqua purificatisidein coi 
lutis uino quod bibatur. Cerebrum perdicistautaquilse in uini cyathis tribus. Cinis plumarum: 
aut interraneorum paliibi fed in mulfo ad cochlearia trita.Pafferum cinis farmentis crematopi cochlea 
ribus duobus in aqua mulfa.Auis iderus uocatur a coIore:quaefi fpedetunfanari id malum tradunt di 
auem mori.Hanc puto latine uocari galgulum. Phreneticis prodelTe uidetur pulmo pecudum calidus 
circa caput alligatus. Nam no modo muris cerebrum dari potui ex aquaiaut cinere muftella::ueru etia 
inueteratas herinacei carnes quis poflit fureti et fi certa fit medicinafBubonis quidem oculorum cine^ 
rem interea quibus prodigiofeuitamludificanturracceperim.Praecipueij febrium medicina placitis 
eorum renunt iat.Nagp di in,xii,figna digeflere eam fole tranfmeante:iteruqp lunatqd" totum abdican/ 
dum paucis exeplaribus docebo.Siqde crematis tritif^ cu oleo perungi iubent regrosicu geminos tra/ 
fit fol criftis:& auribus di unguibus gallinaceopt.Si luna rafis barbis eop^.Si uirginem alteruter hordei 
granis.Si fagittariu qefpertilionis alis.Si leone luna tamaricis frode:6C adiiciut fatiuse.Si aquariu e buxi 
carbonibus ti itis.Ex iftis cofefla aut certe uerifimilia ponemusificut eletargu olfatoriis excitari.lnter ea 
fortaflis muftellaetefticulisinueteratisiautiocinereufto.ls quog; pulmone pecudis calidii circa caput 
adalligari putat utile.In qrtanis medicinae clinice ^pe modu nihil poIlet.Quaobre plura eo^ remedia 
ponemus.Prirnu^ ea que adalligari mbdpuluctdi quo fe accipiter uolutauerit lino rutiioi linteolo, 




UBER 

Canis nigri dentem logiltimlim.Pfeudophecen uocant uefpaiquje fingularis uoTitat.Hanc tiniflra tna 
nu apprehenfam fubnedlunr .Alii ucro quam quis eo anno uiderir primam.Viperae caput abfeifum in 
linreoloruel cor uiuentis exemptu, Muris roftellum auriculaf^ fummas rofco panoiipfum^ dimirtuf. 
Lacertse uiridis dextru oculii effbflum mox cu capite fuo decifo in pellicula caprina.Scarabf us q pilulas 
uoluit.Proprer huc argppri magna pars fcarabeos inter numina colit curiofa. Appionis interpreratione 
qua colligit folis operum fimilitudine huic animali efle ad excufandos gentis fux ritus.Sed & alliu ad' 
alligant magi cui funt cornicula reflexa finiftra manu colledtu.Terriu q uocatur fullo albis guttis diffe/ 
£l:u utrig} lacerto adalligant.Cxtera finiftro.Cor anguinu finiflra manu exemptu uiuentibus . Scorpio 
nis caudat quattuor articulos cu aculeo panno nigro:ita ut nec fcorpionem dimiflummec eu g alligaue 
f itruideat Xgei triduo.Poft tertiu circuitu id c6dar,Erucam in linteolo ter lino circudant totidem mo/ 
dis ad fingulos dicentes quare faciant:qui medebunf. Limacem in pelliculam uel quattuor limacum ca 
pita praccifa harundine.Multipedam lana inuoluta. Vermiculos ex gbus tabani fiuntrante g pennas ger 
minent. Alios e fpinofis frutetis lanuginofos.Quidam ex illis quaternos inclufos iuglandis nucis pura/ 
mine adalligant.Cochleaf^ quae nudx inueniunf .Stellione inclufum caplulis fubiiciunt capiti : 8i fub 
deceflu febris emittunr.Dcuorari autem iubent cor mergi marini fine ferro exemptu: inueteratu^ co 
teri:5i in calida aqua bibi.Corda hirundinil cu meile. Alii fimu drachma una:in ladis caprini:uel ouilli 
uel paflo cyathis tribus ante accefTiones,Sunt g totas ccnfeant deuorandas» Afpidis cute pondere fexta 
parte denarii cum pipere pari modo partho^ gentes in remediu quartanai bibunt.Chryfippus philo/' 
fophus tradidit phyrganion adalligatu remedio elle quartanis.Quod eet animahnec ille defcripfir: nec 
nos inuenimus q nouiffet.Demonftrandu tamen fuit a ta graui audore didum:fi cuiulq cura efficaci> 
or ellet ad rquircndu.Cornicis carnes effe:& nidum illinire in longiffimis morbis utiliflimu putant, Et 
in tertianis fiat poteftas experiendnquonia eius ent copia fpei de tedo:anne aranei que lycum uocat te-' 
laripfo fpecu roto refina exraq^ ipofita utrif^ teporibus & froti profir.Aut ipfe calamo adalligatus qua 
lirer 8C aliis febribus prodelTe traditur.Item lacerta uiridis adalligata uiua in eo uafe quo cibum capiar« 
Quo genere 8C reciduas frequenter abigi affirmant.Hydropicis oefipum ex uino addita myrrha modi 
ce potui daf nucis auellanse magnitudine, Aliqui addut 6i anferinum adipe di oleum myrteu , Sordes 
ab uberibus ouium eunde effedum habent.lte carnes inueteratae herinacei fumptac.Vomitus quo^ ca 
num illitus uentri aquam trahere promittitur.Igni facro medetur oefipum cu popolige di rofaceo, Ri 
cini fanguis. Vermes terreni ex aceto illiti.Gryllus cotritus in manibus.Quo genere pttariut q id fecerit 
anteq incipiat uitiumitoto eo anno careat.Oportet autem eum ferro cu terra cauern* fua: tolli. Adeps 
anferis,Viperjecaputaridumafleruatum &combufton:dein ex aceto ipofitu.Senedusferpentium ex 
aqua illita a balneo cum bitumine 6i feuo agnino.Carbuculus fimo coltibino delef p fe illito:uel cu lini 
femine ex aceto mulfo,Tte apibus quae in meile funt imortuse ipofitis,Polenta^ impofita infperfa.Si in 
urendis fit:c£Eterifgi ibi ulceribus occurrit e meile oefipu cum plubi fquamis»ltem fimum pecudum in 
cipientibus carbuculis.Tubera& quaecun^ emolliri opus fit efficaciflimac anferino adipe curanrur.ldc 
pr^eftar & gruum adeps.Furuculis mederi dicitur araneus fi prius q nominetur fit ipofitus di tertia die 
folutus,Mus araneus pendens necatus fic ut terram nec poftea attingatrter circudatus furunculo toties 
expuentibus medente di cui medebitur.Ex gallinaceo fimo quod eu rulfum maxime reces illitum ex 
aceto.Ventriculus ciconiae decodfus.Mufcae ipari numero infricatae digyto medico. Sordes ex pccudii 
auriculis.Seuum ouium uetus cum cinere e capillis mulierum.Seuum arietis cum cinere punici di fa/' 
lis pari pondere. Ambuftis capitum canis cinis medetur,ltem glirium cum oleo«Fimum ouium cu cae 
racommixtum.MuriumcinisSicochlea^, Eo^ficut ne cicatrix quidem appareat.Itcm adeps ufpe/' 
rimus.Fimi colubini cinis ex oleo illitus cyprino,Neruo^ nodis medetur capitis uipierini cinis ex oleo 
cyprino illitus.Terrcni uermis cinis cum meile illitus ena dolores tollif.ltem amphifbena mortua ad^t 
alligata. Adeps culturinus cum uentre arefadfus contrituf^ cu adipe fuillo inueterato.Cinis e capite bu 
bonis in mulfo potus cum lilii radice:fi magis credimus.In contradlione neruorum caro palumbina in 
cibis prodefl:& inueterata, Herinacei fpaflicis.Item muflellae cinis . Serpentium fenedfus in pelle tauri 
na adalligata fpafmos fieri prohibet . Opiflothonicis milui iecur aridum tribus obolis in aquae mul^ 
fae cyathis tribus potum • Reduitias & quae in digytis nafcuntur pterygia tollunt canini capitis cinis 
aut uulua decoda in oleo fuper illito butyro ouillo cum meile , Item folliculus cuiuflibet animalis fel^’ 
lis.Vnguiumfcabricamcantharidescum pice tertio die folutac.autiocuflae fridfae cum feuo hircino. 
Pecudum feuum, Aliqui mifcent uifcum di proculacam:uel aeris florem,Ita ut tertio die foiuant , San/ 
guinem fiflit e naribus feuum ex ometo pecudum illitum.ltem coagulum ex aqua maxime agninum 
fubditum uel infufum etiam fi alia non profint. Adeps anferinus cum butyro pari podere paftillis inge 
ftus.Ciniscochlearum terrenarum. Sed di ipfae extradxteflis, E naribus fluentem fanguinem fiflunc 
cochleae contritae froti illitx, Aranei telx fuppofitac.Gallinacei cerebellum:uel fanguis profluuia a cere 
bro,Ite columbinus fanguis ob id feruatus concretuf^.Si uero ex uulnere immodicenuat fimi caballf 
ni cum putaminibus ouorum cremati cinis impofitus mire (iffit. Etuulnenbus medentur oefipum 
cu m hordei cinere di erugine aequis partibus. Ad carcinomata ac ferpentina quo^ ualet, Erodit di ulce 
rum margines.Catnef 9 quae excrefeunt ad aequalitatem ledigmExpletquo^i&adcicatricem perdu 
cit. Magna uis di in cinere pecudum fimi ad carcinomata addito nitre:aut cinere ex oflibus foeminum 
agnino^jimaxime in iis ulceribus quae cicatricem non trahunt, Magna 6i pulmonibus ^iue arietum. 



TRIGESIMVS 

Excrerccnfes carnes in ulceribus ad aequali rarem efFicaciflimc reducunf.Fimo quo^ ipfo ouiutn fub 
tefta calefadlo 8C fubadlo tumor uulneru fcdatur.Fiflute purgantur fananrurgi. Item epmydlidcs.Sum 
ma ucro uis in canini capitis cinerc.Excrefcentia omnia fpodii uice erodit ac perlanat. Item murino fi> 
mo eroduntur.Item^ muftellx fimi cinere.Duricias etiam in alto ulcerum BC carcinomata perfcquif* 
multipeda tritaradmixta refina terebinthina 8C finopide. Eadem ^ utililTima funr in its ulceribus qux 
uermibus periclitantur.Quin 8C uermium ipforum genera mirandos ufus habet.ColIes qui in ligno 
nafcuntur fanant ulcera omnia.Nomas uero combufti cum pari pondere anifi 8C ex oleo liliti.Vulnera 
recentia conglutinant terreni.adeo ut neruos quo^ abfcifTos illitis folidari infra feptimu diem .Demo' 
critus perfuaferit.Itaij in meile feruandos cenfet.Cinis eorum margines ulcerum duriores abfumit cu 
pice liquida uel fymblio melIe.Quidaarefadtisinfolleaduulneraexacetoutuntur:necfoIuuntnifibi> 
duo intermiflb.Eade ratio 8C terrena^ cochlearum eft.-qus tufat 6i impofira; recentia uulnera conglu 
tinanr:6i nomas fiftunt quae non adhscrenr.Herpes quo^ anima! a graecis uocatunquo praecipue fana 
turquxcun^ferpunt.Cochleaequoqtprofuntcum teftisfuis tufae cum mynha quidem &: thurx ec 
prcCCifos neruos fanare dicutur.Draconum quo^ adeps (iccatus in fole magnopere proded.ltem galli/ 
nacei cerebrum recentibus plagis fale uiperino in cibo fumprum.Tradunt Qi ulcera traflabihora ticri: 
dC fanari celerius. Antonius mufa medicus cum incidiiTet infanabilia ulceraiuiperas edendas dabatimi/ 
ragi celeritate perfanabat.Tryxalidum cinis margines ulcerum duros aufert cu melle.lte fimus colubi/ 
nus cii arfenico 8i meile ea quae erodeda funt.Bubonis cerebro cum adipe anferino mire uulnera dicu/ 
tur glutinariiquae uocanf cacoethae. Onis etia foeminum arietis cum ladle muliebri diligerer prius clu 
tus linteolis fanar . Vlula quo^ auis codla in oleo cui liquato mifcet butyrum ouillum &L niehad ulce/ 
ta fananda ualer.Vlcerum labra duriora apes in meile emortuae emolliunr.Et elephantiafin fanguis 3C 
onis muftellae. Verberu uulnera at^ uibices pellibus ouium rccetibus impofitis oblitterantur. Articu 
lorum fraduris cinis foeminum pecudis peculiariter medef. Efficacius cum cffra.Idem medicamentu 
fit ex maxillis firaul uftistcornu^ ceruino 6C caera mollita rofaceo.Offibus fradtis caninum cerebru lin/ 
teolo illito fuperpofitis lanisiqux fubinde fubfundantur fere quattuordecim diebus folidar.Nec tardi/ 
us cinis filueftris muris cum melletaut cu uermium terreno^ cinere.Qui etiam offa extrahit . Cicatri/ 
ces ad colore reducit pecudum pulmo praecipue ex ariete feuum ex nitro, Lacertae uiridis cinis. Verna/ 
tio anguium ex uinodecoda.Fimum colubinum exmelle.ltem uitiliginesalbasexuino,Aduitiligine 
6i cantharides cum rurx foliorum duabus partibus in fole donec formicet cutisitolerandae funuPoflea 
fouereioleo^ perungere neceflariutiteru^ illinirendij diebus pluribus facere cauentes exulcerationem 
multam.Ad eafdem uitiligines & mufeas illini iubenteum radice lappatorum.Gallinage fimum candi 
dd feruatu in oleo uetere cornea pyxide.Vefpertilionum fanguinem.Fel herinacei ex aqua.Ad fcabiem 
uero bubonis cerebro cu afronitro.Sed ante omnia fanguis caninus.Sedant pruritum cochlae minutae 
latae contritae illitae.Harundines & tela quaeqp alia extrahenda funt cprpori.euocat mus diffcdus ipofi' 
tus.Praecipue uero lacerta diffeda:& uel caput eius tantu cotufum cu fale ipofi ruro, Cochleae ex lis quae 
gregatim folia feifl:anfcontuf3eipofitat<|ireftis:& eae quxmanduturexcpraeteftis.Sedcu leporis coa/ 
gulo efficaciflimae.Offa anguiu eunde cu coagulo cuiufcugi qdrupedis intra rcriiu die approbat effedu. 

Ad muliebria mala medenda:& conceptus maturandos. CA. Illi. 

Audantur 8C carha rides trits cu farina hordeacea.Muliebribus malis mebranxa partu ouiii 
E proficiuntificut in capris rcttulimus.Fimu quoqi pecudum eofde ufus habet.Locuftapi fuffi/ 

tu ftranguriae maxime muliegi iuuatur.Gallinaceopi reftes fubinde fi a coceptu edat mulier: 
mares in utero fieri dicuntur.Partus conceptos hiftricu cinis potus continct.Marurat caninu lac epotu* 
Euocat mebrana e canum fecundisifi terra non attigerit.Lubos parturientiu potus ladlis.Fimu muri/ 
nu aqua pluuia dilutu mamas mulierum a partu tumefeentes reficit.Cinis herinaceojicu oleo perun/ 
cuftodit partus contra abortus.Facilius enitunf qu^e fimu anferinu cu aquae cyathis duobus for/ 
buere, Aut ex utriculo muftellino per genitale efflentes aquas.Vermes terreni illiti in ceruices 6L fcapu/ 
lastne nerui doleannpffanr.Grauidis fecundas pellunt in paffb poti.ltem p fefe ipofiti: mamma^ fup/ 
putatione concoquut& aperiunt extrahunrqi:& ad cicatrice perducunt.Lacdeuocanr poti cu mulfo, 
Inueniuntur dC in gramine uermiculi q adalligati collo cotinent partum, Detrahunf autem fub partu: 
alias eniti non patiutur.Cauendum etiam nein terra ponantur.Conceptus quo^ omnia dantur in po' 
tu quini aut fepteni.Cochleae in cibo fumptae accelerant partum.ltem coceptum impofitx cum croco. 
Eaedem ex amylo 8C tragacantho illitae profluuia fiftunt,Profunt 8i puigationibus fumptae in cibo: dC 
uuluam auerlam corrigunt cum medulla ceruinatita ut uini cochleae denarii pondus addatur 6i cypri. 
Inflationes quoqi uuluarum difeutiunt exemptae teffisrtritaeq! cum rofaceo. Ad hoc affypaleicae maxi 
me eligutur.Alio modo africanae binae cu foenograeco qd” tribus digytis capiaf additis mellis cochlea' 
ribus quattuor.lllinuntur aluo prius irino fucco peruniffx.Sunt 6c minutae longaeq? candidae cochleae 
paffim oberrares. Eae arefadfae fole in tegulisitufae^ in farina mifcentur lomento xquis portionibus , 
Candorem & leuorem corpori afferunt. Scabendi defideria tollunt minutae 8C latae cum polenta,Vi' 
peram mulier pregnans fi tranfcenderitiabortum faciet.Item amphifbenam mortuam dumtaxat: Na 
uiuam habentes in pyxide impune tranfeunt:eriam fi mortua fir.Atqp aduerfata partus faciles praeftat 
uel moi tua.Mirum fi nonadferuatam tranfcenderit:grauida innoxiam fierufi protinus trafcendatad' 
feruatam, Anguis inuecerati fuffitus meftrua adiuuant. Anguium fenectus adalligata lumbis faciliores 





LIBER 

partus facjt:protirjus a puerperio rcmouenda.Dant 81 in uino bibendu cum thure. Aliter fumpta abof 
tum facir.Baculus quo angui ranaexcuffa fit:parturientesadiuuat,Tryxalidum cinis illitus cum meile 
purgationes . Item araneus qui filum ducit ex altotcapi debet manu caua trituf^ admoueri, Quod fi 
redeuntem prehenderit:inhibebit idem purgationes.Lapis aetites in aquilae repertus nido cuttodirpac 
tus contra omnes abortum infidias.Penna uulturina fubiedta pedibus adiuuat parturienrcs.Ouum co 
rui grauidis cauendum confiatiquoniam tranfgrcfllis abortus afperos facit^Firaum accipitris in mul/ 
fo potum uidetur foecundas facere.Vuluarum duricias 8i colledtioncs adeps anferinus aut cygni emoP 
lit.Mammas a partu cuftodit adeps anferis cum rofaceo & araneo.Phryges& lycaones mammis puer 
perio uexatis inuenere otidum adipem utilem efle 8i iis quae uulua ftragulentundC blattas illinur.Ouo 
rum perdicis putaminum cinis cadmte mixtus 8C exrx Itantes mammas feruat*Putant & ter circuda/ 
tam ouo perdicis non inclinari.Et fi forbeantur eademifoecuditatem faceredadtis quoq? copiam. Cum 
anferino adipe perundtis mammis dolores minuere.MoIas uteri rumpere.Scabiem uuluarum fedare 
fi cum cimice trito illinantur.Vefpertilionu fanguis pfilothri uim habctifed malis puerorum illitus no 
fatis proficit nifi erucae uel cicutae femen poftea i'ducatur,Sic enim aut in totum tollunf piliiaur non ex 
cedut lanuginem. Idem 8i cerebro eorum profici putant.Eft autem duplexirubens utiqi 8C candidum» 
Aliqui fanguinem 8i iecur eius ammifcenr, Quidam in tribus heminis olei difeoquunt uiperam exem 
ptis offibus 8C pfilothri uice ututurreuulfis prius pilisrquos renafei nolut.Fel herinacei pfilothru eft uti' 
q? mixto cerebro uefpert ilionis 8i ladle caprino.Itcm per fe cinis cum ladte . Canis primi partus euulffs 
pilis quos renafei uolunttuei nondum natis perundtis partibusialii non furgut.Idem euenire tradif fan 
guine ricini euulfi cani.Item hirudinino fanguine uel fclle. 

Promifcuaemedicinte. CA. V. 

Vis formicarum fupercilia denigrari cum mufeis tritis tradunt.Si uero oculi nigri nafcctium 
o placeanriforicem praegnanti edendum.CapiIli necanefcantiuermiu terrenorum cinere prae/ 

ftari admixto oleo.Infahtibus qui ladte concreto uexantur praefidium ex anguinum coagula 
ex aqua potum .Aut fi uitium coagularo ladte acciderit:difcutitur coagulato ex aceto dato, Addentitio 
nem cerebrum pecoris uriliflimum eft.Oflibus in canino fimo inuetis aduftio infantium quaeuocarur 
firiafis adalligatis emendatur.Ramices infantium lacertae uirides admots dormientibus morfu emen 
dantur.Pofleaharundiniadalligatxfafpendunturinfumo.Traduntgiparirercum ea expirante fanari 
infantem.Cochlearum faliua illita infantiumioculis palpebras corrigit gignit^ . Ramicofis cochlearii 
cinis cum thure ex oui albi fucco illitus per dies.xxx.roederur.lnueniunrur in corniculis cochlea^ hare 
naccxduriciae.Esedetionemfacilemprseftanradalligatae.Cochlcaruminaniumcinis admixtus exrx 
procidentium interaneorum partes extremas prohibet, Oportet autem cineri mifceri faniem pundtis 
emiflam e cerebro uiperx.Cerebrum uiperx illigatum pelliculae dentitiones adiuuat. Ad idem ualenc 
8C grandiflimi dentes ferpentium.Fimum corui lana adalligatum infantium tufli medetur.Vixeferio 
compledliquredam non omittenda tamen:quiafuntprodira .Ramici infantiu lacerta mederi iubent* 
Marem hancprehendi.Id intelligi&quod fub cauda unam cauernam habeat.Id agendum utperaup^ 
aut argentu aut ofirum mordeat uitium.Tum in calice nouo illigatur:& in fimo ponitur.Vrina infan 
tium cohibetur muribus elixis in cibo datis.Scarabeorum cornua grandia denticulata adalligata in iis 
amuleti naturam optinent.Bouis capiti lapillum tradunt ineflbiquem ab eo expui fi necem timcatnn'' 
opinatis prxcifo capite exemptum adalligatumgj mire prodefle dentitioni.ltem cerebrum eiufdem ad 
eundem ufum adalligari iubent.Et limacis lapillum fiue ofliculum quod inuenitur in dorfo . Magnifi 
ce luuat 8C ouis cerebrum gingiuis illitum.Sicut aures adeps anferinus cum ocimi fucco impofitus.Sut 
uermiculi in fpinofis haerbis afperidanuginofi.Hos adalligatos protinus mederi tradunt infantibus : fi 
quid ex cibo hajreat.Somnosallicuitoeiipum cum royrrhse momento in uini cyathis duobus dilutu 
uel cum adipe anferino & uino myrrite. Auis cuculus leporina pelle adalligatus. Ardeolae roftrum in 
pelle afinina fronti adalligatu.Putant eiufdem effedlus efle uino colutii.E diuerfo fomnii arcet uefperti 
lionis caputaridugdalligatu.In urina uirili lacerta necata uenere eius qui fecerit cohibet.Na inter ama/ 
toria efle magidicunt.lnhibet & fimum cochleae:& columbinum cum oleo 8C uino potum,PuImonis 
uulturni dextrae partes uenere concitant uiris adalligata gruis pelle.ltem fi lutea ex ouis quing? colum 
bape admixta adipis fuilli denarii pondere ex meile forbeantur.Pafleres in cibo uel oua eo^. Gallinacei 
dexter teftis arietina pelle adalligatus.ibi cum cineres cu apide anferis & irino perundfis fi conceptus fit, 
partus cotinere.Cotra ihibere uenerem pugnatoris galli tefliculis anferino adipe illitis adalligatif^ pel 
le arietina tradunr.ite cuiufcugi galli gallinacei fi cu fanguine gallinacei ledlo fubiciianf.Cogunr conci/ 
pere inuitas fetre ex cauda mulae fi inundlis inter fe colligenf in coitu.Qui in urina canis fuam ingelTe.^ 
rittdicitur ad uenere pigrior fieri,Miru 8i de ftellionis cinere(fi ueru eft)in linamento inuolutu in fini/ 
flra manu uenerem uimulare.Si trafferatur in dextram:inhibere,Item uefpertilionis fanguine colledlu 
flocco fuppofituqi capiti mulieru libidine mouereiaut anferis linguam in cibo uel potione fumptam* 
Phthyriafen uero madlato corpore pota,Et mebrana fenedlutis anguium triduo inhibet,Ac feru exe/ 
pto cafeo potum cum exiguo fale.Cafeos fi cerebru muftellae coagulo addaturmegant corrupi uerufta 
te:aut a muribus attingi.Eiufde^ muftelte cinis fi detur i offa gallinaceis pullis 8C colubinis rutos efle 
a muftelIis,Iumcto 5 ^ urinae tormina uefpertilione adalligato finiunf.Vermicatio ter circumlato uerc 
dis palubo mirum dit^u palubus emifTus moricuniumetum^ liberatur confeflI«Ebriofisoua nodlus 



TRIGESIMVSPRIMV3 

per t ridiium data in nino:tedium eius adducur.Ebrietarem arcet pecudum afTus pulmo prafiamprus. 
Hirundinis roftri cinis cum myrrha rritusd^ in uino quod bibatur infperfusifecuros pr^ftabira remu 
lentia.lnuenit hoc Horus aflyriorum Rex.Prarter haec funt notabilia aialium ad hoc uolumen prinen» 
Cium .Giomphrenam aue in fardinia narrat grui fimile ignota iam etiam fardis:ut exiftimo . In eadem 
Quintia eft ophion ceruis tantu pilo fimilismecalibi nafcens.lideauflores nominauere firuIugu.Quod 
nec quale efTetanimalmec ubi nafcereturtradiderunr.FuifTe quidem nondubitoicuSCmediciriee exeo 
fint dcmonftratae.M.C’cero tradit animalia bituros uocaruqui uites in eam pania rodant. 

De miraculis quanidam beftiarum. CA» VI. 

Eliqua mirabilia ex iis quo(j dicemus, Non latrari a cane membrana ex fecundis canis haben' 
r ten:aut leporis fimum uel pilos tenentem. In culicum genere muliones no amplius q uno die 

uiuere.Eof^quiarborani pici roftrum habcatidc mella eximantiab apibus no attingi.Porcos 
fequi eos a quibus cerebrum corui acceperint in offa,Puluerem in quo fe mula uolutauerit corpori in/ 
fperfum mitigare ardores amoris.Sorices fugariifi unus caflratus emittat. Anguina pelle & faleSi far/ 
re cum ferpillo contritis uno dieideiedifq! eti uino in fauces boum uua maturefccnteitoto anno cos ua-' 
Iere. Vel fi hirundinum pulli tres tribus offis detur. Puluere e ueffigio anguium collcdodparfas apes in 
alueare reuerti. Arietis dextro tcfle prxligato oues tantu gigni.Non laflefcere in ullo labore qui neruos 
ex alis & cruribus gruis habeat. Mulas non calcitrare cum uinu biberint.Vngulas tantu mulapc reptas: 
neg? aliam ulla materia quae non perroderetur a ueneno flygis aquaeteu id dandu Alexadro magno An 
Cipater mitteret memoria dignu ertrmagna Anftotelis infamia excogitatu,Nec ad aqtilia reuertem ur. 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER.XXXI, PROHEMIVM. 

Medicinacexaquantibus.Aquarummirabilia, CA, 1« 

QVATILIVM SEQVITVRIN MEDICINA BENEFICIAiOPIH.# 
ce natura ne i illis qda ceifante:&: p undas fludluf^ ac reciprocos aeftus aP 
i umqi rapidos cutfus iprobas exet ete uires,nu(q potetia maior :fi ueni fate 
I ri uolumus.Quippe hoc clementu eseteris oibus imperat.Terras deuorat 
aquae.Flammas necant.Scandunt in fublime: & eselu quo^ fibi ucndicaf. 
Ac nubium obtentu uitale fpii itum ftianguIant.Quae caufa fulmina edi' 
dmipfo fecum difcordante mudo.Quid eile mirabilius poteft aquis in cae 
IoffantibusC’Atillx ceu parum fitin tantum puenire altitudinem lapiuc 
eo fecum pifciu examina.Sscpe etiam lapides fubucur portares aliena pon' 
i dera.Eadem cadetes oium terra nafcentiu caufa fiunttprorfus mirabili na 
i tura.Siquis uelit reputare ut fruges gignanf arbores fruticef^ uiuat in cae 
jlum migrare aquas afam^ etiam haerbis uitalem inde deferre uiffacofcP 

^ fione.Omnis quoqp tenx uites aquarum efle beneficii . Quapropter ante 

omnia ipfarum potenti* exempla ponemus.Cundfas enim quis mortalium enumerare queatt' 

De differentia aqua^ medicinis:&: obferuatioibus,cc.lxvi» CA, II. 

Micant benigne paflim^ in plurimis, terris alibi frigidaetalibi calidae : alibi inundac:ficut in te 
e rebellis aquitanica gentc.Exin in pyreneis montibus tenui intcruallo difeernente . Alibi tept/ 

d* gelidscqueauxiha morborum conferentes.Et ecundiis animalium hominum tatum cau 
fa erumpentes. Augent numerum deorum nominibus uariis urbe% conduntificutputeolos in catti'' 
pania:ftatielas in liguriatfeflias in narboncnfi prouintia.Nufqua tamen largius q in baiano finutnec plu 
ribus auxiliandi generibus:ali*fulphuris:aliaealuminis:aliaefalis:aliae nitri;aliaebituminis:n6nullacti' 
am acida falfaue mixtura . Vapore quoque ipfo aliquae profunt.Tantaque eft uis ut balneas calcfacianti 
ac frigidam etiam in folis feruore cogantiqu* in baiano poflideanae uocantur nomineaccepto a Clau' 
dii Caefaris libcrto.Obfonia quoque percoquunt. Vaporat 6i in mari ipfo quae Licinii Crafli fuere. Me' 
diofqueinterfluiftusexiftitaliquid ualitudini falutare.Iam generarim neruisprofuntpedibufue aut co 
xendicibusialiae luxatis fradtifue.Inaniunt aluos, Sanant ulcera.Capiti auribufquepriuatim medentur. 
Oculis uero Ciceronianae . Dignum memoratu uilla eft ab auerno lacu puteolos tendentibus impofita 
littoritcelebrata porticu ac nemore» Quam di uocabat,M,Ciceroacademiam ab exemplo athenarum: 
ibi impofitis uoluminibus eifdem nominibus • In qua 6C monumentum fibi inftaurauerar • Ceu uero 
non 8i in toto terrarum orbefeciflet.Huius in parte prima exiguo poft obitum ipfius , Antiftio ueterc 
poflidente erumperunt fontes calidi perq falubres oculis celebrati carmine Laureae Tulli qui fuit e libe/ 
ris eius. Vt protinus nofcatur etiam minifterium eius hauftus ex illa maieftate, Ponam enim ipfum ca^ 
men dignum ubigp & non ibi tantum legi. 

Quod tua Romanae uindex clai iffime linguae 

Salua loco melius furgere iufla uiret • 

Ati^academiae celebratam nomine uillam 
Nunc reparat cultu fub potiore uetus. 

Hinc etiam apparent lymph* non ante repertae. 

Si 




UBER 



Languida qu* infufolumiria rore leuant. 

Nimirum locus ipfefui Ciceronis honori 
Hoc dedit:hac fontes cum patefecit ope. 

Vtquoniam totum legitur fine fine per orbem: 

Sint pluresoculis quae medeantur aquae. 

In eadem campaniac regione finueflance aquae fterilitatem foeminarum & uirorum in fanfam abolere 
produntur ,In aenafia infula calculofis mederi.Et quae uocatur acidula ab teano fidicino quattuor mili/' 
bus palTuum frigida.ltera in ftabiano quse dimidia uocatur:& in uenafrano ex fonte acidulo.ltem con' 
tingit in uelino lacu potantibus,Item in fyriae fonte iuxta taurum montem, Audior eft,M»Varro, Et in 
phrygiae gallo flumine Gallimachus.Sed ibi in potando neceflarius modustne lymphatos agar, Quod 
in cerhiopia accidere iis qui efonte rubro biberit Ctefias fcribit.iuxra romam albulae aquae uulneribus 
medentur.Praegelidx ear,Sed fubcutite in fabinis gelidifllmce fudiu quodam corpora inuaduntiut^/' 
pe morfus uideri poiTir,Aptiflimae ftomacho:neruis:uniuerfo corpori.Thefpieoru fons conceptus mu 
iieribus reprxfentat.Item in arcadia flumen elamm.Cuftodit autem partum linus fons in eadem arca/ 
dia abortus fieri non patitur. E diuerio in pyrrha flumen quod aphrodifium uocatunfteriles facit. La^ 
cus Amphion uitiligines tollit.Varro audior efi Titium quedam pratura fundium marmorei figni fs'' 
ciem habuifle propter id uitium,Cidnus ciliciae amnis podagricis medeturificutapparet in epiflola Cal 
fii Parmenfis ad,M,Antonium,Contra aquarum culpa in troezene omnium pedes uitia fentiunt. Tun 
gri ciuitas gallise fontem habet infignem plurimis bullis ftillanrcm:ferruginei faporis quod ipfum non 
iiifi in fine potus intelligitur,Purgat hic corpora,Tertianas febres difcutit;calculorumque uitia.Eadcm 
aqua igne admoto turbida fir,Ad pofterum rubefcit,Leucogei fontes inter puteolosdc neapolim ocu/ 
lis 8C uulneribus medenrur.Cicero in admirandis pofuit reatinis tantum paludibus ungulas iumento'' 
rum indurari.Eudicus in heftiea eutiche fontes duos tradit efleteeromen : ex quo bibentes oues nigras 
fieriimellem ex quo albas:ex utro^ autem uarias.Theophraftus in thuriis crathin candorem facere:fy 
barim nigriciam bobus ac pecoribus.Quin 8d homines fentire differentiam eam,Nam qui fybarim bi 
bannnigriores elleidurioref^ di crifpo capillo. Qui ex cratide candidostmolliorefg^ ac porredfa coma. 
Item in macedonia quae uelint fibi candida nafei ad haliacmon ducere . Quae nigra aut fufea ad axium, 
Idem omnia fufea quibufdam in locis tradir nafd:& fruges quoque:ficut in meflapiis. Aut in lufis arca'' 
dice quodam fonte mures terreftres bibere dC conuerfari.Erythris aloes amnis pilos gignit in corpori/ 
bus.ln boetia ad trophonium deum iuxta flumen orchomenon duo funt fontes:quorum alter memo 
riamialter obliuioncm affert:inde nominibus inuetis.In cicilia apud oppidum iufgum riuus fluit unus 
ex quo bibentium fabriliores fenfus fieri Varro tradit.In cea ifula fontem effe qui habetes facit. Zamae 
in africa ex quo canoras uoccs.Vinuni tedio uenire iis qui ex clitorio lacu biberit.At Eudoxus 8i Theo^ 
pompus inebriari fontibus iis quo diximus afferunt.Mutianus andrie fonte, Liberi patris flatis diebus 
feprenis eiufdem dei uinum fluere.Si auferatur e confpedlu tempii fapore in aquam rranfeuntc,Polycly 
tus explere olei uicem iuxta folos ciliciae fontem.Theophraflus hoc idem fieri in aethiopia eiufdem uir/ 
tutis fonte Lycos in indiae terris fontem efleicuius aqua lucernae ardeant.Idem ecbathanis tradif, Theo 
pompus in fcoruffis lacum effe dicitiqui uulneribus medetur.Iuba in troglodytis lacum infanum ma-' 
JeficauiappelKuum:terdiefieriamarumfalfumque:ac deinde dulcem: totien% etiam nodlu fcatetetn 
albis ferpentibus uicenum cubitorum . Idem in arabia quog? fontem exilire tanta ui ut nullu non pon' 
dus impactum rcfpuar, Theophraflus marlyae fontem in pnrigia ad celenarum oppidum faxa egerere. 
Non procul ab eo duo funt fontes clxon 8i geloniab effcdu graecoru nominum didi Cyzice fons Cu/ 
pidinis uocatur:ex’ quo potantes amore deponere Mutianus credit, Granone efl fons calidus citra fum/ 
mum feruorem qui in uinum additus triduo calorem potionis cuflodit in uafis.Sunt 6i maguntiaci in 
germania fontes calidi trans rhenumiquorum hauflus triduo feruet.Circa margines uero punicem fa-' 
ciunt aquae.Quod fi quis fide carere ex iis aliqua arbitraturrdifcat in nulla parte naturae maiore effe mi 
racula:quanq inter initia operis abunde multa rettulim us . Ctefias tradit filian uocari flagnum in indis 
jn quo nihil innatet :fed omnia mergantur.. Celius apud nos in auerno ait etiam folia fubfidere . Varro 
aues quae euolauerint emori,Contra in africx lacu apufeidamo omnia fluitat.mihil immergitur . Itent 
in ficiliae fonte phinthiaiut Appion tradit , Et in medorum lacu puteo Saturni fons linire tranfire folet 
in loca uicina portendens aIiquid,Mirum quo^ efl g> cum pifcibus tranfit,Refponfaab iis petunt ineo-’ 
le cibo:quem rapiunt annuentes.Si uero euentum negent: caudis abigunt . Amnis olachas in bithynia 
B rietium alluit:hoceft6i templo 6tdeonomen:cuius gurgite periurinotanfparthiuelutflama uren 
re.In cantabria fontes tamarici in augurio habentur, Tres funt odonis pedibus diflantes. In unum alue 
um coheunt uaflo amne.SincuIis ficcantur duodecies diebus;aIiquando uicies citra fufpitionem ullam 
aqux:cum fit illis uicinus fons fineintermiflione largus,Dierumqueefl non profluere eos afpicere uo'' 
Ietibus:ficut proxime Lartio Licinio legaro pofl preeturam poft feptem dies accidit,In iudsca riuus fab'' 
bitis omnibus ficcatur.E diuerfo miracula alia dira Ctefias i armenia feribit effe fontem:ex quo nigros 
pifces ilico mortem afferre in cibis,Quod 8i citra danubii exortum audiui : donec ueniatur ad fontem 
alueo appofitum:ubi finitur id genus pifcium,Ideogp ibi caput eius annis itelligit fama. Hoc idem 6C in 
lydia in flagno nympharum tradunt.ln archadia ad pheneum aqua profluit e faxis flyx appellata: quas 
illico necauut diximus,Sed effe pifccs paruos in ea tradit Theophraflus loetales 6i ipfosiquod no in alio 



• r-' 






TRIGESIMVSPRIMVS 

genere mortiferorum fontium. Necare aquas Theopompus & in thrccia apud cychros dicit. Lycus in 
leontinis tertio die fi quifq biberir.Varro ad foraden fcripfit effe fontem :cuius fit latitudo quattuor pe 
dumifole oriente eum exundare feruenti fimilemtauefg? quae guftauerint:iuxta mortuas iacere.Nan^ 
6C haec infidiofa conditio q» quaedam etiam blandiutur afpeduiut ad nonacrin arcadiae. Omnino enim 
nulla deterrent qualirerrfed hanc putant nimio frigore elfe noxiam utpote cum profluens ipfa lapidea 
fcat . Aliter circa theflalica tempe quoniam uifus omnibus terrori eft.Tradunt<j etiam xs ac fer^e ero/ 
di illa aqua.Profluit ut indicauimus breui fpatio.Mirumg filiqua filueftris ampicdh radicibus fontem 
eum dicitur femper florens purpura.Et quaedam fui genens hxrba in labris fontis uiret.ln macedonia 
non procul ab Euripidis poetae fepulchro duo riui conuuntialter faluberrimi potusialter mortiferi « Iti 
parparoniis fons eft qui quacun^ rigat lapideam facit terram.Ite calidae aqux in euboea.Lebcdon na^ 
alluit riuus:in quo faxa in altitudinem crefcunt.In eurymenis deiedae coronae in fontem lapides fiunr. 
In coloilis flumen eft:in quo lateres coniedli lapides extrahuntur.ln fcyretico metallo arbores quaecu^ 
flumine alluuntur faxa fiunt cum ramis.Diftillantes quoq? guttae in lapides durefeunt .In antris cory/’ 
Ciis narn miaeze.ln macedonia etiam pendetes in ipfis cameris.At in corintho cum decidere in quibul> 
dam fpeluncis utrogp modo columnas faciut : ut in paufia cherfonnefi rhodio^ in antro magno etiam 
difcolori afpedu,Et hadlenus contenti fimus exemplis. 

De qualitate aquape in falubritateuelcomoditate catum. CA. III. 

Vxritur inter medicos cuius generis aquae fint utiliflimae.Stagnantes pigrafquc merito dam 
q nantiutilioresquaeprofluuntexiftimantes.Curfucnim percurfuqj ipfo extenuari at^ profi/ 
cere.Eo^ miror ciflernarum ab aliquibus maxime probari.Sed ii rationem afferunquoniam 
leuiflima fit hy m brium aquaiut quae fubire potuerit ac pendere in aere. Ideoque niues praeferuntur 
nubibusrniuibibuf^ etiam glaties uelut ad ifinitum coaaa fubtilitate . Leuiora enim haec efie & glaci/i 
em multo leuiorem aqua.Horum fententiam refellere intereft uitae.In primis enim leuiras illa deprae/ 
hendi aliter q fenfu uix poteflinullo pene momento ponderis aquis inter fe diflantibus.Nec leuitatis in 
pluuia aqua argumentum eft fubifle eam in caelumrcum etiam lapides fubire apparcancadenf^ inficia 
tur halitu terrae. Quo fit ut pluuiae aquae fordium inelTe plurimum fentiatuncitiftimcque ideo calefiat 
aqua pluuia.Niuem quidem glaciem^ fubtiliflimum elementi eius uideri mironappofito gradinum 
argumento e quibus peftilentifiimum potum cfle conuenit. Nec uero pauci inter ipfos e contrario : ex 
gelu ac niuibus infaluberrimos potus praedicantiquoniam exadtum fit indciquod tenuilfimum fuerit* 
Minui certe liquorem omnem congelatione deprehenditur:&: rore nimio fcabiem fieri.Pruina uredi> 
nem cognatis ^ niuis caufis.Pluuias quidem aquas celerrime putrefeere conuenitrminime^ durare in 
nauigatione.Epigenes autem aqua quat fepties putrefa<fta purgata fit perhibet amplius non putrefeere. 
Nam cifternas etiam medici confitentur inutiles aluo duricias facienies faucibuf^ etiam limi non aliis 
inefle plusiaut animalium quse faciunt tedium confitendum habent. Nec ftatim amnium utiliffimas 
efleificuti nec torrentium uiliusdacufqi plurimos lalubrcs maxime . Quxdam igitur 8i huius generis 
aptilTimae aliat alibi.Parthorum reges ex coafpe & euleo tantum bibunt, Ex quauis in longinqua comi 
tantur illos . Et horum placere potum non quia fint amnes apparet: quoniam nec e tigri nec euphrate^ 
nec e multis aliis bibunt.Limus aquarum uitium eft:fi tamen idem amnis anguillis fcateat falubritatis 
indicium habetur.Sicuti frigoris tineas in fonte gigni.Ante omnia damnatur amarx:& qux ferobetn 
ftatim implentrquod euenit troesenc.Nam nitrofas at^ falmacidas 8i fxculentas in defertis rubru ma 
re petentes addita polenta utiles intra duas horas faciuntiipfa^ uefcuntur polenta . Damnantur in pri/ 
mis fontes qui ccenum fadunt:qui^ malum colorem bibentibus referunt:& fi uafa xre inficiunt:aui fi 
legumina tarde percoquunr.Si liquatx leniter terram relinquunttdecodxg} crafTis obducunt uafa cru 
ftis.Eft etiamnum uitiu non fetide modo uerum oino quicq recipientis iucudum fit illud licet gratu^: 
8C ut fxpead uicina ladtis accendens. Aqua falubrem aeri qfimillima efleoportet.Vnus in toto orbe tra 
ditur fons aqux iucunde olentis in mefaporamia caburx.Fabulx rationem alferunt:quoniam eo luno 
perfufa fit.De extero aquage falubriu fapor odorue nullas efte debetoQuidam ftatera iudicant de falu« 
britaterfruftrante diligentiaiquado perraru eft ut leuior fit aliq.Certior fubtilitas inter pares meliorem 
efle qux calefiat refrigeretur^ celerius » Quin exhauftam uafis ne manus pedeant depofitif^ in humii 
cepefcereaffirmant.Ex quonam ergo genere maxime^babilis cotingitfPuteis nimi^ ut in oppidis co' 
ftare uideo.Sed iis quibus exercitationis ratio crebro hauftu cotingit:& illa tenuitas colante tcrra.Salu/ 
britatt hxc fatis funt.Frigori 8C opacitas neceflaria,Vtcp cxlum uideant fuper oia obferuatio una. Eadc 
& ad perenitatem pertinetiut illa uado exiliat uena n5 e lateribus.Nam ut taflu gelida fif.etiam arte co/ 
tingit.Si etiam exprefla in altutaut e fublimi deiccfta uerberatu corripiat aera.In natando quidem fpiri/ 
tum continentibus frigidior fentitur.Eadem Neronis principis inuentum eft decoquere aqua: uitro^ 
demiffam in niues refrigerare.Ita uoluptas frigoris contingit fine'uitiis niuis . Omnem utigi dccodlam 
utiliorem efle conuenit.Item calefadtam magis refrigerari fubtiliffimo in uento.Vitiofxaqux remedi/ 
um eft fi decoquatur ad dimidias partes.Aqua frigida iniedfa fiftitur fangu is . Aeftus in balneis ai cetur 
fi qs ore teneat:Qux funt hauftu frigidiffimx:n6 pinde 8i tadhi efle alternante hoc bono multi familia 
ri exemplo colligunt.Clarifllma aquarum omniu toto orbe frigoris falubritanfqj palma prxeonio ur/ 
bis martia eft:inter reliqua deu munera urbi tributa.Vocabaf hxc quonda aufeia.Fons aut ipfe piconia» 
Oritur in ultimis montibus pclignorum»Tranfit raarfos Si fucinum lacum romam non dubie petens. 

ii 




LIBER 

Mox rpeca merfa tn tybiirtina fe aperit nouem milibus pafluu formicibus inftruflis perdufla. Primus 
cani in urbem ducere auipicatus eft Ancus Martius unus e regibus.Poftea.Q.Martius rex in praetura, 
Rurfuftj reftituit.M.Agrippa.ldcm &uirginem adduxit ab odiaui lapidis diuerticuloduo milia paP 
fuum preneftina uia.Iuxta eu Herculaneus riuus:quem refugiens uirgmis nome optinuit.Horum am^' 
nium comparatione differentia fupradidla deprehenditur cu quatum uirgo radu praeflet martia hau^' 
ftu.Quanq utriuf^ iampridem urbi periit uoluptas ambitioneauaritia^ in uillas aefuburbana detor>' 
quentibus publicam falutcm.Non abrefit quaerendi aquas junxiffe rationcm.Rcperiuntur in conual/ 
libus maxime:8i quodam conuexitaris cardine aut montium radicibus • Multi feptentrionales ubique 
partes aquofas exift imauere.Qua in re uarietatem natu rz aperuiffe conuenit . In Hyrcanis montibus a 
meridiano latere non pluir.ldeo filuigeri ab aquilonis tantum parte funt.At Olympus ofla parnafus ap' 
penninus alpes undiq) ueftiuntunamnibufg? perfundutur. Aliqui ab auftro ficut in creta albi montes. 
Nihil ergo in iis perpetuar obferuationis indicabitur.Aquarum funt notce iuncus aut harudoiaut heer^' 
badequadidium eu.Mulrumij alicui loco pedore incubas rana.Salixenim erratica &: alnus aut uitex 
aut hedera fponte proueniut 8i corriuatione aquae pluuix m locum humiliorem e fuperioribus deflua 
entis augurio fallaci.Certior multo nebulofa exhalatio cft ante ortum folis logius intuetibus.Quod ex 
edito qdam Ipecularur proni terram mento attingere, Eft 3C peculiaris aeftimatio peritis tatum nota:g 
feruetilTimo aeflu fequutur diei^ horis ardentiflimisiqualis ex quo^ loco repercuflus fplendear. Nam 
fi terra firiente humidior eftilleiindubirata fpes promittitur . Sed tanta intentione oculorti opus eft ut 
indolefcant.Quod fugientes ad alia experimenta decurrunt loco in altitudinem pedum quin^ defof' 
ro.Oftifcji e figulino opere crudisiaut perunda pelui xrea cooperto lucernaqi ardente cocamerata fron/ 
dibusidein terra, Si figulinum humidu ruptumueiaut in aere fudor uel lucerna fiue defedu olei reftin.^ 
daraut etiam uellus lanae madidum reperiatunnS dubie promittunt aquas.Quidam & igne prius ex/ 
coiuntlocumiranro efficaciore uaforum argumento,Terra uero ipfa promittit candicantibus maculis: 
aut tota glauci coloris.ln nigra enim fcatungines non fere funt perennes, Figularis certa femper adimit 
fpes.Nec amplius puteum fodiunt coria terrae obferuatesiut a nigra defccndat ordo fupradidus. Aqua 
femper dulcis in argiilofa terra frigidior in tofo,Nan^ 8i hic proba tur.Dulces enim leuefg! facit: & co<' 
lando continet fordes.Sabulum exiles limofafqii promittit. Galrca icertas uenasifcd boni Taporis. Sabu 
Ium mafculinum 8C harena carbiiculofa certas il:abile% falubres,Rubra faxa optimas fpeiq! certifli> 
mae.Radices montium faxofe:& filcxihoc amplius rigentes .Oportet autem fodientibus humidiores 
affidue refpondereglcbasifaciliufqi ferramenta dcfcendcrc . Deprefli? puteis fulphurata uel aluminofa 
occurrentia puteanos necar.Experimemtum huius periculi eft demifla ardens lucerna fi extinguatur. 
Tunc fecundum puteum dextra ac finiftra fodiuntur seftuariaiqu^e grauiorem illum halitum recipiar. 
Fit SC fine his uitiis altitudine ipfa grauior aeriquam cmedant affidu^o linteorum iadaiu euentilado do 
nec ad aquam uentum eft fine harenato opus furginne uenae obftruantur,Qua:dam aquz uere ftatim 
incipiente frigidiores funtiquarum non in altum origo eftihybernis enim coftant hymbribus . Quae-/ 
dam canis ortu ficut i macedonia apparer.Vtru^ ante oppidu pella,lncipide enim xftate frigida eft pa/ 
luftrisrdein maximo seftu in exccliioribus oppidi rigenHoc di i chio euenit fimili ratioe portus oppi 

di: Athenis enneacrunos nymbofa acftate frigidior eft:q puteus i iouis horto. At illeficcitatibus riger. 

Aquarum fubitonafcentiumiautdefinetium, CA. 1111. 

Axime autem putei circa anfturus.Nam ipfa teftare dcficiuntiomnef^ quatriduo eo fubfidut, 
m Ia uero multi hyeme tota ut circa olympii uere primum aquis redeutibus.ln ficilia qdem cir/ 

ca meflanam di mylas hyeme in totum inarefcant fontes. Aeftate exundant amnemqi faciut. 
Apolloniae in ponto fons iuxta mareseftate tantum fuperfluit 8i maxime canis ortu:parcius fi frigidi> 
or fit xftas.Quaedam terrx hy mbribus ficciores fiunt:uelut in narnienfi agro:quod admiradis fuis in/ 
Ieruit.M,Ocero:ficcitate lutu fieri prodensihymbre aut puluerem.Ois aqua hyeme dulcior eft. Aeftate 
aiit minus.Autuno minime.Minuf^ per ficcitates,Ne (5 aequalis amniu plerun^ guftus eft. Magna al' 
uei differetia.Quippe tales funt aquae qualis terra per quam fluut.Qualef® haerbaru quas lauant fucci. 
Ergo iidem amnes parte aliq reperiunf infalubres.Mutantfaporem & innuentes riui utboryfthenem 
uidle^ diluunf. Aliqui uero 8i hymbre mutantur.Ter accidit in bofphoro:ut falfi decideret : necaret^ 
frumenta.Totiens di nili rigua pluuise amara fecereimagna peftilentia aegypti.Nafcuntur fontes decifis 
pleruqi filuisiquos arborum alimenta confumebant.Sicut in hemo obfidete gallos • Caflandroicu ual/ 
Ii gratia filuas cecidiftent.Plerugp uero damnofi torretes corriuanf detradJa collibus filua cotinere nym 
bos ac digerere confueta.Et coli moueri^ terram callum^ fummac cutis folui aquaru intereft. Prodif 
certe in creta expugnaro oppido qd uocabatur arcadiaiceflafle fontesiamncfgp qui in eo fitu multi erat, 
Rurfus condito poft fex annos emerfifle uti qua:^ coepiflent partes coli, 

Obferuatio hyftorica. CA, V, 

Errae quogp motus profundunt forbent^ aquastficut cira phencum arcadix quinquies acci/ 
t difle conftat.Sicut di in corico monte amnis erupinpoftea quam coeptus eft colli.llla mutatio 

mirabilis nulla euidente caufa apparet:ficut in magnefia calidas fadfas frigidas alias non muta 
ro fapore.Et in caria ubi Neptuni templum eft amnis qui fuerat ante dulcis mutatus in falem .Eft di iP 
Ia miraculi plena arethufam fyracufis fimum redolere per olympia: uerique fimile : quoniam alpheus 
in ea infula fub ima maria pmeer, Rhodio^ fons in cheronefo nono anno purgaraeta egerit « Mutatur 



TRIGESIMVSPRIMVS 

a colores aqnarum tficut babilonj^a: lacus seftate rubras habet diebus undecim .Et boryPhcncs acflatis 
temporibus cxruleus ferturrquanq omnium aquarum tenuiflimus. Ideoque innatans hypani. In quo 
6i illud mirabile. Auftris flantibus rupcriorem hypanim ficri.Sed tenuitatis argumentum & aliud eft: 
quod nullum halitu non modo nebulam emittit.Qui uolunt diligentes circa hoc uideriidicunt aquas 
grauiores pofl brumam fieri. 

Ratio aquae ducendae:8t quomodo medicatis utendum :& quid profit nauigaf o: 
&medicinjeaquaemarinat. CA. VI« 

Aete^ a fonte duci fiflilibus tubis utiliflimum eft:craiTitudinebinu digytorum commifluris 
C pixidatis ita ut fuperior Itret calce uiua ex oleo leuigatis.Libramentum aquae in centenos pe/ 

des furfum eliciiminimu erit fi uno cuniculo ueniet in binos adtusilaminae efle debebunt per 
quas furgere in fublime opus fuerit e plumbo:fubit altitudinem exortus fui:ut Ir longiore traflu ueni/ 
at fubeat crebra:defcendat^ libramenta nc pereant.Fiflulas denu pedum longitudinis efle legittimum 
eft.Et fi quinariae erunt fexagena pondo pcdere.Si odonariac centena.Si denariae centena uicena. Ac de/ 
inde ad has portiones.Denariaappellatuncuius laminae latitudo anteqcuruetur digytop^ decem eft di' 
naidiO(5 eius qnaria.In omni anfradu.n, collis qnariam fien ubi domef impctusmeceflariu eft.ltem ca^ 
ftella prout res exiget.Home^i calidorum fontiu mentionem non fecifle demiroricu alioquin lauari ca 
lida frequenter indicerettuidelicet quia medicina tunc non erat hsecqux nunc aquaije perfugio utitur. 
Eft autem utilis fulphurata neruis. Aluminata paralyticistaut fimili morbo foluris.Bituminata aut ni/ 
trofa qualis cutilia utilis eft bibendoiat^ purgationibus.Pleri^ in gloria ducunt:plurimis horis perpe/ 
ti calorem earuiquod eft inimiciflimu.Nan^ paulo diutius q balneis uti oportet. Ac poftea frigida dul/ 
ci nec fine oleo difcedentibusiquod uulgus alienus arbitratur.Idcitco non alibi corporibus magis obno 
xiis.Quippe 6C uaftitate odoris capita rcplenf':&: frigore infeftantur fudantiaireliqua corpepe parte mec 
fa.Similis error quo quidam plurimo potu gloriantur.Vidicp iam turgidos bibendo:in tantum ut an/ 
nuli integerentur cutexum reddi non poflet haufta multitudo aqu^ . Nec hoc ergo fieri conucnit fine 
crebro falis guftu.Vtuntur 3C cceno fontium ipfopi utiliterifed ita fi illitum fole inarefeat. Nec uero om 
nes qu£e fint calidaeimedicatas efle credendum :ficut in egefta ficili£e:larifla:troade:magnefia:melo:lipa/ 
ra.Nec decolor fpecies ceris argentiuefut multi exiftimauere) medicaminum argumentum eft. Quan/ 
do nihil eorum i patauinis fontibus ne odoris quidem differentia aliqua deprehendif.Mededi modus. 
Item & in marinis critiqua? calefaciuntad neruogi dolores ferruminata 8C frajfturas oflaq? cotufa.ldem 
ad corpora ficcada.Qua de caufa & frigido mari utunf.Prceterea eft alius ufus multiplex. Principalis uc 
ro nauigandi phthifi aftedfus ut diximusiaut fanguinem egerentibusrficuti proxime Anneum Galleo/ 
nem fecifle poft confulatum meminimus.Ne^ enim cegyptus propter fe petififed propter longinqui/ 
tatem nauigandi.Quin & uomitiones ipfae inltabili uolutatioe Commotae pluribus modis capitis ocu/ 
lorum pedtoris medentur.Omnibuf^ propter quae hellebope bibitur. Aquam uero maris per fefeeffi/ 
caciorem difeutiendis tumoribus putant mediciifi illa decoquatur hordeacea facrina ad parotidas. Em 
plaftris etiam maxime albis di malagmatis mifccnt.Prodeft 8i infufa crebro idlu.Bibitur quog? quauis 
non fine iniuria ftomachi ad purganda corpora bilem^ atramiaut fanguinem concretum reddendum 
alterutra parte. Quidam & in quartanis dedere eam bibendam « Et in tenafmis articularibufq? morbis 
afleruatam:&: in hoc uetuftate uirus deponetera. Aliqui decodiamromnes ex alto hauftam: nulla^ dul 
Cium mixtura corruptam.In quo ufu praecedere uomitum uolunt. Tunc quoqi acetii aut uinum aqua 
mifcent.Qui puram dedere raphanos fuper mandi ex mulfo aceto iubentiut ad uomitiones reuocent. 
Clyfteribus quo^ marinam infundunt tepefadfam.Teftium quidem tumori fouendomon aliud pree/ 
ferunt.ltem pernionum uitio ante ulcera.Simili modo prurinbus:pforis:& lichenum curationi . Len/ 
des quo^ 8i terra capitis animalia hac curantur.Et liuentia reducit eadem ad colorem. In quibus cura/ 
tionibus poft marinam aceto calido fouere plurimu prodeft.Quin 8i ad idlus uenenatos falutaris intel 
ligitunut phalangiorum 6i fcorpionum 6i pthiade afpide refperfis.Calida autem in iis aflumitur. Suffi 
tur eadem cum aceto capitis doloribus.Torminaquo^ & choleram calida infufa clyfteribus fedat.Dif/ 
ficilius perfrigefeunt marina calefada. Mammas rigentes praecordia maciem^ corporis pifeinse maris 
corrigunt. Auriu doloresxapitis grauitates cu aceto feruentiu uapor» Rubiginem ferro marinae celerri/ 
me exterunt.Pecope quoc^ fcabiem fanantilanaf^ emolliut.Nec ignoro haec mediterraneis fuperuaca/ 
nea uideri polTc.Ve^ 6i haec cura praeuidit inueta ratione q fibi quif^ aqua maris faceret.lllud in ea ra/ 
lione mi^ fi plus q fextatiis falis cu quattuor aquae fextariis mergaf :uinci aquaifalcmq? no liquari.CE/ 
tero fextarius falis cu quattuor aqus fextariis falfiflimi maris uim 8i natura implet . Modciatifllmum 
autem putant ftipradidlam aquse menluram odlonis cyathis falis temperarirquoniam ita 8i neruos ca/ 
lefacit:5i corpus non exafperet.Inueteraf qd uocaf thalaflomeli aequis portionibus marisimellis hym/ 
bris ex alto:& ad huc ufum aduehutifidliliq; uafe& picato condut.Prodeft ad purgationes maxime fine 
ftomachi uexatione & fapore grato Si odore.Hydromeli quo^ ex hymbre puro cu meile temperabat 
quondamiquod daret appetentibus uinu segrisiueluti innocentiore potu. Damnatu iam multis annis 
iifdem uitiis qbus uinuminec iifdem utilitatibus.Quia faepe nauigantes defedtu aquae dulcis laborant. 
Haec quo^ fubfidia demonftrabimus.Expanfa circa nauim uellera madefeunt accepto halitu maris q/ 
bus humor dulcis cxprimitur.Item demiffie reticulis in mari concauae e caera pilaeiuel uafa inania obtu 
lau dulcem intra fe colligunt humorem.Nam in tera marina aqua argilla percolata:dolcefcit. Luxata 





' LIBER 

hominum corpora 8! quadrupedum natando in cuiuflibet generis aqua facillime in artus redeunt.Eft 
6C in metu peregrinatium:ut tentent ualitudinem aqu^e ignotae.Haec cauenta balneis egrefli ftatim fri 
gidam fufpedlam hauriendo. Mafcus qui in aqua fuerit podagris illitus prodefUtem oleo admixto ta^ 
Iorum dolori tumori 9 .Spumagp aquae affriiftu uerrucas tollit.Nec non harena littorum marisipr^cf' 
pue tenuis 8C folibus candens in medicina eft ficcandis corporibus coopertis hydropicorum aut rheu/ 
matirmos fentientium.Ethadlenus deaquis.Nunc 8C de aquatilibus.Ordiemur autem ut in reliquisa 
principalibus eorum :quae funt fal 8i fpongia. 

De generibus ralis:8Cconfeduris:8i medicinis & obferuatioibus, CA. VII* 

Alonis aut fittaut gignitur.Vtru^ pluribus modisded caufa gemina coadlo humore uel ficca' 
f to. Siccatur in lacu taretino aeftiuis folibusitotum^ ftagnu in falem abiit modicum alioquin 
altitudine genua non exced&.Ite in ficilia in lacu q cocamicus uocatur:& alio iuxta gelam .Ho 
rum extremitates tantu inarefcunt.ficut in phrygia Cappadocia. Afpendiiubi largius coquitur & uf^ ad 
mediu lacum. Aliud etiam in eo mirabileiqd tantundem nodu fubuenitiquantum die auferas.Omnis 
cft alius fal minutusiargj non gleba eft. Aliud genus ex aquis maris fponte gignif fpuma in extremis Iit 
roribus ac fcopulis relida.Hsec enim ois rore denfatur.Er eft acrior quae in fcopulis inuenif. Sunt etia.« 
num naturales differentiae tres.Nan^ in badlris duo lacus uaftiialter ad fcythas uerfbsialter ad arios fa/' 
le acftuant.Sicut ad cittium in cypro 8C circa memphin extrahunt lacu dein fole ficcant . Sed & fumma 
fluminum denfantur in faleramne reliquo ueluti fub gelu fluenteiut apud cafpias portasiquae falis flujt 
mina appellantur.ltem circa mardos 8C armenios.Praeterca apud badros amnis ochus 8C laxartes ex ap 
pofitis montibus deferunt falis rameta.Sunt 8C in africa lacus 6C quidem turbidi falem ferentes . Ferunt 
quidem 8C calidi fontes ficut pegafei,Et hadenus habent fe genera ex aquis fponte prouenietia. Sunt 8C 
montes natiui falisrut in indis oromenusiin quo lapidicina^ modo caeditur renafcenstmaiufq? regum 
uedigal ex eo eft qua ex auro at^ margaritis.£fFoditur & e terraiut palam eft humore denfato in cappa 
docia.lbi quidem caeditur fpecularium lapidu modo.Pondus magnu giebisiquas micas uulgus appel/ 
lat.Crrrhis arabise oppido muros domofqp mallis falis faciunttaqua ferruminares, Inuenir 8i iuxta pe* 
lufium Ptolaemeus rexcu caftra faceret.Quo exemplo poftea inter aegyptu 8C arabiam etia fqualdibus 
locis coeptus eft inueniri detradis harenis,Qualiter per africae fcientia uf^ ad Hamonis oraculum. Is 
quidem crefeens cum luna nodibus.Nam cyrenaici tradus nobilitatur hamoniaco 8i ipfo quia fub ha' 
renis inueniaf appellaro.Simiiis eft colore alumniiqd fthifton uocantilongis glebisine^ perlucidis in/- 
gratus fapore:fed medicine utilis.Probatur qua maxime perfpicuus redis fcifluris infigne. De quo pro 
ditunquod leuifll mus intra fpecus fuos in lucem uniuerfam,platus:uix credibili pondere ingi auefcar* 
Sed caufa euidens cuniculorum fpiritu madido fic adiuuante molientes ut adiuuat aquae, Adulteraf fi' 
culo:quem cocanicu appellauinjusrnecno 8i cyprio m ire fim ili,ln hifpania quoqi citeriore cgelafte esex 
ditur glebis pene traflucentibus.Cui iampride palma a plerilqt medicis inter oia falis genera phibetur, 
Ois locus in quo reperitur fal fterilis eftniihilgi gigni:&: in totu fponte nafcens,Inter haec funt faditii ua 
ria genera.VuIgaris pluribuf^ in falinis mari adfufornon fine'aqux dulcis riguisifed hymbre maxime 
iuuanteiac fuper oia fole multorno aliter inarefeens, Africa circa uticam conftruit aceruos falis ad colliu 
fpcciem.Qui uero fole luna^ induruere.nullo humore liquefcunnuixg? etia ferro caedutur , Fit tamen 
6i in creta fine riguis in falinas mare infundentibus.Et circa ^gypru ipfo mari influentein fdium ut cre 
do nilo fuccofum.Fit e puteis in falinas ingeftis,Prima denfatio babylomiE in bitumen liquidu cogitur: 
oleo fimileiquo 8C in lucernis utiitur hoc.Detrado fubeft fal.Et in Cappadociae puteis ac fonte quem in 
Falinas ingerunt.In chaonia excoquunt aqua ex fonterrefrigerando^ falem faciunt inertem nec cadidu. 
Gallia germaniaeij ardentibus lignis aqua falfam infundunt,Hifpaniae quadam fui parte puteis hauri 
unt muriam appellantes.Et illi quidem etiam lignum referre arbitrantur.Quercus optima ut quae per 
fe cinere fincero uim falis reddat. Alibi corylus laudaf .Ita infufo liquore falfo,Carbo etia in falem uerti 
tur.Quicu^ ligno conficitur fal niger eft. Apud Theophraftum luenio imbrios harundinis 8C iunci ci' 
nerem decoquere aqua folitosidonec exiguum fupereflet humoris.Quin e muria falfamentorum reco 
quituniterum^ confumpto liquore ad naturam fuam redit uulgo e menis iocudiffimis. Marinorum 
maxime laudatur cyprius a falamie,Ate ftagnis.Ac phrigius qui tattaeus uocatur.Hi duo oculis utiles. 
A Cappadocia uero qui in laterculis affertur cutis nitorem dicit facere.Magis tamen extendit is que fty' 
tium appellauimus.Itaqi a partu uentre eo cum melanthio illinunt,Salfiflimus fal qui ficciflimus. Sua/ 
uiflimus omniu tarentinus at^ candidiffimus.Et de caetero fragilis qui maxime candidus,PIuuia dul/ 
cefeit omnis.Suauiorem tamen rores faciunt.Sed copiofum aquilonis flatus. Auftro non nafcitur.Flos 
uero falis no fit nifi aquilonibus.ln igni nec crepitatmec exilit tragafeus.ne^ acanthius ab oppido appei 
latus.Nec ullius fpuma aut ramentum aut tenuis. Agrigentinus ignium patiens ex aqua exilit . Sunt fli 
colorum differentiae.Rubet memphi.Ruffus eft circa oxum.Centuripis purpureus.Circa gelam in ea' 
dem ficilia tanti fplendorisiuti imaginem recipiat.ln cappadocia croceus effoditur traflucidus 6i odora 
tiflimus. Ad medicina: ufus antiqui tarentinum maxime laudabant. Ab hoc uero quaecun^ e marinis 
ex genere eorpraecipue fpumeum,Iumentorum uero 8i boum oculis rragefeum & beticum. Ad obfo/ 
nium 8i cibum utilior quifquis facile liquefcir.Ite humidior minorem enim amaritudine habetiutatti 
cus 8C euboicus.Seruandis carnibus aptior acer 8i ficcusiut megaricus.Condif etia odoribos additis: 8C 
pulmentarii uice implet excitans.auiditate;inui t^f$ in oibus cibis:ita ut fit peculiaris ex eo intelleiftus 






TRIGESIMVSPRIMVS 

inter innumera condimenta. Ita efl in mandendo qusefitus garo.Quin 51 pecudes armetag? 8i iumen/ 
ta fale maxime folicitatur ad paftumrmuirum largiores ladteimulto^ gratiore etiam in cafeo dote.Er/ 
go hcrcule uita humanior fine fale nequit degere:adeo neceflarium elementum eft:ut tranfierit inreile 
&US ad uoluptates animi quo^.Nam ira fales appellantunommTq! uitae lepos QL fumma hylariras labo 
rum^ requies non alio magis uocabulo conflar.Honoribus etiam militiae^ interponitur ialariis inde 
diiSisimagna apud antiquos audoritarerficut apparet ex nomie falarise ui3?:quoniam illa fal in fabinos 
portari confuetat. Ancus Martius rex falis modia fex milia in congiario dedit populis:& falinas primus 
inftituit.Varro etia pulmentarii uice ufos ueteres audor eft*Efitafle enim fale cum pane &: cafeo:ut pto 
uerbio apparet.Maxime tamen in facris intelligitur audoritas quando nulla conficiutur fine mola fal/; 
fa.Salinarum fynceritas fummam fecit fuam differentiam.Quaedam enim fauilla falis : qux leuifTima 
ex eo efl candidiflima flos falis appellatur.Et flos quidem falis in totum diuerfa res humidiorifg! natu^ 
rae 5L crocei coloris aut rulfi ueluti rubigo fais»Odore quo^ ingrato ceu gari diflentiens a fale no moy 
do a fpumajn xgypto inuenitur uidetur^ nilo deferri.Et fontibus tamen a quibufdam innarat,Opn> 
mum exeo quod olei quandam pinguitudinem reddit.Eftenim infalepinguitudorqd miremur.Ad'' 
ulteratur autem tingiturij rubricaiaut pleruij tefta trita.Qui fucus aqua deprehenditur diluente fadi 
tium coloremrcum uerus ille no nifi oleo tefoluatundc unguentarii propter colorem eo maxime utan 
tur.Canicia in uafis fum ma efl.Media uero pars humidior ut diximus.rloris natura afpera excalfado/” 
ria ftomacho inutilis.Sudorem cit, Aluum foluit in uino dl aqua acopicis 6i fmcgmaticis utilis, Detra^ 
hit 8C ex palpebris pilos efFicaciflime.Fatces ima* cocutiuntur ut color croci redeat.Prster haec etianum 
appellatur in falinis falfugotab aliis falfilago tota liquida marina aqua falfior ui diflans • Aliud etianum 
liquoris exquifiti genus quod garon uocauere inteflinis pifeium exterifq; quat abiicieda eflentifale ma/ 
ceratisiuf fit illa putrefeentium fanies.Hoc olim conficiebatur ex pifcetquem^raECi garon uocabattCa^ 
pite eius uflo fuflitu extrahi fecundas morantes. 

De fcombropifce&muria,6i alece, CA, VIII, 

Vnc e feombro pifce laudatiffimum i finibus carthaginis fpattarieSd cctariisifociotum appeP 
n latur fingulis milibus nummum permutatibus cogios pene binos.Nec liquor ullus pene prae 

ter ungueta maiore in precio efle coepitinobilitatis etiam getibus.Scombros quidem & mau/ 
ritania beticam 8i carteia ex occeano intrantes capiut ad nihil aliud utiles.Laudatur & clasomene garo* 
Pompeii^ & Leptis,Sicut muria antipolis ac thuria,Iam uero 8C dalmatia.Vifium huius efl alex imper 
feda nec colata facx.Coepit tamen di priuatim ex inutili pifciculo minimo^ cofici. Aquam noflri aphy 
en graeci uocatiquoniam is pifciculus e pluuia nafcitur,Foroiulienfes pffcem ex quo faciut lupum appei 
lant.Trafit deinde in luxuriamtcreuerut^ genera ad infinitutficuti garii ad colore mulfi ueteris: adeo^ 
dilutam fuauitatem ut bibi pofllt. Aliud uero ad caflimonia^ fuperftitionem retiam facris ludatis dica/ 
tumrquod fit e pifeibus fquama caretibus,Sic alex peruenit ad oftreas echinos urticas cam matos mul/» 
Iorum iocinera.Innumenfq! generibus ad fapore gulae coepit fal tabefcere.Haec obiter fdicata fint defiV 
deriis uitaerdi ipfa tame nonulli ufus in mededo.Na^ 6C elece fcabies pexioris fanaf ffufa per cutem inci 
fam.Etcotra canis morfusdraconif^ marini j)dcft,In linteolis aut c6cerptisimponif,Et garo amboy 
ftarecetiafanaturrfiqsifundatacno nominet ga^,C6tracanu quo^morfusr^deftrmaximc^crocodl 
Ji:di ulceribus quae ferpuntraut fordidis . Oris quo^ 3i auriu ulceribus aut doloribus mirifice prodeft. 
Muria quo^ fiue illa falfugo fpifTatrmordctrextenuatrficcanDyfentericis utilis e et fi nome iteltina cor 
ripitJfchiadicis coeliacis uetenbus ifundif,Fotu quo$ apud mediterraneos aquae marinae uice penfar* 
De natura falis 81 eius medicinis. CA, IX* 

Alis natura efl p fe ignea 8i inimica ignibus fugies eosrofa erodens , Corpora uero aftringens: 
f ficcas alligans.Defuntaa aute ac putrefeetia ita uendicans ut duret ea per fecula, In mededo ue/ 

ro motdes:adurens:repugnas:extenuans:diflbIuens,Stomacho tatum inutilisrpraeterqad ex/ 
citadam auiditatem,AduerfusTerpetium morfuscum origano meile hyfopo.Cotraceraftem cu origa 
no aut caedria aut pice aut meile. Auxiliatur cotra fcolopedras ex aceto potus. Aduerfus fcorpionu idlus 
cum qrta parte lini feminis;& oleo uel aceto illitus,Aduerfus carbones uero ucl uefpas fimilia^ ex ace/ 
to. Ad heterocranas capitif^ ulcera 6i puftulas papulafue 8i incipientes uerrucas cu feuo uitulino. Item 
oculorum remediis;& ad excrefeetes ibi carnes totiufgp corporis ptetygia.Sed in oculis peculiariter,Ob 
id colly riis em plaftrif^ addif. Ad hoc maxtepbatur tragefaeusraut caunites,Ex idiu uero fuffufis eruo/ 
re oculis fugillatifgi cu myrrhae pari podere ac melleiaut cum hyfopo ex aqua calidaiut^ foueatur falfii 
gine. Ad h^c hifpaniefis eligif icotra^ fuffufioes oculojf cu lade i coticulis terit .Priuatu-. fugillationi/ 
bus i linteolo iuolutus crebro^ eje aq ferueti impofitus . Vlceribus oris manatibus i linteolo cocerpto, 
Gingiuajd tumori ffricatus.Et cotra fcabneie lingux fridus cominutufqt. Aiunt detes non erodi ne^ 
putrefeere fiqs quottidie mane ieiunus fale cocincat fub linguaidonec liquefeat , Lepras ideiSi furuncu' 
losiSi lichenas:& ploras emedat cu palTa uua exepto eius ligno : 8i feuo bubulo atqp origano ac fermeto 
uel paneimaxime thebaicus.Hic 8i ad pruritus eligi£',Tonlillis 8i uuis cu mclle^defl.Quicuqi ad angi/ 
nas»Hic amplius cu oleo 8i aceto.Eode tempore extra fauces illitus cum pice liquida.Emollit 8i aluum 
in uino mixtus, Idem noxiaiSC tinearum genera pellit in uino potus, Aefius balnearum conualcfcentcs 
ut tolerari pofTintdingux fubditus prxftat.Neruorum dolorem maxime ufurpanpa obferuatiqne cit/ 
ca humeros 6i renes ui faecis aqua fecuenti crebto Of adefii^us leuat, Colum tormina^ 6i coxaru dolo/. 

Si ini 







, LIBOR 

tes in lifcJem fidcis impofrtus candcs*Podagras:cum farini ex inetle Sdoteo tritus . Ibi maxime 

obferuanda ufurpatione qua quidem totis corporibus nihil clTe utilius fale dC fole dicunt . Itaqs cornea 
tiidemus corpora pifcatorunuSed hoc praecipuum dicarur in podagris.TolIit & clauos pedum.lte per-' 
tiioncs» Ambuitis ex oleo imponimr:aut commaducatusipuftulafqi reprimir.Ignibus ucro facris ulcey 
tibuf^ quar ferput ex aceto aut hyfopo.Carcinomatis cum uua taminia.Phagedenis ulceru trit us cum 
farina hordei fuper impofito lintheolo madente uino.Morbo regio laborantes donec fuderit ad ignem 
contra pruritus quos fentiunt ex oleo 8i aceto infricatus iuuat & fatigatos ex oleo.Mulri & hydropicos 
fale curauereiferuorefqi febrium cum oleo perunxere:8i tuflim ueterem Imdlu eius difcufrere.Cly fteri-' 
bus infundere ifchiadicis.Vlceribus excrefcentibus uel purrefcentibus impofuere.Crocodilorum mor/ 
fibas ex aceto in linteolisiita ut aftringantur redle uiniftu Ioca»Bibitur & cotra oppium ex aceto mulfo* 
Luxatis imponif cum firina 3C meUe.Item extuberatioibus,Dentiu dolori cu aceto totus &: illitus cum 
refina prodeft. Ad oia autem fpuma falis iucundior utiliorqi.Sed quicuq? fal acopis additur ad excalfa^^ 
ftiones.ltem fmegmaticis ad extrahendam cutem leuandam^.Peco^ quo fcabiem & boum illitus tol 
lit.Datuf^ lingendus:& oculis iumentorum infpuitur. Hatc & de fale didta fint. 

De nitri generibus:& cofeduris;& medicinis:&: obferuarioibus, CA, X. 

Oneft differentia 8i nitri natura no multum a faledirtans:& eo diligentius dicedatquia palam 
n eft medicos qui de eo fcripfereignoraflenaturam.NecquenqTheophrafto diligentius rradiP 

fe.Exiguum fit apud medos canefeentibus ficcitateconuallibusiqd uocanthaluriraga.iyimus 
etiam in thracia luxta philippos fordidu terratquod appellat agrium. Nam quercu cremara nung muP 
tum fatffitarum effiSi iampridem in totum omifTum. Aquae uero nitrofae pluribus locis reperiunfded 
fine uiribus denfandi.Optimum copiofum^ in chethis macedoniaetquod uocat caleftricumxandidu: 
purumijiproximum fali.Lacus cft nirrofus exihente e medio dulci fonticulo.lbi fir ninu circa canis or^ 
tum nouenis dtebusttotidem^ ceflarrac rurfus innatatrSi deinde cefTat.Quo apparet foli naturam effe 
quae gignatiquoniam compertum eff nec foles proficere quicg cu cefferrnec hymbres. Mirum eft & il/ 
lud fcatebra fonticuli femper emicanteilacum nec augeri nec effluere, lis aurem diebus quibus gignitur 
fi fuere hymbrcsdalfius nitrum faciuntraqlones deteriusiquia ualidius commouet limum, Et hic qui> 
dem nafciturJnaegyptoautem coficitur multoabundanriusrfed deterius,Nam fufeu lapidofumgi eft. 
Fit pene eodem modo quo falrnifi falinis mare infundunt.Nilum autem nitrariis. Excedere nilo fiC/^ 
cantundecedente madet futco nitri«xl,diebus cotinuismo ut in maccdonia ftatis,Si etia hym bres affue-' 
rintiminus de flumine adduntiftatimqi ut denfari eft cceptumirapif ne refoluatur i nitrariis.Sic quoij 
olei natura interuenif,Ad fcabiem animalium urilis.Ipfum autem conditum in acernis durat. Mirum 
in lacu afcanio 8«.' quibufda circa chalcida fontibus fummas aquas dulces efleiportaiiqi: iferiores nitro/ 
fas.In nitro oprimum qd tenuiflimum 8i ideo fpuma melior, Ad aliqua ratum fordidum rang ad infi/ 
ciendas purpuras tindluraf^ omnes,Magnus 6C nirro ufus qdicef fuoloco.Ninaria: egregiae aegyptiis» 
Nam circanaucratin & memphi tatum folebanf e(rc,Circa memphin deteriores, Nam & lapidcfcit ibi 
in aceruisimulri^ funt tumuli ea decaufa faxei.Faciunt ex iis uafa.Necno frequeter liquatum cum ;ul/ 
phure coquentes in carbonibus. Ad ea quoqi q inuererari uoliit illo nirro utuntur,Sunnbi nirrariaKin 
quibus di ruffum exit a colore terrx.Spumam nitri quae maxime laudatu nantiqui negabant fieri : nifi 
cum ros cccidifletrpraegnacibus nitrariis:fed nodum panentibus,Iragi no fieri inciratis etiam fi caderer. 
Alii operi.menrorum fermento gigni exiftimauere.Proxima aeras medico^ aphronitru tradidit in afia 
colligi in fpleucis mollibus diftillas.Specus eos colligas uocIr.Dein ficcanr folc,Oprimum putatur lydi 
um.Probario ut fit minime poderofum 8i maxime friabiIe,Colore pene purpureo,Hoc i paftillis affer/ 
tur,3egyptiu in uafis picarisine liquefcar.Vafa quom ea fole inarefcentia petficiurur.Nirri probatioiut fit 
tenuiflimum Si qua maxime fpongiofum fiftulofum^tadulteratur in aegypto calce. Depreheditur gu 
ftu.Sincerum enim facile refoluitur. Adulteratu pungir.Olceafperfum reddit odore uehcmenrer.Vri/ 
tur in refta opertu ne exiliatialias igni no exilit nitrumihilq! gignit aut alu.Cu in falinis hsrbac gignan/ 
tur:8i in mari tot afaliartantum aIgar»Scd maiorem efle acrimonia nitro apparctmohoc tantum argu/ 
tnentoifed Si illo q> nitrariae calciamenta protinus confumunt. Alias falubresioculorug! claritati utiles* 
In nitrariis no lippiut. Vlcera allata eo celerrime fanatur.Ibi fafta rarde, Cit Si fudore cii oleo pen ; ndhs: 
corpuf® emollit.In pane falis uice ututur chalaftrico. Ad raphanos aegypriorreneriores eos facit.Sed ob 
fonia alba Si dererioratolera uiridiora,ln medicina aut calfacirrextenuat mordet:fpiflat:ficcar:cxu Icerar. 
Vrile iis quae euocanda fint aur difeurienda Si lenius mordenda arq» extenuandanicur in pabulis poftu/ 
lif^.Quidam in hoc ufu accenfum uino auftero reftingunriar^ ita trito in balneis utunf fine oleo.Su/ 
dores nimios inhibet cum arida iride adiedo oleo uiridi • Extenuat Si cicatrices oculorum Si frabricias 
genarum cum fico illitum aut decodum in paflb ad dimidias partes.Irem contra argemas oculorum. 
Vngues decodum i paflb in mali punici calice adiuuat nitru.Ciariraremgi uifus cum meile inundum. 
Prodeft dentium dolori ex uino fi cum pipere colluantur.ltem cu porro dccodum. Nigrelceres dentes 
eremarum ddifrico ad colorem reducir. Capitis animalia Si lendes necar cum famia ferra illiru ex oleo. 
Auribus puruleris uino liqro infundif.Sordes ciufde partis erodit ex aceto.Sonitus Si tinnitus difcuric 
ficcu additu.VitiIigines albas cum cymolia creta jequo podere ex aftto in fole illitu emedat . Furiiculos 
admixtum refinae exterit aut cum uua alba paflainucleis eius fimul tritis.Teftium inflammationi oc/ 
currit.lcem eruptionibus pituitae ih toto corpore cum axungia.Cotrag^ canis morfus addita refina iot / 



TRIGESIMVSPR1MV5 

tiis cam aceto jllmfrur.Sic ferpentmm morfibus:phagedems:8i ulceribus quae ferpuntiaut putrefcilt 
cum calce exaceto.Hydropicis fico tufura datur illinirur^.Difcutir 8C tormina li decodum bibat pon 
dere drachmae cum ruta uel anetho uel cymino.Reficit laflitudines cum oleo ex aceto perudorum : 8£ 
contra algores horrorefgi prodeft manibus pedibuf(j confricatis cum oleo.Comprimit &: pruritus fuf 
fuforum fdieimaximecum aceto datum.Succuritdi uenenis fungorum ex pofca potum. Aut fi bupre 
ftis parta fit ex aquaiuomitioefqs euocatnis qui fanguinem tauri biberint cii lafere datur. In facie quo^ 
exulcerationes fanar cum mclle 3C lade bubulo, amburtis tortum donec nigrefcat tritumqp illiniturun 
funditur urceis dC renum doloribus:aut rigori corporum neruorumqi doloribus.Paralyxi in ligua cu 

C ane imponitunSufpiriofis in ptifana fumitur.Tuflim ueterem fanat flore mixto galbanirrefinae tere/’ 
inthinae pari pondere omnium:ita ut fabae magnitudo deuoretur.Coquif dilutum^ portea cum pi^ 
ce liquida forbendum in angina datur.FIos cius cum oleo cyprio articuloru doloribus in fole iucudus 
ert.Regium quom morbum in uino exterminat potum. Et inflationes difcutit»Sanguinis profluuium 
fiftit e naribus ex fcruenti aqua uapore naribus rapro.Pruriginem alumine permixto tollit. Alarum ui 
rus ex aqua quottidiano fotu,Vlcera ex pituita nata caera permixtum. Quo genere neruis quog? pdeft 
Coeliacis infunditur.Perungi ante acccffiones frigidas nitro & oleo multi praccepere.Sic & aduerfus le/ 
pras lentigines,Podagricis in balneis uti lolio nitri prodeftiatrophis opiftothonis:tetanis,Sal & nitrum 
fulphuri concodum in lapidem uertitur. 

De fpongiarum natura. CA, XF. 

Pongiarum genera diximus innaturis aquatilium marinoru, Quidam eas ita diftinguunt. 
f Alias ex iis mares exiftimauere tenui firtula fpifliorcfqi perforbentes:&: quae tinguntur in de/ 

liciis aliquado 8C purpura . Alias foeminas maioribus firtulis ac perpetuis e maribus duriores. 
Alias quas appellant tragos tenuiflimis firtulis aeque dcnfifilmis.Candidac cura fiunne molirtimis rccc 
ces per aeftatem tindae falis fpuma:ad lunam & pruinas rternuntur inuerte:hoc eft qua parte adhaefere 
ut candorem bibant, Ammal elTe docuimus etiam cruore inhaerente: Aliqui narrant 6i auditu tcgiieas 
contrahiq?adfonum:experimcntesabudantiam humoris:necauelli petris poileiideoabfrindi 6i fame 
emittere.Quin & eas quae ab aquilone flnt genitae praeferunt caeteris.Nec ufq diutius durare fpiritum 
medici affirmanr.Sic prodeiTecorporibusrquia nortro fuum miiceat:& ideo magis recetes : magif^ 
humidastSed minus in calida aqua minuf^ undaszaut undis corporibus impofitas.Et fptiTas minus 
adhaercfcere. Mollillimum genus earum penicelli oculorum tumores leuant ex mulfo impofiti,ltem 
abrtcrgendac lippitudini utiliflimi.Eam quae tenuifiima ert mollilTima quo^ efle oportet.lmponun/ 
tur fpongiae ipfac epiphoris ex pofca : & ex aceto calido ad capitis dolores,Decaetero recentes difcutiut: 
molliunttmitigant , Veteres conglutinant uulnera . Vfus earum ad abrtergendaifouenda operienda a 
fotu dum aliud imponatur.Vlcera quoqi humida & fenilia impofitse ficcant.Fradurae & uulnera (pon 
giis unliiTtme fouentur.Sanguis rapitur in fecando ut curatio perfpici poifit.Et ipfx uulnerum inflatn 
mationibus imponuntunnunc ficcae : nunc ex aceto infperfae:nunc e uinomuc ex aqua frigidaiEx aqua 
uerocaeleftiimpofitaefcda,Recentianonpatiunturintumefcere,Imponuntur& integris partibus 3£ 
fiuduatione occulta laborantibus quae difeutienda funt:& iis quae apoftemata uocant meile decedo p/ 
undis.Item articulariis alias aceto falfo madidacralias e pofca.Si ferueat impetus ex aqua eadem e callo 
falfa madidae. Ad cotra fcorpionum idus ex aceto,In uulnerum curatione 3i fuccidac lanae uice implet. 
Nunc ex uino dC oleo:niinc ex eadem. Differentia haec q. lanx emolliut fpogix coercet rapiut^ uida ul 
cerum.Circumligatur 8C hydropicis ficcxiuel ex aqua tepida pofcaue utcu^ blandioribus cpuseft ope 
ririue aut ficcare cutem .Im^nunf 6C iis morbis quos uaporari oporteat:feructi ex aqua perfufe expref 
iter duas tabulas,Sic 3C impofitx rtomacho profunt:& in febri cotra nimios ardores.Sed fpleneti/ 
cis e pofca,Ignibus facris exaceto.Efficaciores quado aliud imponi oportet fic ut fanas quo^ partes Ipa 
tiofe operianr,Sanguinis profluuium iirtunt ex aceto:autfrigida. Liuorem ab idu recentem ex aqua fal 
fa calida faepius mutata,Tollut^ tertium tumorem dolorem^ ex pofca, Ad canum morius utiliter co/ 
cife imponuntur: ex aceto aut frigidaiaut meile abunde fubinde humedandx, Afiicanac cinis cum 
porri fediui fucco fanguinem reiicientibus haurtu falis ex frigida prodeft . Item cinis cum oleo uel ace 
to fronti illitus tertianas tollit « Priuatim africanx ex pofca tumorem difeutiunt, Omnium autem ci/’ 
nis cum pice crematarum fanguinem fiftit uulnerum. Aliqui raras tatu ad hoc cum pice urunt.Et ocu 
lorum caula comburunf in cruda olla figulini operis:plurim um proficiente eo cinere contra fcabritias 
genarum:cxcrefcentef^ carnes:8£ quicquid opus fit ibi deftringere:fpiffare:explere,Vtilius in eo ufu la 
uare cinerem.Prxftant 3C ftrigilum uicem lintheoru^ alfedis corporibus,Et contra folem apte protc 
gunt capita.Medici infeiria ad duo nomina eas redegere Africanas:quarum firmius fit robur,Rhodia/ 
cafij:ad fouendum molliores,Nunc autem moliilimx circa muros antiphelli urbis reperiuntur .Tro 
gus audor ert circa lyciam penicillos molliffimos nafei in alto unde ablatx fint fpogix, Polybius fuper 
aegrii fufpefos quietiores facere node$«Nuc puertemuiad marina aialia dC aquatilia. 




LIBER 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE UBER. XXXII, PROHEMIVM. 

MedicinjE ex aquatilibus. 

ENTVM EST AD SVMMA NATVRAE EXEMPLOR VM-j 
,per rerum ordinem:& ipfum fua fponre occurrir immenfum porcti* oc 
cultae documentumrur prorfus nec aliud ultra quaeri debeat:nec par aut 
fimile poflit inueniri: ipfa fe uincete natura:& quidem numerofis modis 
jdeclarante.Quid enim uiolentius mari uentiTue:&: turbinibus ac proceP 
lisiquo maiore hominum ingenio in nulla fui parte adiura cft:g uclis re/ 
mifjf Addatur his Qi reciproci aeftus inenarrabilis uis: uerfum^s totum 
mare in flumen. 

Deechenidepifce:&: mirabili eius proprietate.-fii 
torpedine : &marino lepore :8i 

mirabilia rubri maris» CA, I. 

Amen omnia h^c pariter^ eodem impellentiaiunusac paruus 
t admodum pifciculus echeneis appellatus in fe tenet, Ruant uen 

ti licet:&: feuiant procellaerimperat furoriiuirefq? tantas compe/ 
fcit: 8i cogit (lare nauigiarquod non uincula ullainon anchorae pondere irreuocabili fad^.lnfrenat im 
perus:& domat mundi rabieminullo fuo laboreinon retinendoiaut alio modo g adhxrendo.Ha’c ta' 
tilia eft fatis contra tot impetusrut uetet ire nauigia.Sed armatse clafles imponunt fibi turrium propu 
gnacula:ut in mari quo^ pugnetur uelut e muris . Heu uanitas humna cum roflra illa aere ferroqp ad 
idus armata femipedalis inhibere poflitrac tenere deuinfta pifciculisiFertur acciaco marte renuifle prae 
toriam nauim. Antonii properantis circuire dC exhortari fuos:donec tiranfiret in aliam.ldeog^ cafaria/ 
na clafTis impetu maiore protinus uenit,Tenuit& noftra memoria.Caii principis abaflura antium re/ 
migantis ut res efl etiam aufpicalis pifciculus.Siquidem nouifTime tum in urbem reuerfus ille impera 
tonfuis telis confoflus eft.Nec longa fuit illitus morae admiratio flatim caufa intelleiflaicum e rota claf 
fe quinqt remis fola non proficeret:& exilientibus protinus gid quaererent circa nauim inuenere adhae 
renrem gubernaculoroftenderunt^ Caio indignari hoc fuilTe quod fe reuocarettquadringentorumgi 
remigum obfequio contra fe intercederet.Conftabat peculiariter miratum quomodo adhaerens tenu 
ifletmec idem polleret in nauigium rcccptus.Qui tuncpofteaquidereieum limaci magnae fimilem el/ 
fe dicunt» Nos plurimorum opiniones poluimus in natura aquatiliumicum de eo dicerem us.Nec da 
bitamus idem ualere ad omnia genera cum celebri 8C confecrato etiam exemplo apud gnidiam Vene/ 
rem conchas quo^ eiufdem potentiae credi nece iTe iit.E noftris quidam latinis remoram appellauere 
cum.Mirumq? e graecisralii lubricos partus atgi procidentes contineri ad maturitaiem alligato eo(ut 
diximus)prodiderunt.Alii faleaduerfatum adalligatum grauidispartus foluerciobid alio nomine odi 
nolyontem appellauerc.Quocun^ modo ifla fe habeant : quis ab hoc tenendi nauigia exemplo de ul/ 
Ia potentia natur* atqp eflfedu in remediis fponte nafcentium rerum dubitare debeat f Quin & fme hoc 
exemplo per fe fatis eet.Ex eode mari torpedo etiam procul 8i e longinquoiuei fi haufta uiiga ne attin/ 
gatur quamuis prarualidos lacertos torpefceretquamlibetqi ad curium ueloces alligari pedes proditur 
Quod fi necelle habemus fateri hoc exemplo eile uim aliquam quae odore tantum 6C quadam aura fui 
corporis efficiat membrarquid non de remediorum omnium momentis fpirandum eflf Non funt mi 
nus mira quae e lepore marino traduntur.Venenum eft aliis in potuiaut in cibo datus aliis etiam uifus* 
Siquidem grauidae ii omnino afpexerint foeminam ex eo genere dumtaxat ftatim nauiea 8i redunda.^ 
tione ftomachi uitium fatentunac deinde abortum faciunt.Remedio eft mas ob id induratas fale ut in 
brachialibus habeant.Eadem res in mari 8c taflu quidem nocet. Vefeitur eo unum tantum animali/ 
umrut non intereat Mullus pifcis:6i tencrefeit tantum:& in gratior uiliorgi fit . Homines quibus in pa 
ftu eftipifcem olent hoc primo argu mento ueneficium id deprehenditur. Caetero moriuntur totidem 
diebus quod uixerit lepus.lncerti^ temporis ueneficium id efle autftor eft Licinius macer . In india af/ 
firmant non capi uiuentem» Inuicemgi ibi hominem illi pro ucneno efleiac ucl digyto omnino in ma/ 
rttadlum mori. Efteautem ampliorem multo ficut reliqua animalia «luba in iis uoluminibus quae 
fcripfitadCaiumCatfarem Augufti filium de arabia; tradituitulosmarinos tetnas heminascapere* 
Cetos lexcentorum pedum longitudinis :& trecentorum fexdginta latitudinis in flumen arabije in/ 
trafterpinguicpeiusnegociatoresi&omnium pifcium adipe camelos perungi in eo fitu: ut afilos ab 
iis fugent odore* 

De ingeniis 8C manfuetudine quorundam 
pifcium dC ubi ex manu edant:& ubi 

refponfa dantur ex pifcibus. 'CA. II, 

Ihiuidenrurmira&quaeOuidiusprodiditpifciuingeniaineouolumine quod halieuricon 
m infcribitur,Scaru inclufum naflis non fronte erumperemecinfeftis uiminibuscaputznfercre 
fed auerfum caudae i£libus crebris laxare foresiat^ retrorfum ita crurapei c.Quem ludfatum 
dus fi forte alius fcarus extrinfecusuideatiapprehenfa mordicus cauda adiuuare nixus erumpenas* 





TR1GES1MVSS£CVNDV S 

Lupum piTcem rene circudatum harenas arare cauda:at^ ita conditum tranfire rctc.Murenam macu-' 
las appetere ipfas confciam teretis ac lubrici tergi:tum multiplici flexu laxare:donec euadar,Polypu ha/ 
mos appetere brachiif^ copleftirno morfurnec prius dimittere q efcam circuroferitraut harudine leua/ 
tum extra aqua . Scit 6C mugil efle in hefca hamurinfidialgt non ignorat:auiditas tame tata eft:ut cauda 
uerberando excutiat cibos.Minus in prouidendo lupus follertiac habetrfcd magnu robur in poenitedo* 
Nam ut haeferit in hamortumultuofo difcurfu laxat uulnera:donec excidant infidiat.Murenxamplius 
deuorantthamumadmoucnt^ dentibus lineasratgj ira erodit.Pytheas id tradunt.lde infixam hamo 
inuertere ferquoniam fit dorfo cultellatotfpinagp linea pratfec are.Licinius macer murenas tantum foe/ 
mini fexus efle tradit:8i concipere e ferpentibus:ut diximus:ob id fubilo a pifcatonbus tanqua ferpeti/ 
bus euocari 8C capi pinguefcere iadlatu*Fufte no interimi.Eafde ferula prinus. Anima in cauda habere 
certu eft:ea® ida celerrime examari:at capitis idu difficulter.Nouacula & ferrum quae pifce tada funt: 
olent.Durmimu efle pifciu conflat q orchis uocef:rotudus:efl dC fine fquamisitotuf® capite coftat.Mi 
luago quotiens cernat extra aqua uolitans:tepeflates mutari Trebius Niger audor efl.Xiphia ideft gla 
diu roflro mucronato ee:ab hoc naues perfoflas mergi in oceano ad locu mauritaniae q cotta uocef :no 
pcul 3 lyxo flumine.Ide lolligines euolare ex aqua tradititanta multitudine ut nauigia demergant . Et 
manu uefeutur pifces in pluribus qde Cxfaris uillis.Sed quae ueteres pdidere in ftagnis nos in pilcinis 
ammirati in heloro ficilisecaflello no procul lyracufis.Ite in labra Gnidii louis fonte anguilIas.Er eae in 
aures adoitas gerut, Similiter in chio iuxta feniJ delubru.ln mefopotaraise quo^ fonte cabura de quo 
diximus pifce.Na in lycise lymira fonte, Apollinis:que dinu appellant ter fiftula euocati ueniunt ad au-' 
guriu.Diripereeos carnes abiedas Ictii efl cofultantibusicaudis abigere dige.Hierapoli fyrix in lacu Ve 
neris aedituop^ uocibus parent uocati:exornati auro ueniut adulantes.Scalpunf ora hiantia manibus u 
ferendis pbenrtln flabiano capaniae ad Herculis petraimelanuri in mari pane abiedu rapiunrddemqt ad 
nullu cibiJ in quo hamus fitraccedunt.Nec illa in nouiflimis mira:amariflimos efle pifces ad apiclcn in^' 
fula 8C ad cIaxomenas,Cotra ad fcopulu ficiliaeiac leptin africae 8C euboeam 6i dyrrhachiu.Rurfus ita ial 
fos:ut poflint falfameta exiflimari.Circa cephalenia & ampelon paron deli petras in portu eiufde 
fulac dulces.Qua differentia pabulo coflaremo efl dubium, Appion maximum pifcium efle tradit por-' 
cumtquem lacedsemonii ortragoriftum uocant.Grunire.eum cum capiatur»Efle uero illam naturae ac 
cidentiam quod magis miremur etiam in locis quibufdamtappofito occurrit exemplo.Siquidcm faP 
famenta omniu generum in italia beneuenti recentia elfici conftat.Pifces marinos in ufu fuille protinus 
a condita romaraudor efl.Caflius HeminatCuius uerba de ea re hic fubiiciam.Numa conftituitrut pV 
fces qui fquamofi non eflent ni pollicerent patrimonia comemus ut couiuia publica:5i priuata coena:^ 
ad puluinariafacilius compararenturtni qui ad pollindum emerentiprecio minus parcerentiea^ prae 
mercarentur.Quantum apud nos indicis margaritis precium efttde quibus fuo loco fatis diximus tan 
tum apud indos in chorallio.Nan^ ifla perfuarione gentium conflant,Gignitur quide 8i in rubro ma 
ri:fed nigrius.Item in perfico uocatur iacc,Laudatffllmam in gallico finurcircaorchadas infulas.Et in fi 
culo circa heliam 8C drepanu.Nafcitur & apud grauifcas:& anteneapolin campaniaetmaximeq! rubens 
led mol!e:8i ideo uiliffimu erythris.Forma efl ei fruticisrcolor uiridis.Bacca: eius candidae fu b aqua ac 
tnolles.Exemptaeconfeflimdurantur&rubefcunttquaficornafitiuafpccieat^ magnitudine. Aiunc 
tadu protinus lapidefcererfi uiuat.lraque occupari euelli^ retibusiaut acri ferramento praecidi. Hac de 
caufaceralium uociratum inrerpretantur.Probatiflimum qua maxime rubet:&: qua ramofilfimum: 
nec fcabiofum : aut lapideum :uel rurfusinaneiautconcauum.Audoritas baccatum eius non minus in 
dorum uiris quo^ preciofa eflrqfocminis noflris uniones indfci.Arufpices eorum uatef^ in primis re 
ligiofum id geflamen amoliendis periculis arbitrantur. Itaque di decore di religione gaudent.Pnufqua 
haec notefeerent: galli gladios rfcuta galeas adornabant eo. Nunc tanta pennuria efl uendibili merce: 
ut perqua raro cernatur in fuo orbe. Surculi infantiae adalligati : tutelam habere creduntur. Contra^ 
que torminum ac ueficac di calculorum‘mala:in puluerem igne redadliipotiquecum aqua auxiliantur. 
Simili modo ex uino poti.aut fi febri fit:ex aqua (bmnum aferunt.Ignibus diu repugnant. Sed eodem 
medicaminaefaepiuspototraduntlyenem quo^abfumuSanguinem reiicientibusexcreantibufueme 
dentur.Onis eo^ mifcetur oculorum medicamentis. Spiflat.n.ac refrigerat.Vlceru caua explet . Oea' 
trices extenuat.Quod ad repugnatiam rerum attinetiquam graeci antipathiam uocantmihil efl uenc' 
natius ufquamrq in mari paflinacarutpote cum radio eius arbores necari dixerimus.Hanc tamen perfe 
quirur galeos.fde dC alios quide pifcesifed paflinacas praecipue.Sicntin terra ferpentes muflela.Tataefl 
auiditas ipfius ueneni.Percuflis uero ab ea medef di hic quidem :fed di mullus ac lafler. 

De his quibus in terris di in aquis uitflus efl;& de caftoreis mC' 

dicinact&obferuationes. CA. 111« 

Pedtabilis naturae potentia iniis quo^ quibus di in terris :8iiin aqua uidlus efl: ficut di fi' 
f bris quos caflores uocant di caflorea’tefles eorum amputari hos ab ipfis cum capiutur negat 

Seflius diligentilTimus medicinae : Quinimmo paruos efle fubflri(flof^& adhaerentes fpi> 
nae : nec adimi fine uita animalis pofle . Adulterari autem renibus eiufdem qui lint grandes : cum ueri 
teftes parui admodum reperiantur.Prxterea ne ueficas quidem efle cum fint grammae quot nulli ani' 
malium . In iis foliculis inueniri liquorem : di afleruari fale . Ita^ inter probationes falfi efle folliculos 
geminos ex uno nexu dependentes:quod ipfum corrumpi fraude coniicientibus gummi cum fale; auc 



/ 



LIBER 

hammonfacumrquoniam hammoniaci coloris efledebeanttuniciscircudatiliquoreuelutf mellis eae 
rofirodoris grauis:guflu amaroiSC acri fiiabilcs.Efficaciflime c poto galacix:moA africsr.Sternuramcfa 
olfadlu moucnt.Somnum conciliant cum rofacco 8i peucedano perundto capite.Et per fe poti in aqua* 
Ob id phreneticis utiles.Ite lethargicos odoris futfitu excitat. Vuluaruqp exanimationes uel fubditi : dC 
mefes ac fecudas ciunt duabus drachmis ex aqua cum puleio poti.Medenf : 8i uerrigini ; opiftothonis: 
tremulis:fp3ticis;neuoru uitiis:irchiadicis:ftomachicis:paralyticis:perundlis omnibus, Vel triti ad craili 
fudine mellis cu femine uiticis ex acetoiaut rofaceo,Sic di cotra comitiales furapti poti uero contra in<' 
flationesrtorminarucnena.Differetia tantu contra genera ex mixturse, Quippe aduerfus fcorpiones ex 
uino bibunf. Aduerfus phalangia 8C araneos ex mulfoiita ut uomitione reddantur, Aut ut retineanf cu 
rura.Aduerfus chalciadicas cum myrtice. Aduerfus ceraften 8i praefteras companaceiaiit ruta ex uino.- 
Aduerfus exteros ferpentes cu uino,Dan binas drachmas fatis eftieorum^ adiiciantur fingulas. Auxi^ 
liantur priuatira contra uifcum ex aceto, Aduerfus aconitu ex lade:aut aqua, Aduerfus helleborum ah' 
bum ex aqua mulfa nitro^.Medentur 8C dentibus infufi cu oleo triti in aure a cuius parre doleant.Au/' 
riu doloribus melius fi cu meconio.Claritate uifus faciunt cum meile attico iuntSi, Cohiben fingultus 
cx aceto . Vrina quo^ fibri refiftit uenenis;& ob id i antidota additur. Adferuatur autem optime in fua 
uefica:ut aliqui exiftimant, 

De teftitudineiSf multorum pifeium medicinx: & obferuationes. CA, IlII, 

Eminus fimiliter uidus in aquis terra^ & teftudinum effciluofb pari honore habendi ud p 
g pter excellens in ufu prxeium naturx^ uerxproprietatem.Suntergo tcftudinu generaircne 

ftres:marinx:lurarix:qux in dulci aqua uiuunr,Has quidem e gtxcis emydas appellanr.Tec 
reftrium carnes fuffitionibus proprieimagicifq? artibus refutandisidC contra uenena falutares produnx 
tur.Plurimxij in africa.Hx ibi amputato capite pedibufigp pro antidoto dari dicuntui ex lure in ci-' 

bo fumptx.Strumas difcutereaclyenes tollere, Item comitiales morbos,Sanguis earum claritatem ui 
fus facitifufFufionef^ ocolorum tollir.Et contra ferpentium omnium 5i araneorum 8i fimilium:& ra 
narum uenena auxiliatunSanguine feruato in farina pilulis fadlis:6C cum opus fit in uino datis.Felle te' 
fludinum cum attico meile glaucomata inungi prodeft.Etfcorpionum plagx inflillariiTegumenti ci 
nis uino di oleo fubadlus pedum rimas ulceragi ranat,Squammxefumma parre derafx:&: in potu da^ 
tx uenerem cohibent,Eo magis hoc mirumiquoniam totius tegumenti farina accendere traditur libi 
dinem.Vrinam earum aliter q in ueficadifledarum:inueniripolIenonarbitror:&: intra eam efle.Hxc 
quo 9 portentofa magis demonftrarur aduerfus afpidum idIusfingulareremedium,Efficacior eft ta-' 
menrut aiunt cimicibus am mixtis.Oua durata illinuntur ftrumis & ulceribus frigcreiaur aduftione fa 
dis.Sorbentur in flomachi doloribus,Marinarum carnes ammixtx ranarum cainibus contra falama 
drasprxclare auxiliatur. Neqi eft tefludine aliud falamandrxaduerfius.Sanguine alopeciarum inani<' 
tas di porrigo omniaqi capitis ulcera curantur,lnarefcere autem eum oportetilentegi ablui . Inftillatuc 
8C dolori aurium cum IadIcmulierum,Aduerfus comitiales morbos manditurcum polline frumen/- 
ti,Mifcctur autem fanguis heminis tribus aceti hemina uini addita iis :di cum hordeacea farina : aceto 
quoqj admixtoiut fit quod deuoretur fabx magnitudine.Hxc fingula di matutina di uelpei tina daiif: 
dein poft aliquot dies uefpera.Comitialibus inftillaturore dedudlis labris iisiqui modice corripiantur, 
Spafmo cum caftoreo clyftere infunditur.Quod fi dentes per annuum colluuntur teftudinum fangure 
immunes a dolore fiut.Er anhelitus difcutitiqf^ orthopnoeas uocattad has i polenta daf.Fel teftudinu 
claritatem oculope facit.Ocatrices extenuat.Tonfillas fedat:& anginas di oia oris uiria. Priuati nomas 
ibi,Item ardentium teftium. Naribus illitum comitiales erigit:attollit^,ldem cum uernatione angui/ 
um aceto ammixtoiunice purulentis auribus prodeft,Quidam bubulum fel ammifcent:deccdarum/' 
qf carnium teftudinis fuccum abdita xque uernatioe anguium.Sed diu in uino teftudinem excoquuf. 
Oculorum quoqp uitia omnia fel inundtum cum meile emendat.Suffufiones etiam marinx felle ; uel 
cum fluuitialis fanguinc di laifte mulierum capillus inficitur.Fel di contra falamandrasiuel fuccum de/ 
cocftum bibifleifatis eft.Tcftudinum eft tertium genus in ceno di paludibus uiuentium.Latitudo iis in 
dorfope(ftoiifimilisnecconuexoincuruacalice:nigratauifu,Exhac quo^ tamen aliqua contingunt 
auxilia.Tres nan^ in fuccenfa farmenta coniedlx di diuidentibus fe tegumentis rapiuntur.Tum euui/' 
fx carnes carum coquuntur in aqux congio fale modice addito,lta decodlarum ad tertias partes fuccus 
paralyfin 8i articularios morbos fentietibus bibif , Detrahit item fel pituitas fanguincmqj uitiatum,Si 
ftitur ab eo remedio aluustaqux frigidx poru.Ex quarto genere teftudinu qux funt i amnibus diuui/ 
farum pinguia cum aizoo hxrba tufa ammixto unguento di femine lilii anteacceftiones perunguntur 
xgriiprxter caput moxconuolutiicalidam aquam bibuntiquartanis liberari dicunf. Hanc teftudinem 
quinradccima luna capi oporrereiur plus pinguium reperiatur,Verum xgrum fextadccima luna peru/ 
gi tradunt.Ex eodem genere teftudinum fanguis inftillatus crebro capitis dolores fedat.Item ftrumas. 
Sunt qui teftudinum ianguinem cultro xrco fupinarum capitibus prxeifis excipi ncuo fidlili iubeanr. 
Ignem iacrum cuiufcunqi generis fanguine illini Item capitis ulcera manantia;& uerrucasudem ,pmit 
tiint teftudinum omniu fimo panos difcutiiEt licet incredibile didiu fitiut aliqui tradunt : rardius ire 
nauigiaiteftudinis pede dextrum uehentia,Hinc deinde in morbos digeremus aquatiliainon quia igno 
remus gratiorem efle uniuerfitate aniumimaiorifgi miraculirSed hoc utilius eftuitx contributa habe 
re remediateu aliud alii^fit«AIiud alibi facilius lueniaf .Venenatu mei diximus ubi nafceteftAuxilio eil 



TRIGES1MVSSECVNDV5 

pifcfs aurata in cibo.VcI fi ex tnclle fincero faftidhitn crudirafue qu£c fit grauiflima incfdat.Telludmctn 
drcuncifis pedibustcapitecauda deccxSam antidotum efie auctor eft Pelops Sincog? Appelles. Qui eec 
Scincus:diximus.Saepius uero quantum ueneficium praeftaret menftruis mulierum.Contra omnia ea 
auxiliaturrut diximus:mullus . Irem contra paftinacam & fcorpiones terreftres marinofq?:& dracones 
Si phalangia illitus fumptufuein cibo.Eiufdem recentis e capite cinis cotra omnia uenena:priuatim co 
tra fungos. Mala medicamenta inferri negant pofle:aut certe nocere ftella marina uulpino fanguine illi 
ta:& aflfixa limini fuperiorirautclauo sereo ianux.Draconis marini feorpionume^ idus carnibus earii 
impofitusiitem araneorum morfus fanatur.In fumma cotra omnia uenenaiuel poturuel iduiuel mor 
fu noxia.Succus earum ex iuredecodarumieflficacifTimus habetur.Sunt 6C feruatis pifcibus medicinx 
Sallamentorum^ cibus prodeft a ferpente percuflis 8C contra beftiarum idus mero fubide haufto : ita 
ut ad uefperam cibus uomitione reddatur.Peculiariter a chalcideceraftoraut quas fepas uocantiaut he/ 
lape dipfadeue pcrcuflls. Contra fcorpiones largius fumi, Sed non euomi falfamenia prodeftiita ut fitis 
eoleretur:& imponere ea plagisconuenir,Contracrocodilorum quidem morfus non aliud prcefentP 
us habetur.Priuatim contra praefteris morfum farda prodeft.Imponuntur falfamenta & contra mor^ 
fum canis rabioli:uel fi non fint ferro udae plaga: corporaqi clyfteribus exinanita.Haecper fe fufficir.Ec 
contra draconem marinum ex aceto imponiturJide 6i ex cybio profedus.Draco,n«marinus ad fpinx 
i^us qua ferit uenenum ipfe impofitusiuel cerebro toto prodefi.Ranarum marinarum ex uino 6i ace/ 
to decodarumifuccus contra uenenabibitur:6i contra rana: rubeta: uenenum:&: contra falamandras. 
Fluuitiales fi carnes edantur iufuedecodarum forbeatur:profunt:& contra leporem marinum:& con 
traferpenres fupradidas.Contra fcorpiones ex uino»Democritus quidem traditifiquis extrahat ranse 
uiudi lingua nulla alia corporis parte adhaerentenpfaqs dimifla in aqua iponat fupra cordis palpitatio/ 
ne mulieri dormienti:qua:cum interrogauerit:uera relponfura. Addunt et nunc alia magiiqua: fi uera 
funt multo utiliores uita: exiltimatur ranx q leges.Nagp harundine traffixa natura p hos:fi furculus in 
menftruis defigatur a maritoadulterorum tediu fien.Carnibus ea^ uel hamo additis: peipue purpu/ 
ras certum eft allici, lecur ranse geminum efledicuntiobiici^formicisoportereeam partem quam ap/ 
petanticontra omnia uenena efle pro antidoto,Sunt quee in uepribus tantum uiuurit:ob id rubetarum 
nomine ut diximusiquas gra:ci phrynos uocantgrandiflima: eundarum :geminis ucluti cornibus ple 
nx ueneficiorum.Mira de his certatim tradunt audores,lllatis in populum filentium ficri.OlTicuIo qd 
fit in dextro latere in aquam fetuentem deiedo refrigerari uasinec poftea feruere nifi exem pto,Extem/ 
pio ad !nueniri:Nam obieda rana formicis:canibufg; erofis fingula infoliu addi, Et aliud ee in finiftro 
latere:quo deiedo feruere uideatunapocyno uocaruCanum impetus eo cohiberi. Amorem concitari: 
Si iurgia addito in potionem .Venerem adalligatum ftimulare.Rutfus a dextro latere refrigerari ferue 
tia,Hoc 81 quartanas fanari alligato in pellicula agnina recenti:aliafqi febres.Amore ihiberi eo.ltem ex 
iis ranis lyen contra uenena quae fiant ex ipfis auxiliatu r.Cor uero etiam efficacius eft . Coluber eft i aq 
uiuens:huius adipem 8i fel habentes qui crocodilos uenentur mireadiuuari produndnihil contra bae 
lua audente,Efficacius etianum fi ha:rba potamogeton mifceatur.Cancn fiuuitiales triti pctigi ex aqua 
recentes fcu cinere adferuato:c6tra uenena omnia profunnpriuatim cotra fcorpionu idus cu lade afmi 
rioruei fi no afliticaprino uel quocug>,Addi 8i uinu oportet.Necat eos triti cum ocimo admoti.Eadem 
uis contra ueuenatorum oium morfus:priuatim fcytalen:& anguen:6i contra leporem marinum : ac 
ranam rubetam. Cinis eorum feruarusprodeflpauori,Prodeft periclitantibus ex canis rabiofi morfi/ 
bus . Quidam adiiciunt gentianam:& clant in uino.Nam fi iam pauor occupaueritrpaftillos uino fuba 
dos deuorandos ita prxcipiunt . Decem uero cancris cum ocimi manipulo adalhgatisicmnes qui ibi 
funt fcorpioes ad eum locum coituros magi dicur,Et cu ocimo ipfos cineremue eorum percuflis impo 
nunr.Minus in omnibus lis marini profuntiut Trafillus audor efl,NihiI autem atque aduerfari ferpen 
tibus q cancros,Suefq! percuflas hoc pabulo fibi mederi.Cum fol fit in cancro:toiqueri ferpentes , Idi/ 
bus fcorpionum carnes fluuiatilium cochlearum refiRunt cruda: uel codar.Quidam ob id falfas quo/ 
^ adleru3nt.lmponunt& ipfis plagisiCoracini pifces nilo quidem peculiares funt. Sed nos ha:comni> 
bus terris demonflramus,Ornes eorum aduerfus fcorpiones ualentimpofif; 7 ,Inter uenena funt pifei 
um porci marini fpinae in dorfo cruciatu magno Ixfopiiremedium eft limus ex reliquo pifciu eorum 
corpore.Canis rabidi morfii potum expauefcenlibus faciem perungunt adipe uituli marini,Efficacius 
fi medulla lyene 8i oleum e letifco 8i exra mifceatur,Murena: morfus ipfarum capitis cinere fanantur. 
Et paftinaca cotra fuum idum remedio eft cinere fuo ex aceto ilIito:uel alterius. Cibi caufa extrahi de/ 
bet e dorfo eius quicquid fimilc eft crocoicaput^ totum,Et hanc autem 8i omnia teftacea modice co/ 
Iui in cibis:quia faporis gratia perit.Leporis manni ueneficium reftinguuntpoti hippocapi,Contra do/ 
rycnium echini maxime porfunt.Et iis qui fuccum carpati biberintrprxcipueeius lure fumpto.Etcan 
cri marini decodi ius contra dorycnium efficax habetur.Peculiai iter uero contra leporis marini ucne 
ra 8C oftrea aduerfantunidem uidetur:nec poteft uideri fatis didum efle deiistcum palma menlarum 
diu iam tribuatur illis,Gaudent dulcibus aquis:& ubi plurimi influut amnes,idco pelagia parua 8C ra/ 
rafunt,Gignunf tamein petrofis:caretibuf^aqua^duIciuaduentu:ficutcircagrynu& mirina,Gran 
defeunt lyderis qde rone maximeiut in natura aquatiliii diximus.Sed priuatf circa initiaaeftatis multo 
lade pgnantia:at^ ubi fol penetret in uada,Hxc uidetur caufa qre minora in aliis locis reperiunf. Opa 
citas enim prohibet incrementu:6C tnftitia mmus appetunt cibos, Vatiai coloribus , Runa in hifpaniat 



UBER 

Fufcatn illirico.Nigra 81 carne tefta circeis.Praecipua ucro habentur in quacun^ gente fpffra nec fali 
ua fua lubrica.Crafficudine potius fpeftadaq latit-u^ine.Ne^ i lurocaptatne^ in harenofis • Sed folido 
uado fpondylo breui arq; non carnofo:nec fibris laciniofotac tota i aluo* Addunt petitiorefnotamiami 
biente purpureo crine fibras:eogp argumento generofa iterpretanf caliblephara parata appellates.Gau 
dent 8C peregrinatione tranfferri^ in ignotas aquas.Sic brudufina in auerno.Compafta & fuum retine 
re fuccumrdC a Luci ino*adoptare credutur.Haec fint didfa de corpore.Dicemus 8i de natioibusrne frau 
dentur gloria fua littora.Sed dicemus aliena lingua quaeij.Peritiflima huius cenfura in noftroseuo fu-' 
it.Sunt ergo Mutiani uerba quae fubiiciam.Cyzizena maiora lucrinisidulciora briranicisifuauiora edo 
lis acriora lepticisrplcniora lucenfibusificciora coryphatenistteneriora iftricisicandidiora circeienfibus* 
Sed iis neij dulciorarne^ teneriora efle ulla compertum eft.In indico mari. Alexandri rerum audores 
pedalia inueniri prodidere«Necnon inter nos nepotis cuiufdam nomenculator tridacna appellauitttan 
tae amplitudinis intelligi cupiens ut ter mordenda eflent.Eorum dos in medicina hoc in loco tota dice 
tur.Stomachum unice reficiunr.Faftidiis medef.Addiditqi luxuria frigus obrutis niueifumma monti 
um 8C maris ima mifcens. Molliunt aluu leniter.Eadem cofla cum mulfo tenafmo ; qui fine exulcera/' 
tionefit liberat. Veficarum ulcera quoqp rcpurgant.In conchis fuis codta fiue uti claula uenerint : mire 
diflillationibus profunt.Teftaeoftreo^ cinis uuam fedatdC tonfillas ammixto melle.Eodem modopa 
rotidas:panos:raamaru^ duritiastcapitum ulcera ex aqua cutemq? mulierum extendit.lnfpergitur 8C 
ambuftis.Et detifricio placet.Pruritibus quoqi &: eruptionibus pituitae ex aceto medctur.Ct udae fi to 
danturftrumasfanant &:pernionespcdum.Purpuraequo^ contra uenenaprofunt. Et algam maris 
rheriacem efle^Nicader tradit.Plura eius generaiuti diximus.Longo folio & latiore:rubente:aliaue crif 
poLaudatifllma quae in creta infula iuxta terram in petris nafcitur.Tingendis etiam lanis ita colorent 
alliganstut elui poftea no poflit.E uino iubet ea dari. Alopecias replet hippocampinus cinis nitro 8i adi' 
pe fuillo mixtusraut fincerus ex aceto.Prsparant cutem fepiarum cruftx farina medicam en tis.Cutent 
replet & muris marini cinis cum oleo.ltem echinicum carnibus fuiscremaricinis.Fel fcorpionis mari 
ni.Ranarum quogp trium fi uiuae in olla crementur cinis cum melle.Melius cum pice liquida . Capillii 
denigrant fanguifugstqua: in uino nigro diebus,xl.computruere.Alii in aceti fextatiis duobus fangui^' 
fugarum fextarium in uafe plumbeo lubent putrefeere totidem diebusimox illini in foletSornatius ta 
tam uim habere tradit:ut nifi oleum ore contineant qui tinguntidentes quogp eorum denigrari dicar» 
Capitis ulceribus muricumiuel purpurarum teftac cinis cum meile utiliter illinitur conchyliorumiuel 
fi non urantur farina ex aqua doloribus.Caftoreum cum peucedano 8i rofaceo . Omnium pifcium flu 
uitialium marinorumgp adeps liquefadlus oleo ammixto meile oculorum claritati plurimum cofert. 
Item caftoreum cum melle.Calliony mi fel cicatrices fanandi carnes oculorum fuperuacuas confumit. 
Nulli hoc pifcium copio(ius:ut cxiftimauit.Menander quogt in comsediis.Idem pifas 8i uranofeopos 
uocaturab oculo quem in capite habet:Et coracini fel excitat uifum.Et marini fcorpionis rufFi cu oleo 
ueteretaut meile attico incipientes fuffufiones difcutit,Inungi ter oportet intermiflis diebus.Eade ratio 
albugines oculorum tollit.Mullorum cibo aciem oculorum hebetari tradunt.Lepus marinus ipfe qui 
dem uenenatus e(f:fed cinis eius in palpebris pilos inutiles euulfos cohibet.Et ad hunc ufum utiliflimi 
minimi.ltem pedunculi falfi triti cum caedria.Rans quas drypy thas 6C calamitas uocant.-fanguis ea.^ 
rum cum lachrymauitiisfieuullo pilo palpebris illinat. Oculorum tumorem ruboreg^ fepix cortex 
cum lade mulieris illitus fedat:& per fe fcabririas ernendat.Inuertuntira^ genas id agentes:& medica 
mentum auferunt poli paulum irofaceo^ inungunt:& pane impolito mitigant node.Eadem cortice 
6C nydilopes curantur in farina ttita:& ex aceto illita.Extrahit & fquammas eius cinis. Cicatrices ocu/' 
Iorum cum meile fanat pterygia cum fale:5i cadmia lingulis drachmis.Emendat & albugines oculoru 
lumentorum. Adiiciunt 8i olficulis eius genas fit terrantur fanari.Echini ex aceto epinydidas fanant. 
Eundem comburi cum uiperinis pellibus ranif^rdi cinerem afpergi potioni iubent magi : claritatem 
uifus promittcntes.Ichthyocollaappellatur pifcistcuiglutinofum ellcorium.Idemgj nomen glutino 
cius.Hic epinididas tollit.Quidam ex uentre non ex corio fieri dicunt.lchthyocolla ut glutinum tauri 
num laudatur.Pontica candidaidi carens uenis fquammi% : Si quae celerrime liquefcit.Madefcere aut 
debet concifa in aqua aut aceto node ac die.Mox tundi marinis lapidibustut facilius liquefcat . Vtile ea 
in capitis doloribus afl5rmat:& tentanothris.Ranac dexter oculus dextroifiniftro leuus fufpenfi e collo 
natiui coloris panno lippitudines fanant.Quod fi per coitum ranx eruanturtalbuginem quogj, Alliga 
^ li fimiliter in putamineoui, Reliquae carnes impofitaefuggillationem rapiunt.Cancri etiam oculos ad 
alligatos collo mederi lippitudini dicunt.Eft parua rana in arundinetis Si haerbis maxime uiues muta/ 
ac fine uoce uirinis fi forte hauriaturiuentres boum diftendens huius corporis humore penicillis dera/* 
fum claritatem oculis inundis narrant afferre.Ipfaf^ carnes doloribus oculorum fuperponunt.Ranas 
etiam quindecim coniedas in fidili nouo iuncis cofigunt quidam fuccu eapi q ita effluxerit admifcent 
lachrymxiqux ex alba uite emanatrat^ ita palpebras emendant inutilibus pilis exemptis acu inftillan^ 
tes hunc fuccu ni in ueftigia euulfop/.Mecenas pfilothru palpebrapc faciebat in aceto enecans putrefee/ 
tes:& hoc utebaf i multis uariifgp p aquationesjautuni nafcentibus.Ide pftare fanguifugap^ cinis ex ace 
to illitu putaf.Coburi eas oportet nouo uafa.Ide taeniat lecur ficcatu pondcrc.xiiii.cu oleo esedrino pun 
dis pilis nouem menflbus: Auribus utiliflimum baci pifeis fel recensifed inueteratum uino.ltcm banci 
que qda myxona uo(ant«lte callionymi cu tofaceo infufuratVel caftoieu cum papaueris fucco«Vocanc 




TRIGES1MV3SECVNDTS 

CC in mari pediculos cof^ tritos inflillari ex aceto auribus iubenr.Et per fe conchylio infe<5a lana ma^ 
gnopcre prodeft.Quidam aceto 8i nitro madefaciunt.Sunt^ qui praecipue cotra omnia aurium uitia 
laudent garri excellentis fociog; cyathii mellis dimidio amplius aceri cyathum in calice nouo lenta pru 
na decoquere,Deinde fpuma pennis deterfa:& poftq defient fpumare tepidum infundere . Si tumeant 
aures coriandri fucco prius mitigandas iidem praecipiunt, Ranag^ adeps iftillatus ftatim dolores tollit. 
Cancrorum fluuitalium fuccus cum farina hordeacea aurium uulneribus efficaciffimeprodeft.Paroti 
des muricum teftaecinerecom melleiuel conchyliorum ex mulfo curantur. Dentium dolores fedanf 
oflibus draconis marini fcarificatis gingiuis.Cerebro caniculae in oleo decoflo adferuatogirut ex eo de-' 
tes femel anno colluantur.Paftinacae quoque radio fcarificare gingiuas:6C in dolore utiliflunum.Con^ 
teritur^ iis:& cum helleboro albo illitus dentes fine uexatioe extrahit,Salfamentorum et fidlili uafe co 
buftorum cinisiaddita farina marmoris inter remedia eft. Et cybia uetereluta in nouo uafe:&: inde tri 
ta profunr doloribus. Aeqi pdefle dicuntur oium falfamento^e fpinae cobuftae trita;^ dC illixx . Deco^ 
quuntur 8C ranae fingulx in aceti heminisiut dentes ita colluantuncotineatur^ in oie fuccus,Si faftidy 
um obftaretifufpcdebat pedibus pofterioribus eas Saludius Dionyfiusiut ex ore uirus deflueret i acetu 
feruenstid^ e pluribus ranis.Fortioribus ftomachis ex iure edendas dabat.Maxillarefgi ita fanari den^' 
tes praedpue putant.Mobiles uero fupradidlo aceto ftabiliri, Ad hoc qda ranap^ corpora binaru praccP' 
fis pedibus in uini hemina macerantiSi ita colui dentes labentes iubenr. Aliqui totas adalligant maxiP 
lasiAlii denas faceti fextariis tribus decoxere ad tertias partesiut mobiles detiu ftabiliret.Necno.xxxvi. 
ranaru corda in olei ueteris fextario fub rcreo teflo difcoxere:ut infunderent p aurem doletis maxillat, 
Alii iecur ranx decodu di tritu cum meile fpofuere dentibus.Ofa fupraferipta ex marina rana efficacio 
ra.Si cariofi di fetidi funt centu in furno arefieri p nodlem prsecipiunt.Pcftea tantude falis addi atg; fri/ 
cari.Enydris uocaf a graccis coluber in aq uiuens» Huius qttor dentiu fuperioribus in dolore fuperiop« 
gingiuas fcanficanriinferiopi inferioribus.Aliqui canino tantu cap^ contenti funt.Vtunf di cancrorum 
cinereinam muricum cinis dentifricium eft.Lichenas di lepras tollit adeps uituli matini.Murena^ cP 
nis cum mellis obolis ternis.lecur paftinacje in oleo decodu.Hippocampi di delphini cinis ex aqua ilhv 
eus,Exukcrationem fequi debet curatioiquaj perducit ad cicatricero.Quida delphini iecur in fiflili tor 
rentrdonec pinguitudo fimilirudine olei fluatiac perungunt.Muricum uel conchylioru teftx cinis ma 
culas in facie mulie« purgat cum meile illitusicute^ erugatiextedit^ feptenis diebus illitustita ut odia 
uo candidoouogi foueantur.Muricum generis funt qux uocant gratei colycia;alii corythia : turbinata 
-acque.Sed minora mulroiefficaciora etia di horis halitu cuftodieria.khthyocolla erugar curem: exten/" 
d-tqi:m aqua deco(3a horis quattuoridein cotufaicollutatdc fubadla ad liquore uf^ mellis,Ita pra:para<' 
ta in uafe nouo coditur:& in ufu quattuor drachmis cius binae fulphuris:& anchufae totide : odio fpu/ 
mae argenteae addunturiarpetfa^ aqua teruntur una.Sic illita facies pofl quattuor horas abluitur. 

Promifeue medicinae. CA. V* 

Edetur & lentigini caeterifqi uitiis ex ofllbus fepiarum cinis.Idem di canes excrefeentes tollit: 
m di hu mida ukera,Pforas tollit rana decodla i heminis quingt aquae marinae . Excoqui debet; 

donec fit craflitudo mellis, Fit&: mari halcyoneu appellatu ex nidis(ut aliqui exiflimant)haP 
cyonum di caeicumiut alii e (ordibus fpumarum cralTefcetibus. Alii e limo : uel quada maris lanugine, 
<2uattuor eius genera.Cinereum fpiflum odoris afperi. Alteril molle lenius odore fere algae.Tertium 
candidions uermiculi.Quartu pumicofiusifpongiaeqi putri fimile pene purpureum.Quod optimum 
id di milefium uocarur.Quo candidius autem hoc minus ^babileeft.Viseogiiutexukcrennpurger* 
Vfus toftis di fine oleo mirte:Iepras;lichenas:lentigines tollunt cu lupino:& fulphuris duobus obolis, 
Halcyoneo utuntur di ad oculorum cicatrices, Andrias ad lepras cancri cinere cum oleo ufus efl. Atta/ 
Jus thynni recentioris adipe ukera,Menarum muria di capitum cinis cum meile fanat ftrumas. Pungi 
pifeis eiusqui rana in mari appellatunofliculo de caudaiita ut non uulneret:prodeft,Id facicdum quot/ 
tidieidonec procurentur.Eadem uis di paftinacx radio di lepore marino impofitotita ut celeriter remo 
ueatur.Echini teflis contufis di ex aceto illitis.ltem fcolopendrae marinae e melle.Cancro fluuitiali con 
trito:uel combufto ex melle.Mirifice profunt:& fepix offa cum axungia uetere contufa di illita . Sic di 
ad parotidas utuntur:& fcauri pifeis marini iocineribus.Quin di teflis cadi falfametari tufis cum axun/ 
gia uetereimuricu^ cinere ex oleo ad parotidas flrumaf^.Rigor ceruicis mollitur cum marinis:q pe^ 
diculi uocantur drachma pota • Cafloreo poto cum pipere ex mulfo mixto ranis decotflis ex oleo di fa/ 
le:ut forbeatur fuccus.Sic di opithotono medentur:&: tetano:fpaflicis pipere adieflo. Anginas menarij 
falfarum ex capitibus cinis ex meile illitus abolet,R.anatum$ decoeflarum ex aceto» Succus hic di con/ 
tra tonfillas prodefl . Cancri fluuitiales triti finguli in heminam aquae : anginis m edentur gargari 2 ati 
aut e uino: aut calida aqua poti .Vuae medetur garum cochlearibus fubditum.Vocemfiluri recentes 
falfi ue in cibo fumpti adiuuantiVomitiones nulli inueterati triti^ in portione concitant fufpiriofis ca/ 
floreo cum hammoniaci exigua portione ex aceto mulfo ieiunis utililTimepota.Eadem potio fpafmos 
flomachifedat ex aceto mulfo calido.Tuffim fanare dicuntur pifeium modo e iure decodloin patinis 
ran£e,Sulpenf3e autem pedibustcum diflillauerit in patina faliua earum exenterari iubentur: abiedlif^ 
interaneis condiri . Efl rana parua arborem fcandens di ex ea uociferans * In huius os fiquis expuat ip/ 
famij dimittatituffim liberare dicunrur.Pricipiunt&cochleaj crudae carnem tritam bibere ex aqua 
calida in tuffi cruenta , Io cineris doloribus fcorpio marinus in uino necatunut deinde bibatur.Cdchae 




LIBER 

longae carnes cxmuifo potae cum aqua pan modo:aut fi febres fintrexaqua mulfa.Latcris doloribus le 
niunt hippocampi rofli fumpti.Thethya^ fimilia cftreae in cibofumptae* Ifchiadicorum muria filuri 
clpftcrc infufa.Dantur autem conchae ternis obolis dilutae in uini (extariis duobus per dies quindecim 
Aluum cmoIIitfiluruseiure&torpedoincibo.EtoIusmarinumfimilc fatiuo flomacho inimicum, 
aluum facillime purgar.Sed propter acrimoniam cum pfgui carne coquitur.Et omnium pifcium ius« 
Idem 8C urinas cit e uino maxime.Optimum e fcorpionibus 6i iubide:& faxatilibus:nec uirus rccipieti 
bus.Coqui debent cum anctho:apio:coriandro:porro:additis oleo & fale.Purgant & cybia uetcra:pn> 
uatim^ cruditates pituitas bilem trahunt.Purgant& myacesiquorum natura tota in hoc loco dicef» 
Aceruantunnuricum modo:uiuuntque inalgofis:gr3tifTimia0tumno:&: ubi multa dulcis aqua mP 
fcetur mariiob id in aegypto laudatiflimi.Procedcnte hyemeiamaritudinem trahuticolorem^ rubru* 
Horum ius traditur aluum 6C ueficas cxinanire.lnteranea difiringere.Omnia^adaperirc.Rcncs purga/' 
rc.Sanguine adipe^ minuere itaqi utilifiimi funt hydropicistmuliej^ purgationibusimorbo regioiar/ 
ticulan: inflationibus.item prodefle felli pituitae^ pulmonis locineris fplcnis uitiisuheumatifmis.Fau 
ces tantum uexantruocef^ obtundunt.VIcerag^ quae ferpantiaut fint purganda: fanant.item carcino/' 
mata Cremati autem ut murices 3C morius canum hominum^ cum meIle:lcpras:lenrigines.Gnis eo 
rum potus emendat caligines.Gingiuarum & dentium uitiateruptioes pituit£e:&: cotra dorycniu :aut 
opocarpatum antidoti uicem optinent.Degenerant in duas fpecies in mitulosrqui falem uirufq! recipi'' 
untimiyfcafg? . Quae rotunditatedifferuntiminores aliquantQarqp hyrtx tenuioribus teftisicarne du 
rioresiMituli quogi ut murices cinere caufticam uim habent:&: ad lepras:lentigines:maculas. Lauanf 
quo^ plumbi modo ad genarum craflitudinem:&: oculorum albuginesicaliginefqi.Atq? in aliis parti 
bus lordida ulcera:capitii^ puftulas.Carnes uero eorum ad canis morfus fponunf.Et pelorides emoP 
liuntaluum.Item caflorea ex aqua mulfa drachmis binis.Qui uehemetius uolunt utitaddunt cucume 
ris fatiui radicis ficcae drachmam:& afronitri duas.Thetia torminibus & inflationibus fuccurrunt : in' 
ueniunturhtfC in foliis marinis fuggentis:fungorum ueriusq pifcium. Eaedem & tenafmum dillblu'' 
unt : renumq! uitia.Nafcitur 8C in mari abfinthium:quod aliqui feriphum uocanticirca tapolyrin ma 
ximeaegypti:exilius terreftri. Aluum foIuit:& noxiis animalibus inteftina liberauSoluunt QC fepiae . In 
cibo dantur cum oleo 8C fale:& farina decodlae.Mena: falfeicu felle taurino illitae umbilico» aluum fo^ 
luunr.Ius pifcium in patina cobiorum cum lablucis tenafmum difcutit.Cancn fluuitiales triti ex aqua 
potitaluum fillunnVrinam ciunt.In uinoaluum.Ademptis branchiiscalculospellut tribus obolis cu 
myrrhae tmx fingularibus eorum drachmis.lleos & inflationes cafloreum cum dauci femine 6i petro 
felini quantum ternis digytis fumatur ex mulfi calidi cyathis quattuor . Tormina uero cum aceto ui^ 
no mixto.Erythini in cibo fumpti fifiunt aluum dyfenteiicis medentur rana cum fcylia decoblx:ita uc 
paftillifianr.Felfiue cor earum cum meile tntum:ut tradit Niceratus.Morbo regio falfamentum cu 
pipere:ita ut reliqua carne abftineatur.Lyeni medetur folea pifcis jmpofaus.ltem torpedo.ltem i hom 
bus uiuusidein remittitur in mare . Scoi pius marinus necatus in uino:ueficac uitiia & calculos fanat La 
pis qui inuenitur infeorpionis marini cauda pondere oboli potus.Enhydndis iecur, Bienniorum cmis 
cum ruta.Inueniuntur & in brachii pifcis uel capite ceu lapilli. Hi poti ex aqua calculofis praedare mede 
tur.Aiuntg^&: urticam marinam in uino potam prodelTe.Item pulmonem marinu decobtilin aqua» 
Oua fepicE urinam mouennrenum^ pituitasextrahunt.Rupta conuuifa cancri fluuiatiles triti in afini 
no labte maxime fanant.Echini uero cum fpinisfuiscontufi:&: uinopoticalculos.Modus finguiis he/ 
mina bibitur ; donec profitrSi: alias in cibis ad hoc proficiunt.Purgatur uefica & pedlinum cibo « Ex iis 
mares dornacesuocant:fa’minasonychiasVrinam mares mouent.Dulciores foeminae funt unicolo/ 
res.Sepiae quoqi oua urinam mouent renesipurgant.Enterocelx lepus illinitur tritus cum melle.iecur 
quogi aquatici colubri.Item hydri tritum potum^ calculofis prodeft.ifchiadicos autem liberant falfa 
menta ex filuro infufa clyflere euacuata prius aluo.bled attritis cinis e capite mugillum muIorum^.Co 
buruntur autem in fidlili uafe.lllini cum meile debet.Item capitis menarum cinis ad rhagadas:&: ad co 
dylomata utilisificut pelamidum falfarum capitum cinisiuel cybiorum cum meile. Torpedo appofita 
procidentis interranei morbum ibi cohercet. Cancrorum fluuitialium cinis ex oleo & Ccera:rimas in ea 
dem parte emendat.ltem 6C marini cancri polline.Panos falfamenta coracini difcutiunt»Scia:nae intera 
nea 8C fquam mae combullat. Scorpio in uino decodus:ita ut foueantur ex illo.At echinorum teflae co^' 
tufe 8i ex aqua illitas incipientibus panis reliftunt.Muricum uel purpurape cinis utro 9 modo: fiue di/ 
fcutere opus fit incipientes:fiue concoblos emittere.Quidam ita com ponunt medicamentum:casra: 8C 
thuris drachmas.xx.Spumaeargenti.xl.Cineris muricum.x.Olei ueteriheminam.Profunt per fe falfa 
menta codta.Cancn fluuitiales triti uerendorum pullulas difcutiunt.Cinis ex capite menarum.Ite car/ 
nes decodas impofitae.Simi iter perc* falfe e capite cinis meile adito.Pelamidu capitis cinis aut fqua 
tinae pifcis cutis combufla.Haec ell qua diximus lignum poliri:quia 8C e mari fabriles ufus exeuni:Pro 
furit& fmarides illita.ltem muricum:uel purpurarum teflac cinis cum melle.Efficacius crematarum 
cum carnibus fuis.Carbunculus uerendorum priuatim falfamenta cobla cum meile rellinguunt.At te 
ftem fi defcenderit:cochlearum fpuma illini uolunr.Vrinse continentiam hippocampi tolh:&: in cibo 
Hepius fumpti emendant . Item ophidion pifciculus gongro fimilis cum lilii radice. Pifciculi minuti ex 
uentre eius quos deuorauerit:exempti 6i cremati:ita ut cinis eorum bibatur ex aqua»iubent 8C cochle/ 
asafricanascumfuacarnecomburncinerem^exuino fignino dari» Podagris arciculanbuf^ morbis 



TRIGESIMVSSECVNDVS 

utile eft oIeum:in quo decodla eft rana:& ipfarum inteftina:&: rubetae cinis cum adipe uetcre.Quidam 
6i hordei cinerem adiiciunt trium rerum xquo podere.Iubent 8i lepore marino recenti podagram fri/ 
cari.Fibrinis quo^ pellibus calciari maxime potici fibri.lre uituli marini.Cuius 8i adeps prodeft . Item 
& bryon de quo diximus ladiucaefimiletrugofioribus foIiisifmecauIe.Nacura eftei flfpticadmpofitum 
lenit impetus podagrae.ltem algaide qua fupra didlum eft.Obferuatur^p in came arida imponatur.Per/’ 
nioncs emendant pulmo maf inus.Cacricp marini cinis ex oleo.Itcm fluuitiales triti fiaj cinere & oleo 
fuba<5i:& filuli adeps.Et in articulis morborum impetus fedant ran* fub inde recenres impofitcCiquas 
quidam diflectas iubent imponuMorbos abigit ius multorum:& concharu comitialesiSi ut diximus: 
coagulum uituli marini bibunt cum laifle equino afininoueiaut cum punici fucco.Quida ex aceto mul 
fo. Necnon aliqui per fe pilulas deuorant . Caftoreum in aceti mulfi cyathis tribus ieiunis datur is uero 
qui faepius corripiunturiclyflere infufum mirifice prodeft.Caftorei drachmae duce efle dcbebuntimeP 
Iis 8i olei feXtarius:& aqux tantundem. Ad pr^fens uero correptis olfatu fubuenit cum aceto.Datur 8C 
muftellae matince iecur*Item muris uel teftitudinum fanguis. 

Ad febrem oiumgenerumiSC contra diuerfas infirmitates* CA. VI. 

Ebrium circuitus tollit iecur delphini guflatum anteaccefliones.Hippocampi necatur in roy 
f faceomt perungantur agri in frigidis febribus.bt ipfi adalligatur cegrrsutem ex afellcj pifce Ia/ 

pilli qui plena luna inueniunturun capite alliganf in linteoIo.Pagri fluuitialis logiflimus dens 
capillo adalligatus:ita utquin^ diebus eum qui alligauentmon cernat aeger Ranx uero in triuo deco/ 
ftaeoleoabiedlis carnibus perundlos liberant quartanis. Sunt qui ftrangulatas in olcoipfas clam adalli/ 
gentmieoqi eo perungant.Cor earum adalligatum frigora febrium minuir • Et oleu m in quo inteftina 
decodla fint.Maxime autem quartanis liberant ablatis unguibus ranx 8i alligat* & rubcrar*Iecur eius: 
uel cor adalligatur in panno IcUcophaeo.Cacri fluuitiales triti in oleo 6i aqua perundlis antcacccflioncs 
in febribus profunr* Aliqui & piper addut.Alii decodos ad quartas in uino e balneo egreflis bibere fua/ 
dent in quartanis. Aliqui uero finiftru oculum deuorai i lUbct. Magi quoqi oculis eap^ ante folis ortum 
adalligatis cegrorita ut caecas dimittant in aquattertianas abigi^mittunt*Eofde^ oculos cu carnibus Iu 
fcini* in pelle ceruina adalligatostpftare uigiliaifomno fugato tradut*In lethargumq? uergentibus coa/ 
gulo balnecetaut uituli manni ad olfadu utuntur. Aliqui latiguine teftudinu:&: lethargicis ilIinunt.Tcc 
Cianis mederi dicitunSi fpodylus per feadalligatus.Quartanis cochle* fluuitiales in cibo recdes. Qui> 
dam ob id aferuant faleiut dent tritas in potu.Strubi irt aceto purrefadi lethargicos excitant odore. Pro 
funt 8C in cardiacis.Cachedicis quopi corpus macie conficitur»Thetia utilia funt ruta ac meile Hydropi 
cis medetur adeps delphini liquatus:& cum uino potus»Grauitati faporis occurritur tadis naribus un/ 
guentotaur odoribusiuel quoquo modo obtutatis*Strumbi quo^ carnes frit* : di in mulfi tribus 
minis pari modo aqu*:aut fi febres fintieX aqua mulfa dat* proficiunt Succus cacrep^ fluuitlaliu cum 
melle.Ran* quo^ aquatic* in uino ueterc di farte decotfl*iac pro cibo fumpt*nta ut bibatur cx eode 
uafe.Vel teftudo decifis pedibus capite cauda di inteftinis exeptisireliqua carne ita condita ut citra fafti.* 
dium fumi poiTir.Cancri fluuitiales ex iure fumpti di phthificis^defTe traduntur»Adufla fananf cancri 
marini uel fluuitialis cinere.Et ea qu* feruenti aqua cobufta fint,H*c curatio e tia pilos reftituit cu can 
erorum fluuitialium cinere.Putant^ utendum cum c*ra di adipe urfino»Prodefl di febri ranarum feP 
lis cinis.Ignes facros reftinguut ranarum uiuentium uentres impofiti: pedibufg? pofterioribus pronas 
adalligari fubeunnut crebriore anhelitu profint.Vtuntur&filurorum capitii cinere falfametorum ex 
acero.Pruritum fcabiem^ non hoium modoifed di quadrupedum alficaciflime fedat iecur paftic* de 
codlum in oleo.Neruos pr*cifos purpurarum cauum quo fe operiunt tufum glutinat.Lethargicos coa 
gulum uituli adiuuat in uino potum oboli pondereJtem ichthyocoll* . Tremulos iuuat cafloreum ft 
cx oleo pergungantur.Mullos in cibo inutiles neruis inuenio fieruSanguinem pifeium putant cibo fidi 
polipo tufo 1 Ilit 09 .De quo di h*c traduntur muriam ipfum cx fefe emittere: & ideo non debere addi* 
In coquendo fecari harundine:ferro enim intingi uitium^ trahere natura deferente. Ad fanguinem fi* 
Itendum di ranarum illinunt cinerem uel fahguinem arefadum.Quidam cx ea rana qua gr*ci calami 
len uocant:quonia inter harundines fruticef^ luuatiminima oium di uiridilTima cine ficri iubent.Alf' 
qui di nafeetium ranarum in aqua quibus adhuc cauda eftiin calice nouo combuftarum cinerem fi per 
nares fluat inficiendumtDiuerfus hirundinum quas fanguifugas uocatad extrahendu fanguinem ufus 
cft. Quippe eadem ratio earum qu* cucurbitarum medicinaliumadcorporalcuanda fanguinefpira/’ 
menta laxanda iudicantur.Sed uitium quodadmin*femel defiderium faciutcircaeadem tempora an 
ni fempereiufdem medicin*.MuIci podagris quo^ admittenda cenfuerc.Deciduntfacietate di ponde 
re ipfo fanguinis detradl* aut fale arperf**AIiquado tamen adfixa relinquunt capita qu* caufa uulncra 
infanabilia facirrSi multos interiminficut Mellalinum e cdfularibus patriciis cum ad genua admififlet* 
Inuehunt Uirus remedio uerfo:maximc 9 ruff* ita formidantur*Ergo fuggentia ora forficibus pr*ci 
duntiac ueluci fiphonibus defluit fanguisipaulatim^ monentium capita fe contrahunnnec rclinquut. 
Natura carum aduerfatur cimicibus:& fulfitu necat cos.Fibrinarum pellium cum pice liquida combu 
Rarum cinis narium profluuia fiftit fuccoporii mollitus.Excrahit t*la corpori inh*rentia* Sepiarum 
teft* ex aqua falfamcntorum carnes * Cancri fluuitiales trituSiIuri fluuitialis qui di alibi q in nilo nafci/ 
tur carnes impofit* recentes fiue falf*.£iufdem cinis extrahit di adeps: 8 i cinis fpin* eius uicem fpodii 
pbet.Vlcer a qu* ferpunt Ql qu* ex iis excrefcunc ex capite mena^ cinis uel filuri coercet* Carcinomatd 




LIBER 

earum capita fa!famm:efTicacius fi cineri earum mifceatur fal St cunila capitata : oleo^ fubigantur. ■ 
Cancfi marini cinis ufticum plumbo carcinomata compefdt. Ad hoc&fluuiatilis fufficitcum meile: 
Iinea<j lanuginc.Sed aliqui malunt alumen mel^ mifcere cineri.Phagedenae filuro inueterato : & cum 
fandaraca trito.Cachoetac 8C nomae 8t putrefeentia cybio uetere fanatur:Vermes uero innati ranarum 
felle tolIuntur.Fiflulacaperiunturtftccantur^ falfamentis cum linrheolo immiflis.lntraqp alteram di/ 
em callum omnem auferunt:&: putrefeentia ulcerum quaeqp ferpuntemplaftri modo fubadia 8C illita. 
Et falpes expurgat ulcera in lintheolis cocerptisjtem echinorum teflce cinis»Carbuculos coracinorum 
falfamenta illita difcutiunt.Item mullorum falfamenti cinis.Quidam capite ratum utuntur cum mei' * 
le:uel coracinorum carne.Muricu cinis cum oleo tumores tollit, Cicatrices fel fcorpiois marinic’Verru/ 
cas tollit giani iccurtritum.Capitis menarum cinis cum allio tritusad thymia crudis utuntur fel fcor/ 
pionis manni ruffuSmarides tritae illit^.Hallex deferuefadSa unguium fcabritiam cinifq! e capite mey 
narum extcnuar.Mulieribus ladlis copiam facit glaucifcus e iure fumptus:6i fmarides cu ptifana fum/ 
ptce:uel cum faeniculo decodtae.Mammas ipfas muricum uel purpurae tertarum cinis cum meile effica 
citer fanat.Cacri fluuiatiles illiti uel marini pilos in mammamel muricu carnes appofirte tollunr.Squa' 
tinae illitae crefeere mammas non patiuntur.Delphini adipe linamenta accenfa excitat uulux rtrangula 
tu oppreflas.Item fcombri in aceto purrefadti. Percarum uel menarum capitis cinis amm ixto fale tii cu 
nila oleo^ uuluac medetur.Suffitione quo^ fecundas extrahit , Item uituli marini adeps irtillatur igni 
naribus intermortuarum uuluae uitioiS^ cum coagulo eiufdem in ucllere impofitus.PuIraonis manni 
cinis adalligatus egregie profluuia purgar. Echini uiuentes tufi 8t in uino dulci poti.Sirtnt 6i cancri flu 
uiatiles triti in uino potigp,ltem filuri fuffitu peipue africi faciliores partus fieri dicunrur.Cancri ex aqua 
poti profluuia firtere.Ex hyfopo purgare.Et fi partus rtrangulet:fimiliter poti auxiliatur.Eofdem rece' 
tes uel aridos bibunt ad partus continendos>Hlippocrates ad purgationes mortuofq? partus utitur illis 
cum quinis lappati radicibus cum ruta & fuligine tritis:& in mulfo datis potui.Item in iure cofli cum 
lappato 8i appio meftruas purgatioes exped iunt.Lacrtifgp ubertatem faciut.ltem in febri qua: fit cum ca 
picis doloribus 3t oculorum palpitatione.Mulieribus in uino aurtero poti prodeffe dicuntur.Caftore^ 
um ex mulfo potum purgationibus prodert, Contra^ uuluam olfatum cum aceto & pkeraut fubditii 
partillis. Ad fecudas etiam uti eodem prodert cum panace in quattuor cyathis uini.Et a frigore laboran 
tibus ternis obolis.Sed fi cartoreum fibrumue fuperegtediatur grauidarabortum facere dicituri 8C peri 
ditari partus fi fuperferatur.Mirum 8C quod de torpedine inucnio.Si capiatur cum luna in libra fuerit: 
triduo^ afleruetur fub diuoifaciles partus facereiportea quoties iferaf adiuuarc.Et paftinacx radius ad 
alligatus umbilico exirtimatur idem facere fi uiuenti ablatus fit : ipia<j denuo in mare dimifla. Inuenio 
apud quofdam ortratium uocarnquod aliqui onychen uocannhoc fuffitu uuluae poenis mire relirtere. 
Odorem effe cartorei:meliuf^ cum eo urtum proficere.Vetera quo^ ulcera 3C cachoetae eiufdem cine 
re Ianari.NamcarbucuIos& carcinomata in mulierum parte praefentiflimo remedio fanari tradat can 
cro foemina cum falis flore cotufo port plena Iunam:6i ex aqua illira.Pfilothrum ert tymni fanguisffel: 
iecur fiue recentia fiue feruata.Iecuretiam tritum mixto^ ctedrio plumbea pyxideafleruarum.Ita pue' 
ros pubefeere negau/t Magno Salpe obrtretrix.Eadem uis ert pulmonis marini.Leporis marini fangui 
ne & felletuel fi in oleo lepus hic necetur,Cancri fcolopedrae marini cinis cum oleo. Vrtica marina trita 
ex aceto fcyllitico.Torpedinis cerebrum cum alumine iIIitum,xvi.luna.Rans parua: qua in oculorum 
curatione defcripfimus fanies efficaciflime pfilothrum eOrfi reces illinatur:8i ipfa arefafla ac tufa : mox 
decocla tribus heminis ad tertiasiuel in oleo decoerta aereis uafis.Eadem mefura alii ex quindecim ranis 
conficiunt pfilothrumificut in oculis diximus,Sanguifugae quo^ tortae in uafae fidili: 6C ex aceto illitae 
eundem contra pilos habent effedlum.Etfuffitus urentium eas necat cimices inuedlas, Cartoreo quo^ 
cum meile pro pfilothro ufi pluribus diebus reperiutur.ln omni autem pfilothro uellcdi prius funt pi' 
Iklnfantium gingiuis dentitionibufgp multum cofert delphini cum meile dentium cinisidC fi ipfo den' 
te gingiuae tangantur. Adalligatuf^ idem pauores repetinos tollit.Idem effedlus 6i caniculae dentis, VI 
cera uero quae in auribus aut ulla corporis parte fiant cacrorum fluuiatilium fuccus cum farina hordea 
cea fanat.Etad reliquos morbos triti in oleo perunflis profunt.Siriafif^ infantium fpongia frigida ce/ 
rebro humcfadfo rana inuerfa adalligata efficaciffime fananqua aridam inueniri affirmat.Mullus in ui> 
no nccatustuel pifeis rubellio:uel anguillae duae.Item uua marina i uino putrefadla iis qui inde biberint 
tedium uini afferr.Venerem inhibet . Echenefis & hippopotami frontis e finiftra parte pellis in angina 
adaIligata,FeIue torpedinis uiuae genitahbus illitum.Cocitant cochlearum fluuiatilium carnes fale ad/ 
feruatac:&: in potu ex uino dat:e»Erythini in cibo fumptijecur ranae dryophytes 8i calamite in pellicu' 
Ia gruis alligatumel dens crocodili maxillaris annexus brachioiuel hippocam pusiuel nerui rubetae der 
xtro lacerto adalligati. Amorem finit in pecoris recenti corio rubeta alIigata,Equorum fcabie xanx de/ 
codlae in aqua extenuant:donec’illini poflit.Aiunt^ ita, curatos no repeti portea.Etfalpe negat canes Ia' 
trareiquibus in offa rana uiua data fit.Inter aquatilia dici debet:8C calamochnus latine adarcha appella/ 
ta.Nafcif circa harundines tenues fpuma aquae dulcis ac marinaetubi fe mlifcent.Vim habet caurticam. 
Ideo acopis additur contra perfriflionum uitia.Tollit 8t mulierum lentigines in facie. Et calami fimul 
dici debent.Phragmitae radix recens tufa luxatis medetur:8i fpinx doloribus ex aceto illita. Cyprii ue/ 
ro qui 8t donax uocatur cortex,alopeciis,medetur uftus:& ulceribus ueteratitFoliaextrahunc quae in/ 
fixa funt corpori 6t igni facro.P'anicuIae flos fi aures intrauerit exfurdat« S?pice atramento tanta uis ert: 



TRIGESIMVSSECVNDVS 

utfn lucerna addito scthiopas uideri ablato priore lumine Anaxilaus tradat.Rubcta decodla ^ in aqua 
potu data fuum morbis medeturruei cuiufcun^ ranjecinis.Pulmone marino fi confricetur lignum:ar ' 
dere uidetur:adeo ut faculam ita prxluceat. 

Animalium oium in mari uiuentium.clxxvi.genera efle. CA. VII. 

Eraita aquatilium dote no alienum uidetur indicare p tot maria tam uaita tot milibus paf 
p fuum terrae infufarexrra^ circudata mefura pene ipfius mundi qu* intelligaturanimalia cen^' 

tum fepruagintafex omnium generum efle;ea^ nominarim complefti*Quod in terreftribus 
uolucribuf^ fieri no quit.Negp enim omnis indice cethiopiae^ aut fcythice defertorum ue nouimus fe^ 
ras aut uolucres cum hoium ipforum multo plurimae fint ditferetice quas inuenire potuimus. Accedat 
his taprobane infute^ aliae occeani fabulofe narratac.Profedo conuenietrno pofle omnia genera in con 
templationem uniucrfam uocari . At hercule in tato mari occeano quacij nafcunf certa funtmotiora^ 
quod miremur quae profundo natura merfit.Vt a beluis ordiamur:arboresphyfethres;balneac:priftes: 
tritones:nereides;elephanti:homines qui marini uocaturtrotaerorcaerarietesimufailiiSi alii pifcium for 
ma arietes delphini:celebre% Homero uituli.Luxurice uero teftudies:& medicis fibri:quorum egene 
re lutras nufqua mari accepimus mergi:ratum marina dicetes.Iam caniculce:dromones:cornurae:glax 
dii:ferr^:communef^ mari terrae amni hippopotami:crocodiIi.Et amni tatum ac mari thynniithyn^ 
nides:filun:coracini:percx.Pecu!iaris autem maris acdpenferiaurataiafcllusiacarnetaphiaralopeca : an^ 
guilla:arancus:box:batis:banchus:batrachus:belonae:quos aculeatos uocamus:balanus:coruus:citha^ 
rus.Chumborum genera cyprinus chalcis cobio.Gallcridas afellorum generis ni minor eflet coIias.Si' 
ue parianus fiue faxitanus a patria beticadacertorum minima:ab iis meotici:cybium,Ita uocatur conci»' 
fapelamis:quaepoft,xl.dies a ponto in marotin reuertitur.Cordula 6i haec pelamis pufillaicum in pon/ 
tum e marotide exit hoc nome habeticatharusicallyonimusifiuc uranofcopustcin^ditrolirpifciumdu/'' 
tes:qua nos urticam uocamus.Cancroru genera chametrachea:chameleos chame peloridesrgeneris ua 
irietate diftantes & rotunditate:chameglyciamerides:qu 2 funt maiores q peloridestcolycia fiue coricia. 
Concharum genera inter qua: & margarinferce cochleaerquarum generis pentada<9:ylides:meliccm:ba 
lestechinophorce : dicuntur quibus cantat, Extra has funt rotunda: in oleario ufu codheae;cucumis:cy»' 
nopus:cammarus:cynofdexia:draco.Quidam aliud uolunt efle dracucuIum.Efl: autem graculo fimi> 

Iis. Aculeos in brachiis habet ad caudam fpedlatis.Sic & fcorpio laedit dum manu tolliturusierythinus: 
echeneisiechinus.Elephari locuftarum generis nigri:pedibus quaternis:bifulcis.Praeterea brachia duo: 
binis:articulis:fingulifqi forficulis dcticularis.Fabri fiue zeus glaufici:glanius:gongcr:gerrcs:galeos:ga'' 
rus:hippus;hippuros hirundo:halip!eumon:hippocampos:heparhelacantes lacertorum genera lolligo 
, uolitans:locuftce:luccfnae:lipparis:lamyrus:lepus:leones:quorum brachia cancris fimilia funt.Reliqua 

pars locuftae:mullus:merula inter faxatiles laudata:mugil:melanurus:mena:merix murena : mormy/ 
Ius:myftoc3etus:murex:oailara:ophidion:oftria:otia:orcynon. Hic eft pelamidum generis maximus. 
Ne^ redit in maeotinrfimilis tritoni:uetuflate melior.Orphus orthragorifcus:phager:phycus:faxatihv 
umipelamis earum generis maxima apoledlum uocatur. Durius:tritone:phorcus:phitharus:paflenpa 
ftinaca Polyporum generae:pedl:ines.Laudatiflimi mitylenis:tyndarides falonis:altimanti in infula ale/ 
xandriae.In aegypto pe<3uculi:purpurac:percides:pinna:pinnotherae:rhina:quem fquatinam uocamus; 
Rhombus:fcarus principalis hodie,Solea:fargus;fcylla:rarda.lta uocatur pelamis longa ex occeano*ue/? 
nies.Scomber:faIpa:purus:fcorpena:fcorpios:fciadeus fciena:fcolopendra:fmyrus:fcepini:firombus:fo 
len:fiue aulos fiue donax fiue onixfiue dadtylus fpondylus:fmarides:ftella:rpongia.Turdus inter faxati 
les nobilis,Tornus:thurianus:que alii xiphiam uocant . Thefla:torpedo:tethea:Triton. Pelamidu gene 
ris magni:exeo horea cybia fiunt.VreneiEuua xyphire.His adiiciemus apud Ouidium pofira nomina: 
quae apud neminem alium reperiuntur.Sed fortaflis in ponto nafcunturtubi id uolumen fupremis fu/ 

IS temporibus incohauit.Bopgyrum in fcopulis uiuentem .Orphum rubentem: rhacinum^ pullum: 
piflasmormyrasaureigpcolorischryfon.Prcetereaparuumteragumt&placentcmcauda labrum.Epo 
das lati generis,Pra:ter haec infignia pifcium traditrehanneum ex feipfa concipere , Glaucu xftate nunq 
apparere. Pomphilum qui femper comitetur nauigiorum curfus.Chromin qui nidificet in aquis.He/ 
lopen quo^ dicit clTe noftris incognitu undis.Ex quo apparet falli eos qui eundem accipenferem exifti 
mauerunt,Helopipalmamfaporisinterpifcesmultidedere,Sutpraetereaanullo 3 udlore nominatnfu 
dis latineappcllata:agraccisfphyraenao(treaefimilisnomine:magnitudine inter ampliflimosrarus:fed 
tamen non degener:^ pernee concharum generis circa pontias infulas frcquentiflimae.St.int uelut fuil/ 
lo crure longo in harena defixx hiantef^ qua limpitudo efhpedali non minus fpatio. Cibum uenatur. 
Dentes in circuitu marginum habent pedinatim fpiflatos, Intus profphodylo gandis caro eft . Et hye^ 
nam pifcem uidi in ocnaria infula captum caput exerentem . Praeter nacc purgamenta aliqua relatu in/ 
digna:Sf algis potius annumeranda qanimaJibusi 



A ii 



LIBER 

CAni»LYNII SECVNDINATVRAUSHYSTORIAE LIBER.XXXIII. PROHEMIVM, 




Metallorum naturae* 

ETALLA NVNC IPSAEQVE OPES ET REPvVM PRAECIA 
dicentur:te2!urc intus exquirere cura mulriplici. Modo qppe alibi diuri/ 
us foditur qrenre uiria aurum argentum xs cleilu^. Alibi deliciis gem^ 
mas:& parierum digyroru^ pigmeta. Alibi temeritati ferru auro etiam 
gratius inter bella cedef^.Perfcquimur oes eius fibras uidemufq! fuper-' 



f gna fertilia qua fcceftinter h^c minim um remedio^ gratia icrutamur. 
; Cui enim fodiedi caufa medicina eft^Quanq 6C haec fumma fui parte tri 
’ buia ut minime parcatfacilif^ in omnibus quae profunt.llla nos pmunt: 
'illa nos ad inferos agunt quae occultauiratqi demerfit.llla q non nafcnny” 
tur:ut repete mens ad inane euolans reputet quis deinde futuris finis eftj 
feculis omnibus exhauriendi eam quoufgt penetret au3rinaj'Qua innocens q beata:im mo uero 8i de/ 
licata elTet uitaifi nihil aliud de ea nili qtffupra terras concupifcerctihabererq! non nifi qd fecu eft;’ Erui 
tunquidem aurum & chryfocolla iuxtarut pracciofior uideatur nomen ex auro cuftodiens . Paru enim 
erat naturae unam inuenilfeuitacpelleminifi in praecio etiam cHet fanies auri.Qucrebarargentum'aua/ 
ria,Boni confuluit interim inueniffe minium rrubentif^ terrae excogitauit ufum.Heu prodigiofa inge 
nia quot modis auximus precia rerum j'Acceflit ars pidiur£e:&: aurum argumentumq; caelando carius 
fecimus.Didicit homo naturam prouocare»Auxere& artem uitiorum ii ritameta.In poculis libidines 
caelare iuuittac per obfenitates bibere, Abiedla funt deinde haec:& fordere ccepere;& auri argentigt mi> 
nimum fuit.Murina 8i cryftallina ex eadem terra effodimustquibus precium faceret ipfa fragilitas hoc 
argumetum opumihaec uera luxuriae aellimaraeflgloriaihabere quod poflet llatim totum perire.Nec 
hoc fuit fatis turba gemmarum potamustdi fmaragdis teximus calicesiac temulentia caufa tenere in* 
diam iuuatid^ aurum iam accelTio e(I« 

Quae prima com medatio metallorum auri : 8C de origine annulorum 
auieorumiSi modo auri apud antiquos:8i equeftriordineidi 
deiuteannulorum aureorum. CA» I. 

Tinam poflet e uita in totum abdicari aurum facra famesiut celeberrimi audiores dixercipro/ 
U fcilTum cSuitiis ab optimis quibuf<^;&l ad perniciem uitae repertum, Quatum foelicioreaeuo 

cum res ipfaepermutabanturinterle: ficut&troianis temporibus fadliratum Homero credi 
conuenit,lta enim (ut opinor)commertia uidus gratia inuentaialios coriis boumialios ferro capti uif^ 
rebus emptitafle traditiqq 8i ipfe miratus aurum aeflimationes rerum ita fecitiut centum boum arma 
aurea permutafle Glaucum diceret cum Diomedis armis nouem boum. Ex quaconfuetudine muldla 
legum antiquarum pecore conflat etiam romse.Pefljmum uitae fcelus fecmqui annulum primus indu 
it digytis.Nec hoc quis fecerit tradirur,Nam de Prometheo omnia fabulofa atbitroriqq illi quoqi fer./ 
reum annulum dederit antiquitasiuinculum^ id non gertame incelligi uoluerit.Mida: quidam annu/ 
Ium quo circuadto habentem nemo cernereriquis non etiam fabulofiorem fateaturf Manus 8i prorfus 
finiftraemaximamautfloritatcmconciliauereauroinonquidem Romaniquorum moreferendu erae 
bellicae uirtutis infignae.De regibus romanis no facile dixerim.Nullum habet Romuli in Capitolio fla/ 
tutainec praeter Nummae Seruiij Tullii aiia,Nec,L.quide bruti.Hoc in tarquinis maxime miror quo/ 
rum egregia fuit ongoiunde hic annulorum ulus uenitiqq nunc lacedaemone ferreo utantur. Sed a Pri 
fco Tarquinio omnium primo filium cum in praetexta annis occidiflet hoftem bulla aurea donatum 
conflatiunde mos bullae durauitiut eorum qui equo meruiflentfilii id infigne haberentteteten lorum» 
Et ideo miror Tarquinii eius flatuam fine annulo efle,Quanq & de nomine ipfo ambigitur. Id greeeia 
digy tis appellauere. Apud nos prifei ungulum uocabant,Poftea dC grxci & noflri fcymbolu.Longo cer 
to tempore ne fanatum quidem Romanum habuifleaureosimanifeftumefl.Siquidem iis tatum qui 
legati ad exteras gentes ituri eflentiannuli publice dabantur credoiquoniam ita exterorum honoratiO 
fimi intelligebantur.Neij aliis uti mos fuitiq qui ex ea caufa publice accepiflentiuulgo^ fic triumpha.^ 
banr.Et cum corona ex auro etrufea fuftinei etur a tergoiannulus tame in digyto ferreus eratitequa for 
tuna triumphantis di ferui coronam fuflinentis. Sic tnumphauit de lugurta.C.Marius . Aureum non 
ante tertium confulatum fumpfifle traditur,li quo$ qui ob legatione acceperantiaureo in publico tan ' 
tum utebantunintra domos uero ferreis,Quo argumento etiam nuncfponfaeannulus ferreus mittif. 
Ifqi fine gemina,Nec iliacis teporibus ullos fuifle annutos uideoinufq certe Homerus diciticum 8i codi 
cillos miflltatos epiflolarum gratia indicendi conditas artes ueftesiac uafa aurea argentea^ : 6i ea colli/ 
gara nodi non annuli nota Sortiri quo^ contra prouocationem duces no annufs tradir,pabricae etiam 
deum fibulasidi aliam muliebris cultusificut in aures in primordio fadlitafle fine mentione annulpru. 
£t qui primus inflituit contanter id fecit:kuif$ manibus ac latentibus induit cum ft honoc fecurus fu/ 



TRIGESIMVSTERTIVS 

iflet:dextra fuerit oflentandus.Quod fi impedimentum potuit in ea aliquid intelligitetiam confertoris 
ufu argumetum eft maius in leua fuifle qua fcutum rapitur.Efi quidem apud eundem Homerum ui/ 
rorum crinibus aurum implexum.ldeo nefcio an prior ufus a foeminis ccepermRomsc quidem no fu' 
it aurumtnifi admodum exiguo longo tempore.Certe cum a gallis capra urbe pax cmereturrnon plus 
g mille pondo effici potuere.Nec ignoro. M.Craflum duo milia pondo auri rapuifie fuo:& Popeii ter' 
tio confulatu e Capitolini louis folio a Camillo ibi condita : & ideo a plerifqp exiftimari duo milia podo 
collata.Sed quod acceflit:ex gallorum praeda fuitidetradlum^ ab his in parte captae urbis delubris.Gal 
los autem cum auro pugnare folitos Torquatus indicio eft.Apparet ergo gallorum templorumgi tan' 
tundem nec amplius fuifle.Quod quidem in augurio intelledum efiicum Capitolinus duplum reddi' 
difler.Illud quo^ obiter indicari conuenitiquoniam de annulis fermonem repetimusiiedituum cufio 
diae eius deprehenfum fradta in oreannuli gemma ftatim expirafle:& indicium ita extindlum. Ergo 8C 
maxime duo tantum milia pondo cum capta eft Roma anno trecentefimo.lxiiii.fuereicum iam capitu 
liberorum cenfa cftent,c.lii.milia quingenti.lxxxiii.Eadem poft annos.ccc,vii,quod ex Capitolinae sedis 
incendio carterifij omnibus delubris.C.Marius filius prenefte detulerat tredecim milia pondo : fub eo 
titulo in triumpho tranftulit Sylla.Et argenti, vii.milia.Idem ex reliqua omni uidoria pridie tranftule' ' 
rat auri pondo.xv.miliaiargenti pondo,c.xv.milia,Frequentior autem ufus annulorum non anre.Cn» 
Flauium Annii filium deprehenditur.Hic nam^ publicatis diebus faftistquos populus a paucis princi 
pum quottidie petebatitantam gratiam plebis adeptus eftialioquin libertino patre genitus:& ipfe Apii 
Caeci fcnbaicuius hortatu exceperat cos diesiconfultando aflidue fagaci ingenio promulgaucratquerut 
aedilis currulis crearef cum,Q. Anitio preneftinorqui paucis ante annis hoftis fuerat;prsteritis,C.Peti' 
lio 8i Domitioiquorum patres confules fuerant. Additum Flauio ut fimul tribunus plebis eflet , Quo 
facfto tanta fenatus indignatione cxarfitrut annutos ab eo abiecftos fuifle in antiquifli mis reperiatur an' 
nalibus.Fallit plerofj qui tum 8C equeftrem ordinem id fccifle arbitrantuuEtenim adieflu hoc quo^ 
Sed & phaleram pofira propter qux nomen equitum adieiftum eft, Annulos quoqp depofitos a nobi.^ 
litate in annales relatum eft : non a fenatu uniuerfo . Hocadum,P. Sempronio longo.L,Sufpitio conf, 
Flauius uouit sedem concordiaeifi populo rcconciliaflet ordines,Et cum ad id pecunia publica non de^ 
cerneretunex muldaticia foeneratoribus condemnatis aediculam aeream fecit in graecoftafnquae tuc fu 
pra comitium erat.Incidit^ i tabula xrea eam sedem.ccc.quattuorannis poft Capitolinam dedicatam» 
Ita quadringentis,xlviii.a condita urbe geftum eft:& primum annulorum ueftigium extat, Promifeui 
autem ufus alterum fecudo punico bello.Ne^ enim aliter potuiflent trimodia illa annulorum cartha' 
ginem ab Hannibale mittuinter cepione quo^ & Drufum ex annulo in auiftione nauali inimicitix coe 
pere. Vnde origo focialis belli:6C exitia rerum,Ne tum quidem omnes fenatores habueruttutpote cum 
memoria aurorum multi praetura fundfi in ferreo confueuerintificut Calphurnium & Manilium: qui 
legatus,C. Marii fuerat iugurtino bello Feneftella tradit.Et multi.L,Fufidium illum quem Scaurus in 
uita fua fcribit.ln Quintiorum uero familia aurum ne foeminas quidem habere mos fuerit,Nullofque 
omninoannulos maior pars gentium hominum^ etiam qui fub imperio noftro degunt hodie habe' 
at:Non fignet oriens aut aegyptus etiam nunc litteris cotenta folis,Multis hoc modis ut caetera omnia 
luxuria uariauit:gemmas addendo exquifiti fulgorisicenfu^ opimo digytos onerado:ficut dicemus in 
gemmarum uolumine.Mox 8C effigies uarias caelado:ut ahbi arsiahbi materia eflet in precio. Alias de/ 
inde gemmas uiolari nefas putauitiac ne qs fignandi caufa in annulis ee intelligerenfolidas induit,Quaf 
dam uero ne^ ab ea parte quae digyto occultatunauro clufit aurum^ milibus lapillorum uilius fecit» 
Contra uero multi nullas admittunt gemmasiauro^ ipfo fignatiut Claudii Cxlaris principatu reper' 
tum,Necnon & feruitia iam ferrum auro cingunt:alia per fefc mero auro decorat: cuius licentiae origo 
nomine ipfo in famothracia id inftitutum declarat,Singulis primo digytis gerere mos fuerat: qui funt 
minimis proximi.Sic 1 Nummae 8C 5eruii Tulli ftatuis uidemus,Poftea pollici proximo induere etiam 
deorum fimulacris,Dein iuuit dC minimo dare Gallis brithanis^ in medio dicuntur tufs , Hic nune 
folus excipitur:caeteri omnes onerantur.-at^ etiam priuarim articuli minoribus aliis.Sunt qui tres uni 
minimo congerant. Alii uero & huic unum tantum:quo fignanda fignent, Coditur^ ille ut res rara 8C 
ad iniuris ufus indignaiuelut e facrario promitur.Et unum i minimo digyto habuifle predofioris eft 
in recondito luppelledlilis oftentatio.Iam alii pondera eorum oftentant. Aliis plures q unum geftare Ia/ 
bor eft.Alii bratteas inierunt ieuiore materia:&: propter cafum gemmarum totam follicitudinem am' 
putat. Alii fub gemmis uenena cludur:ficut Uemofthenes fummus oratorum graetis:annulof^ mor/ 
tis gratia habet.Demu^ ut plurimum opum ita fcelera annulis fuir,Qus fuit illa prifeorum uita:qua/ 
Iis innocentia in qua nihil fignabaf t’At nunc quo<^ cibi ac potus uindicantur annulo a rapina. Hoc pro 
fecere mancipiorum Iegiones:& in domo turba externa a(fta,Seruorum quocp caufa nomenculator ad 
hibendustSed aliter apud antiquos,Sinculi marcipores loci ferefue dominorum gentiles oem uidtum 
in ^mifeuo habebantmec ulla domi cuftodia a domefticis opus erat : Nuc rapiends comparanf epuls 
pariter^ qui rapiant eas,Sed 8C claues quo^ ipfas fignare non eft fatis:grauatis fomno:aut moneribus 
annuli detrahuntunmaior^ uits ratio circa hoc inftrumentum efle coepit:incertum a quo tepore,Vi' 
demur tamen pofle in externis audloritatem eius rei intelligere circa Polycratem fami tyranum:cui di' 
letftus illeannulus in mareabiecftus capto relatus eft pifceiplb circiter ducctefimum.xxx,annum urbis 
noftrs interfe<fto,Ceiebratiorem quidem ufum cum foenore coepifle argumento eft confuetudo uulgt 

A iii 



UBER 

ad fponfiones erianum annulo cxilienfetab eo tepore quo nodum erat arra uclocior:ut plane affirmare 
poffimusrnumos ante apud nos coepiflermox annulos.Denumis paulopoft dicetur. Annuli diftinxcre 
alteri ordinem a plebemt femel coeperat efle celebresrficur tunica ab annulis fenatu tatum:qq ex hoc fe^ 
ro:uulgo^ purpura latiore tunica ufos inuenimus etiam pcones:ficut patrem.L.EIii Stionis Prjeconi> 
ni ob id cognominati.Sed annuli plane medium ordinem tertiu^ plebi 6C patribus inferuere, Ac quod 
aneto militares equi nomen dederant:hoc nunc pecuniae iudices tribuu t.Nec pridem id fadtum . Diuo 
Auguflo decurias ordinantetmaior pars iudicum in ferreo annulo fuir.Iiqt non equiresrfed iudices uo-' 
cabantur.EquitiumnomHubfiftebatin turmis equope publicorum.Iudicium quoqi non nifi quattu/ 
or decurix fuere primo.Vixq? milia fingula in decuriis inuenta funt: nodum prouinciis ad hoc munus 
admiflis.Seruatumgp in hodiernum diem efl:ne quis e nonis ciuibus in iis indicaret. 

De decuriis iudicu:& quotiens nola equeftris ordinis immutata:8i donis militari 
busdCquadoprimu corona aurea. CA» II» 

Ecuriae quo^ ipae pluribus difcrete noibus fuere Tribuno^ Jcris:& Seledorum & iudicu Pro 
d pter hoc ctianum Nongenti uocabatur ex omnibus Seledli ad cuftbdienda fuffragiope fcita in 
comitiis.Et diuifus hic quotj ordo erat fuperba ufurpatioe nommtcu alius fe Nogentum ali'' 
us Selc(5um talius T ribunu appellaret.Tyberii demum prlcipatus nono anno in unitatem uenit equev' 
fler ordo annuloru^ audloritati forma coftituta eft.C Afinino Pollione.C Antiflito Veteres conf.an.^? 
no urbis coditae.dcc.feptuagefimoquinto.Quod miremur futili pene decaufatcum.GSulpirius Galba 
iuuenale famam apud principem popinap^ poenis aucupareturtoccupatuf^ in his efler quaeflus in fena/’ 
tu uulgo inftitores eius culpx defendi annulis.Hac decaufa conllirurutne cui ius cius dTettnifi cui inge>' 
nuo ipfi pari auo^ paterno feftertia.cccc.cenfus fuiflent:& lege iulia theatrali in.xiiii.ordinibus fedendi. 
Poftea gregatim infigne id appeti coeptu m.Propterqi haec difcrimina Caius Princeps decuria quintam 
adiecit:ratum<p nani ellfallistut quae fub Diuo Augulto impleri no potuerat decuriae no capianteum 
ordinem tpaffimij ad ornameta ea etiam feruitute liberati trafiliantrquod antea nunq erat fadumtquo 
niam in ferreo annulo equites iudicef^ intelligebaturtadeo^ promifcuum id efle coepittut apud Clau^ 
dium Caefarem in cefura eius unus ex eqtibus Flauius Proclus.cccc.cx ea caufa reos poftularet. Ita dum 
fepararur ordo ab ingenuistcomunicatus e(l cum feruitiis.ludicum aute appellatioe feparari eum ordi'* 
nem primi oium inuiruere Gracchi difcordi popularitate in corumcliam fenatus mox ea debcllatatau/ 
doritas nominis uario feditionum eucntu circa publicanos fubflitirt&: aliquadiu tertiae uires publicani 
fuere. M, Cicero demum ftabiliuit equeftre nome in cofulatu fuo ei fenatum cocilianstex eo leordine^ 
uecflum efl*e celebranstdC eius uires peculiari popularitate quxres. Ab illo tempore plane hoc rertiu cor/ 
pus in republica faflii efl.Coepir^ adiici Tenatui populo^ Ro.equeftcr ordo.Qua de caufa & nunc poft 
populum fcribiturtquia nouilTime coeptus eft adiici.Quin etia ipfum equitu nome faepe uariatum efl: 
in lis quo^ qui ad equitatum trahebatur.Celeres fub Romulo regibufgt appellati funt: Delde flexumt 
nes.Poflea trofluli:cum oppidum in thufcis citra uolfinios hoc nolepalfuu.ix.milia fine ullo adiumen' 
to peditu coepiflenr.Eius utfcabuli uis durauit ulrra,C.Gracchu:Iunius certe qui ab amicitia cius Grac 
chanus appellatus efl fcriptum reliquit iis uei bis.Quod ad equeftre ordine pertinet antea trofTulos uo 
cabantrnunc equites uocanr.Ideoq! qa non intelligunt troflulos nome quid ualeatimultos pudet eo no 
tnineappellarh&caufamquxfupradKftaeftiexponit.lnuitof^etianum tamen toiTulosuocari. Surad'' 
huc aliquae no omittendae in auro differentiae. Auxiliares quippe externos torquibus aureis donaucre; 
at ciuices non nifi argenteis.Prxter^ armillas ciuibus dedereiquas no habent externi. lidem qd magis 
miremur coronas ex auro dedere ciuibus.Quis primus donatus fit ea no inueni. Sed quis primu dona 
uerita.UPifone tradif. Apoftulamius didlator apud lacum regillum caftris latino^ expiigatis ei cuius 
maximeopera capta eflentihanc coronam ex praeda dcdir.lte.L.Lentulus conful Seruilio Cornelio me 
rendefanitum oppido capto.Sed quincp librarum corona Pifo frugi filium ex priuata pecunia donauic 
cam^ coronam teftamento reipublicae Icgauif. 

De reliquo ufu auri in uiris 8i mulieribus:8i de numo aureo:& quando primu fignatu eft ss 
argentu 31 aupe: & anteq fignaref qui mos i aere : 3C q maxima pecunia primo cenfu:6i 
quoties&qbusteporibusaudoritas auri. ^ CA. III» 

Eorum uero honori i' facris nihil aliud excogitatum eft:q ut auratis cornibus hoftiae maioris 
d dutaxat immoIarentur.Scd in militia quoqp in tantu adoleuit hxc luxuriaiut.M. Bruti in phi 
lippicis capis cpiftolae reperianffremetes fibulas tribunicias ex auro geri. At Hercules idem tu 
Brute mulie^ pedibus au^e geftari tacuifti.Cuius Iceleris nos coarguimus illu primuiqui auro dignira 
tem p annulos fecitrut habeat in lacertis iam qdem & uiri qd' e dardanis uenitrita^ 8C dardaniu uoca/' 
baf.Viriae celticae dicunf. Viriles celtibcric 2 e.Habeant foeminx in armillis digytif^ totis collo auribus. 
Peris difcurrat catenae circa latera:& iferta margarita^ pondera e collo dominapeauro pendeant : ut in 
Ibmnoquo^ unionu cofcientia adfit. Etianum pedibus induif:at^ inter ftola plebem^ hunc mediu 
fbemina^e equeftre ordine facit Honeftius uiri pedagogis id damusibalneaf^ diues puero^ forma con 
uertit.Ia uero etiam Harpocrate ftatuaf^ aegyptioje numinu in digytis uiri quo^ portare incipiur. Fu 
it 3c alia Claudii principatu differetia infoles iis qbus admiflione liberti cius dedilfennimagine prlcipis 
in annulo ex auro geredi:magna criminu occafione qux oia falutaris exortus Vefpafiani principis abo/ 
leuinxqliter publicado piincipe«De annulis aureis eoiu$ ufu hatftenus diiftu fit^ximu fcelus fecit: qui 



TRIGESIMVSTERTIV5 

primus ex auro denariu ngnauit:qd 8C ipfum latet au(flore incerto.PopuIus Ro.nc qufde argento figna 
to ante Pyrrhu regem deuidlu ufus cft.Liberalis undeet nunc libella dicif difpodius apphendebatuf 
aflls.Quare aeris grauis poena dicta e.Et adhuc expefa in oratioibus dicurur . Item irapedia 8i pondera. 
Quin 6C militu ftipendioge:hoc efl ftipis ponderandae pefatores libri pedes dicuntur.Qua cofuetudine 
in iis emptionibus q mancupi funtretia nuc libra interponif.Seruius rex primus fignauit aes. Antea rux 
di ufos romac.Timaeus tradit.Signatu efl: nota pecudu;unde& pecunia appellata. Maximus cenfus,c,x. 
milia aflium fuit illo rege.Et ideo haec prima clafris«Argentu fignatu efl: anno urbis qngentcfimodtoge 
fimoquinto.Q.Fabio cofule quin^ annis ante primu bellil punicu. Et placuit denarius ^ decem libris 
aris:quinarius,p quinga feftertium p dipodio ac femifle.Librae aut pondus aeris immunitu bello puni 
co primo cu impefis rdpublica no fufficeret.Conftitutu^ ut afles dextatario podere ferirenf.Ita quin^ 

f iartes fadta lucri diflbiutu aes alienu.Nota aeris fuit ex altera parte lanus geminustex altera roftru nauis* 
n triente uero qdrante aesrqdrans antea triucis uocatus a tribus uncis.Poftea Hannabile urgente.Q. 
Fabio Maximo didtarore afles unciales fa£ti.Placuit<^ denariu.xvi.afllbus permutariiquinariu odonis: 
leftertiu quaternis.Ita refpub.dimidiu lucrata eft.In militari tame ftipendio femp denarius^ dece afli.? 
bus datus.Nota argeti fuere bigaerat^ quadrigaei&C inde bigati qdrigatigt didi.Mox lege papyriana fe-' 
munriales afles fadi.Liuius Drufus in tribunatu plebisiodaua partem seris argento milcuit. Qui nunc 
uidoriatus appellafilege clodia pcuflus efl, Antea.n.hic numus ex illyrico aduedus mercis loco habe^ 
batur.Eft autem fignatus uidoria:6i inde nome. Aureus nummus pofl annu.lxii.percuflus efl: q argC'' 
teusiita ut fcrupulu ualeret feftertiis uicenisiqd efficit in libras ratione feffertii:qui tunc erant feftertios 
nogentos.Pofthatc placuit.xl.miliafignariexauri libris:pauIatimgpprincipesimminuerepodus:minu 
tiflimus uero ad.xlv.milia.Sed a nummo prima efl: origo auaritiae excogitata focnore quaeftuofa fegni' 
tia.Hx paulatim exarfit rabie quada non iam auaritia:fed fames auriiutpore cu Septimuleius.C.Grac^ 
chi familiaris auro repefum caput eius excifum ad Opimiu tulerit:plum bo^ in os addito paricidio fuo 
rempu.etiam circufcripferit.Nec iam quiritiu aliquoifed uniuetfo noie Romano infami rex Mithrida 
tes Aquilo duci capto auru in os infundit.Haec parit habendi cupido.Pudet intuente tantu oia ifta qux 
fubinde noua gr^co fermone excogitantur expffo argenteis uafis auro aut inclufoiqbus deliciis ueneilt 
tam aurea q aurata:cum feiamus interdixiflecaflris fuis fpartacu nequis aurum haberet : aut argetum« 
Tanto fuit plus animi fugitiuis noftris » Meflala orator'prodidit Antoniu triumuiru aureis ufura uafis 
in oibus obfeoenis defideriisrpudendo etia crimine Cleopatrat.Sumse apud exteros licetis fuerat pocu>' 
Io au,reo puluino fubdito Philippum regem dormire folitu. Agomccelum Alexandri Magni prsfcdS 
aureis clauis fuffigere crepidas, Antonius Sopus in contumelia naturs uilitate auro fecit opus^feriptio 
ne dignum.Sed fpartaci alia equide miror Populum Ro.uidus gentibus in tributo femper argentum 
imperafTerno aurum ficut Carthagini cum Hanibale uids argeti pondo annua in quinquaginta annos 
nihil auri.Nec poteft uideri penuria mundi id uenifle.Nam Midarfed & Croefusiinfinitum poflederar« 
Iam Cyrus deuida afia pondo.xxxiiii,milia inueneratiprster uafa aurea auru^ fadum:6i in co folio ac 
platanum uirerhgp.Qua uidoria argenti quingenta milia'talento^ reportauir:& craterem SemiramiV 
disicuius pondus.xv.talento^ coIligebat.Taldum autem sgyptium pondo.lxxx.patere Varro tradit. 
Iam regnauerat in colchis Salauces Efubopes qui terra uii ginem nadus plurimu argenti auriqi eruit 

fe diciun (uanorum gente:& alioqn uelleribus aureis inclyto regno.Sed in illius aures:& argentes tra 
bes narratu r:& columns atqi paraftateiuido Sefoftrisgypti rege tam fuperboiut^datur annis qbuf® 
forte reges fingulos e fubiedis lungerc ad curru folitus licgp triumphare.Et nos fecimus qus polteri fa 
bulofa arbitrenf Csfarqui poftea didator fuit primus in sdilitate munere patris funebri omni appara 
tu hirens argenteo ufus eftiferaf^ argenteis uafis incefliuere tum primu uifum.Mox qd etiam in mu 
nicipiis emulantur.C. Antonius ludos fcoena argentea fecit.ltem.L.Murena: Caius princeps in circo 

pecma duxit.In quo fuere argeti pondo.c.xxiiii.Claudius fucceflbr eiusicu de britania triupharetiintec 
coronas aureas una.vii.pondo habuitiqua cotuliflet hifpania citerior» Altera.ix.qua gallia comata ficut 
titulus indicauit.Huius deide fucceflbr Nero Popeii theatrum operui auro in unu diem quo Tyridati 
regi armenis oflederat.Et quota pars ea apparatus fuit'aurs domus ambietis urbem. Auri in aerario* 
Populi Ro.fuere Sex, fulio.L. Aurelio conf.feptem annis ante bellu punicu tertiii podo.dcc,xxvi.argen/ 
ti nonagintaduo milia 8i extra numeru,ccc.&,lxxv.milia,Ite 5cx.Iulio,L,Martio.conf.hoc eft belli fotia 
Iis initio;odingenta.xivi.auri podo,Cxfar primo introitu urbis i ciuili bello fuo ex cerario ptulit latere 
aureoru.xxvi.milia:&numeropodo,ccc.Necfuit aliisteporibusrefpu.locupletior.IntulitficAemilius 
Paulus Perleo rege macedonico deuidopdam podo triu miliuia quo tepore Populus Ro.tributu pen/ 
dere defiir.Laquearia q nunc 8C in ptiuatis domibus auro tegunCpoft Carthagine euerfam primo inau 
rata funt in capitolio ccrura.L.Mummi,Inde trafierein cameras,In parietes quo^iqui ia 8C ipfi tanq ua 
fainauratuncu fua aetas uaria de Catuloexiftimaueritiq» tegulas aereas capitoliiinauraflctprimus.lnuc 
tores aun ficut metallo^ fere oium: feptimo uolumie diximus ^ipuam gratia huic materiae fuifle ar/ 
bitrorino colore qui in argeto clarior eftimagif^ diei fimilis:& ideo militaribus fignis familiarioriquo 
niais longius fulgetimanifeftoerrore cope qui colorefyderu placuifle in auro arbitranficu in gemmis 
aliif^ rebus no fi t pcipuus.Ncc pondere aut facilitate materiae piatum efticaetens metallisicu cedat per 
utrinq? plumbo, Sed quia repe uni nihil igne deperitituto etia in incendiis rogifep durate materiaQuiV 
nimmo quo faepius arQripficit ad bonitate . Auri$ experimdo ignis dut fimili colore rubeat^ ignis. 

A ilii 



LIBER ^ 

At^ fpfum obryzam uocant.Primu aut bonitatis atgumetum eft g difficillime acccndi.Preterea mipj 
prun* uiolentiflimae ligni indomita palea citiiTime ardefcerc:atg? ut purgentur:cu plumbo coqui. AP 
tera caufa peii maior ^ minimu ufus dederitteu arguto aere plumbo lineae duraturtmanufgp fordefeant 
decidua materia.Nec aliud laxius dilataf :aut numerofius diuidif tutpote cuius unciae in feptuagenas 6C 
gnquagenas pluref^ bratteas qternum utro^ digytope fparganf .Crafliilimae ex iis ptaeftinae uocatun 
etianum retinenres nomen fortunae inaurato ibi fideliffime limulacro«Proxtma bratrea quaeftoria apx 
pellatur.Hifpania ftrigiles uocat auri paruulas maflasiquod fuper omnia folum in malla auramero ca' 
pitur.Cum caetera in metallis reperta igni perfticianf hoc ftatim aurum eftxonfumata^ materia pro>' 
tinus habet cum ita inuenif.Hxc enim inuentio ius naturalis eft.AIia qua dicemus coadta.Super caetc ' 
ra no rubfgo ullaino erugomo aliud ex ipfo quod cofumat bonitatem imininuatue podus, lam cotra fa 
lis 8C aceti fuccos domitiores rerum conflantia fupergp omnia neturrac texitur lanae modo:& fine lana» 
Tunica aurea triumphafle Tarquinium prifeum Verrius tradit.Nos uidimus Agrippi na Claudii prin 
cipis edente eo naualis proelii fpedtaculu aflidentem ei:indutam pa!udameto:auro textili fine alia mare' 
riae. Attalicis uero iampride intexitur muento regum afiae.Marmori 8C iis quae candefieri non poiTunt 
oui candido illiniturdigno glutini ratione compofitadeucoporon uocant.Quid fit hocraut queadmo^ 
dum fiatrfuo loco docebimus. Aes inaurari argeto uiuo:aut certe hydrargyro legitimu erat : de quibus 
ut dicemus illorum naturam reddentes:excogitata fraus efl.Na^ xs cruciatur in primis accenfum^ re 
ftinguitur fale aceto alumine.Poflea exarenatur;an fatis recoflum fitdplendore deprehendenteiiteru^ 
exhalatur igniiut poffit edomitu mixtis pumice alumine argento uiuo indudas accipere bratteas, Alu/ 
men in purgando uim habet talem:qualem efle diximus plumbo. 

Ratio naturalis inueniendi auriidC quando primum aurea ftatua:& me^' 
dicinxexauro. CA, IUI. 

Aurum inuenif in noflro orbe:SC omittamus indicuiatij a formicisiaut gryphibus apud fcy' 
a thas erutum,Apud nos tribus modis fluminu ramentis:ut in tago hifpaniseipado italiserhe^ 

bro thraciaetpadolo afiseigange indiac.Nec ullu abfolutius aurum cft:ut curfu ipfo tritum per 
politum»Alio modo puteorum ferobibus effoditur:aut in ruina montiu.Quare utragp ratio dicet.Au' 
lum qui qua:rut:ante oia fegullum tollunita uocatur indiciu : alueus ubi id cftiarenseqi lauaturrat^ ex 
co qd refedit:coniedura capif:ut inueniaf aliquado in fumma tellure,p tinus rara foelicitate ut nuper in 
dalmatia pricipatu.Neronis fingulis diebus etia quinqgenas libras fundens cu iam inuentii eft in fum'' 
tno cefpite,Aluratione uocant fi 8i auro ea tellus fubefl,Caetepi motes hifpania: aridi flerilefqirSc in qui 
bus nihil aliud gignaf:huic bono coguntur fertiles efle.Quod puteis fodif icanalitiu uocantialii canali' 
enfe marmoris glareae inhacrens:no illo modo quo in oriente fapphyro at^ thebaico aliif^ in gemmis 
fcintillat.Sed micas amplexu marmoris hi uena^ canales per marmor uaganf & latera puteopi Bi huc 
illuc inde noie inuentoitelluf^ ligneis columnis fufpendif.Qd efioflum efl tund(f:lauatur;uritur:mo 
litur in farina.Na qd ad pilas cudunt apilafcudem uocant argentu quod exit a fornacis : fudereqj qux e 
camino iadaf.ipurcitia in omni metallo uocatur fcoria.Hsc in auro coquit iterum dC tunditur. Cati/ 
ni fiunt ex tafconio,H5ec eft terra alba fimilis argill£c.Ne^ enim alia afflatum ignem q? 6i ardente mare 
riam tolerat.Tertia ratio opera uiceritgigantum.Cuniculis per magna fpatia a&s cauantur montes ad 
lucernarum Iu mina, Eadem menfura uigiliarum eftimultifg) menfibus non cernitur dies.Arrugius id 
genus uocantifidunt^ rim^fubito:&: opprimut operariosmtiam minus temerarium uideatur epro' 
fundo maris petere margaritasttanto nocetiores fecimus terras.Relinquunf ita^ fornices crebri mon 
tibus fuftinendis.Occurlant in utro^ genere filices.Hos igni & aceto rumpunt.Saepius ueroiquoniam 
in cuniculis uapor 6C fumus ftrangulancaedunt fra(fturis.c,l.libras ferri terram agentibus . Egeruntque 
humeris noflibus ac diebus per tenebras proximis tradentesducem nouiffimi cernunt,Si longior uide 
tur filexdatus fequif.Foflam ambit quiere.Tame in filice facilior exiftimaf opera,Eft naqp terra ex quo 
dam argillae genere glareae mixta.-cadidum uocat:prope inexpugnabilis.Cuneis eam ferreis aggrediun 
iur:& iifde malleismihilij durius putarmifi q, inter oia auri fames duriffima eft.Peradlo opere ceruices 
fornica ab ultimo caedundant^ fignum rima.Eaqi folus intelligit in cacumie montis eius puigil . Hic 
uocc iifluue repete reuocari operarios iubetrpariter^ ipfe deuolat,Mons fratftus cadit a fefe longo frago 
re:qui concipi humana mete non poffit:6C flatu incredibili.Spetftant uidores ruina narurx. Nec tamen 
adhuc aupe efl. Nec feiere effe cu fodere.Tatagi ad pericula euinceda fuit fatis caufre fperare qd cuperent. 
Alius par eft labore uel hoc maioris impedii flumina ad lauanda hac ruina iugis montiu duxere obiter 
a centefimo plerumcp lapide.Corrugos uocant a corriuatione credomimirum & hoc labor eft, Pr^ece^ 
piffe libramento oportet ut fruaris quando influanita^ altiflimis partibus ducif.Conuallis 8C interual 
Ia fubflruiftis canalibus iunguntur, Alibi rupes inuiae Cceduntunfedem^ trabibus cauatis praebere coa 
guntur.Is qui cxditrfunibus pendetrut procul intuentibus fpccies nefaria quidem :fed alitum fiat.Pen' 
dentes maiore ex parte librant:6C lineas itineri praefigunt.Ita^ infiftentis ueftigiis hois locus no eft,Ma 
nes trahuntur ad homines ut uitiu importet,ld genus terrae urion uocar,Ergo per illices calculofue du 
cuntur:& uriu euitat. Ad capita deiedus in fuperciliis montiu pifeinae cauaturrducenos pedes in quaf^ 
partes:& I altitudine denos.Emiflaria in iis quina pedum quadratorum ternu ferelinquunt:6c repleto 
ftagno excuflis obturametis erupit torrens tata ui:ut faxa prouoluat, Alius etianu in plano labor, Fofla: 
in quas profluat cauantur:agogas uocant:e<e flernuntur gradatim « Frutex efl ulex roris marini fimilis 



TRIGESIMVSTERTIVS 

arpcrauru^t rctincns.Latcra eluduntur rabulis:ac per prscrupra fufpenduntun canali ita profluente de 
terra in marc.His decaufis iam promouit hifpania in priore genererqu^ exhauriuntur immenfo labo 
re ne occupent puteos in hoc rigantur. Aurum arrugia qucefitum non coquitur:fed ftatim fuum eft.In 
ueniuntur ita maflac.Nccno in puteis etiam denas excedentes Iibras,PaIacas hifpanitalii palacranas : idc 
quod minutum eft:balucem uocant.VIex ficcatus uritur:6C cinis eius lauatur fuftrato cefpite herbolb 
tit fidat aurum. Vicena milia pondo ad hunc modum annis fingulis afturiam atq? galletiam & lufitax 
niam pr^dtare qdam tradideruntiita ut plurimum afturia gignat,Ne^ in alia parte terrarum tot fecu/ 
Iis haec fertilitas.Italiae parcitum efl uetere interdidlo patru:ut diximus:alioquin nulla foecundior me/ 
tallorum quogp erat tellus,Extat lex cenforia uici cdlimiliarum aurifodinaciqua in uercellefi agro caua/ 
baturrne plus quinq; hominum in opere publicani haberent, Aupe faciendi efl etianum una ratio ex aa 
ri pigmentoiquod in fyria foditur pidloribus in fumma tellure auri colore:fed fragili lapidum fpecula/ 
rium modo.lnuitauerat^ fpes Caium principem anidiilimum auri : qobrem iuifit excoqui magnum 
pondus:&: plane fecit aurum excellesifed ita parui ponderis ut detrimetum fentiret illud pp auaritiam 
cxpertusiqq auripigmenti libre.xiiii.permutarentur:nec poftea tetatu ab ullo efl.Om ni auro ineft arge 
tum uario podereialibi dena:alibi:nona:alibi odaua parte.In uno tantu galliie metellae loco : quod uo/ 
cantalbicrarenfe,xxxvi,portio inuenifudeo caeteris praeeft. Vbicugp quinta argenti portio eft:eledrum 
uocatur.Scrobesexreperiunturincanalienfi»,Fit&cura deledtum argento addito, Quod fi quintam 
portionem exceffit incudibus non refiftit, Efteledlroaudloritas.HomeroteftequiMenelaircgiam 
auro:cledlro:argcnto:ebore fulgere tradit.Minerux templu habet lindos infula rhodiop^iin quo Hele 
na facrauit calicem ex elecflro. Adiicit hiftoriam mamse Cax menfura.Eledri natura eft ad lucernarum 
lumina clarius argento fplendere.Quod eft natiuum 8C uenena dephendit . Na^ difeurrut in calicibus 
arquus caeleftibus fimiles cum igneo ftridore:& gemina ratione pdicut, Aurea ftatua prima oium nul^ 
la inanitate:& ante q ex aere aliqua illo modo fieretrqua uocant holofphyratoo in templo Aneitidis po 
lita dicitur.Quod in fitu terrarum nomine hoc fignificauimusrnumine gentibus illis facratiflimo.Di/ 
repta eft Antonii parthicis rebus.Scitum^ narratur didtum unius ueteranorum bononiae hofpitali di 
ui Augufti coena cu interrogaretuneflet ne ue^reum qui primus uiolallet hoc numenroculis mebrifq| 
captu expiraflei'refpodit,n,tum maxime Auguftum decruoreeius coenareife^ illum efl*e:totum^fibi 
cenfum ex ea rapina ee.Hominum primus 8i auream ftatuam & folidam Gorgias Leontinus delphis 
in teplo fibi pofuit.lxx.circiter olypiade.Tantus erat docendae oratoria artis quaeftus. Aurum pluribus 
modis pollet in remediis.Vulncratifq» 8i infantibus applicatunut minus noceanrrquae inferantur uene 
ficia«Eft& ipfi fuperlato uis malefica gallinarum quo^ & pecorum ftEturis,Remedium eft abluere il/ 
latum 8C fpargere eos quibus mederi uelis.Torrctur &: cum falis grumo pondere triplici miflb:&: rur/ 
fum cu duabus falis portionibus 6C una lapidis quem fchifton uocanttita uirus tradit rebus una crema 
tis in fidlili uafe ipfum pu^ incorruptu.Reliquus cinis feruatus in fidili 6C ex aqua illirusrlichenas in fa 
cie fanar,Lomcto id conuenit ablui,Fiftulas etia fanat:& quae uocanf hemorrhoides.Q uod fi trito fpu 
ma adiiciatur putria ulcera 8C tetri odoris emendar.Ex meile uero decodum cum melathio QC illitum 
umblico leuiter foluit aluum. Verrucas curari eo.M. Varro eft audor. 

De chryfocolla 8C medicinae ex chryfocolla,vi,6C mirabilia naturae de glutinandis 
inter le perfiaendif^ metallis, CA, V, 

Hryfocolla humor eft in puteis quos diximusip uena auri defluens craffefeente limo rigori/ 
C bus hybernis uf^ in duricia pumicis. Laudatiorem eadem in aerariis metallis:& proxima in 
argentariis fieri compertum eft, Inuenitur 6C in plumbariis uilior etiam auraria . In omnibus 
autem iis metallis fit Si cura multum infra naturale illamnmiflis in uenam aquis leuiter hj^eme tota 
inimiu mdem.Dein liceatis in iunio Si iulio ut plane intelligaf nihil aliud chryfocolla q uena pu/ 
tris,Natiua duritia maxime diftatruua uocat.Et tame illa quo^ haerbaiqua lutea appellantitmguif.Na 
tura eft qus lino lanaeuc ad fuccu bibendu,Tundif in pilaideide tenui cribro fecernifrpoftea molif : ac 
deide tenuius fic cribraf.Quicqd no trafmeanreperitur in pilaidein molif .Puluis femp in catinos dige 
cituriSi ex aceto maceraf :ut ois duricia foluaf,Ac rurfus tundif :dein lauaf in conchis: ficcaturq?. Tunc 
tingifialumine fchiftorSi haerba fupradida pingitur^ anteq pingar.Refert q bibula docilifep fit.Na ni/ 
fi rapuit colore addunf Sifcythanutatgp turbyftum:ita uocat medicameta forbere cogentia.Cu tinxere 
pidores orobitin uocat.Eiuf^ duo genera faciutilutca quae feruaf m lomenta. Et liqda globulis fudo/" 
re refolutis.Hacc utra^ genera in cypro fiunt,Laudatiflima in armenia,Secuda in macedonia.Largtfli/ 
ma 1 hifpania.Suma comedatiois eft:ut colore hxihx fegetis laetae uiretis q fimillime reddat.Vifum^ 
eft iam Neronis principis fpedaculis harenam cyrci chryfocolla fterni:cum ipfe concolori pano auriga 
turus eflet:iduda opificum turba.Tribus eam generibus diftinguunt, Afperam qux raxarur in libras. 
vii.Mediam quae denariis quinis:Attritaqua di haerbaceam uocant:quae.xiii.Sublinunt autem hare/ 
nofamiprius q inducant atramento 8C paretonio.Haec funt tenacia eius in colore blanda. Paretonium 
quonia eft natu^a pinguiflimumiSC^pter leuorem tenaciffimum atrameto afpergitunne paremni can 
dor pallorem chryfocollae afferat,Luteam putanta lutea haerba didatqua ipfam caeruleo fubtritafed ^ 
chryfocolla inducunt uiliflimo genere atij fallacifllmo.Vfus chryfocollae & in medicina eft ad purga/ 
da uulnera cum cacra 6i oleo.Eadem p fe arida ficcattSi cotrahit,Daf 6i in angina orropnoeaue mifcen 
da cum melie.Concitat uomitiones:tnifcetac collyriis ad cicatrices oculogcac uiridibus emplaftris. 






LIBER 

Ad dolores mitigandos:8; cicatrices trahendas>Hanc chiyrocollam medici acefin appellant : quae non 
eft orobitis » Chryfocollam & aurifices fibi uendicant agglurinando auro:& inde omnes appellatam fi 
militer utentes dicunriTemperatur autem ea cypria erugine:&: pueri impubis urinaraddito nitro,Teri 
tur cypro xre in cypriis mortariis fanternam uocantnoflri.Itaferruminaturauru quod argentofum 
uocant.Signum^ efi fi addita'Tanterna nitefcit.E diuerfo erofum contrahit fc:hebetaturgi:& difficu^ 
ter ferruminatur aurum. Ad id glutinum fit auro di feptima parte argenti ad fupradifla additisiunaq» 
contritis.Contexi par efl reliqua circa hoc:ut uniuerfa natura: contingat ammiratio. Auri glutinum e 
tale. Argilla ferro.Cadmia jeris maffis. Alumen laminis. Refina plumbo di marmori.Sed plumbilj ni> 
grum albo iungirur.lpfum^ album fibi oleo.Item ftagnum £eramentis ftagno argentum.Pineis opn> 
me lignis xs ferrua fundirur.Sed di aegyptia papyro paleis aurum.Calx aqua accenditur:& thracius la 
pis.Idemqi oleo reftinguitur.Ignis autem aceto maxime di uifco di ouo, Terra minime flagrat.Carbo/ 
ni maior uis exufla.Iterum^ flagranti. 

Deargento:&: argento uiuo: di ftibia fiue alabafl:ro:&: fcoria argetitSi de fpuma atgeti. CA.VI. 
B his argenti metalla dicanturqua: fequens infania eftrNon nifi in puteis reperirurrnullaque 
a fui fpe nafcitur:nullis ut in auro lucentibus fcintillis.Terra eft alia ruffaialia cineracea.Exccqui 

non poteft nifi cum plubo nigrotaut cum uena plubi.Galenam uocantiquac iuxta argenti ue/ 
nas pleru^ repetitur.Et eodem opere ignium defeendit pars in plubum largentum aurem fupne inna^ 
tatrut oleum, aquis.Reperitur in omnibus pene ,puinciis:(ed in hifpania puYcherrimum.Id quo^, i fte/ 
rili folo at^et in montibus.Et ubicu^ una inuenta uena eft:no procul inuenitur alia.Hoc qde & i om/* 
ni fere materiarunde metalla gracci uidentur dixifte.Mirum adhuc per hifpanias ab Hanibale inchoa/» 
tos puteos durare fua ab inuentoribus nomina habentes.Exquis bebelo appellatunhodieqi qui.ccc.po 
do.Hannibali fumminiftrauit in dies. Ad milte quigentos iam paflus cauato montep quod fpatiu ag^ 
tani ftantes diebusrnodibufgp egerunt aquas lucernapi menfuraramncqi faciunt. Argenti uena quae in 
fummo reperta eft:crudariaappellatur«Finis antiquis fodiendi folebat efle alumen inuentum ultra ni/ 
hil quaerebaf.Nup inuenta aeris uena infra alume alba nullum fine fpei fecit.Odor ex argentiodinis ini 
micus oibus aialibusifed maxime canibus. Au^ argentum^ quo mollius eo pulchrius.Lineas ex arge 
to nigras fieriiproduciq! miramur.Eft & lapis in iis uenisicuius uomica liquorisaeterniargentum ui/ 
uum appellatur.Venenu rep^ oiurn eft.Exceditac perrumpit uafa permanens tabedira.Oia ei innatant 
pr.a:ter aurum.Id unu ad fe trahit.Ideo di optime purgat ca:teras eius fordes expuens crebro iaiftatu fi> 
(ftilibus in uafis ita uitiis abietftis : ut di ipfum ab auro difcedat.In pelles fubadas effunditunpercp eas fu 
doris uice defluens puru relinquit auru.Ergo di cum aera inauranf : fublitum bratteis ptinaciflime re/ 
tinet.Vept palore detegit fimplicesiaut praetenues bratteas.Quaptopter id furtu quaerentes oui liquo/ 
re candido ufum eii adiilterauere.Mox di hydrargyroide quo fuo dicemus loco.Et alias argentu uiuu 
non largum inuetum eft, In iifdem argenti metallis inuenifiut proprie dicamusifpumac lapis candidae 
niretifqcno tamen tranflucendisiftim mi appellantialii ftibiam:aliialabaftru:aliqui latbafon.Duo eius 
generaimas di foemina.Magis pbant foeminam. Horridior eft masifcabriorqp di minus ponderofius: 
minufqi radians di harenofior.Foemina cotra nitet friabilis.fiflurif^ non globis dehifc&«Viseius aftri 
gere ac refrigerare.Principalis aut circa oculos.Na^ ideo etiam platyo phthalmon id appellauereiquo/ 
niam in callibus mulierum^ epiphoris dilatet oculos di frudlioes ihibeat oculorum:exukerationefgp« 
Farina eius di thuris gumi ammixto fiftit di fanguinem e cerebro profluentem.Elficacior di cotra re/ 
centia uuInera.Er contra ueteres canum morfus infperfa farina.Et contra ambufta igni cu adipe ac fpu 
ma argenti caeruflagp di caera.Vritur autem offis bubuli fimi circulitum in clibanis . Dein reftinguitur 
mulierum ladlc.Teriturgj in mortariis ammixta aqua pluuia. Ac fubinde turbidum tranffunditur in 
aereum uas.Et mundatur nitro.Fex eius intelligitur plumbofiflima quae^ fubfedit in mortariorabigi 
tur^.Dein uas in quo turbida tranffufa funtropertum linteolo per nodlem relinquitur : di poftero die 
quicquid innatat effunditurifpongiaij aqua tollitur.Quod ibi fubfeditiflos intelligitur ac linteolo in/ 
terpofito in fole ficcaturiut non parefcat.lteru^ in mortario teritur:& in paftillos diuiditur.Ante om/ 
nia autem urendi modus necelTarius eft:ne plubum fiat.Quidam non fimo utuntur coquentcsifed adi 
pe. Alii tritum in aqua triplici linteo ficcantifecem^ abiiciunt.ldqp quod defluxerit tranlFundut.Ac qc/ 
quid fubfidet id colligentesiemplaftris collyriif^ mifcent.Scoriam in argento grxei uocant helcyfma» 
Vis eius aftringere di refrigerare corpora. Additur emplaftrismt molibdena.de qua dicemus in pium/ 
bo.Cicatricibus maxime glutinandis:8C contra tenafmosidyfenteriaf^ infufa clyftenbus cum myrteo 
oleo. Addunt in medicamenta quae uocant liparas ad excrefcentia ulcerum:aut ex attrita fafla aut in ca 
pite manantia.Fit di in iifdem metallis:8i quae uocatur fpuma argenti,Genera eius tria.Optima quam 
chrylitin uocant.Secundatquam argyritin.Tertia : quam molibditin • Et plerum omnes hi colores 
in eifdem tubulis inueniuntur . Probatiflima eft attica « Secunda hifpanienfis . Chryfitis ex ipfa uena 
fit . Argyritis ex argento ♦ Molibditis plumbi ipfius fufuraiquaefit puteolis:6C inde habet nome.Om* 
nis autem fit excoaa fua materia ex fuperiori catino defluens in inferiorem.Ex eo fublata ueruculis fer 
reis: atque in ipfa flamma conuoluitur ueruculo ; ut fi modici temporis. Eft autem ut ex nomine 
ipfo intelligi poteft feruefeentis di futurae materire fpuma.Diftat a fcoria quo poteft fpuma a fece difta 
re. Alterum purgantis fe materiae : alterum purgata uitium eft.Quidam duo genera faciunt fpumae: 
quae uocant fcelerytida di peumenem«Tertium molibdenam in plumbo dicendam.Spuma ut fit utilis 



TRIGESIMVSTERTIVS 

ircrum coquiturjconfrailis tubulis ad magnitudinem auelanarum ita acceula follibus ad feparandos 
carbones cinerem^ abluitur aceto aut uino.Simulg! reftinguitur.Quod fi fit argyritis:ut candos ei de 
tur magnitudine fab^ confra<3a in fiiftili coqui iubetur ex aqua addito in linteolis tritico:& hodeo no 
uis:donec ea purgentur,Poftea fex diebus terunt in mortariis ter die ablueres aqua fi igida.Et cum dc' 
finant calida:additofalefoflili in libram fpumaeobolo.Nouiflimo die condunt in plumbeo uafe, Alii 
cum faba candida & ptifana coquutrSi in fole ficcanr.Alii in lana candida cum faba donec lanam non de 
nigient.Tuncialem folTilem adiiciuntifubinde aqua mutata :ficcant^ diebus.xl.calidiffimis sftatis. 
Necnon in uentre (uillo in aqua coquunt exempta^ nitro fricant:& ut fupra terunt in mortariis cum 
fale.Sunt qui non coquanf.fed cum fale terat:& adieda aqua abluat.Vfus eius ad collyria:&: litu ad mu 
liebrium cicatricum foeditates tollendas maculafq!:& abluendum capillu, Vis autem:ficcarc;moIlire:rc 
frigerare:temperare:purgare:expuluere.Vlceru tumores lenire.Talibufqj emplaflris fupradidlis ignes 
etiam facros tollit cum rutaimyrto^ 8C acetodtem^ perniones cum myrto & extera 8C abdomine» 

De minio quantxaufloritatis fuerit apud Romanos:& origine ac inuentione eius:& cinnabaris 
ratione in piduris:& medicinx de generibus minii:& rene eius in pifluris» CA. VII. 

Nuenitur in argentariis metallis minium quogcSc nunc inter pigmenta magnx audloritatis: 
t & quondam apud Romanos no folum maximeifed eria faerx i el?gionis:ut audor eft Vern> 

us:& cuius fit necefTecredereaudoritati.Iouis ipfius fimulacri faciem diebus feflis minio illini 
follitam triumphantem^ corpora.Sic Camillum triumphafle.Hac religione etiam nunc addi in un/" 
guenta coenx triumphalis:8^ accenfonbus in primis louem miniandum locari.Cuius rei equidem cau 
fam miror:qq 8i hodie id expeti conflat xthiopum populis totofqi eo tingi prcceresihuncgi ibi deogi 
fimulacris colorem efle.Quapropter diligentius profequemur omniadeeo.Thecphtaflus.xc.3nnos 
ante Praxibulum athenienfium magiftratum:quod tempus exit in urbis noftrx ducentefimum qua^ 
dragefimum»ix.annum tradiditinuetum Minium a Callia athenienfe initio fperante aurum pofleex 
coqui harena rubente in metallis argenti.Hanc fuifTe originem eius. Reperiri autem iam tum in hifpa^ 
riiis fed durum & harenofumjtem apud Colchos in rupe quadam inacefla ex qua iaculanres decuteret 
id efle adulterum.Optimnm uero fupra ephefum.Cilbianis agris. Harenam cocci colore habere . Hac 
teri.Dein lauari farinam.Et quod fubfidat iterum lauari.Differentiam artis efleig? alii minium faciiit 
prima lotura. Apud alios id efle dilutius.Sequentis autem loturx optimum. Audoritatem colori fuif 
fe non miror.Iam enim troianis temporibus rubrica in honore erat Homero tefteiqui naues ea com-' 
naendat. Alias circa piduras pigmenta ^ rarus.Milton uocantgrxci miniumiquidam cinnabari,Vnde 
natus error indico cinnabaris nomineiSicenim appellant illi faniem draconis elifi elephantorum mo/ 
cientium pondere permixto utriuf^ animalis fanguineiuc diximus, Negt alius efl color qui in piduris 
proprie fanguinem reddar.llla cinnabaris antidotis medicamentifqiuttliffima efl. At hercule medici 
quia cinnabarin uocant pro ea utuntur hoc minioiquod uenenum efle paulo mox docebimus.Cinna/ 
bati ueteres qux etiam nunc uocant monocromata:pingebant,Pinxerunt & ephefio minioiquod dere 
lidum efliquia curatio magni operis eranprxterea^ utriiep nimis acreexiflimatur, Idco^ tranfiread 
rubricam & finopidemtde quibus fuis locis dicam. Cinnabaris adulteratur fanguine caprino : aut for/ 
bis tritis.Precium fincerx numi quinquaginta.Iuba minium nafei & in carmina tradit , Hermogenes 
Si in xthiopia.Sed neutro ex loco inuehitur ad nosinec fere aliunde q ex hifpania. Celeberrimum ex fi> 
faponenfi regione in betica miniario metallo uedigallibus Populi Romani nullius rei diligentiorecu^ 
ftodia.Non licet id ibi perficere excoqui^.Romam perfertur uena fignata ad dena milia fere pondo an 
rua.Romx autem lauatur.lnuendendo precio ftatua lege ne modum excederer.lxx,inlibras»Sedadul 
teratur multis modisrunde prxda focietati.Na^ efl alterum genus in omnibus fere argentariisritem^ 
plumbariis metallisiquod fit exufto lapide uenis permixtornon ex iHecuius uomicam argentum uiuu 
appellauimus(is enim 6i ipfe in argentum excoquitur)fed aliis fimul repertis.Steriles etiam dumbi de 
prehenduntur folo colorernec nifi in fornacibus rubefcentesiexufti^ tunduntur in farinam.Et hoc efl 
fecundaiium minium per q paucis notumrmultum infra naturales illas harenas.Hoc ergo adulteraf 
minium in officinis fociorum.ltem fcyricotquonammodo fyricum fiat fuo loco dicemus. Sublini auc 
fcyrico minium compendii ratio demonftrat.Et alio modo pingentium furto oportunum efl plenos 
fubinde abluentium penicillos.Siditautem i aquatconftatqifurantibus.Sincero cocci nitor efle debet. 
Secundarii autem fplendor in parietibus fentit imaginem.Quanq hoc rubigo quxdam metalli efl,Si> 
faponenfibus autem niiniariisfuxuenxharena fine argento exccquitur»Auri modo probatur.Auro 
candente fucatum nigrefcit.Sincerum letinetcolorem.lnuenio&calceadulterari.Acfimili ratione fer 
ri candentis laminarfi non fit aurumtdeprehendi ilico.Solis atqi Iunx cotadus inimicus remedium ut 
parieti ficcato exra punica cum oleo liquefada candens fetis inducatur.Iterum^ admotis galix carbo^' 
rubus aduratur ad fudorem uf^.Poftea candelis fubigaturtac deinde linteis puris ficut& marmora niV 
tefcunt.Qui minium in officinis poliuntifaciem laxis ueficis illigantnein refpirando pernicialem pul/ 
uerem trahant:& tamen per illas fpedent,Minium in uoluminum quo^ feriptura ufurpatur.Clario/ 
tef^ litteras uel in auro uel in marmore etiam in fepukhris facit» 

De hydrargyrotde argento inaurando;& de coticulis in argenti gene^ 

ribus 3C experimentis. CA» VIII, 

X fecundario inuenic uica 8i hydrargyrum in uice argenti uiui pauloante dilatum.Fit autem 



e 





UBER 

duobus ttiodis:a:reis mortariis pinillif^ triro minio ex aceto aut patinis fidiilibus impofitum ferea co/ 
cha calice coopertum argilla fuperillata.Dein fub patinis accenfum follibus continuo ignitargi ita cahv 
cis fudore deterfoiqui argento colorc;& aquae liquore.Idem guttis diuidi facilis 8C lubric o humore co 
fiuere.Quod cum ucnenum eiTe conueniat omnia quae de minio in medicinae ufu traduntunrcmera'' 
ria arbitroripraeter q fortaiTe illitum capiti uentriue fanguinem fiftitidu ne quid praetereat in uifcera 
acuulnusattingat:aliter utendumi non equidem cenfeam, Hydrargyroargetum inauratur folum nuc 
propercum 8i in aerea fimili modo duci debeat,Sed eade fraus quae in omni uit^ parte ingeniofiffima 
efl : uiliorem excogitauit materiaiut docuimus. Auri argcntigj mentionem comitatur lapis quem co/ 
ticulam appellantrquondam non folitum inueniri nifi in flumine Tino!o:utauftor eflTheophraflus. 
NuncueropalTim quem aliiheracliumtaliilydium uocant.Sunt autem modiciiquaternas uncias Ion 
gitudinisibinaf^ latitudinis non cxcedetes.Quod a fole fuit in iis melius q ^ a terra.lis coticulis periti 
cum e uena lima rapuerit experimentum iprotinus dicunt quantu auri fit in eaiquantu argenti uel aeris 
fcrupulari differentia mirabili ratione non fallente, Argenti dua differentiae.Battilis ferreis candetibus 
ramento impofitoiqd' candidum permaneatiprobatur, Proxima bonitas ruffomulla nigro.Sed expe/ 
rimenro quo^ fraus interuenitiferuatis enim in uirorum urina batilis infleitur ita ramentum obiter 
dum urituncandoremqi mentitur.Eft aliquod experimentum pofiti 8i in halitu hominisrfi fudet p/ 
tinusmubem^ difeutiar. 

De fpeculis&aegyptio argento. CA. IX, 

Aminas duci:& fpecula non nifi ex optimo poflecreditum fuerat.Id quod iam fraude corru/ 
I pitur.Sed natura mira efl imagines reddeditquod repercuflb aererat^ in oculos regefto fieri 

conuenit.Eadem ui in fpeculis ufu polita craflitudfeipaulumg^ propulfa dilatatur in immen/ 
fum magnitudo imaginum.Tantum interefttrepercufTum illum refpuatian accipiat* Quinetiam po/ 
cula ita figuranturrexcultis intus crebris ceu fpeculisrut uel uno intuente populus totidem imaginumi 
fiat.Excogitatur &: monftrificaiut in teplo fmyrn£e dicata.ld euenit figura materiae « Plurimu^ refert 
concauafint 6; poculi modo an media depreffaianelataianauerfaian obliqua fupinaian fefta qualitare 
excipientis figurx torquente uenientes um bras.Ne^ enim e aliud illa imagoiq digefla claritate mate-' 
lix excipientis umbra. Atqi ut omnia de fpeculis peragatur hoc locoioptima apud maiores fiebat brun 
dufiaiflagno 8i aere mixtis.Prelata funt argentea.Primus fecit pafiteles magni Pompeii aetate, Nuper^ 
credi coeptumicertiorem imagine reddi auro appofito auerfis.Tingir & ^gyptus argentumtut in uafis 
Anubem fuum fpedletipingit^ non caelat argentum.Tranfiir inde materia & ad triumphales ftatuas: 
rniru^ crefeir precium fulgoris excecari,Id aurem fit hoc modo.Mifcetur argeto tertia pars xris cyprii 
tenuiifimiiquod coronarium uocanrtS^ fulphuris uiui quantum argenti,Conflaturin fidlili circulito 
argilla.Modus coquendi donec leipfa opercula aperianuNigrefeit oui indurati luteorut tamen aceto fi: 
creta deteratur.Mifcuit denario triuuir Antonius ferrum .Mifcuit aeri falfae monetae. Alii e podere fub/ 
trahunticum fit iuflum,lxxxiiii,e libris fignari,lgitur ars fadfa denarios probare tam iucunda c lege ple 
bf.uti Mario gratidiano uicatim totas ftatuas dicauerit.Mirumgi in hac artium fola uitia diTcuntunSi 
falfum denarii fpedfatur exeplanpluribuf^ ueris denariis adulterinus emitur» 

De immodica pecuniatfi: quorum maxime opes fuerinttfi: quando primum Po/ 
. pulus Ro,ftipem fparferit, CA, X» 

On erat apud antiquos numerus ultra centu roilia,Itag! hic & hodie multiplicatur : ut decies 
tj centena miliarautfepius dicantur.Fcetus hoc fecit nummuf^ percuflusrfiC ficquoq? aes alienu 

etianum 3 ppellarur,Poftea diuites cognominati:dumodo notum fitieum qui primus accepe/ 
rit hoc nomemdecoxifle creditoribus fuis. Ex eadem gente,M. Craflus negabat diuitem cfle : nifi qui 
redditu annuo legioem tueri poflet.In agris fuis feftertium,xx,milia pofledit Quii itium poft Scyllatn 
ditiffimus,Nec fuit fatis nifi totum parthorum efurilTet aurum. At 9 ut nomen quidem optimo occa 
paueiit.Iuuatenim infe61ari inexplebilem iflam habendi cupiditatem.Multos poflea cognouimus fer 
uitute liberatos opulentiores pariterg? tres Claudii principatu Pallentem OHjftum Narciffum,Atqj 
ut hiiommittantuntanq adhuc rerum potiantunGAfinioGallo.CMartioCyrino conf.ad.vi.Kalen, 
februa,C.Cecilius Claudius Ifidorus teftamento fuo dixinquamuis multa ciuili bello perdidilletitamc 
relinquere feruorum quattuor milia:centum,xvi,luga boum tria milia fcxcenta,Reliqui pecoris.cc.qn 
quaginta feprem milia , In numerato pondo fexcenta milia • Qui funerari fe iuflit feltertiis,xi.milibus. 
Congregatae & excedentes numerum opes,Quota tamen portio erunt Ptolemsiiquem Varro tradit 
Pompeio res gerente circa iudeam lodtona milia equitum fua pecunia tollerauifTe, Mille conuiuas to/ 
tidem aureis potoriis mutantem uafa cum ferculis faginafle.Quota uero illae ipfx(ne^ enim de regi/ 
bus Ioquor)portio fuerit.Pythii bythinii qui platanum aureamiuitemqi nob.lem illam Dario regi do 
nauitiXerxis copiasihoc efl fepties.lxxxviii.milia hominum excepit epulo. Stipendium quinqi menfi/ 
um frumentum^ pollicitusiut e quinqi liberis fenedfuti fue in deledlu unus faltem concederetur , Huc 
quo^ ipfum aliquis comparet Croelo regi. Quae malum amentia eft:id in uita cupererquod aut etiam 
feruis contigeritraut ne in regibus quidem inuenerit finem f Populus Ro,ftipem fpargere coepit.Sp.Po 
flumio. Q,Martio conf,Tanta pecunia eratiut eam coferrct.L.Scipioni:exaquaiisludosfecit,Nam 
Aggripae Menenio fellantes aeris in funus cotulitihonoris id neceflitatif^ propter paupertatem Agrip/ 
paeinon largitionis efle dixerim* ' 






... V >; • ; .'«y 



TRIGESIMVSTERTIVS 

De lavuria ^ frugilitare in uafis Qc ledtis argentefs:8f'qaando lances 

inimodicsefadar. CA. XI, 

Afa ex argento mira inconftanna humani ingenii uariannullum genus officinar diu probane 
u doznunc furniana; ni!cdodiana:nuncgratiana,Erenim tabernas mc-nfis adoptauimus: nunc 
anaglypha:in afperitatemg? excifa circa linea^ pidluras quammus.lam uero Qi menfas n poii 
torris imponimus:^ ad fuftinenda obfonia inrerradimusaitera:^ intereft g plurimum lima perdide/ 
rittVafa coquinaria ex argento Caluus orator fieri quaeritur. At nos carrucas ex argento Cielai e inueni 
mus,NofIra^ aetate Poppea coniunx Neronis principis licaroribus iumentis fuis Ibleas ex auro quo^ 
induere fo!ebar,Ubras,xxxii,argenti»Africanus fequens haeredi reliquid.ldemgs ai de poenis rriupha' 
rettquattuor milia»cccc»lxx.pondo tranftuIit.Hocargentum rota Orthago habuit illa terrarum «emu 
Ia:quod nunc in menfarum eftapparatu.Poftea uida numantia S>C deletaridem Africanus in triumpho 
tnilitibus.xvii.milia pondo dedit.O uiros illo imperatore dignos:quibus hoc fatis fuit.Frater cius alio 
brogicus primus omnium mille pondo habuit. Ar Liuius Drufus in tribunatu plebis,xi,milia . Nam 
propter quingj pondo notatum a cenforibus triumphale femeniiam fabulofum uidetunitem Otum 
Elium cum legati aetolorum in confulatu prandentem in fidilibus adiflcnt mifla ab iis uafa argentea 
laon accepifleine^ aliud habuifleargenri ad fupremnm uitx diem q duo pccula:quae.L,Paulus locer ei 
obuirtutem deuido Perfeo regedonafler.Inuenimus legatos Cartnaginenfium dixifle:nullos hornis 
num benignius inter fe uiuere q Romanos,Eodem enim argento apud omnes cccnitauifle feipfos . At 
Hercules Pompeium Paulini equiris arelatenfis filiumrpaterna quoq? gente pulfumiQ.xii.pondo arge-' 
ti habuiffet apud exercitum ferocifTimis getibus oppofitum feimus, Ledos uero mulierum iampridc 
totos operiri argeto triclinia quaedam quibus argetum addidilTe primus traditur, Caurillius Follio 
eques romanusmon ut operitaut deliaca fpecie faceretifed punica.Idem & aureos fecit.Nec multo poft 
argentei deliacos imitati funr.Quae omnia expiauir bellum ciuile lyllanum.Paulo enim ante hsc fadla 
funt.Lancefqt e centenis libris argenti:quas'tunc fuper quingentas numero romx fuifle coftatmiultc^ 
ab eas profetiptos dolo concupifccntium.Ei ubefeant annales qui bellum ciuile talibus uitiis imputaue 
re.Noftra actas fortior fuit Claudii pnncipatu.Seruus cius Drufillanus nomine Rotundustdifpenfatoc 
bifpaniaeciterioris quinquagenarialancem habuit:cui fabricanda officina prius exhaedificata fuerat. 
Et comiteseius odingentas quinquagintaodfo librarum.Quarc quaefof nifi ut q multi eas conferui in 
ferrentiaut quibus coenantibus Cornelius Nepos tradit ante Syllae uidloriam duo tantum triclinia ro^ 
tnae fuifIeargentea,Repofitoriis argentum addi fua memoria coeptu Feneftella dicinqui obiit nouifli> 
mo TybcriiCacfaris principatu.Sed & teftudinea tum in ufuin ucniffe.Ante fc ante paulo lignea rotun 
da folida nec multo maiora q menfas fuifle.Se quide querotquadrata & copafla aut acere operta accito 
coepifle.Mox additu argumentum angulis lintafqi per comiflurastTympana uero fe iuuenc appellata 
dimateras lances quas antiq magidas appellauerat.Nec copia taniu argenti fuerat uitse : fed ualidius 
poene metu praectu,Id^ iampride ut ignofeamus nobis.Delphinos qnis milibus leftertiis in libras em/ 
ptos.C.Gracchus habuit,L-uero Crauus orator duos Typhos Metoris artificis manu cjclatos feftertiis 
centum.Confefluseft tamen nunq fe iis uti propter uerccudiam aufum»Sicut eundem. vi.milia fefler/' 
tiis in fingulas libras uafaempta habuifle.Afia primum deuida luxuria mifit in taliam,Siqdem.L,Sci> 
pio tranflulitin rriupho argenti caelati pondo milia quadnngenta.l.Et uaforum aureorum pondo.c, 
milia anno coditac urbisquingentefimo fexagefimoquinto.Eadem afia domitaimulto etiam grauius 
afflixit mores;inutiliorq}ui(^oiia illa hxreditas. Attalo rege mortuo fuit.Tum enim hacccmeoi romac 
in audionibus regiisuetecundia exempta effiutbis anno.dc.xxvi,mediis,lvii.annis erudita ciuitateama 
re etiam Si no folum am mirari opulentiam externam.lmmdo Si achaicre uidoriac momento ad im/ 
pellendos moresiquac Si ipla hoc intcruallo anno ut bis.dc,viii.parthica figna Si tabulas pidas inuexit: 
ne quid deeflet Paritcrqi luxuria nata eff :Si cai thago fublataiita congruentibus fatisiut liberet ampledi 
uitiaiSi licerer peccare ex dignatione.Hinc aliqui ueterum ur.C Maiius poft uidoriam cimbricam ca/ 
xharis portafle.UberipatrisexemplotraditurrilleoiatorrapinasSimanipuIansimperator, 

De ftatuis argenteis Si cscIaturaargenti:SiC£eterisquibufda. CA, XII* 

Rgentf ufum in ftatuas primum ad honorem Diui Augufti in adulationem temporum tran 
a filTe falfo exiftimatur . lam enim triumpho magni Pompeii reperimus tranflaram Phatna/ 
cisiqui primus regnauit in pontoiargenteam ftatuam.Item Mithridatis Eupatoriis Si currus 
laureos argcteofgp . Argentum fuccedir ex ea realiquando Si auro luxuifoeminarum plebis compedes fi 
bi cx eo facientium quas induere aureas mox rriftior ucrar.Vidimus Si ipfi Valerium Tufeum motum 
cqueftri ordineob infignem calumniam cum celebritate afledarenturadolefccntium ftholx cx argen 
toannulos habentem.Etquid hoc attinet colligere cum capuli militum ebore etiam faftiditocaflarenf 
argentoiuaginaecatillisibalteilaminiscrepitent.lam uero a pedagogis adtranfiturn uinlitaris cufto/ 
diantur, Argento foeminse lauentur Si nifi argentea folia faftidiant: eademque materia Si cibis Si pro/ 
bris feruiatur.Videre t hac Fabritius Si ftratas argento mulierum balineasiita ut ueftigio locus non fit 
cum uirus Iauantium,Fabririus inq qui bellicofos imperatores plufq pateram Si falinu cx argento ha/ 
bere uetebar. Videret hinc dona fortium fieriiaut in haec frangi Heu mores Fabritii non pudet , Niru 
in auro catlando inclaruifle neminemiargento multos,Maxime tamc laudatus eft Mentonde quo fu 
pra dutunus « Q.uAtcuor paci denique ab eo omnino fada funtiac iatn nullum extare dicitur , Epheliae 




LIBER 

Dianae templum iacet. Capitolium fncediis.Varro dC aereum fignum eius habuilTe fcripIit.Proximi ab 
eo ammirarione Acragas 8i Boetus 6C Mys fuere, Extant hodie omnium opera in infula Rhodiorum 
boeti apud lydiam Mineruam in remplo>Acragantis in templo liberi patris in ipfa Rhodo baccte cen' 
tauri^ ccelati in fcyphis.Myos in eadem aede 8C Silenus 8i Cupido 6i ucnatio in fcyphis , Magna fama 
poft hos celebratus efl Antipaterrqui^ fatyrum in phiala grauatum fomno coIlbcanilTc uerius g ca laf 
fe d)dl:us efl: Stratonicus.Mox Cyzicenus Tauricus.Item Arifton 8i Onychus Methykne laudatur . Et 
Hccateus;8C circa magni Pompeii aetatem Praxiteles Pofidonius Ephefius:Laedus Stratitestqui proelia 
armatof^ cselauir.Zopyrus qui areopagitas 8i iudicium Oreftis in duobus fcyphis pondo.xii.afl:ima'' 
tis,FuitdeinPyrheas:cuiusduseunciacuigintiuenierunt,VIyxes&:Diomed!Eserantm phialae em ble/ 
mate palladium furripientes.Fecit idem 6C cocos MagireGa appellatos paruulis potoriis • Sed e quibus 
fie exemplaria quidem liceret exprimere.Tam oportuna iniurise fubtilitas erat.Habuit 6C Teucer Cra 
ftarius famam.Subdito^ haecars ita cxoleuit:ut fola iam uetuftate ccnfeatur ufgp adeo attritis caelatu/ 
ris ne figura difcerni poffit:au(51oritas confler. Argentum medicatis aquis inficitur atque etiam afflatu 
falforficutin mediterraneis hifpaniae,In argenti & auri metallis nafcuntur etiam nunc pigmenta. Fit.n. 
caeruleumtquod proprie limus eft.Optimum ex eo quod atricum uocatur,Precium in pondo libras, 
xxii.pl oximum marmorofum fub dimidio attici prccio.Tertium genus efl preiTum tquod alii fcyricu 
uocant ex infula fcyro.Iam quidem 8i exachaia quo utuntur ad pidurxumbras,Prccium in libras hu 
ius,hf.bini.Dipondiis uero detraflis quod lucidum uocant c gallia ueniens,Hoc autem 8i attico ad Iu/ 
mina utuntur. Ad abacos non nifi marmorofoiquoniam marmor in eo refiflit amaritudini calcis.Ef/ 
fodirur ad,xx.ab urbe Iapidem in motibus, Poltea uritur preflum appellantibus qui adulterant, Sed 
efle falfum aduftum^ amaritudine apparetiquoniam refolutum in puluerem efl. 

DefiIe:&C3eruleo:&chryfocoHa:6i nefloriano: 
di cilono;6i ^ non omni anno aequa 

liter fpecies uendantur, CA* XIII* 

Ile primi inflituere pingererSed Polygnotus 6C Micon attico dutaxar.Hoc fccuta artas ad lumi 
f na ufaefl,Ad umbras autem fcyrico 8i lydio,Lydium fardibus emebaturrquod nuncobmu/ 

tuit Caeruleum harena eft.Huius genera tria.Antiquitus segyptiumiquod maxime probatuc 
fcythfcum hoc diluitur facile.Cu^ teritunin quattuor colores muratur : candidiorem nigrioremue, 
crafliorem:tenuioremue:Pratfertur huiceriamnum cyprium, Acceflit his puteolanum 8C hifpanienfc 
harena ibi confici coepta,Tinguitur autem omne:& in fua coquitur haerbaibibitq» ruccum,RcIiqua co 
fedura eadem qus chryfocollae,Ex caeruleo fitiquod uocatur lomentu,Petficitur id lauando tcredoue 
8C hoc efl carruleo candidius.Precia eius,xxiii,in Iibra,C£Erulei,xiii,Vfus in creta calcis impatienrcs.Nug 
acceflit Si neflorianum ab audfore appell itum, Fit ex aegyptii leuiflima p3rte,Preciu cius.xU libras. Ide 
& puteolani ufusiprsEter g ad fcneftras,Vocant ccelon,Non pridem apportari Si indicum efl coeptum. 
Cuius precium. xvii.in libras.Ratio in pitflura ad incifuras hoc cft umbras dinidendas ad lumine , Efl 
6i fubtiliflimura genus lomentiiquod dant tritu m quinis afiibus £Eflimatum,CaeruIei finceri experi/ 
mentum in carbone ut flagrer,Fraus uiola arida decodla in aquaifuccogi per linrcum expreflb in creta 
erethriara.Vis eius in medicina ut purget ulcera.ltaqi 8i emplaflris adiiciunt.Item caufticis.Tcritur dif 
ficiilimefile.In medendo leuiter mordetiaflringit^dC explet ulccra.Vriturin fidlilibus urprofit.Precia 
rerum quee ufg difpofuimus:non ignoramus alia in aliis locis efle: Si omnibus pene annis mutari pro 
ut nauigationesconfliterinttaut ut quif^ mercatus fit.-autaliquis praeualens manceps annonaro flagel/ 
letmon obliti demetrium tota hellad^ Neronis principatu accufatum apud cofuIem,Poni tame neceP 
larium fuinquse plerum^ erant romaerut exprimeretur audoritatis rerum. 

CAII PLYNII SECVNDINATVRALIS HYSTORIAE LIBER, XXXIIII, PROHEMIVM. 



Aeris metalla» 



CA. I. 




IrOXIMADICANTVR AERIS METALLAiCVI ET IN VSV 
iximum efl precium.Immoueroanteargcntumiacpenc etiam ante au^; 
jcorithio. Stipis quo^ audloritas ut diximus.Hinc aerea militum tribuni 



jaerarii Si acrariumidc obaerati ab a;re didli.Docuimus g diu Populus Ro, 
aere fignato tantum ufus eflet : Si alia quae uetuftas tradiditicum aqua./ 
lem ui biaudloritatem eius declararet a rege.NumacoIegiotci tio fabnS 
I eranorum innituto.Vena quo didlum cft modo efFoditur:ign iqi perfici 
1 rur. Fit & lapide erolbiqucm uocat Cadmiam Celebritas i afiaibi quen/ 
jdam in campaniamunc in bcrgomatiu agro:cxtrema parte italue,Ferut/' 
‘jcp nuper in germania etiam preuintia repertum. 

Genus arisiquae ccnnthiaiquac delia/ 

caiquaeagnerica. CA. II, 

Itd; ex alio iapidetquem chalcitem uocant in C}’pro:ubi prima fuit aris inuentiaMox unh> 
tas peipua repecto in aliis terris praflatioieimaxime auiichalchoiquod praecipuam bonitate 



TRTGESfMvrSQVARTv:? 

ammirafjone dfu obtinuit.Necrfperirur longo iam rempore cffocra rellure.Proxfmam bonitate fuit 
faluftianam in Centronum alpino tra<Jiu no longi 5i ipfum yui.SuccefTit 8i liuianti in gallia.Vrrum^ a 
metallorum dominis appcllatu:illud ab amico diui Augufti:hoc a coiugcmclocis defcdlus • Liuianum 
quogi certe admodum exiguum inuenitur.Summa gloria nunc in marianucouerra:qd6i corduben.^ 
fedicitur.Hoca liuianocadmiam maxime forbet:& aurichalchibonitatem imitaf in feftertiis dipon^ 
diariifgp cy^yrio fuis afTibus contento.Et hadtenus nobilitas in acre naturalis Te habet.Rcliqua genera ac 
lificio conftant:qtiac fuis locis rcddcntur:fumma claritate ante omnia indicata. Quondam aes confufe 
auro argenrog? mifcebarur:8t tamen ars pracciofior erat.Nuc incertum eft peior hxc fit an materia.Mi 
taqt cum ad infinitil operum praecia hxc creuerintraudloritas artis exfindta eft . Quxftus.n.caufa : uc 
omniarexerceri coepta eftiquac gloriofe folebat.ldeo etiam deorum adfcripta operi cum proceres geti 
um claritatem 8i hac uia quacrerent:adeo^ exoleuit fundendi acris praeciofi ratiojut i im diu ne fortu/" 
na qdem in acre ius arris habear.Ex illa autem antiqua gloria Corinthium maxime laudaturrhoc cafus 
milcuir.Corinrhocum caperefincenfarmire^circaidmultorumaffedlatiofuit.Quippe cum tradaf 
non aliena decaufa Verrem quem Cicero danaueratprofcriptum cfleab Antoniotqua^ Corinthiis fe 
ei ceflurum negauillet. At mihi maior pars eorum fimulareeam fcientiam uidetunad fegregandos fea 
Cereris magis q intelligere aliquid fubtilius:&: hoc pauris docebo.Corinthus capta efl olympiadis cen-' 
tefimacquinquacefimac fextacanno tertiomoftrae urbis fexcentefimocdlauoicum ante in facculo fido' 
rernobilcs efle defififTentrquorum ifti oia figna hodiecorinthia appellant.Quaproptcr ad coarguendos 
cos ponemus artificum actares:nam urbis noftrae annos &fupradida comparatione olympiaducolli' 
■gere facile erit.Sunr ergo uafa tantu corinthia quae ifti clegantiores nunc aes fculpendo tranlTerunt mo' 
doinluccrnasimodomtrullasrnulloinundiciarurefpedu.Eiustriagenera.Candidu argdo nitore q 
proxime accedenstin quo illa mixtura pracualuit» Alterum in quo auri fulua natura .Tertium in quo 
squalis omnium teperies fuit,Pracrer hacc eft.-cuius ratio non poteft reddnqq hominis manu fada de' 
deritfortuna teperamentum fimulacro fignifij.niud fuo colore prsciofum ad iocineris imagine uer/ 
gensrquod ideo epatizon appellantrpcul a corinthio.Longe tamc ante egineticum atqi deliacumiquas 
diu obtinuere in principatu, Antiquifllma stis gloria deliaca fuit mercatus in delo cotelebi ate tofo or' 
be:5i ideo cura officinis triclinorum pedibus fulchrif^.Ibi prima nobilitas arris.Peruenir deide ad deii 
limulacraieffigie^ hominu:&: aliorum animaliu.Proxrma laus eginctico fuit.lnfula ipfa c fl necgignes: 
fed officinarum teperatura nobilitata.Bos aereus inde captus in foto boario eft i omac. Hic eft exeplac 
egfnetici acris,De!iaci aurem luppirer i capitolio in louis tonatis acde.lllostc Myron ullis efl, Hoc Po/ 
lycletus squalis argi codifcipulus,Aemulario autem di in materia fuit. 

De candelabristdi templorum ornameniis, CA. III* 

Riuatimgiacginacandelabrorum fuperficiemdutaxatelaborauinficuttarctum fcapostin lis 
p ergoiundacomendatioofficinarumeft.Necpudettribunopcmilitariumfalariisemereicum 
ipfum nomen a candelapi numine ipofitum apparear. Accenfio candelabri talis fuituir audoc 
efl Dion.luflli preconis Ckfippus fullo gibbei e & prsterea alio foedus afpedu fabricatus eft:emcnte id 
Gegania fefternis.Ueodemqi oftentante in conuiuio emptum ludibrii caufa nudatusiarq? fpudentia Ii' 
bidinis receptus in totu mox in teflamentu prcdiues nimium uice illud cande^abru coluit: 6( hac coi in 
tiis fabulam adiecmuindicatis tame moribus nobili fepulchro:per:qdsterna fupra terras Geganis dc 
decoris memoria duraret.Sed cu efle nulla corinthia candelabra conftetinomen id prscipue in iis cele' 
bratur:quonia Mummii uidoriacoi ithum quide diruitifed copluribus achais oppidis fimul sra dif 
perfir.Pnfci liminact ualuas in templis ex sre fadiitauerc.lnuenio & a.Cn.Oiflauio qui de Pei feo rege 
nauale triumphum egitfaflam porticum dupliceadcyrcum flaminium:quscorinthiafitappeIlataca 

P itulis sreis columnapi.V efle quo^ sdem ipfam fyracufana fuperficie regi placuifle Syracufana funt i 
'anrhco capita colunaji a.M. Agrippa pofita.Quinetiam priuata opulentia eo modo ufurpata effiCa' 
tnillo enim crimini obiecit.Sp.OruiIIus queftor:g)Srata hoflia haberet in domo.Nam triclinia sra' 
ra ab acofo? di monopodia.Cn.M3nilium afia dcuiCla prim um iueniffe triumpho fuo:quc duxit urbis 
anno quigentcfimo rexagcfimofeptimo.LPifo auflor efl. Antias qdem.LCraflum hsrcdcm,L.Oaf' 
fl oratoris multa et triclinia srata ucndidiflc.Ex sre fatflitauere di cortinas tripodu nomine de Iphicas: 
quonia donis maxime Apollinis delphici dicebarur.Placuere di lychini penfilcs in dclubrisiarbcg^ mo 
do mala ferentium lucentes.Qualis efl in tcplo Apollinis palatini:quem Alexader thebarum expugna 
Cione captum in cyma dicauerat eide deo.T ranfit deinde ars ubig? uulgo ad effigiam deorum. 

Quando primum (imulacrum roms fa<flum:& de origine flatuarum di honore 
flatuarum:&generibus:& figuris» CA, 1111* 

Oms fimulacrum ex sre fadum Cereris primu reperio ex pccuIio,Sp,Caflii:qucm regnum 
t affedlantem pateripfiusinrcremerar.Tranfiit&abdiisadhominum natua$:arqi imagines 
multis modis. Antiqui pingebant eas bitumine:quo magis mirum efl: placuifle auro neger. 
Hoc nefeio an romanum fuerit inucntum.Certe etiam romac non habet uetuflatem.Effigies hominu 
non folebanr exprimi nifi aliqua illuflri caufa perpetuitatem merentium:^ primo facrorum certami' 
num ui(3:oria:maximeq? oiympiac ubi omnium qui uici{Tent:flatuas dicari mos erar.Eorum ueroqui 
ter ib. fuperauiflent;cx membris ipforum fimilitudine expren3:quas iconas uocant , Athenienfes ne' 
fdo an primi omnium.Harmodto di Arifloguoni ty ramcidis publice pofuerint flatuas « Hoc aiflii efl 





LIBER 

46c!em Snnotquo SC rcg« romae pulfi.Exccpra deinde res e(l a toto orbe terrarum humanfflima am^ 
bitionc • Et lam omnium municipiorum & fori ftatuac ornamentum efle coepere:prorogari^ memo 
Ha hominum 6C honores legi jeuo 6C bafibus infcribime in fepulchris rantu Iegerent,Mox forum 6C in 
domibus priiiatis fai^utri at^ in atriis.Honos clientium indituit fic colere pat: onos. 

De (latuis 3C qUibufdam aliis:6£ quibus primil in coluua:d^ quando ro{lra:& qua 
do primum publice:&: quae primum ftatuat roma?. CA. V* 

Ogata effigie antiquitus ftatuae dicabantur,Placuere dC nudx tenentes haftam ab epheboru m 
t gymnicis exeplaribusiquas achilleas uocat.Graeca res eft nihil ualere • At econtra remana ac 

militaris thoracas addere»Caefar qde didiator loricaram iibi dicari in foro fuo paflus ell:Na lu 
percopi habitu fadl^e tam nouicte funt:q quae nup pdidere penulis indute»Mancinus eode habitu fibi 
inftituit quo deditus eft.Notatu ab audtoribus &.L.ad:ium poeta in camoenagi aede maxima forma fta 
tua fibi pofuiiTeicu breuis admodu fuiffet.Equeftres uero (latuse modo romanam celebratione habet: 
orto fine dubio a grxeis exeplo.Sed illi caeletas tatu dicabar in facris uidIores.Poftea uero di q bigis uel 
quadrigis uiciflent.Vnde di noftri currus nati in lis q triuphauiiTent.Serum hoc in iis no nili a diui Au/’ 
gufto feiugesificut di elephanri.Non uetus di biga^ celebratio in iis qui prura fundli curru uedi eflent 
pcyrcu. Antiquior colu mna^:ficut,C. Menio gdeuicerat prifeos latinos:qbus ex foedere tertias predac 
Po«Ro.praeftabat.Eodeqi in confulatu i fuggeftu roftra deuidlis antiatibus fixerat anno m bis.cccc,xvi. 
Item.C,Duilio q primus nauale triumphu egit de poenisrqua: eft et nunc in foro.lte.P.Minutio pratfe/* 
dio anonse extra porta trigemina unciaria ftipe collata.Nefcio an primo honor talis a populo . Amea.n« 
a fenatu erat prxclara resmifi friuolis ccepiflet initiis»Nam'^ di adti Naui ftatua fuit antea curiamicuius 
bafis coflagrauit curia incenfa.P.Glodii funere.Fuit di Hermodori ephefii in comitio legumrquas dece 
uirifcribebanttinterpraetis publicedicata.Aliacaufa&aliaaudloritas maior in Oratii Coclitis ftarua: 
quae durat hodieijtcu hoftes a ponte fublicio folus arcuiflet . Equide di Sybillx tres iuxta rortra fune 
minores fin licet.Vna qua Pacuuius Taurus xdilis plebis inftituit.Dux quas»M.MelTa!a.Pnmas puta/ 
re has di Atti Naui pofitas attate Tarquinii Pnfcimifi regu anreccdentiu eflent in Capitolio* 

De ftaruis fine tunicis di qbufda aliis:& q prima romae ftatua equeftris:& quado oes ftatuae pri/ 
uati di publicae fublatac:& qbus romae mulieribusidC q primae ab exteris publice pofitae.-. CA.VI* 
X iis Romuli eft iine tunica:ficut di Camilli in roftris:& ante xdem Caftorum fuit.M. Tre/ 
e mellii equeftris togaraiqui fanites bis deuiceranCaptag? anagnia populum ftipendio liberaue 
rat.Interantiquiflimas funt& Tulli.Cellii.L.Rofci.Er*Sp.Matici Fulcini in roftris a fidenati/ 
bus in legatione interfedIorum.Hoca Romano Populo tribui folebatiniuria caeiis:ficut(P«lunio di.T» 
Corucanisiqui ab Teuca illiricorum regina interfedh erant.Non Omurendum quod annotauereanna/' 
Ics tripedaneas iis ftatuas in foro ftatutas.Haec uidelicet naefura honorata tunc erat.No praerei ibo.Gn* 
Popilium ob tinuni uerbum quo regem Antiochum dilaturum fe refponfum dicentem uirga quam 
tenebar forte circunfcripfit:& priufq egrederetur circulo illonefponfum dare coegit . In qua legatione 
interfedio fenatus ftatuam poni iuflit q oculatiflimo loco in roftris. Inuenitur di ftatua decreta di Thra 
cisc Caiae fiue Suffecice uirgini ueftaliiut poneret ubi uellenquod adiedlu m non minus honoris habet: 
q q> focminae eft decreta.Miretum eius ipfis pona annaliu uerbis.Quod campum tyberinum gi atifica/ 
ta ea efletpopulo.Inuenio&: Pythagora: & Alcibiadi in cornibus comitii pofitacum bello fannatico* 
Apollo pythius forriflimo grsecorum gentis iufllflet dC alteri lapientifllmo fimulacra celebri loco di/ 
caritdonec Sylla didlator ibi curiam facerenMirumgj eft illos patres Socrati cundlis ab eode deo fapie/ 
tia prailato Pythagoram praetulifleiaut tot aliis uirtute Alcibiadem :aut quenq urro^ Themiftocli.Co 
lumnatum ratio eratrattolli fupra cacteros mortalesiq^ di arcus fignificant nouirio inuento.Primus xar 
men honos coepit a graecis.Nulli^ arbitror plures ftatuas dicatas q phalerio Demetrio athenis.Siqde* 
ccc.lx.ftatuereiquas mox laceraueruntinondum anno hunc numerum dierum excedente « Statuerant 
roma: etiam in omnibus uicis*C.Mario Gratidiano tribus ut diximus eadem^ fubuertere Syll^e in/* 
troitu.Pedeftresfine dubio Romx fuere in audforitate longo tempore.Equeftrium tamen origo perg 
uetus eft cum foeminis etiam honore coramunicatoiCochliae enim ftatua eft equeftris; ceu paium eec 
tota eam cingi:cum nec Lucretiae:nec Bruto qui expulerant regestpropter quos Gochlia inter obfides 
fuerattdecernerenturiHanc primam &: Oratii Coclitis publicedicata crediderim. Ante enim fibi ac Sy 
bilice Tarquinium & reges ipfos pofuifle uerifimile eftrnifi Clodice politam efle Piio traderet ab iis qui 
una obfides fuerant redditis a Porfena in honorem eiusihabuit e diuerfo Annius fecialis. Equeftrem 
ftatuam contra louis Statoris aedem in ueftibulo fuperiore domus ualeriae fuiflePublicofe confulis fi 
liae:eami^ folam fugifle.Tyberimgi tranfnatauifleic^teris obfidibus qui Porfennee mittebantur : ihte/ 
remptis Tarquinii infidiis.L.Pifo prodidir.M. Aemilio &.C*Pompilio,ii.conf.a cenforibus.P.Corne/ 
lio Scipione &.M*Popilio ftatuas circa forum eorum qui magiftratus geflerant fublaras omnes : prae/ 
ter eas quee populi aut fenatus fentcntia ftatuae eflent.Eam uero quam apud cedem Telluris ftatuiflet li 
- bi Sp.Caflius qui regnum affeiftaueratietiam conflatam a cenforibus.Nimirum in ea quoqi re ambitio 
ni prouidebant illi uiriiExtant Catonis in cenfura uociferationesimulieribus romanis in prouinciis fta 
tuas poni: Nec tamen potuit inhibere:quo minus Romae ponerentur ; ficuti Corneliae Gracchorutn 
hiatriiquae fuit Africani prioris filia*Sedens enim huic pofita:foleif^ fine amento infignis in Metelli pu 
blicaporticu.QuaeftatuanunceftinOiftauiaeoperibus.Publiceautemabexteris pofita eft romae.C* 



TRIGESIMVSQVARTVS 

Elio tribuno plebis lege perlata in Septimum Sratilium Lucanum:qui thurinos bis inrenaacrat.Ef ob 
id Elium thurini ftatua 8C corona aurea donarunt.Idem poflea Fabricium donauere ftatua liberati ob' 
fidione.Palfim 9 ftatux in clientela funt receptx.Et adeo difcrimen oe rublatum :ut Hannibalis etiam 
Ratuae tribus locis uifantur in ea urbeiintra cuius muros folus hoRium emifit haPam. 

Oe antiquis ilatuariis 8C precii Tignorum immodicis:6^ colollis 

in urbe celeberrimis. CA. Vll, 

Vide autem fiatuariam artem familiarem italiac quogp & uetufla indicant Hercules ab Euan/ 
f dro facratus ut produt:in foro boarioiqui triumphalis uocaturrat^ per triuphos ueftitur ha/ 

biru rriumphali,Prxterea lanus geminus a Numa rege dicatusiq pacis belli^ argumento coli 
tur.Dig^tis ita figuratisiut trecentorum quinquagintaqngp dieru nota per fignificationem anni rempo 
ris & £Eui fe deum indicet.Signa quo^ tufcanica per terras difperTaiquae in etruria faditata non eft dubi 
um.Deorum tantum putarem efleini Metrodorus Septius cui cognomen romani nominis Odiofo in 
ditum eft.Vulfinios pulfatos propter centum 8C decem ftatuarum Tigna obiecerit.Mirum^ mihi uide 
tur cum ilatuarum in italia tam uetus origo finpotius lignea aut fidilia deoru Timulachra i delubris di/ 
cata uT^ ad deuidam afiamiunde irrepfit 6C, luxuria.Similitudines exprimedi quae prima fuerit origo: 
in ea qua plafticem grxci uocant dici conuenienrius erit.Erenim prior qua flatuaria fuit.Sed hacc ad in 
finitum effloruit multorum uoluminum opere Ti quis plures perfequi uelir.Omnia enim quis pofliti’ 
In.M.Scauri xdilitate tria milia Tignorum in Tcoena tantum fuere temporario theatro, Mummius de/ 
uida achaia rcpleuit u rbem,Ipfe£c excelTi t non relidurus filiae dotem . Cur enim non cu excufatione po 
natur:'Multa 6i Luculli inuexere»Rhodi etianum.lxxiii,milia Tignorum efTe Mutianus ter conful pro/ . 
didinnecpauciora athenis 8C olympiae.Delphis Tuperefle creduntur.Quis ifta mortalium perTequi pol 
HtMut quis uTus nofcendi intelligatur nnfignia rame maxime 5C aliqua de cauTa notata : uoluptarium 
fitattigi(Te:artificeT^ celebratos nominauilTime Tingulo^ quo^ inexplicabili multitudinecu LyTippus 
ad Texcentena.x.opera fecifle tradatur. Ante omnia ut arti claritatem poflent dare uel fingula . rslumerfl 
apparuifle defundo eo cum thefaurum efFregiflet:haeres:folitum enim ex inani precio cuiuf^p Tigni de/ 
narios fi ponere aureos fingulos.Eueda fupra humanam fidem ars eft Tuccefluimox etiam audacia. In 
argumentum Tucceffus unum exemplum afferammec deorum nec hominum Timilitudinis expreflx 
Aetas noftra uidit in capitolioipriufq id nouiflime conflagraret a Vitclianis inccTum in cella lunonis ca/ 
nem ex aere uulnus Tuum lambentem.Cuius eximium miraculum 6i indiTcretaueriftmilitudo non ex 
eo Tolum intelligitur:^ ibi dicatus fueranuerum 8C noua fatifdatioemam Tumma nulla par uidebaftca/ 
pite tutelarios cauere pro eo inftituti publici fuit Audatiae.Innumera Tunt exempla,MoIes quippe exeo 
gitatas uidemus ftatuarum quas coloflbs uocant turribus pares.Talis eft in capitolio Apollo tranHatus 
a Lucullo ex appollonia ponti urbe.xxx.cubitorum,c.l.taletis fadus. Talis in campo martio luppiter A 
Claudio Caefare dicatusiqui ideo uocatur pompeianus a uicinitate theatri,TaIis & rarenti fadus a Lyfip 
po,xI,cubitqpe.Mig: in eo q> manus ut ferunt mobilis ea ratio libramenti eft:ut nullis conuellatur pro/ 
celiis,Id quidem prouidifle di artifex dicifimodico iteruallo,Vnde m^^inac opus erat flatum frangi op 
pofitacolumna,lta 9 pp magnitudinem difficultate^ moliendi:non attigit eum Fabianus uerrucofus: 
cu Hercule qui eft in capitolionnde tranfferret. Ante oes autem in am miratione fuit Solis coloflbs rho 
di quem fecerat Chares Lyndius I^fippi fupradidi difcipulus.Septuaginta cubitorum altitudinis fuit. 
Hoc fimulachru poftquinquageumum Textu annum terremotuproftratum,Sediacensquo 9 mira/ 
culo eft,Pauci pollicem eius ampleduntur,Maiores Tunt digyti q plerae^ ftatuac . Vafti fpecus hiant de 
fradis membris,Spedantur intus magnae molis Taxa:quo^ pondere illud ftabiliuerat c5ftituens«Duo/ 
decim annis tradunt effedum.ccc.talentisiquae contulerant ex apparam regis Demetrii relido nec mo 
ra nec tedio obfefla rhodo,Sunt alii minores hoc in eadem urbe colofli centum numero. Sed ubicungp 
finguli fuiflent nobilitaturi locu.Praeterg^ hos deoru quin^ quos fecit Bryxis.Fadirauit coloflbs 8i ita/ 
lia,Videmuf 5 certe Apollinem in bibliotheca templi Augufti thufcanicu.l.pedu a pollicetdubium xre 
mirabiliorem an pulchritudine.Fecir,& Sp,Caruilius louem qui eft in capitolio uidis famnitibus facra 
fa lege pugnantibus e pedoralibus eorum ocreifg? 8C galeis, Amplitudo tanta eft:ut cofpiciatur a Latia/ 
rio loue.ReliquiiT^ limae Tuam ftatuam eam fecit:quae eft ante pedes Timulacri eius Habent in eode ca 
pitolio ammirationem 8C capita duo:quff,P,Lentulus conful dicauir.Alterum a Charete fupradido fa/ 
dum. Alterum fecit Decius comparatione in tantum uidus : ut artificium minime probabilis artificis 
uideatur. Verum omne amplitudinem eius generis ftatuarum uicitaerate noftra Zenodorus Mcrcu/ 
rio fado in ciuirate galliae aruernis per annos.x.pedu Teftertiis,cccc.immani precio. Is poftq Tatis ibi ar/ 
lem approbaueranromam accitus eft a Nerone:ubi deftinatum illius prkipis fimulachrum colqflum 
fecit centum.x.pedum longitudinetqui dicatus Solis uenerationi eft damnatis fceleribus illius prkipis, 
Mirabantur in officina non modo ex argilla fimilitudinem infignemruerum & de paruis admodu fur 
culis quodprimum operis inftaurati fuit.Ea ftarua indicauit interifle fundendi ^ris fcientiamicu 5L Ne 
ro largiri aurum argentumgp paratus eflet:& Zenodorus feientia fingendi caelandi^ nulli ueterum po 
fponeretur,Statuam aruernorum cum faceret prouincise Vibio Auito prxGdenteduo pocula Olami/ 
dis manu caelataiquae Caflio Syllano auunculo eius praeceptori Tuo Germanicus Cafar adamata dona 
uerat aemulatus eft:ut uix ulla differentia eflet attis,Quant 09 maior in Zenodoro pratftantia fuituan 
IQ magis deprehendi ^lis. oblitteratio poteft, 




NotjiIrtat^sexSfcoperum&artificuxccJx^^^ CA. VllI» 

ignis quae uocar corinthia pleri^ in tantu tapiunf:ut fecum circilferant:ficut Hortenfius ofa/ 
f tof fphingem Verri reo ablatam. Propter qua Qcero illo ludicio in alteratioe neganti ei fe cHi^ 

gmata intelligcre:refpondit debeterquonia fpingc domi haberet . Circutulit 8i Nero princeps 
fimazone:deq diccmus»Et pauIoante.CCeftius cofularis fignum qd fecum ctia in proelio habuit Ale^ 
xandri quo^ magni tabcrnaculu fuftinere tradunf folitac ftatuac:ex qbus duae ante Martis ultoris xde 
dicata funt:totidem ante regia»Minoribus fimulacris fignif^ innumera^pe artificii multitudo nobili 
tata ert. Ante o& tame Phidias atheniefis louae olympiae fadlo ex ebore quide.Sed ex aere figna fecit. Flo 
ruit aut Olympiade odogefima tertia circiter.ccc.noftrae urbis anno.Quo eode tepore aemuli cius fae^f 
te AIcamenes:Critias:Neftocles:Hegleas.Et deideolympiadeodfogefimafeptima Agelades.CalloniPo 
lycletus Phragmon:Gorgias:Lacor:IV^con:Pythagoras : ScopasiPerelius. Ex iis Polycletus difcipulos 
habuit Argiuf AfopodojerAlexim: ArirtideiPhrinonciDinonc. Athenodopi:Damca:Clitoriu : Myrone 
lyciu Nonagefimaqnta olympiade floruere Naucydes:Dinomcdes:canachus:Patrocleus.Cetefimafecij 
da Polyclcs:Cephifiodotus:Leochares:Epatodorus.CetefimaquartaPraxiteles:Euphranor:Cetefima' 
feptima EchiorTermachus.Cetefima quartadccima Lyfippus fuinfli cu eo Alexander magnus, Ite LyfV 
ftratus fli frater eius Sthennis:Buphronidcs,Softratus lon:Syllanion,In hoc mirabile:q> nullo dodore 
nobilis fuit ipfe.Difcipulofqi habuit Theufin & lade,Ccntefima,xx.Eutychides:Eurycrates, Lahippus, 
Ccphifiiodotus.Timarchus«Pyromachus.Ceflauitdeidears:acrurfusoIympiadccetefima qnquagefi/' 
tnaqnta reuixiricil fuere longe qdem infra predidos,pbati tame Antheus:Calliflratus:Polycles: Anthe 
Us:c 3 llixenus:pytocIes:pythias Tymoles.Ita diftindis celeberrimoge xtatibusiraptim tranfeurram reli 
qua multitudine 8C palTim difperfam.Venere aut 8C in certame laudatiflimiiqq diucrfis xtatibus geniti 
quonia fecerantiamasonasiquae cu in templo Ephefiae Dianae dicaref iplacuit cligi,pbatiflimaip:iplbru 
aurtficu qui pfentes erant iudicioxu apparuit ea cfleiqua oes fecunda fua quifqj ludicaflent.Haec cft po/” 
lycleti.Proxima ab ea phidiac.Tertia chreflillac.Quarta cyclonis.Quinta phradmonisrphidias pter Io/ 
Ucm olypiu que nemo aemulaf :fccit & ex ebore aeque.Minerua athenisiq cft in parthenone aftans , Ex 
aere uero praeter amazone fupradidam Minerua tam eximie pulchritudinis ut a forma cognomen ao' 
ceperit.Fccit 8i clydicil 8C alia Mineruaiqua romae ad sede Fortunae Aemilius paulus dedicauit : ite duo 
Cigna quae Catulus I eadem aede pofuit palliata,Etalrege colofTicon nudum, Primuf® arte toreutice ape 
tuifTeat^ demonftrafle merito iudicatur,po!ycletus ficyonius ageladis difcipulus Diadumenum fecic 
molliter iuuenem.c,taletis nobilitatu.Item di Dorypherum uirilirer puerum,Fecit & que canona arti/ 
fices uocanttliniamenta artis ex eo petenres uelut a lege quada.Solufqi holum arte ipfe fecifle artis ope/ 
re iudicatur.Fecit 8i diffringentem fc.Et nudu talo inceflentem.Duof^ pueros.Ire talis nudos luderes; 
qui uocanfaftragalizontes.Et funt in Titi imperatoris atrioiquo opere nullu abfolutius pleri^ iudicar. 
Item Mercuriu q fuit lilymachiar. Hercule qui romae antheu a terra fuftinente, Arremona qui peripho/ 
rctos appellatus eft.Hic cofumafle hanc fcientia iudicatur:& toreuticen fic erudiflciut phyi^as aperuif/ 
fetpropriu eiufdeiut uno crure infifterent figna excogitafleiut ait VarroiS: pene ad unu cxemplu Myro 
riem deuteris natu:& ipfum Ageladis difcipulu bucula maxime nobilitauit celebratis uerfibus laudata 
quado alieno plerigp ingenio magis q fuo comendanf,Fecit & canc:& difcobolon:& Pcrfea:&: priftes:6i 
iatyrum admirante tibias:& Mineruaidclphicos pentathlos Pacratiaftas.Hercule ctia qui cft apud cir/ 
cu maximu in aede Popeii magni. Fecit & cicadae monumdu & locuftaeificut carminibus fuis *Erina fi/ 
gnificat.Fecit Si Appolline que a rriumuiro Antonio fublatu reftiruit cphefiis diuus Auguftus am mo^ 
tiitus i quietc.Primus hic multiplicafle uarietate uideturrnumerofior in arte q Polyclctus;& fimetria di 
ligentior.Et ipfe tame corpopi tenus curiofusianimi fenfus no cxprcflc,Capillum quoq? Si pubem non 
emendatius fecifle q rudis antiqtas inftituilTet.Vicit eum Pythagoras ex italia Reginus Pancratiafte dei 
phis pofito,Eunde uicit Si Lcontius q fecit ftadiodromon aftylomqui olympix oftendif.Et libyn pue/ 
rum tenentem tabellas eode loco:& mala ferente nudum,Syracufis aut claudicantem :cuius ulceris do/ 
iorem fentire etiam fpeiftates uidenf.Item apollinecitharedumiferpentcgp eius confici fagittisjqui Ui> . 
ca;us appellatus eftrquonia cum theb^eabAlexadrocaperenfiaurum afugienteconditum finueiuscae 
latum effet»Hic primus neruos Si ucnas expreflic capillu diligerius.Fuit Si alius Pythagoras fam ius ini/ 
lio piiftoncuius figna ad aedem fbrtunx huiufce deae funt feminudaiunde Si laudata funt.Hic fupradi/ 
«fto facie quo^ indifereta fimilis fuifle traditur.Regini autem difcipulus & filius fororis fuifle traditur, 
Softratii lyfippus Sicyonius.Duris negat.Tullius fuifle difcipulum affirmat,Sed primo aerarium fabrii 
Audendi rationem coepifle pi<ftoris Eupompi refpofo.Eum enim interrogatum quem fequeretur an/ 
tecedcntiumidixifledemoftratahominum multitudinernaturam ipfam imitanda eflernon artificem: 
Plurima ex omnibus figna fecit:&: ut diximus foecundiffimae artistinter quae diftringuentem ferquem 
♦M,Agrippa ante thermas fuas dicauitrmire gratum Tyberio principi : qui non quiuit temperare fibi 
in eo: qq imperiofus fui iter initia principatus tranftulit^ in cubiculum:alio ibi figno fubftitutoicu qui 
dem tanta populi Roma,contutnacia fuit:ut magis theathri clamoribus reponi Apoxyomenon confla 
gitaueritrprincepf^qqadamatum repofuerit.Nobilitatur lyfippus&^ temulentatibicina& canibus ac 
uenatione.In primis uero quadriga cum fole rhodiorum,Fecit Si Alexandrum magnum multis operi 
busta pueritia eius orfus.Qua ftatuam inaurari iuflit Nero princeps deletftatus admodum illa.Dein cu 
t>recio periflet gratia artistdetradum eft aurum preciofior^ talis exiftimaiur etiam cicatricibus operis 



TRIGESIMVSQVARTVS 

at^ confaniiristfn gbus aaram hacferar remanennbus.Idem fecit Epheftfonem Alexadri magni Arni 
cum:que quidam polvclero afcribunncum is centum^peannisante fucrir.Idem Alexandri uenarione 
qu* delphis facrara eit»Athenis fatyroru turmam. Alexandru amicoruq! eius imagines fumma oium 
firtiilitudineexprcflit.Has Metellus macedonia fubadta tranftulit roma.FecitdC quadrigas multopige 
rerum • Staturiac arti plurimu traditur contulifle capillu exprimendo Capita minora faciendo q anti^ 
qui.Corpora graciliora ficciora^rper qux proceritas fignop: maior uideretur,Non habet latinu nome 
fymmetriaiquadiligentiflimaccuftodiuitnouaintadta^rationequadraras ueterum ftaturaspmuran'' 
doiuulgugp dicebatiab illisfados quales eflent hoies a fe quales uideretur efle. Huius .pprix uidenf eflc 
argutise operu cuftoditac in minimis quo^ rebus,Filios & difcipulos reliquit laudatos artifices Lahip^ 
pum di Bedaraded ante omnes Eutychratemrqq isconftantiam patris potius xmulatus q elegantiam 
auftero maluit genere q iucundo placere.Ita^ optime expreflit Herculem delphis 8i Alexandrum The 
fpin uenatorem 6C thcfpiadum proelium equeftre.Simulachru trophonii ad oracuIum.Quadrigas Me 
deae coplures.Equu cum Fifcinis.Canes uenantium. Huius quo^ difcipulus fuit Thyficrates 6i ipfe Si< 
cyoniusifed Lyfippi feftae proprior ut uix dircernanf complura fignaiceu Senex Thebanus Demetrius 
rexiPeucefles Alexandri magni feruator.Digni tanta gloria artifices.Qui compofitis uoluminibus con 
didere hxc miris laudibus ceIebrant:5^TheIaphanem Phoeceu ignotum alias:quoniam in theHalia ubi 
habitaueritdatuerint opera eius alioquin fuflfragiis ipfopi aequatur PoIycIeto:Myroni:Pythagorae. Lau 
dant eius Lariflam:& Spirarchum PentaihIon:& apolline.Alii non hanc ignobilitatis fuifle caufam fed 
quonia fe regu Xerxis 8C Darii officinis dediderintfexiflimat» Praxiteles quo^ marmore foelicior ; ideo 
clarior fuit.Fecit tamen ex acre pulcherrima opera.Proferpinac raptu«ltera Catagufam di ebrietatem dC 
liberum patrem mobilem^ una fatyrumrquem gr^cci periboeton cognominar.Signa etia qux ante fce 
lidtatisaedem fuere. Venerem^ quae cum ipfa xde inccdio cremata ert Claudii principatuimarmorea: 
illiperterrasinclyto parem.ltem ftephufam,5pelumen:Oenophoru:Harmodium &ariftogytonety<' 
rannicidasrquos a Xerxe perfarum rege captos uidfa perfide athenienfibus remifit Magnus Alexander» 
Fecit 6; puberem apollinem fubrepenti lacertae cominus fagittainfidiantem:quem Sauroronon uocar* 
Spe£lanf di duo figna eius diuerfos affedus exprimentia fientis matronae di meretricis gaudentis • Hac 
putant phrynem fuiflerdeprehendunr^ in ea amorem artificis:& mercedem in uultu meretricis. Ha-^ 
bet fimulachru di benignitas eius. Calamidis enim quadrigae auriga fuu impofuir.Et ne melior i equo 
rum effigie in hoie defeciffe crederef ipfe Calamis di alias qdrigas bigaf<j fecineqs femp fine aemulo ex 
preffis.Sed ne uideaf in holum effigie inferionalcamena nullius eff nobilionalcamenes Phidiae difeipu 
IUS di marmorea fecit:6i aereu petalii : qui uocatur encrinomenos: at Polycleti difcipulus ariftides qua/ 
drigas di bigas.Et Iphicratis leaena laudaf.Scottu haec lyrae cantu familiaris Harmodio di ariftogyroni 
confilia eo^ de tyrannicidio ufqi ad mortem excruciata a tyrannis non ^didir, Quaobrem athenienfes 
eam honore habere uolentes:ne tamen fcortum celebrafle uiderenf :aial nominis eius feceretat^ ut in' 
telligereturcaufa honoris in opere lingua addi ab artifice uetuerunr.Bryaxisaefculapiudi Seleucum fe 
cit.Bedas adorante Batton apolline di Iunonem:qui funt romae in teplo Concordfe. Crefilas uulnefa' 
tum deficienteiin quo poffit intelligi:quatum reftatanimx.Et Olympiu Periclem dignu cognomine» 
Mirum^ in hac arte eft:g^ nobiles uiros nobiliores fecit.Cephifidorus Minerua mirabile in portu athe 
nienfium .Et aram ad templu louis feruatoris in eode portu cui pauca copai atur . Canachus apollinem 
nudum:qui Philefius cognominaf in Didymeo eginctici arris teperarum » Ceruuq! una ita ueftigiis fu' 
Tpendirtut linum fubtet pedes trahaf alterno morlu digytis calcegp retinetibus folurita uertebrato den'' 
te utrif® in pariibus:ut a repulfu per uices refiliat.Idc celtizontas pueros fecit . Chereas Alexandru ma^' 
gnum.Et Philippii patrem eius fecit.Crefilaus Doryphoron:& amazonem uulnerata. Demetrius Lyfi 
machen :quae facerdos Mineruae fuit annis.lxiiii.Idcm & Mineruea quae mufica appcllaf: quoniam dra 
cones in gorgoneeius ad idlus citharae tinnitu refonant.lde equitem Sarmenemiqui primus de equita 
tu fcripfir.Dedalus di ipfe inter ffdores laudatus pueros duos diftringentes fe fecit.Dynomcncs Prote' 
filaum di Pythodemu luiffatorem.Euphranoris Alexander paris eft:in quo laudatur:^ oia firnul intel 
ligantur.Iudex dearum:amator HelenaciSi tameachillisinterfedlonHuius eft Minerua romae: quae di 
dtur Otuleana infra capiroliu a.Q,Ludlatio Catulo dicata.Et limulachri boi euentus dextra pateram: 
Oniffra fpicam ac pauper tenensutem latona puerpera apolline di Dianam infantes fuftinens in aede Co 
cordix.Fecit quadrigas bigaf^.Et cliducho eximia forma. Et uirtutem argrcgiamrutraf^ colloftreas. 
Mulierem miniftrantem di adorante:item Alexandrum di Philippum in quadrigis. Eutychidcs euro 
tam fccit:in quo artem ipfam amne liquidiorem plunmi dixcre.HegiaeMinerua Pyrrhuf^ rex lauda-' 
tur.Etceltizontes pueri:6iCaftoracpolluxanreaedemiouistonatisagefieinpariocoloniaHerculisifi 
dori.Butyreus Lycius Myronis difcipulus fuittqui fecit dignum praeceptore puerum fufflatem langui 
dos ignes di argonautas:)eocras:aquilam fentientem quid rapiat in Ganymede:8i quid erat:parcentem 
unguibus etia per ucftem.Puerum autolycon Pancratio ui(5orem:propter quem Xenophon fympofP 
um fcripfit.Ioue^ illum Tonarem in capitolioantecundla laudabilem:itcm Apollinem diadematum: 
lucifeus lagonem puerum fubdolc ac fucatae uernilitatis.Lycius di ipfe puerum fuffitorcm:Menacchini 
uitulusgenupmitur:replicatacfruicc,lpre 9 MenechinusfcripfitdefuaarteNaucidesMercurio& di/ 
fcobolo immolante arietem ccnfetur.Naucerus ludlatorem anhelantem fecit:Niceratus Aefculapium 
6i Hygiam qui funt in concordiae templo iom£e«Phyromachi quadriga regitur ab Alcibiade. Pol}'cIes 




LIBER . 

Hermaphroditum nohilem fedt.Pyrrhus Hygiam &: Mineruam Phoenix Lyrippfdifcipulus Epfther 
fen Stypax Cyprius uno celebratur ligno Splachnoptc.Periclis Oly mpii uernula« Hic fuit extra torres: 
Igne oris pleni fpiritu accendes,SylIanion Apollodori fecit fidorem 8i ipfum ;ied inter eundos diligen 
tilTimu arcisrS! inimicufuiiudicem crebropfedafignafrangeteidum fatiarecupiditatem nequit arris: 
ideo infanum cognominatu.Hoc in eo exprelTit.Ncc homine ex rerefecit:fed iracundiamtEt Achille 
robilem.ltem epiftatc exercente athletas, Srrongilionamazonemtquaabexcelleriacrurum Eucnemo 
appellant.Ob id in comitatu Neronis principis circulatam.ltem fecit puerumtqueamando Brutus phi 
hppefis cognomine fuo illuftrauit.Theodorus qui labyrinthum fecit faminpfefeexaere fudit prer fimi 
litudine nobi!em:fama magnse fubtilitatis celebratus.Dextra lima tenetdeua tribus digytis quadrigu'' 
lam tenuit tranflatam prenefteitatae paruitatisrut totam eam currug? 8i aurigam integeret alis fimul fa 
da mufca.Xenocrates l ificratis diTcipuIusiaur ut alii Eutycratismicit utrofgp copia fignorum:& de fua 
artecopofuit uolumfaiplures artifices fecere: Attali 6i eumenis aduerfus gallos proelia.Ifigonus: phyro-' 
machus:Stratonicus:Antigonus:quicondidituoIumina de fua arrc.Boetiqqargeto melior infans exi> 
mie anferem fli agular. At^ ex oibus quae rettuli clariHima quse^ in urbe iam funt dicata a Vefpafiano 
principein templo pacis:aliif^ eius operibus uiolcntia Neronis in urbem coueda:&: in fellariis domus 
aureae difpofita.Praeterea funt aequalitate celebrati artificesifed nullis operum fuope peipui. Arifton qui 
& argentum cxlare foiitus eft.CallafesiDefiasiCantharus Sicyonius:Dionyfibdorus Critiae difcipulus 
Deliades:Euphorion:Eunicus & Hecataeus. Argenti caelatores:LefblocIes:prodorus pythodicustpoly/ 
gnotus.lde pidoresnobiliflimi,lteexc«elatoribus:Strato?\icus:Scinusquifuit Critiardifcipulus.Nunc 
pcrcenfebo eosiqui eiufdc generis opera fecerunt:ut Apollodorus: AndroboIus:Alclepiodorus: Aleuas 
phi!orophus:anhelas:8i adorantes fceminas Antigonus.Et ludatorcs peryxyomcnon, Tyrannicidaf^ 
fupradidos: Antimachus: AnthenodoruStFoeminas nobiles Ariflodcmus: 8C ludatores bigafq! cu aa>' 
riga.Philofophus Anus Seleucum regem.Habet quo^ huius gratiam Doryphorus, Cephifodori duo 
fuere.E priore eft Mercurius liberum patrem in infantiam nurriens . Fecit 8C concionarem manu elata» 
Perfona in incerto efl.Seques phus fecit celeras qui cum Phidia louem olympium fecerat. Philofophus 
item Cleon & Cenchramis 8C callicles & Cephis& Calcoflencs & comexdos &athlctas:Dahippus Pep 
Ia:lomenon Daiphron:8i Democritus:8i Daemo.Philofbphus Epigeno omnia fere prxdida imitatus 
prxceffit in tubicine matrem inrcrfedce infantem miferabilirer bIandicntem:Eubolides digytis co/' 
puras.Mycon athletis fpedatur.Menogenes quadrigis.Nec minus Niceratus oia qux exteri aggreflus: 
repraefenrauit Alcibiadem.-lampadeqp accenfa matrem eius Demareten facrificanre.Tificratcs bigae Pu 
tho mulierem impofuit.ldemgp fecit Martem 8l Mercurium qui funt i Concordisc templo roma*:pct 
illum nemo laudat fccuiorem phalaride tyrlno:cui taurum fecit mugitus hominis pollicitus igne fub^ 
diro:& primus eum expertus efl cruciatum iuftiore feuitia,In hoca fimulachris deum hominumgi de 
tiorauerat humanifllmam artem:idco ne tot conditores eius elaborauerantiutex ea tormenta fierent:, 
ira^ una de caufa feruantur opera eius:ut quifquis ilia uideat:oderit manus , Srhenis Cererem :iouem: 
Mineruam fecir:qui funt romac in Concordiae templo idem flentes matronas 8i adorantes: facrifican^ 
tef^.Simon canem 8C fagittariu fecir.Stratonicus exiator ilIephilofophus,Scopas urrof^. Athletas auc 
armatos Si uenatores:facrificantefq! Batton,Euchir:Claucides:HeIiodorus:Hycanus : Lophon.-Ly-' 
fon:Leon:Menodorus:Myagrus:polycrates:polydorum:&pythodorum:prorogenes,lidemgtpidura 
clarillimi:ut dicemus:patrocIcs polis poflidonius qui Si argentum caclauit nobiliter natione ephefius: 
pericIimenus:phyIo;Simenus:Timotheus:Theomne[tus:Thimarchides:Thimo;Thyfias:Trafon. Ex 
oibus autem maxime cognomine infignis efl Callimachus femper calumniator fui : nec finem habens 
diligentisob id Texitechnosappellarus:Memorabilis exemplo adhibedae curae modu. Huius funrfaP 
rances lacaenx emendarum opus.Sed in quo gratiam omnem diligetia abftulertr,Quem quidem Si pi 
dtorem fuijTetradunt.Non aere captus:nec arte unam folumodo Zenonis cypriam ftatuam in expedi/’ 
tione no uedidit Cato,Sed quia philofophi erar,Vt obiter hocquo^ nofeatur tam inane exemplum in 
mentioe flatuarum:efl Si una no praetereuda:licct auefloris icerti iuxta roflra Herculis tunicati: eleo ha 
bitu romserrorua facie fentiete^ fuprema in tunica:in hac rres funt tituli, Vnus,L«LucuUi imperatoris: 
de manubiis.AIrer pupillum luculli filium cx.S,C.dedicafle Tertius qui,T.Septimum Sabinu aedilem 
currulem ex priuato in publicum reflituifle,Tot certaminum tatxgp dignatiois fimulachru id fuir:nuc 
rcuertemur ad differentias xris Si mixturas.ln cyprio coronarium Si regulare efliutru^ dudfile, Coro 
narium tenuatur in Iaminas:taurorumgp felle tintflum fpeciem auri in coronis hiftrionu prxber. fde^ 
in uncias additis auri fcrupulis fenis prenui pyropi brattea igncfcit,ReguIare Si in aliis fit metallis . Iteij 
chaldariofse differetia:g^ chaldarium funditur ratu malleis fragile:quibus regulare obfcquif: ab aliis du 
dfile appellatum :quale omne cyprium efl,Sed Si i caeteris metallis cura diflat a chaldario , Omne enim 
purgatis diligetius igni uitiis excotflif^ regulare cfl.In reliquis generibus palma capano.Simile in mul/ 
tis partibus Italiae prouinciif 9 ,Sed odfonas plumbi maxime fentitunubi mter lapides candefados fun' 
ditur:exurentc enim codura nigrum at® fragile conficitur.Prxierea femel recoquunt:quod faepius fe 
Ciffe bonitati plurimum conferr,Idquodnotafre:nonab re efl. 

Differentiaeaeris &mixtursc:&deferuando aere, CA, IX» 

a Es omnefrigore magno melius funduSeqiienf^ temperatura ftatuarfaefl,Eadem® tabula/ 
ris hoc modo, Mafla^fluatur in primis:mox in proflatu addif tertia portio aeris coTledanei: 



TRrCESIMVSQVARTVS 

hoccdcx uRi coempti.PccuTiarc^ in eo condimentu atrritu domiti 8d confuctudinc nitoris aeluti mati 
fuefofli,Mifcentur 6C plumbi argentarii pondo duodenaiac felibra e centenis ^flati# Appellatur etia nuc 
& formalis teperatura aeris tenerrimi:quonia nigri plumbi decima portio additur:& argentarii uigefi> 
ma:maxime^ ita colorem bibitrque grrecanicum uocat. Nouiflima ell qux uocaf oilaria:uare nomen 
hoc dante,Ternis aut quaternis libris plumbi argentarii in centenas aeris additis.Cyprio fi addaf plum^ 
bumtcolos purpurae fit in ftatuarum praetextis. Aera exterfa rubiginem celerius trahunnq negledta niii 
oleo perungantur»Seruari ea optime in liquida pice tradut,Vfus aeris ad perpetuitatem monumentog^ 
iampride tranilatus e(l*Tabulis xreis in quibus publicae conRitutiones incidantur. 

Decadmia medicinae. CA.,-Xi’ 

Etalla jcris multis modis inftruunt medicinam tutpote cum ulcera omnia ibi ocifTirae fanent 
m tur.Maxime tamen ^deft cadmia«Fit fine dubio hxc in argeti fornacibus candidior ac mi^ 

nus ponderofa:fed nequaq comparada aerariae.Plura aut genera funt.Nam^ ipre Iapis ex quo 
fit aes cadmia uocaf furfuris neceflariustmedicinac inutilis.Sic rurfus in fornacibus exiftinaliam^ nofs 
fui originem redpir.Fit at egefta flamisiat^ flatu tenuilTima parte materiae: 8C cameris lateribufue for/' 
nacium pro quatitate leuitatis applicata.Tenuiflima eft in ipfo fornacium orciqua flammae eluctantur: 
appellata capnitis:exufta:& nimia leuitate fimilis fauillae.Interior optiraaicameris dcpendes:& ab eo ar 
gumento borritis cognominata ponderofior haec priore.Leuior porro fecuturis.Duo eius colores.De/ 
terior cinereus,Puniceus melior:fabrilis:oculoru^ medicamentis utiliflima,Tertia eft in lateribus for/ 
naciumiquae propter gramtatem ad cameras peruenire no potuir.Haec dicitur placitis: & ipfa ab argu/» 
mento crufta uerius q pumex intus:uarias ad pforas utilior:^ ad cicatrices trahendas*Fluunt ex ea duo 
alia genera.Onychitis extra pene caerula : inrus onychis maculis fimilis» Oftracitis tota nigra & caetera/ 
rum fortiffimatuulneribus maxime utilis.Omnis autem cadmia in cypri fornacibus optima:iterumg^ 
a medicis coquitur carboc puros atgp ubi in cinerem rediit:extinguitur uino amineo:quae ad emplaftra 
praeparatur:quae uero ad pforas aceto,Quidam in ollis fidlilibus tufam urunt:ac lauat in mortariis:po/ 
ftea ficcat, Nymphodorus lapidem ipfum q gratuiflimum fpiflum^ urit pruna:6i exuftum chio uino 
reftringit:tundit^:mox linteo cribrat : atqi in mortario terit:rnox aqua pluuia macerat:iterum^ terit 
quod fubfedit:doncc cerufae fimilis fiannuTia dentium ofFenfa,Eadem iolire a<ftio:fed qpurifllmum Ia/ 
pidem eligit.Cadmiae eflfeftus:ficcare:fanare:fiftere flu<ftiones:pterygia:fordes oculo 9 ^ pu rgare:fcabrici 
em extenuare:& quicqd in plumbi effecftu dicemus.Etaes ipfum ad oia eadem uritur: prseter qalbugi/ 
nes oculo^ 8C cicatrices.Vlcera quo^ oculorum cu ladte fanatdd^ aegyptii collyrii modo terunt in co/ 
ticulis.Facit 6i uomitioes e meile fumptum. Vritur autem cyprium in fiiftilibus crudis cum fulphuris 
pari pondere:uafe circuliro fpiramento in caminis:donec uafa ipfa percoquantur » Quida & fale addut. 
Alii alumen pro fulphure. Alii nihil fed aceto tatum afpergunt.Vftum teritur mortario thebaico:aqua 
pluuia lauatur:minor effe<ftu:iteru^ adieifta largiore teritur:&: dum cofiderat relinquitur ; hoc faepius: 
donec ad fpeciem minii redeat.Tunc ficcatum in foIe:in »erea pyxide feruatur. 

De fcoria 8i flore 81 fquama aeris & ftomace 

&erugine& hycratio. CA. XI« 

T fcoria aeris fimili modo lauaf :minor effeflu q aes ipfum.Sed 8C aeris flos medicinae utilis eft, 
e Fit a;re fufo:S^ in alias fornaces trallato:ibi flatu crebriore excutiunf uelut milii fquamae:quas 

uocat florem:6^ fic adulteratur flos:ut fquama ueneat pro eo • Eft autem fquama haec decuit 
ui clauis:in quos panes aerei feruminatunln cypriis maxime officinis ofa.Differentia haec eft:q> fquama 
excutit idfibus iifdem panibus.Flos cadit fpdte.Squamae eft alterum genus fubtilius ex fumma fcilicet 
lanugine decufium:quod uocant ftomoma. Ar^ haec omnia medici(quod pace cope dixifte liceat)igno 
rant.Pars maior 8C nomina:in tantum a coficiendis iis medicaminibus abfunt:quod elle proprium me 
dicinae folebar.Nunc quotiens incidere in IibeIIos:coponere ex iis uolentes aliqua:hoc eft impendio mi 
ferorum experiri commentaria:credunt feplafiae ea omnibus quidem fraudibus corrumpenti : fadla^ 
iampridem emplaftra 8i collyria mercant:tabef^ mercium :fraus femplaciaeficexteritur.Et fquamma 
autem 8C flos uruntur in patinis fuftilibus aut aereis deinde lauatur ut fupra ad eofdem ufus» Et amplir 
us narium carnofa uitia.Item^ fedis:&^ grauitates aurium:per fiftulas i eas flatu impuIfa.Et ulcera oris 
farina admota.TolIit 8i tonfilias cum melIe»Fit 8i ex candido aere fquama cypria longe incfficacior.Ncc 
non urina pueri prius macerant clauos panef^»Quidam uero excuftam fquamam terunt:df aqua plu^ 
uia lauant.Dant 8C hydropicis duabus drachmisi raulfi hemina:& illinunt cu polline . Eruginis quo^ 
magnus ufus»Sed pluribus fit ea modis»Nan$ 8C e lapide ex quo coquitur aes deraditur:^ aere candido 
perforaro:at^ in cadis fuper acetum fufpenlo acreo:obturatu^ operculo:multo probatiore q fi hoc idc 
fquammis fiat.Quidam uafa ipfa candidi aeris fidlilibus codunt in aceto radunt^.x.die*Alii uinaceis co 
tegunt totidem poft dies radunt, Alii delimatam aeris fcobem aceto fpargut:ueriantg|^fpatis faepius dic 
donec abfumatur.Eandemgp fcobem alii terere in mortariis aereis ex aceto malunt, Ociflime uero con 
trahit coronarium eruginem rectfamentis in acetum additis. Adulterant marmore trito maxime rho/ 
diam eruginem. Alii pumice aut gummi.Praccipue autem fallit atramento futorio adulterata , Caetera 
enim dente deprehenduntur:ftridentia in ffendendo»Expenmentum in batillo ferreo,Nam quae fincc 
ra eft fuum colorem retinct:quae mixta atramento rubdcir.Deprchcnditur & papyro galla prius mace 
rato.Nigrefcit enim ftatim erugine illita,Oepcehendituc 8i uifu maligne uicens.Sed fiue finceram fiue 

B i» 




UBER 

adutreram at)ti{Tmiurti cfl ^ius ficcatam in patina noua uri 8i uerfarnciotiec ut fauilla fiat.Poflea tcrimt 
& reconditur. Aliqui in crudis fidlilibus urunt donec figlinu percoquatur.Nonnulli 8C thus mafculura 
ammifcentiLauarur autem erugo ficut cadmia.Vis eius collyriis oculorum aptiflimaiSi delachrymay 
tionibus mordendo proficies,Sed ablui neceflarium penicillis calidis donec rodere definat . Hieratium 
uocatur collyrium quod ita'maximc conftar.Tempcratur aute idem hammoniaci uncis quatruorieru/' 
ginis cypriae duabusiatramenti futoriirquod calchanrum uocantofidem , Mify uero unatcroci.vi. Haec 
omnia trita aceto thafio colliguntur in pillulas:excellentis remedii contra glaucomatum initia& luffu-' 
rionum.Contra calliginem icabritias 8£ albuginei ac genarum uitia.Cruda autem eriigoruulnerariis 
emplaftris mifcetur.Oris etiam 8C gingiuarumqi exulcerationem mirificeemendat:& labiorum ulce^ 
T3 cum oleo.Quod & fi creta addatur purgat 8C ad cicatricem perducit.Erugo 8C callum fiflulanim ero 
dittVitiorumij quae circa fedcmifiue per fe fiue cum ammoniaco illitaiuel collyrii modo in fiftulas ada 
flia.Eadem^ cum refinae terebinthine tertia parte fubadla lepras tollit» 

De fcolecia &calciri6i foro calcanto, CA, Xll. 

St 8C alterum genus eruginis:qua uocat fcoicciam in cyprio aere. Hoc trito alumine & fale auc 
t nitro pari pondere cum aceto alboq accrrimo,Non fit hoc nifi aeftuofillimis diebus circa canis 

ortum, Teritur autemtdonec uiride fiancontrahat^ fe in uermiculorum fpeaem tunde & no' 
men.Quod uitium ut emendeturtduac partes q fuere aceti mifeetur urina pueri impubis , Idem aurem 
in medicamentis 8i lanterna efficit qua diximus aurum ferruminari.Vfuig? utriufq! qui migmis.icor' 
lecia fit 8C per fe rafa ab aerario lapidetde quo nunc dicem us.Calcitim uocant lapidetex quo 8i ipfum aes 
coquitur.Diftat a cadmia:q> illa luper terram ex fubdialibus petris caediturthate ex obrutis , Ire q> chal/ 
citis friat fe ftatim mollis haturatut uideatur lanugo concreta. Efl 5i alia diftinflio: ^ chalcitis tua gene 
ra continet aeris 8C myfios di foriostde quibus fingulis dicemus fuis locis, Habet autem aeris uenas ob^ 
Ipngas,Probatur mellei coloris gracili uenarum difcurfu friabilistnec lapidofa.Putant & recentem uti> 
liorem efTe.quoniam inueterara fon fiat, Vis eius ad excrefeetia in ulceribus fanguinem fiftere: gingiuas 
uuam tofillas farinam compefcere,Vulute quogi uitiis in uellere imponitur.Cum fucco uero porri ue' 
tendorum additur emplaflris.Maceratur autem in fiftiii ex aceto circulitofimodiebus,xI, Et colorem 
croci trahit,Tunc am mixto cadmi^e pari pondere medicamentum efficit pforicon didu . Quod fi duae 
partes chalcitidis tertiae cadmiae tempcrenrurtacrius hoc idem fiet; Acrius erianum 81 uehemenrius fa' 
dtum fi aceto q uino temperentur.Tofla uero efficacior fit ad eadem omnia.Sori ^gyptiu maxime lau' 
daturimultum fuperato cyprio hifpanienfi 8i africoiqq oculorum quoqi curationi quida utilius cypri' 
um putant,Sed in quacu^ natione optimumteui maximum uirus olfadlurtritu^ pinguiter nigrefees; 
8i fpongiofum.Stomacho res contraria in rantumiut quibufdam olfadfu modo uomitiones mouear. 
Et acgyptium quidem tale. Alterius nationis contritum fplendefcit.Et myfi eft lapidofius.Prodcftautc 
& dentium dolorirfi contineaturiat^ colluat.Et oris ulceribus grauibusiquse^ ferput,Vritur carboni' 
bus urchaIcitis,IVIyfi aliqui tradiderunt fieri exuflo lapide in ferobibus flore eius luteo mifeente fe ligni 
pinea faiiilla.Re uera autem e fupradido fu Iapide concretum natura diferetum^ 8C optimu in cyprio' 
l um officinisicuius nota: funt friati aurex fcintillae:& cum teratur harenofa natura fiue terra chalcitidi 
fimilis.Hocautem mifcent.-quiaurum purgant,VtiIitas autem eius infufi cum rofacco auribus puru' 
lentis:& lana impftfiti capitis ulceribus.Exrenuat etiam fcabricias oculorum inueteratas.Prarcipueutile 
tonfillisrcontraq? anginas 8L fuppurata.Ratio ur.xvi.drachmae in hemina aceti coquantur addito niel ' 
letdonec lentefcar.Sic ad fupradida utile efl.Quotiens opus fit molliri uim eius:mel afpergitur.ErodiC 
& callum fiftularum ex aceto fouenrium:& collyriis additur, Siftit & languinemmlcerags qu2c ferpant: 
quaeue putrefeant. Abfumit 8C excrefccntes carnes,Peculiariter uirilitatis uitiis utile : & foeminarum ,p' 
nuuium fiftit.Gracci cognationem aeris fecerunt nomine 8i atramento futorio. Appellant enim chalca' 
tum.Nec ullius aeque mira natura eft,Fit 8C in hifpania e puteis ftagnifue habetibus id genus aquae, De' 
coquitur ea ammixta dulci pari menfura:8i in pifeinas ligneas fundit,Immobilibus fuper has rranftris 
dependent refles lapillis extentaetquibus ad haerefeens limusruitreis acinis imaginem quadam uuae red 
dir,Exemptum ita ficcatur diebus.xxx.Color efl cxruleusrperq fpeiflabili nitorituitrum^ effe creditur 
Diluendo fit atramentum tinguedis coriis.Fit & pluribus modis genere eo in ferobe cauato. Quarum 
e lateribus difliUantes hyberno gelu flyrias flalagmiam uocannne^ efl purius aliud.Sed ex eo candidu 
colorem fentientem uiolam leucoion appellar.Fit 8i in faxorum catinis pluuia aqua corriuato limo ge' 
lante.Fit & falis modo flagrantilTimo fole admiffas dulces aquas cogente,Ideo duplici quidam differen 
tiafoffileautfaifliciumappellant.Hocpallidiusi&quanrumcoloretantumbonitatedeterius.Probanc 
maxime cyprium in medicinae ufu.Sumitur ad depellenda uentris animalia drachme pondere cu mei' 
Ie,Purgat6i caput dilutumtac naribus inflillatum . Item flomachumcum meile auraqua mulfafum/ 
ptum,Medetur 8C oculorum fcabriciei dolorigitnecnon & caligini 8C oris ulceribus.Siflit & fanguinem 
narium.Item hemorrhoidum,Extrahit offa fradfa cum femine hyofcyami. Sufpendit epiphoras peni' 
cillo fronti impofi tum. Efficax & in emplaflris ad purganda uulnera:& cxcrefcentia ulcerum. Tollit 8C 
uuas uel fi decocflo tangantur,Cum lini quoque femine fuperponitur emplaflris ad dolores tollendos. 
Quodij ex eo candicat in eo ufu prcefertur uiolaceis,Et grauitati aurium per fiflulas infpiratur.Vulne' 
ra etiam per fe illitum fanatifed tinguit cicatrices,Nuperqi inuetum urforum in harena dC leonum ora 
afpcrgere illotcantagp efl uis in aflringendotut non queat mordere» 



TRIGESIMVSQVARTVS 

Depompholyge&:fpodio8iantifpondio&:diphrygc&trientereruilio. CA. XIII. 
Tiam nunc in a:rariis reperiuntur qux uocar pompholygem 8i fpondion.Differentiarq. pom 
e pholyx lorura p iramr.Spodios ilforaeft. Aiiqui id quod fircandidu leuifilmuq^ popbolygem 

dixcre:&: efle ajris & cadmiac fauilla.Spodion nigriore ponderofioie^ eilerderaiam parietibus 
fornaciu mixtis fcintillis aliquado & carbonibus.Haec aceto accepto odorem aeris pracftat:&: fi tangatur 
lingua faporem horridu.Conuenit^ oculop^ medicamentis quibufcu^ uitiis occurrens: 6c ad oia quae 
fpodion.Hoc folii diftar g» huius elutior uis eft. Addif & i emplaftraiquibus lenis queritur refrigeratio 
6C ficato.Vtilior ad oia quae uino lota eft.Spodios cypria optima.Fit aure liquefeentibus cadmia & sra 
rio lapide.Leuifllme harc efflaf 8i ociusruolat^ e fornacibus:& tedlis adhsrefcir. A fuligine diflaos can' 
dore.Quod minus candidum exea:immaturae fornacis argumenta eft.Hoc quidam pompholyge uo 
cant.Quod uero rubiciidius ex iis inueniturtacriorem uim habet:exulceratadeo:utcum lauatur fiocu 
los attingat excaccef .Eft 8i mellei coloris fpodiosiin qua plurimum «ris intelligitur.Sed quodciiqi ge/ 
nus lauando fit utilius«Pu^atur ante pinna:dein crafliore lotura.Digytis fcabriciem exteriit.Media uis 
eius eft qux uino Iauatur:Eft 8i aliqua in genere uini differentia, Leni enim lora collyriis oculorum ni> 
mium uigiliis fatigatorum apta putatur, Eadc efficacior ulceribus qua: manannuel oris:qua: madent: 
6C omnibus medicamentis qax parantur contra grangrenas . Fit & in argenti fornacibus fpodios : qua 
uocant lauriotin,Vtiliflima autem oculis confirmatur qua: fit in aurariis.Nec in alia parte magis eft ui' 
eae ingenia mirari.Quippe ne inquirenda eflent metalla uiliffimis rebusiutilitatcs eade excogirauir.An 
cifpodion uocant cinerem fici arboris uel caprificnuel myrti foliorum cum tenerrimis ramorum parti 
bustuei oleaftti uel cytoni malnuel lentifci,Item ex moris immaturisiideft candidis in fole arefadtis ; uel 
e buxi coma:uel pfeudo cyperitaut rubi:aut terebinthi:uel oenantis.Taurini quoqi glutinis : aut linteo'' 
rum cinerem fimiliter pollere inuetum eft.Vruntur oia ea t rudo fiiffili in fornacibusrdonec figlina per^ 
coquatur. In aerariis officinis 8i pfegma fit : iam liquato aere atqi percotffo:additis erianum carbonibus: 
paulatimm accenfistac repente uehementiori flatu expuituraeris pala quaedam. Solum quo excipiatur; 
flratum eue debet facile ab ea difeernitur aqua in lifde officinis.Diph rygia uocant grxei ab eo g. bis tor 
reatur,Cuius oiigo triplex.Fieri enim traditur ex lapide piryte cremato i caminis:donec excoquatur in 
rubricam,Fit 8C in q'pro ex luto cuiufdam fpecus arefaao priustmox paulatim circundatis farmentis. 
Tertio fit modo in fornacibus aeris fece fubfidentc , Differetia eft quidem:^ aes ipfum in catino defluit: 
fcoria extra fornaces:fios fupernatar,Diphryges remanet.Quidam tradunt in fornacibus globos bpu 
dis qui coquantur;ferruminari:circa hunc aes feruere.lpfum uero non percoqui:nifi tranflatum in alias 
fornaces:6i elle nodum quedam materiae.Id quod excodo fuperfit:diphryga uocanr.Ratio eius in me^ 
dicina ftmilis fupradidis,Siccare 81 cxcrefcentia c6fumere:& perpu rgare.Probatur lingua:ut eam ficcet 
cadu ftatimifaporem^ aeris reddat.Vnum etianum jeris miraculum non omittemus.Scruilia familia 
illuftris in faftis trientem aereum palcitauroSiargentoiconfumentem^ utrugi,Origoat 9 naturaeius 
incomparata eft mihuVerba ipfa de ea re Meflallae fenis ponam.Seruiliorum familia habet trientem fa 
crumreui fumma cum cura magnificentia^ facra quot annis faciutiquem ferunt alias creuifle alias de/ 
cteuifle uideri:& ex eo aut diminutionemtaut honorem familia fignificari. 

De ferro;& ferreis metallis & differentiae ferri, CA, XIIII. 

Roxime indicari debent metalla ferriroptimo uite peflimo^ inftrumdo, Siquidc hoc tellure 
p fcindimus:ferimus arbuftarponimus pomaria:uites fqualore decifo annis oibus cogimus iu/ 

uenefcere.Hocextruimus tedatesedimus faxaiod^ ad alios ufus ferro utimur. Sed eodem ad 
bella caedes latrocinia non cominus folu:fed etiam miflili uolucrigcnuc tormentis excuftb nunc lacer/ 
Cis:nuc uero pennato quam fceleratiffimam humani ingenii fraudem arbitror, Siquide ut ocius mors 
perueniretad hominemialitem illam fecimus:penna% ferro dedimus.Quaobrcm culpa eius non na/ 
rura fiat accepta. Aliquot experimentis probatum eft poffeinnocens efle ferrum. In foedere quod expul 
fis regibus populo Ro.deditPorfenna:nominatim comprehenfum inuenimus:ne ferro nifi in agricuL 
rura uteretur,Et cum ftilo feribere intutumrut uetuftiflimi audores prodiderunt, Magni Popeii in ter 
rio confulatu extat editum:in tumultu necis clodianse prohibentis ullum telum effe in u ibc. Et tamen 
uita ipfa non defuit honorem initio habere ferro quo^. Ariftonidas artifex cum exprimere uellet Atha 
mantis furorem Chlearcum filium praecipitare uoIentis:6^ in pr^cipitate illo refidentis penitentiaifer/ 
rum 6C ces mifcuit:ut rubigine eius per nitorem aeris relucenterexprimeretur uerecundiae rubbr.Hoc fi 
gnum extat hodierno die,Eft in eadem urbe 8i ferreus Hercules:quem fecit Halcon laboni dei patien/ 
ria indudus,Videmus 6C romx fqphos e ferro dicatos in templo Martis Vhoris.Obftitit eadem natu/ 
rac benignitas exigentis a ferro ipfo poenas rubigine: eadem ^ prouidentia nihil in rebus mortalibus fa 
cienteq quod infeftifli mum mortalitati-.Ferri metalla ubigj propemodum reperiuntur,Quippc infula 
etiam italiae ilua gignente:minima^ difficultate cognofeutur ipfo colore terrae manifefto. Sed ratio ea/ 
dem excoquendis uenenis,In Cappadocia tantum quaeftio eft aquae an terrae fiat acceptum :quonia per/ 
fufa certo fluuio tetra ne 9 aliter ferrum e fornacibus reddit,Differentia ferri numcrofa:Prima in gene/ 
re terrae coeliue, Alias enim mole tantum plumbo^ uicinius fubminiftrant.Alias fragile 8C erolbm ro/ 
tarum^ ufibus:8i clauis maxime fugiendum:cui prior ratio conuenit. Aliud breuitate fola placet: cla/ 
uifgp caligariis. Aliud rubiginem celerius fentit,Stridurae 9 uocantureae omnestquod non in aliis me/ 
tallis aftringenda acie uocabulo impofito: ex fornacium maxima differentia eft. In iis quidem nucleus 

B iiii 



LIBER 

fcrrf excoquitur ad indurandi aciem .Aliquae modo funr ad defandas incudes malleoruue roftra. Sum 
ma aut dineretia in aqua eft:cui fubinde candes immcrgff . Hsec aqua alibi ara alibi utilior nobilitauit 
loca gloria ferrirficun bilbilin in hifpania 8C turiaiTonem.Comum in italiacu ferraria metalla in iis Ia/- 
cis no iint.Ex oibus autem generibus palma ferico ferro cfl.Scres hoc cum ueftibus fuis pelliburqi mit'' 
tunt.Secunda parthicorne^alia genera ferri exmeracietemperanturtcaercris enim admifcenf. Mollior 
complexus i noftro orbe. Aliubi uena bonitate hanc p(lat:ut in noricis.AIiubi fadiura : ut fumoneaqua 
uti diximus.Quippe cum in exacuendo oleares cotes:6C aquariae seque differantioleo delicacior fiat aciV 
cs.Mirumqi cum excoquatur juenaiaqusc modo liquari ferrumrpoftea in fpongias fiangi.Tenuiora fer 
ramenta oleo reftingui mos eft:ne aqua in fragilitatem duretur. A ferro fanguis humanus fe ulcifeitur. 
Contadum na^ eo celerius fubinde rubigine trahit.De magnete lapide fuo loco dicemustconcordia^ 
qua cum ferro habet.Sola hxc materia uires ab eo lapide accipitrretinet^ longo tempore* Aliud appre^ 
hendes ferrum:utannulorum cathenafpedeturinterdum.Quod imperitum uulgus appellat ferrum 
uiuum:uulneraque ex tali afperiora fiant.Lapis hic 8C in cantabria nafeiturmon ille magnes uerus caute 
conrinuaifed fparfa bubbatione ita appellantinefcio an uitro fundendo perinde utilisrnondum enim ex 
pertus eft quifqrferri uti^ inficit acieraiut magnes.De magnete lapide Chirocrates architedus Alexan/ 
drise Aifinoes templum concamerare inchoaucrat:ut in eo fimulacrum cius eferro pendere in aere ui>' 
deretur.lnterceffit mors & ipfius di Ptolemsciiqui id forori fuse iuflerat fieri,Metallorum omnium ue/ 
na ferri largiflima eft, Cantabriae maritimae part*:qua occeanus alIuit:mons praerupte altustincredibiV 
le didu:totus ex ea materia efl:ut m ambitu occcani diximus. 

De temperatura ferri:6C medicinae ex ferro:& ex erugferSC rubigine 8i fquima fer/ 
ri:8Chygremplafl:ro. ^ CA. XV* 

Errum acccnfum ignimifi duretur idibus:corrumpit.Subens non eft habile tundendo : ne<^ 
f anteq.i1befcereincipiat,Aceto6Calumineillitum fit sen fimile. A rubigine uindicatur caerufla 

6C gypfo 6i liquida pice.Haecefl temperatura a grsecis anthipatia dida.Ferunt quidam & reli/ 
gione quadam id fieri.Et extare ferream cathenam apud euphratem amne in urbe quae zeugma appeh 
latiqua Alexander magnus ibi uinxerit pontem tcuius annulos qui refedi funt rubigine infeftari caren/ 
tibus ea prioribus.Medicina e ferro eft:& alia q fecandi*Na^ circufcribi circulo terue circularo mucro/ 
ne 8i aduitis 8i infantibus ,pdeft cotra noxia medicamda di praefixos in limine e fepulchro euulfos cla/ 
uosiaduerfus nodurnas lymphationes.Pungigp leuirer mucrone quo percuflus homo fincontra dolo^' 
res laterum pedorumqi fubitos qui pondionem affcrant.Qusedam uftione fanatur.Priuatim uero ca' 
nis rabidi moi fus,Quippe etia praeualente morbo expauentefq; potum ufta plaga ilico liberantur* Ca'' 
lefit etiam ferro candde aqua in multis uitiisipriuatim^ dyfentericis.Eft di rubigo ipfa in remediis : dC 
iic Telephum proditur fanaffe Achilles fiue id serea fiue ferrea cufpide fecit, Ira certe depingitur ex ea de-' 
cutiens gladio, Sed rubigo ferri deraditur humido ferro clauis ueteribus.Vis eius ligare:ficcare:reftrin^ 
gere.Emendat alopecias illita.Vtuntur di ad fcabricias genarum puftulaf^ totius corporis cum csra dC 
oleo myrteo. Ad ignes uero facros ex aceto.ltem ad fcabiem.Paronychia digytorum di pterygia in lin/ 
teolis.Silht focminarum profluuiaimpofita uelleribus. Plagis quo^ recentibus uino diluta di cum 
nu^rhafubada.Ercodylomatisexacetoprodefl.Podagrasquogiillitalcnir.Squamma quoqi ferri in 
uki cfl ex acieaut mucronibus maximefimilitred acriore ui q rubigo.Quaobrcm di contra Epiphoras 
oculorum afllimitur.Sanguinemqififtitrcum uulnera maxime ferro fiat*Siflif dcfoeminarum proflui 
uia. Imponitur di contra lyenum uitia Hemorrhoidas compefeit ulcerumq? ferpentia.Etgenis prodefl 
farinse modo afperfa paulifper.Prsecipua tamen commedatio eius in Hygremplaftro ad purganda uuP 
ncra fiflulal^idi omnem callum erodendum di rafisofTibus carnes recreandas. Componitur hoc mo/ 
do . Obolis ex cimolia creta duobustdrachmis fex ex 3cre:totidem ex fquamma ferriitotidem esersetex 
oleo lextarius.His adiicitur cum funt repurganda uulnera aut replenda eseratum* 

De plumbi metallis:& albo plumbo & nigro. CA. XVI, 

Equitur natura pIumbi,Cuius duo generainigrum at^ candidum rprseciofiffimum candidu 
f a grsecis appellatu caiTiteriuifabulofeqi narratu in infulas athiarici maris peti uitilibuf^ naui/ 

gii circufutis cono aduehuNiic certu eft in lufitania gigni di in gallicia fumma tellure hareno/ 
fa di coloris nigri.Pondere tantum ea dephenditur,lnterueniut& minuti calculi : maxime torrentibus 
ficcatis,Lauant eas harenas metallici:& qd fubfedit coquunt in fornacibus*Tnuenif & in aurariis metaP 
Iis quse alutia uocant.Aqua immifla eluente calculos nigros paulum candore uariatostquibus eade gra 
uiras quse auro.Et ideo in calaris in quibus aurum colligitur remanet cum eotpoftea caminis feparan^ 
tur.Conflatiqi in album plumbum refoIuuntur.Nonfitingallecianigrumicumuicina catabria nigro 
tantu abundet.Nec ex albo argcntilicu fiat ex nigro, Iungi inter fe plumbu nigrum fine albo non poteft. 
Nec hoc ei fine oleo. Ac ne album quidem fecu fine nigro, Albu habuitaudoritatem di iliacis teporibus 
tefte Homero cafliritum ab eo didtum. Plumbi nigri origo duplex eft. Aut enim fuaprouenit uena:nec 
quicq aliud ex fe paritiaut cum argento nafciturimixtifqi uenis confiatur.Eius quimus fluit in fornaci/ 
busliquorftagnumappellatur.Quifecundus argenturo,Qui remanfirinfornacibustgalenaqusepor 
tio eft tertia addita uenae.Hsec rurfus conflata dat nigrum plumbum dedudiis partibus duabus. 

De ftagnodc plumbo argentarioi&quibufda aliis, CA, XVII, 

. r Tagnum illitii stis uafis faporem gratiore facitiSC compefeit eruginis uirusitnirum^ podus 



TRIGESIMVSQVINTVS 

non anget, Specub.Qao^! exeo !audauflima(ut diximus)brudufn temperabantur': donec argfreis urt 
coepere d<;anciI!ae.Nunc adulteratur {iagiium audita aris rertia portione candidi in plubum albutn.Fic 
6i alio modorinixris albi plilbi nigri^ libris:Hoc nunc aliqui argentaria appellant.Idem dC ter nanum 
uocant:in quo duae nigri portiones funt:& tertia albi.Praecium eius in hbras.xxx.Er hoc fiftular folida/' 
tu r.Im probiores ad tertiarum additis a-quis partibus albirargentarium uocarit& eo qua uolunr nico' 
quunr.Pracia huius faciunt in pondo,cxxx.In libras albo per fe fincero pracia funt.xxxmigio.xvu. Albi 
natura plus aridi haber.Cotra^ nigri tota huraida eft.ldeo album nulli rei fine mixtura utile en..Nt^ 
argentum exeo plumba tunquonia prius liquefcit ai gentu.Confirmantqi fi minus albo nigri q fatis fic 
mifceatuncrodi ab eoargentum.Album incoquitur aris operibus galliarum inuento:ita ut uix difccr 
ni queat ab argentoiea^ incoflilia uocanr.Demde di argentum incoquere fimili modo cocpereiequopj 
maxime ornamentis iumcnrorum^ lugis.ln alexia oppido reliqua gloria biturigum fuit.Coepcrede«« 
inde 8i effeda & uehicula 6C petorita exornarc.Simili^ modo ad aurea quo^ 8i argentea liaticula ina^ 
nis luxuria perucnitiquag? in fcyphis cerni prodigum cranhac in uehiculis atteri tuitus uocatur . Plii'' 
bi albi experimentum in charta efttut liqucfadu pondere uideatur no calore rupifle.India negi as nc^ 
plumbum habetrgemmif^ fuis ac margaritis hacpmurar.Nigro plumbo ad fiftulas laminafqi utun/ 
cur laboriofius in hifpania crutoirotafqi p gallias.Sed in brirania fummo terra corioladeo Iarge:ut lex 
ultro dicatur:ne plus certo modofiar.Nigri generibus haefunt nomina.louetanum:capiaiierfc;olca/ 
llrenfe.Nec dilferctia ulla fcoiia modo fit excoda diligenter, Mirug? in his folis merallis q. derelida fer 
tilius rcuiuifcunt.Hocuideturfacererclaxaris fpiramentis ad fatietatem infufus aer:aque ut foeminas 
quafdam foecundiores abortus facere.Nuper id compertum in betica fanrarenfi metallo quod locari fo 
litum.x, libris per ducentos ante annosrpoftq oblitteratu erar.Ixv.Iocatum e ft.Simili modo antenianu. 
In eadem prouincia pari locatione peruenit ad pondo,cccc.uedigalis,Et mini aqua addita non liqfcerc 
uafa e plumbo conftat.Eade in aqua calculus aereufue quadrans fi addatur uas peruri» 

Medicinae de plumbo:6i fcocia plumbi:de molienda fiue galena:dc pfymyrhio:6£ 
fandaraca, CA," XVIII. 

N medidna per fe plumbi ufus eft cicatrices reprimere: adalligatifqp luboru Si renii pai ti lami 
i nis frigore natura inhiberi impetus ueneris.Vifagp in quiete uenena fponte naturae erupentia 

uf^ in morbi genus his laminis.Caluus orator cohibuilTe tradifiuiref® corporis fludiorum 
labore cuftodifle.Nero quonia ita diis placuit:pi inccps lamina pedori impofira uib ea cantica exclamas 
alendis uocibus demdferauit rationem,Coquitur ad medicinae ufus patinis fidilibus fubferaro fulphu/' 
re minuto laminis impofitis tenuibus operiif^ fulphure 8i ferro mixtis.Cum coquif munienda in eo 
opere foramina fpiritus conuenit:alioquin plubi e fornacibus halitus noxius fentitur 8i peftilens:& ca-' 
nibus ociflime.Omnium ucro metallorum mufeis 6C culicibus»Quaobrcm no funt ea tsedia in metal/ 
lis.Quidam in coquendo feobem plumbi lima quxfiram fulphuri mifccr.AIii eseruflam potius q fui/' 
phur.Fit 8C lotura»Plurimi ufus in medicinaicum feipfo teritur in mortariis plubcis:addita aqua cslc' 
ditdonec cralTelcar,Poftea fupernatans aqua tollitur fpongiisiquod crafllflimu fuit ficcatum diuidituc 
cn paftillos.Quidam limatum plumbum fic terunt»Quidam etiam plumbagine am mifcent. Alii uero 
accrum:alii uinuialii adipcm:alii rofam.Quidam in mortario lapideo 8i maxime thebaico plubeo pi/ 
dillo terrere maIunt,Candidiuf^fir ira medicamdu.Idautqd' uftumeft plumbum lauatur&flibi dC 
cadmiapoteftaftringere:fiftere:c6rraherecicatnces,Vfus.n.cxcode&in oculorum medicamentis 
maxime contra procidentiam eorum inanitatem di ulcerum excrefcetiairimaf^ fedis aut hemorrhoi> 
das di condylomata, Ad haec maxime lotura plumbi facit, Onis au t uffi ad ulcei a ferpentia aut fordida» 
tademqi qux chartis non profedus.V ritur aut in patinis per laminas minutas cum fulphure uerfani 
rudibus ferreis aut ferulacdstdonecliquor mutetur in cinerem.Dein refrigeratum teritur in farinam* 
AI» elimata feobem in fidili crudo coquunt in caminisidonec percoquatur figlinum. Aliqui Cccrufam 
mifcent pari menfuraiaut hordeum :terut^ ut in crudo didum efe:&i praeferunt fic tritum plumbi 'po 
dio cyprio.Scoria quo^ plumbi in ufu eft.Optimaqi quae ad luteu maxime colorem accedit fine pium 
bi reliquiistaut fulphuris fpecie di terra carens.Lauatur haec i mortariis minutim fradardonec aqua lu' 
reum colorem trahat:& tranffunditur i uasipurumtid^ fecpiusiuf^ dum fubfidat: quod utiliflimu'e. 
Eofdcm^ elfedus habet quos plumburfed acriores, Mirari fuccurnt experietia uitae:ne faece quide re/ 
rum excrementorum foeditate intmtara tot modis . Fit di fpodium ex plumbo eodem quo ex cyprio 
tere diximus.Lauaf in linteis raris i aqua caleftirfeparaturgi terrenu tranffufionctcribratumm teritur: 
Quidam puluerem cum pennis detegere maluntiac terere in uino odorato»Eft dC molibdeua qua alibi 
galena uocauimusiplubi di argenti uena comunis,McIior hacc:qulfo magis aurei colorisiquarom mfe 
tius plumbofa friabilis di modice grauis.Coda cum oleo iocineris colorem trahit. Adhacrdcit di auri 
6C argenti fornacibus.Et hanc metallicam uocant.Laudatiflima quae in zephyrio fiat.Probantur mini* 
me rerrenac minimaeq) lapidofar.Coquunf lauaturm feoriae modo.Vfus in lippara ad lenienda refrige/ 
randacy uIcera.Em plaftrifm quae no alliganf fed illita.ad cicatricem pducunt in reneris corporibus mol 
lilTirnilm partibus.Copofirio eius eft libris tribusiSi caerac libra una:oIci tribus hcminis.Quod in fenili 
corpore cu fracibus addif.Temperatur 8i cu fpuma argeri di fcoria plubiiad dyfenteria di tenafmu fouc 
docalida.Pfymythium quomhoceftcaeruflam plubariaedantofficinar«Laudati(rimuinrhodo»Fic au 
cem ramentis plumbi tenuilTimis fuper uas aceti afperrimi impofitisatmitadifeillantibus.Quodex 





UBER 

€0 cecfdfr in ipfum acetum arefadium molitur & cribratur • Iterum^ aceto mixto in paftillos diuidiC 
6i in fole ficcatur {cftatc.Fit 81 alio modo addito in urceos aceto plubo obturatos p dies.x.derafo(^ ceu 
firu ac rurfus deiedordonec deficiat matcria.Quod derafum eft teritur 8C cribratur:& coquitur i pati;^ 
nistmifceturcj rudiculistdonec ruffefcat:6i fimile fandaracae fiat.Dein lauatur dulci aquardonec nube/" 
culae omnes eluantur.Siccatur fimiliter poftea:& i paftillos diuiditur.Vis eius eadem quae fupradidtis. 
Lcuiflima rantu ex omnibus prxter^ ad candorem foeminarum adhibetur«Eft autem letalis potusift 
cut fpuma aigenti.Poftea cxrufta ipfa fi coquatur ruffefcit.Sandarace quo^ propemodu di(fta natura 
eft.lnuenitur aut 8i in aurariis 6C in argentariis merallisrmelior quo magis ruffarquo^ magis uirus re-' 
dolens ac puraTriabilifgi.Valet purgare:fiftere:excalfacere:prodere.Suma cius dos ftiptica.Explet alopc 
Cias ex aceto illita. Addirur oculorum medicamentis.Fauccsrpurgat cu meile fumpta»Vocem lympida 
ac canora facit4Sufpiriofis tufiientibuf^ iucude medetur cu refina terebinthina in cibo fumpta « Suffita 
quo^ cum cxdroiipfo nidore eis medetur.Et atfenicu ex eadem eft materia.Quod optimu:coloris et 
in auro exceIlentius;Quod uero pallidius aut fandaracac fimilius efttdeterius exiftimaf.Eft 8C tertium 
genus quo mifcetur aureus i'color fandaracac.Vtra^ haec fquamofa.lllud uero ficcu puru^ gracili uena 
ru difcurfu fiflile.Vis eade quae fupraifed acrior.Ita^ 8C caufticis addif 8C pfilothris«Tollit 8C pterygia di 
gyrorum carneiqj natiu:& condylomata:6i quicquid excrefcit.Torreturiut ualidius profit in noua te-' 
fta;donec mutet colorem. 

CAII PLYnII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER.XXXV. PROHEMIVM, 




Honos pidlurae & imaginum» 

ETALLORVM QVIBVS OPES CONSTANT ADNASCENTI/ 
um quo^ eis natura indicata propemodum eft ita connexis rebus ut im 
, menla medicinae filuaiS: officinape tenebra; 8C morofa cxlandi pingedi^ 
iactingedi fubtilitasfimuIdicerenf.Reftant terrae ipfiusgenera lapidu^ 
uel numerofiores aerariaeiplurim is fingula a graecis ^ipue uoluminibus 
; tra(ftata.Nos in iis breuiratem fequemur utile inftituti modomihil necef 
farium aut naturale omittentes» 

Honos pidurje» CA. J» 

Rimumqj dicemus quae reftant de pidura arte quondam nobi 
p li:tunc cum expeteretur a regibus populif^ : 8C alios nobilitare 

quos eftet dignata pofteris tradere.Nunc uero i rotum marmo 
ribus pulfa tum quidem 8C aurornec rantu ut parietes toti operiantur:ue 
j ru 8i iterrafo marmoreiuermiculatifgi ad effigies reru 6C aialium cruftis. 
’ Non placent iam abacimec fpatia montis in cubiculo deIitetia«Ccepimus 
& lapidem pingere.Hoc Claudii principatu inuentum.Neronis uero maculas quxnon cflenrincrue 
fti s inferendo unitatem uariareiut ouatus effet:Numidicus;ut purpura diftingueretur Sinnadicus in^ 
ucnit.-qualirer illos nafci optalTent deliciae:montium haec fubfidia deficientium . Nec ceflat luxuria id 
agere ut qplurimum incendiis perdat» 

Honos imaginum. CA» II, 

Maginum quidem pidura q maxime fimiles in aeuum propagabantur fugurte : quod in to/ 
i tum exoleuir Aerei^ ponuntur clipeiiargentea faciesrfurdo figurarum diferimine ftatuarum 

capita permutantur .Vulgaris iampridem falibus etiam carminum : adeo materiam malunt 
confpici omnes qlenofci. Et inter haec pinacothecas ueteribus tabulisconfuunnalienaf^ effigies co>» 
luntiipfi honorem non nifi in praecio ducentes:ut frangat haeres : furis detrahat laqueus . Ita^ nullius 
effigie uiuenterimagines pecuniae non fuas relinquunt.ldem palaeftras athletarum imaginibus:& cero 
mata fua exornanr;6c uultus»Epicuri per cubicula geftanttac circunferunt fecum . Natali cius uicefima 
luna facrificant:feriaf^ omni menfc cuftodiuntiquas ichadas uocanttii maxime qui fe ne uiuentes qui-' 
dem nofci uolunt.lta eft profedo : artes defidia perdidit : 8C quoniam animorum imagines non funt: 
negliguntur etiam corporum. Aliter apud maiores in atriis hae erantiquae fpe<ftarentur:non figna tx' 
ternorum artificum :nec aera aut marmora . Exprefli caera uultus fingulis difponebantur armariis : ut 
effent imagines : quae comitarentur gentilicia funera Semper^ dcfundfo aliquo : totus aderat familiae 
eius qui unq fuerat populus • Stemmata uero lineis difeurrebant ad imagines piiftas » Tabulina codicis 
bus implebantur monumentis rerum in magiftratugeftarum. Aliae in foribus & circa limina ani^ 
morum ingentium imagines erannaffixis hoftium fpoliis quae nec emptori refringere licerettquae eti/ 
am dominis mutatisidomus ornamenta erant.Erat^ haec ftimulatio fumma 6C ingens exprobratibus 
tedis quortidie imbellem dominum intrare in alienum triumphum.Extat Meflallse oratoris indigna 
tio:qux prohibuit inferi genti fua: bleuinorum alienam imagincm.Similis caufa Meffallae feni expref 
fit uolumina illa quae de familiis condiditteum Scipionis Pomponiani tranfiffet' atrium tuidiffet^ 
optioe teftametaria Salutionis:hoc.n,ci fuerat cognomen» Africanoru m dedecore nota irrepete.Scipip/ 
nu nomini» Sed pace Meffallacu dixiffe liceat et metiti claro^ imaginestetat aliqs uirtutum amor mol 



TRIGESIMVSQVINTVS 

hotieflius q mcrcrf:ne qiifs fuas cxpetcrer.Non eft pretereundu nou{tiamfucntu.Siqaidcm no 
folum ex auro argentoue aut certe ex arre in bibhorheds dicanturnlli quorum imortales animae I iiC' 
dem locis ibi Ioquuntur:quinImo etiam quae non funt finguncuripariuncy defideria no traditi uultus 
ficut in Homero cuenit:quo maius(ut equidem 3tbitror)nullum eft foelicitatis fpecimc:q femper oes 
fcire cupcre qualis fuerit aliquis Afinii Pollionis hoc tomae inueturaiqui primus bibliothecam dican' 
donngenia hominum rcmpublicam fecitiAn priores coeperint alcxandrinse 8C pcrgami regesiq biblio 
thecas magno certamine inftituererno facile dixerim.Imaginum amore flagrafle quodam reftes funt: 
Atticus ille ciceronis:edito de iis uolumine : di.M.Varro benigniflimo inuento ifertis uolumitutm 
fuo^foccunditati non nominibus tantum feptingetorum illuftriumired 8i aliquo modo imaginibus 
rion paiTus intercidere figurasraut uetuftate aeui cotra hoies ualere inuetionc munens.Etia diis iuidio/ 
fustquado imortalitate no folu deditiucpe et in oes terras mifitiut praefentes ee ubig; 8C claudi poflent: 
Quando primum clipei imaginum pubhce:quando in domibus pofitnSC de piifturae initiis 
3i monochromaton:& primis pi(ftoribus:Si antiqtatepi(ftur3K in iralia. CA. III* 
T hoc quidem alienis ille praeftitir.Suorum clipeos in facro uelpuDlico priuarim dicare pri/ 
e mus inftituit(ut reperio) Ap.Claudius qui coful cu feruilio fuit anno urbis.cc,lix,Pofuit enim 

in Bellonae aede maiores fuos:placuit^ in excelfo fpetftari 8i titulos honorum legi.Decora res 
uti‘9 n liberorum tu rbae paruulis imaginibus ceu nidum aliquem fobolis pariter oftendanfiQuales cli 
peos nemo non gaudens fauenigp afpicit.Poft eum.M»Aemilius collega in confolatu.Q.Lucftatii n6 in 
bafilicamodoaemiliauerum&domifuaepofuinidquo^martioexcmploiScutis enim qlibus apud 
Troiam pugnatum efticontinebantur imagines.Vnde & nomen habuere clipeorumtnon ut peruerfa 
grammaticorum fubtilitasuoluit a lucendo.Origo plenam uirtutis faciem reddi in fcuto cuiuf^ qui 
fuerit ufus illo.Poeni ex auro faditauere & clipeos 8C imagines :fecum ^ in caftris tulere» Certe captis eis 
talem Afdrubalis inuenft.Q.Martius Scipionum in hilpaniaultordi^ clipeus fupra fores capitolinre 
sedis u% ad incendium primum fuit.Maiorum quidem noltrorum tanta fecuritas in ea reanno nota-' 
tur ut,L.Manlio,Q»FuIuio conful,anno urbis quingentefimo.lxxv.M. Aufidius tutele capitoIii redem 
pror docuerit pattes argenteos efle clijpeosrqui pro sereis p aliquot iam luftra aflignabantur.De piefturse 
initiis incerta nec inftituti operis queftio eft*Aegyptii fex milibus annorum apud ipfos inuentam pn> 
us q in graeciam tranfiretrafiirmant.Vana praedicatione ut palam eft.Graeci autem alii apud ficyonera: 
alii apud Corinthios repertam:omnes ab umbra hominis lineis circumducfta.ltaq! talem primam fuif/ 
fe.Secundam fingulis coloribus 6i monochromaton dicftamipoftq operofiorinuenta eratiduratg? talis 
ctiamnum.Inuentam linearem dicunt a Philocle aegyptio uel Cleantc corinthio Primi exercuere Ardi 
CCS Corinthius 8C Telcphanes ficyonius fine ullo etiam nunc colore.Iam tamen fpargentes lineas intus* 
Ideo 8L quos pingerent aferibere inftitutum»Primus inuenit cos colores:tefte ut ferut A ratoiCleophan 
tus corinrhius.Hunc autem eodem nomine alium fuifleiquem tradit Cornelius nepos fecutum in ita-' 
lia Demaratum Tarquinii Prifei romani regis patrem fugientem a corintho iniurias Cypfeli tyranni 
ut mox docebimus.lam enim abfoluta erat pi<ftura etiam in itali3.Extant certe hodie^ antiquiores ur 
be pidurae ardeae in aedibus facrisiquibus equidem nullas aeque miror tam longo acuo durantes in or/ 
bitate t«fti ueluti rccentes.Similiter lanuuii ubi atlanta 6i Helena comminus pi(3:aefuntnudae : ab eo/ 
dem artificerutraq; excelientiflima formaifed altera ut uirgorne ruinis quidem templi concuffae. Pon/ 
tius legatus Caii principis eas tollere conatus eft libidine accenfusifi tecftoni natura permififler,Duraue 
te cacterae antiquiores &. ipfae.Fatcbitur^ quifquis eas diligenter eftimauerittnullam artium celerius 
confumatamteum iliacis temporibus non fuifle eam appareat. 

De pidloribus romanis;& quando primum dignitas pi(fturac:8£ qui uitftorias fuas 
puftura propofuerunt:& quado externis piduris dignitas tomae. C A. IIII* 
Pud romanos quo^ honos mature huic arti contigir»Siquidem cognomina ex ea pidlorum 
a traxerunt Fabii clarifllme gentis:pr/ncepf^ eius cognominis ipfe aedem. Salutis pinxit anno 

u rbis conditae.cccc»UquaE picftara durauit ad noftram memoriamtaede Claudii pricipatu exu 
fla*Proxime celebrata eft in foro boano aede Herculis Pacuuii poetac:pi(ftura»Enni forore genitus hic 
fuitrclarioremqp eam artem romac fecit gloria fcacnae.Poftea non eft fpedata honeftis manibusinifi foc 
te quis Turpilium equitem romanum e Venetia noftrac aetatis belle referatihodieq? pulchris eius ope 
ribus Veronae extantibus . Leua is manu pinxit:quod de nullo ante memoratur . Paruis gloriabatur: 
tabellis extineftus nuper in longa fenedla. Aterius Labeo praetorius etiam pro confulatu prouinciae nat-' 
bonenfis funtftus.Sed ea res in rifu : 6i iam contumelia erat.Fuit 6C principum uirorum non omitten'' 
dum de pitftura celere confilium.Q.Pedius nepos.Q.Pcdii confularis triumphalifg! Caefare diflatorc 
coheredis Augufto dati cum natura mutus cmtieum Meflalla oratorrex cuius familia pueri auia erat 
pidturam docendum cenfuir.ld^ etiam diuus Auguftus comprobauir, Puer magni profedtus in ea at' 
te obiit.Dignatio autem pnecipua romae increuit(ut exiftimo)a.M, Valerio Maximo c6fule:cum MeP 
falla princeps tabulam pufturx prceliitquocarthaginenfes 3C Hieronem i ficilia deuiccrat propofuit in 
latere cunx boftiliaetanno ab urbe condita quadringentefimononagefimo.Fecit hoc quidem di.L.Sci' 
pio.Tabulamcj uuftoriac fux afiaticae in capitolio pofuir.Id^ aegre tulifle fratrem Africanum tradunt 
iratum haud immerito: quoniam filius eius in illo prcelio captus fuerar.Non diffimilem offenfione Si 
Aemiliani Iubiit*UHoftiIius macinus qprimus carthagme irruperat fitu eius expugnatione j depiiftas 




LIBER 

proponendo in foro:& ipPe aflittcs populo fpeflanti fingula enarrando.Qua comitate proximis comi^ 
nis confutatum adeptus efl.Habuit fcaena ludis Claudii Pulchri magnam ammiratione pidurae:cura 
ad tegularum fimilitudinem corui decepti imagine aduolarent«TabuIis autem externis audloritatem 
romae fecit primus omnium«L.Mummius:cui cognomen Achaici uidloria dedit.Nam cum in pratda 
uendenda rex difl:raxiflet:& rex Attalus fex milibus (eftertium emillet Ariftidis tabulam Liberum p?- 
trem continentem tprascium miratus fufpicatus aliquid in ea uirtutis quod ipfe nefciretrreuocauit ta*” 
bulam Attalo multum ^erente:8i in ctercris delubro pofuit.Quam primum arbitror pidluram cx,^ 
terna romae publicaram.Deinde uideo Si in foro pofitas uulgo.Hinc«M.CralIi oratoris ille lepos arge 
tisicui cum reus fub ueteribus cum tertis compellatus inrtaret dic ergo Crafle qualem mererisj'TaIcm 
inquitiortendens in tabula pidum inficetiflime gallum exerentem linguam .In foro fuit Si illa paftori 
fenis cum baculoide qua teutonorum legatus interrogatus quanti cum acrtimaretircfpondit fibi dona 
ri nolle talem uiuum uerumqi.Sed prsecipuam audoritatem fecit publice tabulis Caefar didator Aiacc 
Si Medea ante Veneris genitricis aedem dicatis.Port cum.M.Agrippa uir rurticitati q deliciis propior. 
Exrat certe eius oratio magnifica Si maximo duiu digna de tabulis oibus fignifgp publicandis . Quod 
fieri fatius fuifletrq I uillarum exilia pelli.Verum eadem illa toruitas tabulas duas Aicis &Veneris mer 
cata ert a cisicenfs.xiii.milia pondodn thermarum quo$ calidiflima parte marmoribus incluferat par 
uas tabellasipaulo ante cura rertringerentur fublatas.Supcr omnes diuus Augurtus in foro fuo in celc 
berrima parte pofuit duas tabulasiquac belli pidam facie habent Si triumphu.Idcm Qrtores ac uido-’ 
riam pofuit:&: quas dicemus fub artificum mdione in templo Caefaris patris,Ide in curia quo^rquam 
in comitio confecrabat duas tabulas ipreflit parieti, Nemean fedentem fupra leonem .Palmigera ipfam 
artante cum baculo fenc.Cuius fupra caput tabula bige dependertquam Nicias fcripfit fe inufifle:tali,n. 
ufus ert uerbo Alterius tabulae admiratio ert puberem filium feni patri rtmilem effeifalua «tatis differe 
tiaifuperuolante aquila dracone complexaiPhilochares hoc fuu opus ellc tertatus ert,Im menfa uel una 
fi quis tantum hanc tabulam aertimet:potentiaartis:cum propter Philocarem ignobiliflimos alioqui 
Glauconem filiumi^ eius Arirtippum fenatus populuf^ Ko»tot faeculis fpedet.Pofuit Si Tyberius Cae 
far minime comis im peraror in templo ipfius Augurti quas mox indicabimus, 

Ratiopingendidepigmentis* CA. V* 

Adenus didum fit de dignitatis artis morientis.Quibus coloribus fingulis primi pinxirtent: 
h diximus cum de pigmentis traderemus in metallis»Qui monochromathea genera pidurae 
uocauerintrqui deinde &qu« Si quibus temporibus inuenerintidicemus in mentione artifi> 
cumiquoniam indicare naturas colorum caufa inftituti operis prior ert.Tandem fe ars ipfa diftinxit;6i 
inuenit lumen atqp umbras differentia colorum alterna uicc fefeexcitantc.Deindeadiedusert fpledor: 
alius hic q lumen quem quia inter hoc Si umbra cfleftappellauerunt tonon.Ojmmifluras uero colop« 
Ktranfitustarmogen, De coloribus natiuis&faditiis. CA, vl. 

Vntautem colores aufferi aut floridi»Vtrum$ natura aut mixtura euenit.FIoridifunt quos 
f dominus fingenti pr«rtat:minium:armenium:cynabaris:chryfocolla:indicu : purpurifllim. 

Cacteri aurteri.Ex omnibus alii nafcuntur. Alii fiunt,Nafcuntur finopisirubrica : parethoniu: 
melinumterctria:auripigmentum.C«teri finguntur,Primumgi quos in metallis diximus.Pracrerea e 
uilioribus ochra:c«rurta urta:fandaraca:fandix:fyricum:atramcntum;Sinopis inuenra ert primum in 
ponto inde nomen a finopeurbe.Nafcitur6d in «eypto:balearibus:africa:fcd optima in lemno Si in 
Cappadocia. Effbfla Si i fpeluncis.Qua: faxis adhaclinexcellit.Clebis fuus colos : extra maculofus,Hac» 
ufi funt ueteres ad fplendorem.Species finopidis tresirobrarSi minus rubens:& inter has media.Pra 
Cium optimae I Iibras.xiii,dcnariis,Vfus ad penicillumiaut fi lignum colorare libeat. Eius quae ex africa 
uenit: odoni artes tcicerculum appellant. Quae magis caeteris rubet: utilior abacis .Idem preeeium 
cius : quae prelTior uocatur : Si ert maxime fufea • Vfus eius ad bafes abacorum . In medicina uero blan 
dus : emplartrif^ Si malagmatis fiue ficca compofitione eius fiue liquida . Facilis contra ulcera in hur 
morcfitaiuelut oris fedis.Aluufirtitinfufa.Foeminauprofluuia pota denarii pondere. Eadem adu/' 
fta : ficcat fcabritias oculorum : uino maxime . Rubrica: genus in ea uoluere intelligi quidam fecund» 
audoritatis . Palmam enim leminiae dabattminio proximam , H«c ert antiquis multum celebrata cH 
infula in qua nafcitur.Nec nifi fignata uenundabatiunde Si fphragidem appellauere.Hac minium fub/ 
Iinunt:adulterant. In medicina praeclara res habetur, Epiphoras enim oculorum mitigat Si dolores cic 
cumlita,Egilopias manare prohibet. Sanguinem reiicientibusexaceto datur bibenda. Bibitur &co>' 
tra lyenum renum^ uitia & purgationes foeminarum,Item Si contra ucnena Si ferpentium idus ter/' 
rertrium marinorum^.Omnibus ideo antidotis familiaris.Ex reliquis rubricae generibusifabris unV 
lifltma aegyptia Si africanatquoniam maxime forbentur.Piduris autem apta nafcitur:& in ferariis me 
tallis.Ex ea fit ochra:exurta in rubricam ollis nouis luto circum litis,Quo magis arfit i caminis hoc me 
lior.Omnis autem rubrica ficcat.ldeogp Si cmplartris conuenitiigni etiam facro,Sinopidis ponticae fe>’ 
libra filis lucidi libris.x.& melini graccienfis duabus mixtis tritif^ una per dics,xii,Ieucophoru fit : hoC 
ert glutinum auri cum inducitur ligno.Parethonion nomen loci habet ex aegyptotfpumam mariserte 
dicunr folidam cum limo:8i ideo conchae minutae inueniuntur in eo,Fit Si in creta infula atq? cyrenis. 
Adulteratur roma: creta cimolia decoda conlpirtata 9 ,Pra:cium optimo in pondo fex librarum e cddi 
dis coloribus pinguirtimu: Si tedoriis tenacirtimu:ptoptec leuorem , Melinum cadidum Si ipfum ert. 



TRIGESIMVSQVINTVS 

Optimumin melo infula.In farno quogt nafcitur.Sedco non utuntur pffliores ^pter nimfa pfngucdl 
ne. Accubantes etfodmnt ibi inter faxa uenas fcrutantes.ln medicina eunde ufum habet que eretna ere-' 
ra^Praeterea linguam tadlu ficcat.Pilos detrahit & mingauPraecium in libra federtiis fingulis . Efl & co 
jos ternus 8C candidis caeruflk:cuius rationem in plumbi metallis diximus.Fuit &: terra perle in Theo 
doti fundo inuentafmyrnae:quaueteres ad nauium pidurasutebantur.Nuc omnis ex pIubo& aceto 
fit:ut diximus.Vfta calu reperta in incedio pyrse cacrufla in orcis cremata.Hac prius ufus eft Nicias fu/" 
pradidlus.Uptima nuc afiatica habetur:qu£c 8C purpurea appellatur . Praecium eius in libras at ris.v.Fit 
6i rom^ cremato file marmorofo & reftindo aceto*Sine uua non fiunt umbrxej^rctria terrae fua* ha^" 
bet nomciHac Nicomachus di panhafius ufi Refrigerat emollitq!.Explet uulnera fi coquatur. Ad fic-' 
canda praecipue utilis:8i capitis dolonbus:5i ad deprehendenda pura,Subefle enim ea intelligitunfi ex 
aqua illita non arefcattSandaracam 3i ochram luba tradit i ffula rubri maris topazo nafci.Sed inde no 
peruehuntur ad nos,Sandataca quo modo fierendiximus.Fit adulterina 8i caeruPa i' fornace coda. Co 
4os efle debet flameus. Precium i libras afles quini.Haec fi torreatur:atqua parte rubrica ammixta lan/ 
dycem facit*Quanq animadueno Virgilium exiftimafle hserba id efleiillo uetfu. 

Sponte fua fandix pafcentes ueftiet agnos. 

Precium in libras dimidium eius quod fandaracae.Necfunt aliicolores maioris ponderis.Interfadlici 
os eft 8C fyricumiquo minium fublini diximus.Fit autem finopide 8i fandyce mixtis.Atramctu quo(j 
inter fafticios crit:qq eP di terra geminx originiStAut falfuginis modo emanat:aut terra ipa fulphurei 
coloris ad hocprobatur.Inuenti funt pidores qui e Tepulchris carbones infedtos effoderent.Sed impor 
tuna hxc omnia acnouitia. Fit enim di fuligine pluribus modistrefina uel pice exuftis.Pioptei; quod 
officinas etiam aedificauere:fumum eum no emittentes» Laudariflimum eode modo fit e tredis. AduP 
teratur fornacium balnearumgp fuligine:quoad uolumina feribenda utuntur.Sunt qui uini fecem 

ficcatam excoquantiaffirraant^ fi ex bono uino fex fuerinindici fpeciem id atramentu praebere Poly/ 
gnotus di Mycon celeberrimi puPura achenis e uinaceis fecere:tryginon appellant. Apelles comentus c 
ex ebore combufto facereiquod elephantium uocant. Apportaf di indicia ex india: inexploratae adhuc 
inuentionis mihi.Fit etiam apud ifedfores ex flore nigroiqui adhaerefeit^reis cortinis.Fit di e raedis li> 
gno combufto tritinj i mortario carbonibus.Mira in hoc repiarum naturaifed ex iis non fii.Omne at 
atrametum fole perficitur,Librarium &tedi:orium glutino ammixto»Quod autem aceto liquefadlum 
efteaegre eluitur. E reliquis coloribus quos a dominis dari diximus propter magnitudinem praecii an' 
te omnes di purpurifTum e creta argentaria cum purpuris pariter tinguitur: bibitque eum colorem ce 
lehus lanis.Praecipuum eft primum deruenti aheno rudibus medicamentis inebriatum.Proximu ege 
fto eo addita creta in iusidem.Et quotiens id fadlumeftileuatuf bonitas pro numero dilutiore fame. 
Quare puteolanum potius laudaf q tyrium aut getulicum uel laconicum :unde preciofiflimae purpu/' 
rae:Caufa eft q>hyfgino maxime inficiturirubia^ cogitur fbrberc.Viliflimu a canufio.Praccium huic a 
fingulis denariis in libras ad.xxx. Pingentes fandyce fublita mox ouo inducentes puipui ifllim fulgo;? 
rem minii faciunt. Si purpuram facere malunt: caeruleum rublinunt;mcx purpurilTum ex ouoin/ 
ducunt. Ab hoc maxima audforitas indicc.Ex india uenit arundinum fpumac adhacrefcctc limo cum 
teritur nigrum. Ad in diluendo mixturam purpurae caerulei^ mirabile reddit. Alterum genus eius eft 
in purpurariis officinis innatas cortinis di eft purpurae fpuma.Qui adulterat uero indicum tingut fter' 
cora colubina aut cretam felinufiam uel anulariam uitro inficiut; jibatur carbone. Reddit enim quod 
fincerum eft flammam excellentis purpurae:& dum fumat odorem maris olet.Ob id quidam e fcopu' 
Iis id colligi putant.Praecium indico denarii«xx«in libras.ln medicina fdicum tumores di impetus fedat 
Siccat oris ulcera, Armenia mittit quod eius nomine appellatur,Lapis eft hic quo^ cryfocolls modo i 
fedfus.Optimum^ eft quod maxime uiride eft:comunicato colore cu caeruleo.SoIebant librae eius tti' 
cenis num mis taxari.Inuenta per hifpanias harena eft fimilem cura recipiens.ltaqi ad denarios fenos ui 
litans rediit.Diftat a cxruleo candore modicorqui teneriorem huc efficit colore.Vfum i medicina ad pi 
os tantu alendos.habet: maxime^ in palpebris, Sut etianum nouitii duo colores e uilifllmis uirideqd 
appianum uocatur:& quod chrylocollam luteam mentitur.Ceu pa§£ multa fint mendacia eius.Fit ex 
creta uiridi aeftimatu fettertiis in libras,Anulare qd* uocant candidii eft:quc muliebres pidurae illumi' 
nanf.Fit di ipfum ex creta ammixtis uitreis gemmis ex uulgi anulis:unde & anulare diaum. 

Qui colores udo non inducantur:& quibus coloribus antiqui pinxerunt:&l qua' 
do primum gladiatorum pugnae propofitae funt. CA, VII. 

X omnibus coloribus cretulam amaretudo^ illini recufant purpurilTum idicum carruleum 
e melinum auripigmentum appianum. Caeru fla caerae tingiltur iifdem coloribus ad eas pidu 

ras quae inuruntur alieno parietibus genere:fed clafTibus familiari.Iam uero di onerariis naui 
' busrquoniam di pericula expingimusme quis miretur di rogos pingi.luuatqi pugnaturos ad mortem 
aut certe caedem ipetiofe uehi.Qua contemplatioe tot colorum tanta uarietate fubit antiquitatem mi 
rari.Quattuor coloribus folis immortalia opera illa fecererex albis melino:ex filaceis attkoiex rubris fi 
nopide pontica:ex nigris atramento. Apelles Echion Melanthius Nicomacus clarifTimi pidores: cum 
rabulae eorum fingulae oppidorum uenirent opibus,Nunc di purpuris in parietes migratibus di india 
conferente fluminum fuorum limum di draconum;6^ elephantorum faniem nulla nobilis pidurae^, 
Omnia ergo meliora tuc fuere;cum minor copia«lta eft quonia(ut fupra diximus^re^ non animi peiis 




UBER 

cxGubatur«EtnoRf*aetatis infaniaexpiflura non omitrarta .Nero princeps lufleratcoloneum epingi 
c.xx.pedum in linteo incognitum ad hoc tempus.Ea piftura cum ^radla eflet in lamianis hortisra^ 
cenfa fulmine cum optima hortorum parte conflagrauit,Libertus eius cum daturus eflh Antii mu> 
nus gladiatorium publicas porticus occupauit pidlura ut conftat:gladiatorum miniRrorumg? omnia 
ueris imaginibus redditis*Hic multis iam feculis fummus animus in pidura.Pingi autem gladiatoria 
tnuneratratgi in publico exponi coepta a.GTerentio Lucano.Ifop auo fuo a quo adoptatus merat.xxx» 
paria in foro triduum dedit.TabuIa^ pidam in nemore Dianx pofuir, 

. De aetate pidurae operum SC artificum indicatura nobilitates.ccc.v. CA. Vllf» 
Vnc celebres in ea arte q maxima breuitate percurramme^ enim iRituti operis eft talis exe^' 
n cutio.ltaque & quofdam uelut in trafeurfu 8C in aliorum mentione obiter nominaffe fatis 

erit:exceptis operum clariratibus:quae & ipfa conuenietattingirfiue extant:fiue itercidere»N5 
conRatfibiinhacpartegrsecorumdiligentiaqmultaspoftolympiadas celebrando pidloresq Ratua'' 
riosaudl:ores.Primumqueolympiadenonagefima:cum&Phidiamipfuminitio pidorem fiiilTe trax 
datur:clipcumqi athenis ab eo pidlum Praeterea in confeflb fit odlogefimatertia fuiiTe . Paneum fratre 
eius:qui clipeum intus pinxit aegide Mineruae:qua fecerat Colotes Phidiae difcipulus:8i in faciendo Io 
ue olympio adiutor.Quid i* q> in confeflb perinde eft Bularchi pieftoris rabula :in qua erat magnetum 
proeliumta Candaule regelydiac heraclidape nouiflimo:qui 8i Myrfilus uocitatus eftirepenfam aurpj^ 
Tanta iam dignatio pidlurae eratdd circa aetatem Romuli acciderit necefle eft:duo,n.deuicefima olyni 
piade interiit.Candaulesraut ut quidam tradunt eodem annoiquo Romulus nifi fallonmanifefta lam 
tum claritate artis adeo abfolutiore«Quod fi praecipif rnecefle eft fimul appareat multo uetuftiora prin 
cipia eiTeieofq! qui monochromata pmxerunttquorum aetas non tradif. Aliquado ergo ante fuifle Hy 
giemonem Monochromadamtoui primus in piiRura marem foeminam^ difcreuerit.Eumaru athe/ 
niefem figuras om nes imitari aufum.Qui^ inuera eius excoluerit Cimone Cleoneu.Hic Catagrapha 
inuenit:hoc eft obliquas imagines 6i uarie formare uultus refpicientes fufpicientcfue : 8C defpicientes: 
Articulis et mebra diftinxir. Venas protulitrpraeter^ in uefte rugas:& finus inucnit.Panaeum quidem 
frater Phidiae et proelium athenienfium aduerfus perfas apud marathonem fadium pinxit.Adeo ia co/ 
Iorum ufus increbrueratradeo ars perfeda erattut in eo proelio iconicos duces pinxifle tradatur athenie 
fium MilciademtCallinaachum Cynegyrum Barbarorum Darium Thyflaphernem. 

Primum pidIurjecertamemSC qui primi pcnicilio pinxerunt. CA. iXi, 

Vinimmocertamen pidlurae etiam florente eo inttitutum eftcorinthiac delphis.Primufqut 
q omnium cerrauit cum Timagora chalcidenfeifupatuf^ eft ab co Pythisrquod & ipfius Tima 

gorae certamine uctufto apparetrchronicorum errore no dubio.Alii quoqp poft hos clari fue/ 
re nonagefima olympiade:ficut Polignotus Thafiusiqui primus mulieres lucida uefte pinxitreapita ea 
rum miris uerficoloribus operuit plurimuqi pidur® primus contulit:Siquidem inftituit os adaperire 
dentes oftendereiuultu ab antiquo rigore uariarc.Huius eft tabula in porticu Popeiiiquae ante curiam 
eius fucrat.In qua dubitatur afccndentem cum clypeo pinxeririan defcedentem.Hic delphis tedem pin 
xir.Hic & athenis porticum qu^ poetile uocaf giatuitorcum parte eius Mycon mercede pingeret.Vn/ 
de maior huic audoritas.Siquidem arophiSyoncs:quod eft publicu graeciae conciliumihoipitia ei gra 
tuita decreuere.Fuit alius Myconrqui minoris cognomine diftinguitur:cuius filia Timarete 3C ipfa pin 
xir.Nonagefima autem Olympiade fuere Aglaophon Cephifodorus PhrylusEuenor pater Parrhafii 
6i prreceptor.Maximi puftoriside quo fuis annis dicemus.Omnes hi iam illuftres non tamc in quibus 
haerere expofitio debeat feftinans ad lumina artisrin quibus primus refulfit .Apollodorus athenienfis 
nonacefimaterria olympiade.Hicprimus fepties exprimere inftituirrprimufg! gloriam penicillo iure 
conruiir.Eius eft facerdos adorans:& Aiax fulmine incenfus quipergarai fpeftatur hodie.Ne^ ante eu 
rabula ullius oftenditurrquae teneat oculos. Ab hoc artis fores apertas ZeaCis heracleotcs intrauit oly/ 
piadis nonacefimaequintae anno quartoiaudenteqp iam aliquid penicillu (de hoc enim adhuc loqmur) 
ad magnam gloriam perduxit.AquibufdafalfoinodtocefimanonaolympiadepofitusicumfuilIene'' 
ceflecu Demophilum hymereum:& Nefeam thafium.Quoniam utrius eorum difcipulus fueririam 
bigitur.In eum Apollodorus fupradidius uerfus fecit:Artem ipfis ablata Zeufin ferre fecu.Opes quo^ 
tantas acquifiuitiut in oftentatione caru olympix aureis litteris I palliorum tefleris intextum ncmeii 
fuum oftentaret.Poftea donare opera fua iftituit:g> ea nullo fatis digno j^iopofle diceret:ficuti Alcnie/ 
nam agrigentinisipana Archelao.Fecit & penolopemiin qua amores pinxiffc uidctur:&: Athleta, Adeo 
cp fibi in iTlo placuirtut uerfum fubfcribcret celebrem ex eo inuifuge alique facilius q imitatupi • Magni 
ficus eft lupiper cius in throno aftantibus diis. Et Hercules infans dracones ftrangulans Alcmena ma 
tre coram pauentc:6Camphitryone,DcprchMitur tamc Zeufis grandior in capitibus articulif^ : alio' 
quin tantus diligentiatut agrigentinis facfturus tabulamtquam in templo lunonis liciniat publice dica' 
renr infpexerit uirgines copi nudas;8C qui^ elcgerittut qd i qua^ laudatiflimu eettpiiftura reddcret.pi' 
xit dC monochromata ex albotaeqles eius & xmuli fuere Timathes:androcydes;Eup6pus parrhafius» 
De auibus per pidluram deceptis:& quid difficillimum in pitftura» CA. X. 

Efcendifle hic cu Zeufide in certamen tradif.Et cu ille detuliflet uuas pidtas tanto fucceflu ut 
d in (cenam aues aduolarcnttipfe detulifle linteum pitftum tradif :ita ueritate reprefentata : ut 

Zeufis alitii iudicio tumeas flagitaret tandem remoto linteo oftedi pidhiram : at$ intellego 



TRIGESIMVSQVINTVS 

errore concederer palmam ingenuo pudore:quonia ipfe aues fefellffletiparrhafius aut fe artifice. Fertur 
& poftea Zeufis pinxiflepue^ uuas ferenrem;ad quas cum aduolarentauesteadem ingenuitate procef 
fit irarus:operi: 8 C dixitruuas melius pinxi q puerum.Na dC fi hocconfumalTem:aues timere debuerant. 
Fecit 8C figlina opera:qu 3 c fola in ambracia relicta funticu inde mufas Fuluius nobilior romam traffer/' 
ret.Zeufidis manu roma: Helena eft in Philippi porticibus.Et in cocordis delubro Marfyas religatus. 
Parrhafius ephefi natus: 6 i ipfe multa conftituit.Primus fymmetriam pidturae dedit.Primus argutias 
uultus:elegantia capilliruenufiatem oris confeflioneartificu in lineis extremis palma adeptus.HaEC eft i 
pidlura ium ma fubnlitas,Corpora.n.pingere 8C media rerum:eft quidem magni operis:fed i quo mul 
ci gloriam tulerint.Extrema corpo^ facere:& dcfincntis pidurac modu includere:rarum in fucceffu ar 
tis inuenitur.Ambire.n.debct fe extremitas ipfa: 6 C fic definere:ut promittat alia pofferoftendatg! etiam 
quae occultat, Hanc ei gloriam concefTere Antigonus 6C Xenocrates:qui depidluris fcripferepraedican* 
tes quo <5 non folii cofitentes, Alia multa Graphidis ueftigia extant in tabulis ac mebranistex qbus pro 
ficere dicuntu r artifices.Minor tame uidef fibi coperatus in mediis corporibus exprimendis.Pinxit 8C 
datmonem atheniefium argumento quo^ ingeniofo.Volebat naqt uanum:iracudu:iniuftu:inc 6 ftan' 
cc.Eundem uero exorabilemiclemente : mifencordc:exceirum:gloriofum:humilem;ferocc:fugace^; 
& oia pariter oftendere.Idem pinxit Thefea qui romx in capitolio fuit.Et Nauarchia thoracatu.Et i 
una tabula quae eft thodii:Meleagrum:Hercule:Perfea.Haccibi ter fulmine ambufta : ne^ oblitterata 
hoc ipfo miraculum auget.Pinxit 8C Archigallum:qua pidlura amauit Tiberius priceps:atqp ut audior 
eft Detius eculeo.lx.feftertiis atftimatam cubiculo fuo inclufir.Pinxit di Crcflam nutricem anfanteqp in 
manibus eius»Et Philifcum 6C Libep^ patrem aftate uirtutc: di pueros duos ; in quibus fpedlatur fecu/* 
ritasSC fimplicitas tetatis.ltem facerdotemaftante puero cu acerra dCcorona.SutSC duce pidlurte eius 
nobililiima: hoplitides. Alter in certamine ita decurtensiut fudare uideatur. Alter arma depones ut an-' 
helare fentiatur.Laudatur di Aeneas Caftor^ ac pollux in eade tabula.ltem Thelephus Achilles: Aga' 
menon:Vlyxes foecundus artifex.Sedquo nemo infolentius di arrogantius fit ufus gloria artis.Nam 
cognomina ufurpauit abrodietu fe appellandoialiif^ uerbis principem artis di ea ab fe confumata.Sup 
ofa Apollinis fe radice ortum:& Hercule quem lyndi fecerat talem a fe pidlum:qualem fcepe in quiete 
uidiflet.Ergo magnis fufftagiis fuperatus a Timanthe eft fam i in Aiaceiarmoji quog? iudicio Herois 
nomine id le molefte ferre dicebat;^ ite^ ab indigno uidlus ellet.Pinxit di in minoribus tabellis libidi 
nes eo genere di petulantibus iocis fe reficics,Nam Timanthi uel plurimu affuit ingenii.Eius.n.eft Iphi 
genia orato^ laudibus celebrata«Qua ftate ad aras peritura cum moeftos pinxilTet oes:prcecipue patru: 
cu triftitice omnem imaginem confumpfiftet patris ipfius uultum uelauitiquem digne no poterat ofte 
dere.Sunt di alia ingenia eius exemplaria ueluti Cyclops dormies in paruula tabula, Cuius & fic magni 
tudine exprimere cupiens pinxit iuxta fatyros thyrfo pollice eius metientesrat^ in omnibus eius operi 
bus intelligitur plus femper q pingitur,Et cum ars fumma finingenium tamen ultra arte eft,Pinxit di 
heroa abfolutilTimi operis:arte ipfa complexus uires pingendi:quod opus nunc romae in templo Pacis 
eft,Euxinidas hac astate docuit Ariftidem prseclarum artificem , Eupompus Pamphilum apellis pixf 
ceptorem,Eft Eupompi uidlor certamine gymnico palmam tenens.lpfms audloritas tanta fuerit:ut di 
uiferit pidluram in genera triaiquae ante eum duo fuere helladicum di afiaticum, Afiaticum appellabat 
propter hunc qui erat fcycionius.Dimiffo helladico tria fadla funt:Ioniura:fycionium:atticum,Paphili 
pidlura eft cognatio di proelium ad philunrem di uidloria athenienfium,Item Vlyxes in rate,lpfe mace 
do natione:fed primus in pidlura omnibus litteris eruditusiprecipuae arithmetice di geometriceifine q 
bus negabat arte perfici pofle.Docuit neminem minoris talento annis decem:quam mercedem & ap/ 
pelles di Melantius ei dedere,Et huius audloritate effedlum eft ficyone primumideinde di in tota grac^' 
cia:ut pueri ingenui ante omnia graphiceihoc eft pidluram in buxo docerentunreciperetur^ ars ea in 
primum gradum liberalium.Semper quidem honos ei fuinut ingenii eam exercerennmox ut honefti 
perpetuo interdidlo:ne feruitia docerentur.ldeo negi in hac ne^in toreutice ullius qui feruierit opera 
celebrantur,Clari etiam centefimafeptima olympiade extitere.Echion di Therimachus,Echionis funt 
nobiles pidlura Liber patenitem tragoedia di comedia.Sem iram is cx ancilla adipifcens regnum : anus 
lampadas pr£cferens:& noua nupta uerecundia notabilis.Verum di omnes prius genitos futurof^ po 
Itea fupcrauit appelles coufgp olympiade cente(ima«xii,in pidlura prouedlus:ut plura folus prope q cac^ 
teri omnes contulentiuoluminibus editis quae dodlrinam eam continent, Praecipua eius in arte uenu-' 
ftas fuiticum eadem aetate maximi pidores eflentiquorum opera cum ammirareturicollaudatis cm/ 
nibus:deeffe iis unam illam uenerem dicebat:quam graeci charita uocant.Caetera omnia cotigifle.Scd 
hac foli libi neminem parem»Et aliam gloriam ufurpauincum Prothogenis opus immenfi laboris ac 
curae fupra modum anxie miraretur.Dixit enim omnia fibfcum illo paria efferaut illi meliora:fed uno 
fe prceftareiQ) manum ille de tabula nefeiret tollereimemorabili praeceptornocere faepe nimiam dilige^ 
tiam,Fuitautem no minoris fimplicitatisqartis.Nam cedebat Amphioni de difpofitione:&: Afclepio 
doro de menfurisihoce quanto quid a quo diftare deberet , Scitum eft inter Prothogenem di eum qd 
accidir,Ilie rhodi uiuebat,Quo cum Apelles annauigaftetiauidus cognofeendi opera eius fama tatuin 
fibicognithcotinuo officinam petit.Aberatipfe:fedtabulam magnae amplitudinis in machina aptata 
pidlurae anus una cuftodicbat.Hxc Prothogene fortis elTe refpoditiinterrogauit^ a quo quxfitu dice 
£ec«Ab hoc inquit Appelles accepto 31 peniculo linea ex colore duxit fum«e tenuitatis p cabulatReuecfo 






LIBEft. 

othogetif qua? gefta efaht atius mdfcauir»Ferunt artificem protinus conteplatum fubtiTitatPm dixiV 
e, Apellem uenifle. Non enim cadere in alium tam abfolutum opus.lpfum tunc alio coolre tenuiore 
ineam in ipfa illa duxifletpraecepifle^ abeuntem fi rediflet illcioflederet ; adiiceret^ huc t fie que quae 
reref.at^ ita euenir. Rcuertitur enim Apeiles:fed uinci erubefcens:tertio colore lineas fecuit : nullum 
relinquens amplius fubtilitati locuiat Prothogenes uidlum fe cofeflus in portu deuolauitihofpiie quae 
rens.Placuit fic ea tabula porteris traditoium qdem :fed artificu peipue miraculo.Confumpram ea con-* 
ftat priore incedio domus Caefaris in palariCtAuideantea nobis fpcdlatam fpatiofioreamplitudinemi'' 
hil aliud corinetem q lineas uifum effugientes • Inter atgregia multorum^opeia inani fimilem eoipfo 
allicientem omnig? opere nobiliore: appelli fuitalioquin perpetua confuetudo nunq tam occupatam 
diem agendirut non lineam ducedo exerceret artetquod ab eo in prouerbiu uenit. Idem perfecta opera 
proponebat in pergula tranfeiltibustat^ port ipfam tabulam latens:uiria quae notarentur aufcultabat: 
uulgum diligentiorem iudicem q fe prjeferens.Ferunt^ a futore reprehenfum g. in crepidis una intus 
pauciores feciffet anfas » Eodem po flero die fuperbse emendationem prirtinse am monitionis cauil lanr 
te circa crus indignatu profpexiueidenuntiantem ne fupra crepidam futor iudicaret:quod 6C ipfum in 
prouerbiu uenit.Fuit enf & comitas illi propter quam & gratior Alexandro magno eratrfrequenter in 
officinam uentitanti.Vnde ut iam dixim»is:ab alio pingi fe uetuit inueteraro ediSo.Sed SC in officina t' 
perite multa diflerenti filetium comiter fuadebanridcri eum dicens a pueris qui colores tererent. Tatu 
aufrtoritatis & iuris erat ei in regcalioquin iracundii.Quaq Alexander 6i honore clariffimo pbuit exe-e 
plo.Na^ cum diledae fibi ex pallaciis luis prxeipue nomine Ompafpcn nudam pingi ob ammiratio/' 
nem formae ab Apelle iurtllfeneum^ cum pari captum amore fenfiflhidono dedit eam « Magnus ani> 
mo maior fperio Ibiinec minor hoc fado q uidoria aliqua.Quippe fe uicitinec thorum tatu fuum : fed 
etia affedum donauit artifici : ne diledx quidem refpedu motus ut quae modo regis fuiflet modo pi> 
doris effer.Sunt qui V-^enerem anaclypomenen illo pidam exemplati purantiapelTes & in temulis be/^ 
nignus Prothogeni dignationem primus rhodi conrtituir*Sordebar ille fuis:ut pleruq? domertica,Per/ 
cotanti^ quanti licitaretur opera effedatparuum nefeio quid dixerar,at ille quinquagenis talentis popo 
feinfama^ difperfit fe emere:ut pro fuis uenderet , Ea res concitauit rhodios ad intelligendu artificem 
nec nifi augentibus precium ceflit.lmaginu ille fimilirudines adeo indifcrete pinxinut incredibile didu 
appion grammaticus feriptum reliqueritiquedara ex faciehominum ad diuinantd quos Metopofeo/^ 
pos uocant ex iis dixirte aut futurae mortis annos aut prxterirse.Non fuerat ei gratia in comitatu alexa^ 
dri cu Ptolomteo: quo regnante alexandi ia ui tempertatis expulfus fubornato fraude armulorum Pia*" 
no regio inuitatus ad regis coenam uenit.lndignanrfqi PfoIomxo:8c uocatores fuos ortendenti ut dicc 
rer a quo eo^ inuitatus effet:arepto carbone extindo e foculoiimagine in pariete deliniauir ragnofeente 
uultum Plani Rege ex inchoato protinus.pinxir antigoni regis imaginem altero lumie orba primus 
excogitata ratione uitia condendi:obIiquam na^ fecinut quod corpori deerat pidurce potius deefle ui 
deretur.Laniumgj ea in parte a facie ortendit:quam totam poterat ortendere.Sunt inter opera eius ex/' 
pirantium imagmes.Quae aut nobiliflima fint:non ert facile didu.Venerem exeunte e mari diuus Au' 
gurtus dicauit i delubro patris Csfaris: quae anadyomenae uocatunuerfibus gr^cis tali opere du lauda 
tur uidar: fed illurtratar.Huius enim iferioi e parte corruptam q reficerenno poterat inucniri.Veru ipa 
iniuria ceflit fao Dorothei manu: Apelles inchoauerat aliam Venerem coiis:ruper3turus etia fua illam 
priorem.lnuidit mors perada parte:nec qui fuccederet operi ad praeferipta liniamenta inucnrus crt.pin 
xit Si Alexandrum magnu fulmen tenente in replo ephefiae Dianae.xx.talentis auri.Digyti eminere ui/ 
dentur:6C fulme extra tabula efle,Sed legeres memincrint:omnia ea cortare quattuor coloribus,lmma 
na: tabulae precium accepit aureos menfura non numero*Pinxit6CMegabi2i facerdotis Dianae cphe/ 
fia: popam.Cliducum equo ad bellum fertinantem:& ei galeam pofcenti armigerum porrigetem*Ale/ 
xandru B£ Philippum quoties pinxerit enumerare fupuacuum eft.Miranf eius abronem famii.Et Me/ 
nandrum regem caiiae rhodii.Item anceu.Alexandriae Gorgofthenem tenente Tragoedu.Romx Ca/ 
llorem Si Pollucem cu uidoria Si Alexadro magno.ltem belli imagine reflridis a tergo manibus Alc 
xandro in curru tnuphante.Quas utraf^ tabulas diuus Augurtus in fori fui partibus celeberrimis dP 
cauerat fimplicitate moderata,Diuus Claudius pluribus exiflimauit « In utrif^ excifa facie Alexandri 
diui Augurti imaginem fubdere.Eiufdcm arbitrantur manu efle Si in antonia; templo Hercule auer/ 
fum:ut quod ert difficillirhii facie eius ortendat uerius pidura qua promittat.Pinxir Si Heroa nudum: 
ad quam pidura natura eu prouocauir.Ert Si equus eius fine fine pidus in certamine quod iudicium 
ad mutas quadrupedes prouocauitab hominibus.Na^ ambitu semulos pra:ualcrefentiens fingulop^ 
piduras indudis equis ortendit:apellis tantum equo adhinniuere:id^ poftea femp illius experimenta 
artis ortentatur.Fecit Si Neoptolemum ex equo aduerfus pei f'as:archelaum cum uxore Si filia:antigo 
num thoracatum cu equo incedentem. Peritiores artis praeferunt orbus eius operibus eundem regem 
fedentem in equo.Dianam facrificatium uirginum choro mixtam:quibus uiciffe Homtri uerfus uide 
tur idipfum fcribenris.Pinxit Si quae pingi non poffunt tonitrua:fuIgetra:fulgur3^:bronten:aftrapen: 
ceraunobolon appellant. Inueta eius & caeteris cius profuere in artc.Vnum imitari nemo potuitiquod 
abfoluta opera atramento illinebat ita tenui:ut idipfum repercuflb claritates oculo^e excitaret: cuflodi 
rer^ a puluere Si fordibus ad manti inrueti demii apparerer.Sed Si tii rone magna:ne colorem claritas 
oculo^ aciem offenderet ueluti p lapide fpecularem intudibus e loginquo.£c eaderes nimis floribus 



TRIGESIMVSQVINTVS 

coloribus auUcriratem occulte darcr:a:qualis eius fuir Ariftidcs Thebanus. Is omniu primus animum 
pinxit & fenfus, omnes expreflitrquos uocant grasci ethe.Item perturbatioes:durior paulo in coloribus» 
Huius piiSuratoppido capto ad matris morientis ex uulnere mammam adrepens infans. Intelligitur^ 
fentirc mater:& timere ne e mortuo ladle fanguinem infans lambat.Quam tabula Alexander magnus 
tranftulerat pellam in patriam fuam.Idem pinxerat proelium cum perfis centum hoies ea tabqla com/ 
plexus padfuf^ in fingulos mnas denas a tyranno e latenftum Mnafonc*Pinxit 8i currentes quadrigas» 
Et fupplicantem pene cum uoce.Et uenatores cum captura.Et Leontionem pidorem.Etanapauome/ 
non proprer fratris amorem morientem.ltem Uberum patrem 8i ariadne fpedatos romac in sede. Ge 
teris T ragoedum 8i puerum apo!lmis*Cuius tabulae gratia interiit pidforis infcitia : cui tergendam eam 
•mandauerat.MJunius prator fub die ludop^ appolIinarium^Speda eft & in aede Fidei in capitolio ima 
go fenis cum lyra puerum docentis, Pinxit 6C aegrum fine fine laudatum.Qua in arte tantum ualuit: ut 
Attalus rex unam tabulam eius centum talentis emifle tradatur.Simul ut didum e &: Prothogenes flo 
ruit patria ei cannus gentis rhodiis fubiedlae 4 Suma eius paupertas initio artif^ fumma intentio:& ideo 
nainor fertilitas. Quis eum edocueritmon putantconftare.Quida & naues pinxifle nf^ ad annu quin' 
quagefimum. Argumentu effeig^ cum athenis celeberrimo loco Mineruac delubro Popyleon pingeret 
ubi tecit nobilem Paralum 6i Hamoniada:quam quida nauficam uocant:adiecerit paruulas naues Ion'' 
gas in iisiquae pi^ores parerga appellant:ut appareret a qbus initiis ad arcem oftentatiois opera fua per/ 
uenifTent.Palmam habet tabularum eius Ialyfus:qui eft ufgi hodie romac dicatus in teplo Pacis: quem 
cum pingeretttraditur madidis lupinis uixmetquonia fimul fame fuftinerent di fitim ; ne fenfus nimia 
dulcedine obftrueret.Huic pidlura; quater colorem induxit contra fubfidia iniuriar & uetuftatis:ut de/ 
cedente fuperiore inferiore fuccederer.Eft in ea canis mire fa<ftus:ut que pariter cafus 8C ars pinxerit: No 
iudicabar fe exprimere in eo fpuma anhelatis cum re fiqua omni parte quod difficillimum erat: fibi ipc 
fatiffeciftet.Difplicebat autem ars ipfa:nec minui poterat:& uidebatur nimia ac longiusa ueritate difee 
dere:fpuma^ illa pingi non nafei ex ore anxio animi cruciatu cu in pidura ue^t efle non uerifimile uel/' 
lettabfterferat farpius:mutauerar^ penicillu:nullo modo fibi approbans.Poftremo iratus arti quod in' 
relligeref :fpongia impegit inuifo loco tabulreiex illa^ repofuit ablatos colores:qualiter cura optaueiat: 
fecit^ in pieftura fortuna natura.Hoc exemplo fimilis 8C Nealte fuceeflus in fpuma equi fimiliter fpon./ 
gia impadfa fecutus dicif cu pingeret popisonta retinente pane.Cu ita prothogenes mo ftrauit di fortu 
na.Propter huc lalyfura ne cremaret tabulas Demetrius tex:cu ab ea parte Ibla pollet rbodu cape:no in 
cendit:parcente^ pidiurx fugit occafio uKftoriae.Erat tuepthogenes in fuburbano hortulo fuo:hoc eft 
Demetrii caftris.Ne^ iterpellatus prceliis inchoata opera itermifit oino:fed accitus a rege iterrogatuf^ 
q fiducia extra muros argeret:refpodit:fcire fe illi cu i hodiis bellu efle no cu artibus . Difpofuit ergo rex 
in tutela eius ftationes gaudens:q> poflet manus feruare qbus ia pepcerat:6i ne faepius auocaret:ultro ad 
eu uenit hoftis.Relidtif^ uidlonje fuae uoiis inter arma & murogi idlus fperftauit artifice. Sequitur^ ta 
bula eius teporis h^c famai^el Prothogenes fub gladio pinxent.Satyrus hic eft:quc Anapauomenon 
uocat:ne qd defit teporis eius fecurirati tibias tenens, Fecit di Cydippen Triptolemii : Cylifeum tragoe^ 
diaru feriptore mediante di Athleta:6i Antigonil regem:&: imagine matris Ariftorelis philofophi : qui 
ei etia fuadebat:ut Alexadri magni opera pingeret:pp aeternitatem rept.Impetus animi & libido in haec 
quaedam artis eu potius tulere:Nouiflime pinxit Alexadrum ac pana.Fecit di figna ex aere : ut diximus, 
Eade xrate Afclepiodorus fuit:que in fymmetria mirabatur Apelles.Hui Mnafon tyranus pro«xii,diis 
dedit in fingulos mnas tricenas.lde^ Theomnefto in fingulos heroas mnas centenas • His annumerari 
debet.NichomachusAriftodemifilius:acdifcipulus,PinxithicraptumProferpina:.Quae tabula fuit in 
capitolio in Minerute delubro fupra tedrcula iuuetutis,Et in eode capitolio alia qua Plancus imperator 
pofucrat ui(ftoria quadriga in fublime rapies, Hic primus Viyxi addidit pileum.Pinxit6(: Apollinem dC 
Diana:Deugp matre in leone fedente,Et ite nobiles uaccas arreptatibus fatyris.Scyllam^ quae nunc eft 
romae in teplo pacis.Ncc fuit alius in ea arte uelocior,Tradunt naqp condutftu eum ab ariftrato ficyonio 
rum tyranno ad pingendu:quod is faciebat Teleftipoetx monumentu:praefinito die intra que pagere/ 
cur:nec multo ante ueniflc:accenfo in poenam tyrano:paucif^ diebus abfoluifle celeritate di arte mira, 
• DiTcipulos habuit ariftide fratre di ariftoclc filiu di Philoxenom eretriu,Cuius tabula nullis poftfereda 
Caflandro regi pidaicontinuit Alexandri proeliu cu Dario,lK pinxit di lafciuiam:in qua tres Sileni coy 
mefant .Hic celeritate pceptoris fecutusibreuiores etianum qfdam pidurae uias di copendiarias iuenit: 
annumeraf his di Nicophanes elegans & concinus:ita ut uetufta opera pingerer pp reternitate reru ira/ 
peruofi animi:& cui pauci coparetur.Coturnus ei di grauitas artis.Multu a Zeuiide & apellc abeft apeP 
iis difcipulus Perfeus:ad que de hac arte fcripfit:qui huius fuit aetatis,Ariftidis thebani difcipuli fuerunt 
8i filii Niceros di Anftippus:cuius e Satyrus cum Scypho coronatus.Difcipuli eius fuerut anterides di 
Euphranor:de quibus mox dicemus,Na$ fubtexi par eft:minoris pidturx celebres i penicillo e quibus 
fuit Pyreicus:arte paucis poftferendus.Propofito nefeio an deftruxerit fe:quonia humilia quidem fecu/ 
tus humilitatis tame fumma adeptus eft gloriam .Tonftrinas futrinaf^ pinxit di afellos di obfonia ac li 
iniliauab hoc cognominatus Rhyparograuos,In iis cofummatae uoluptatis , Quippe ese pluris uenierc 
q maxitn e multoru.E diuerfo mediana ut inquit Varro:omnia operiebat Serapionis tabula fub ueteri 
bus.Hic fcoenas optime pinxit:fed hominem pingere non potuit,C6tra Dionyfius nihil aliud q homi ' 
nes pinxit:ob hoc Antheopographus cognominatus:parua di Calicles feciUte caleces com icis tabellis. 



LIBER 

Vfra^ .inthiphilus.Nam 8C Hefionam nobilem pinxit:& Alexandru ac Philippum cum Mincruat qui 
funr in fcola in Odiauiae potricibus 5i philippi«Liberu parre»Alexandrum pueru.HippoIitu tauro cmiP 
fo expauefcentc in popeia uero Odmum 8i Europen.Ide^ iocofo noie dC gryllum ridiculi habitus piti 
xit.Vnde hoc genus pidiurx gryllus uocaf . Ipfe in aegypto narus didicit a Ctefidemo«Decet no fileri di 
ardeatis tepli pidore pfertim ciuitare donatujbi 8i carmine qd ell in ipfa pidlura his uerfibus« 

Dignis digna loco picturis condecorauir, 

Reginx lunonis fupremae coniugis templum. 

Marcus ludius elotas xtolia oriundus: 

Quem nunc fiCpoftfemper artem hanc ardea laudat. 

Ea funr fcripta antiquis litteris latinis.Non fraudando Ludio 8C diui Augulli aetatetqui primus infli/ 
tuit amoeniffima parietii pidtura uillas:& porticus:ac topiaria opera:locos:ncmora:colles:pifcinas euri/ 
pos:amnes:littora:quaIia quis optaret:uadas ibi obambulantia fpecie:aut nauigantiutterra^ uiilas ad^ 
euntip afellis aut uehiculis,Iam pifcantesraucupantef^taut uenates:aut etia Uindemiantes . Sunt in eius 
exemplaribus nobiles plauftri acceflu uillatrfub coHiu fponfione mulieres labentes trepidae® ferunf plu 
rimx.Praeterea faciles argutix:faceqflimi fales.Ide^ fubdialibus maritimas urbes pingere iftituit blan 
difli mo afpedtu minimo^ impendio.Sed nulla gloria artificii eft:nifi eope qui tabulas pinxere eo^ ue/ 
nerabilior apparet antiqtas.Non.n.parietos excolebat dominis tantu : nec domos uno in loco maluras: 
quae ex incendiis rapi non poflet.Cafula Prothegenes contentus erat in hortulo fuo,Nulla in Apellis re/ 
dtoriis pidtura erar.Nodum libebat parietes totos pingere.Ois eope ars urbibus excubabat : pidtorqi res 
comunis terraje erat.Fuit 8C Arellius romae celebris pauloante diuii Auguftu:nifi flagitio infigni corru 
piflet arte femp alicuius amore foeminac flagrans:8C ob id eas pingenstfed diledapi imagine : ita^ in pP 
diura eius fcorta numerabanf.Fuit 8i nup grauis ac feuerustideq? floribus humilis rei pidior Amulius 
Huius erat Minerua fpedante afpedtans quacungi afpiceref,Paucis diei horis pingebatiid quo^ cu gra/ 
uitatergj femp togatus qq in machinis.Carcer cius artis domus aurea fuit:&: ideo non extant exepla alia 
naagnopere.Pofl: eum fuere i au(Jlorirate Cornelius pinus 6C Adtius prifcus:q Honoris & Virtutis aedes 
imperatori Vefpafiano Augufto reftituenti pinxcrunr.Sed prifcus antiquis limilior. 

De auium catu copefcendo:&: qui encaufto 6C penicillo primus Iacunaria:& came/ 
ras pinxerit:fparfimg?pcia mirabilia pidtura^i. CA. X. 

On efl omittenda in pidurac mentione celebris circa Lepidum fabula.Siquidem in triuuiratu 
n quoda loco dedudius a magiftratibus i numerofum hofpitiutminacitcr cum lis poflero dic ex 

poflulauit:fomnum adeptum fibi uolucrum c5centu, At illi draconem in logiiTima membra 
na depidlu circudedere loco.Eoqi terrore aues tunc filuifle narrantur:& poflea cognitu eft ita pofle co/ 
pcrci.Caeris pingere ac pidlura inurere quis primus excogitaucrit:non conflat.Quidam Ariftidis inuen 
tum putanttpoftea confumata a Praxitele.Sed aliquando uctuftioreiencaufticse piflur® exrttere:ut Po' 
lygnoti 8i Nicanoris 8i Marefilai pariorum.Lyfippus quo^ eginae pidturae fuac infcripfit Eneteniquod 
profedlo non feciiTetrnifi encauflica inucnta.Pamphilus quo^ Apellis pceptor no pinxifle tantu encau/ 
fticarfed etiam docuiile traditur Paufiam ficyonium primu i hoc genere nobilem Brietis filius hic fuit: 
ciufdem^ primo difcipulus.Pinxir & ipfe penicillo parietes thebis cii rcficerend quondam a Polygnoto 
pidli:multumqp comparatione fuperatus cxiftimabafiquonia non fuo genere cerrafTer. Ide & lacunaria 
primus pingere inftituit.Nec cameras ante eu taliter adornari mos ftiit paruas pingebat tabellas maxi> 
meij pueros.Hoc aemuli eu interpretabanf facerc:quonia tarda pidlurac ratio ellet illa, Quaobrem da/ 
turus celeritatis fama:abfoluit uno die tabellamtquae uocata eft hemerofios puero pidlo. Amauit in iu/ 
iienta Glyceram municipe fuam inuentrice coronaru certando^ imitationeeius ad numerofiffimam 
florum uarietatem perduxit arte illam :pofl:remo pinxit illam fedetem cum corona . Qux nobiliflima 
tabula appellata eft ftcphanoplocosiab aliis ftephanopolistquoniam Glycera coronas uendirando fub/i 
ftinuerat paupertatem. Huius tabulx exemplariquod apographon uocanr.L.LucuIlus duobus taletis 
cm it athenisipauxias aut fecit & grandes tabulastficutfpedatam in Pompeii porticibus boumimmox 
latione.Eam enim pidluram primus inuenit:qua poftea imitati funt multitaequauitautem nemo. An/ 
te omnia cum longitudine bouis oftendere uellenaduerfum ed pinxit : no tranfuerfum: Vnde di abun/ 1 
de intelligitur amplitudo,Dein cu omnes quae uolunt eminentia uiderircadicantia facianncolore^ co/ 
diant nigro,Hic totu boue atri coloris fecitiumbrae^ corpus ex iplo dedit.Magna prorfus arte in equo 
extantia oftendens:6i in confradlo folida omnia.Sicyone 8i hic uitam egitrdiuque fuit illa patria piiftu/ 
rae.Tabulas inde omnes ex publico propter aes alienum ciuitatis additas,Scauri aedilitas romam traftu/ 
Iit,poft eum emicuit longe ante omnes,Euphranor ifthmius olympiade fcilicet centefimaquarta. Is eft 
qui inter fidores didus eft a nobis.Fecit 8i coloflbs 8i marmora ac fcyphos fculpfit. Docilis ac laborio/ | 
Ius ante omnes:& in quocug? genere excellentis ac fibiaequalis,Hic primus uidetur 8i exprefllifle digni 
tatesinfigniaheroum:&ufurpaflefymmetriam,Sedfuitinuniuerfitatecorporumexilior:capitibusat 
ticulif^ gradior,Volumina quo^ copofuit de fvmmetria 8i coloribus.Opera eius funt:acqueftre proe/ 
Iium,xii.dii Thefeus:in quodixitreundera apueiparrhafium rofapaftum eflerfuum ucrocarne,Nobilis 
cius eft rabula ephefi:Vlyxes ftmulata uefania bouem cum equo iungens:6i Palamedes dux fafce gladift 
condens.Eodem tempore fuit 8C Cycliasicuius tabulam Argonautae talentis.c.xliiii.Hortenfius orator 
mercatus eftiei^ «edem fecit i thufculano fuo.Euphranoris autem difcipulus fuit AntidotusiHuius eft 



TRIGESIMVSQVIl^JTVS 

clypeo dimicas 8i lu<3ator:tibicem^ inter pauca Iaudatus.Ipfe diligetior ^ numerofior:5i in coloribus 
feuerus.Maxime inclaruit difcipulo Nicia athcnienfi qui diligennflime mulieres pinxit-Lumcn & um/ 
bras cuftodiuitrat^ ut eminerer e tabulis pidturx maxime curauit.Opera erus nemea adueda ex afia ro 
mam a fyllano:quam in curia diximus pofitam.lteLiber pater in aede CocordicC.Hiacynthusrque Cac-' 
far Auguftus deledlatus eo fecum dcportauit Alexandria capta,Et ob id Tiberius Caefar in templo eius 
dicauit hac rabulam Dianx.Ephefi uero eft MegalyiTi facerdotis ephefiae Dianae fepulchrum. Athenis 
necromanda Homeri. Hac uedere noluit Artaralo regi taleris.lx,potiuf^ patriae fuae donauitiabundas 
opibus.Fecit SC grandes pidturasiin qbus funt Calypfo 6C Io:SC Andromeda. Alexander quocp in Popeii 
porticibus pcellens:& Calypfo fcdes,Huicquide aferibunf quadrupedes. Profperrimae canes expreffit. 
Hic eft Niciasrde quo dicebat Praxiteles i terrogatusiqu^e maxime opera fua probaret in marmonbusf 
quibus Nicias manii admouilIet.Tantum circulirioni eius tribuebat.Non fatis difcernif alius eode no/ 
mine. At hunc eunde quida faciut olympiade centefima.xii.NicicC coroparaf aliquado praeferf athe^ 
nio Maronites Glautiois corinthi difcipulus:5C auderior colore:& in auderitare lucundionut in ipfa pi 
itura eruditio eluccat.Pinxit in templo Elufinac Philarchu. Athenis frequentia qua uocaucre polygen» 
neton.Item achille uirginis habitu ocultatu Vlyxe deprehedente. Et in una tabula qua^ maxime incla 
ruitiagafonem cu equo.Quod nifi iuueta obiiuetrnemo ei copararef .Ed 8i nome Heraclidi macedoni 
Initio naues pixit.Capto^ regepfeo athenas comigrauinubi eodem tpe erat Metrodorus pidtor.Ide^ 
philofophus magnx in utragp fcientia audtoritatis.Ita^ cum.L.Paulus deuirdo perfeo petiffet ab athe/' 
nienfibus ut q probatiflimum philofophum mitterent fibi ad erudiendos liberosntem^ piidorem ad 
triumphum excolendumtathenienies Metrodorum elegcruntrprofeffi eundem in utro^ defiderio p/ 
ftantiflimuiquod edito quo^ Paulus indicauir.Timomachus bizantinusCxfaris didlatoris aetate Aia/ 
cem ei pinxit 8i Medeam ab eo i Veneris genitricis aede pofirastodoginta talentis ueniidatas.Taletum 
autem atticum ut ait Varro.xvi.federtiis taxatur.Timomachi aeque laudatur Oredesilphigenia in tau/ 
ris Lecy thion agilitatis exercitatoncognatio nobilium palliatiiquos diduros pinxitialterum datem; 
alterum fedentcm.Praecipue tamen ars ei fauifle in Gorgone uifa ed.Paufiae filius 6i difcipulus Arido/ 
laus e feueriflimis piidoribus fuitxuius funt Epaminundas:pericles:Medea;Virtus;Thefeus.Imago at/ 
ticae plebisiboum imraolatio.5unt quibus di Mechopanes eiufdcm paufiae difcipulus placeat diligctias 
g intelligat foli artifices.Alias durus in coloribus fed 6C multus.Nam Socrates iure omnibus placet.Ta/ 
lefgp funt eius pi^urac.Cum Aefculapio filiae Higia Acgle:Pane:Calafus:& piger qui appellatur Oenos 
fpartum torquens afellus arrodir.Hadlenus indicatis in genere utrogt^cenbusmon filebuntur 6i pri 
rais proximi. Aridoclidesiqui pinxit aedem Apollinis delphis. Anthiphilus puero ignem conflante lau 
datur:ac pulchrealias domo fplendefcenteiipfiuf^ pueri ore.Itcm lanificioiin quo properant omnium 
mulieru penfaiProIaemeouenate» Sed &nobiliflimofatyro cum pelle pantherinatquem apocoptonta 
appellantiaridophon anchalo uulneratoab apro cum focia doloris adipale. Numerofa^ tabulaiin qua 
funtiPi iamus,Helena:Credulitas:Vlyxes:Dciphebus:Dolus:Androbius pixit Scyllam ancoras perficae 
claflis peidete, Artemon Dane mirantibus eam praedonibus.Reginam Stratonice : Hercule dC Deinari 
am.Nobiliflimas aut quae funt in porticibus O^auiae operibus.Hercule ab oera monte exuda mortali 
rateconfcnfu deo^ in cxlum euntem.Laomedontis circa Herculem 8i Neptunum hidonamialcima/ 
cus Dioxippum :qui pancratio olympiae circa pulueris iadum:^ uocant aconitiiuicir.Coeus demmata,' 
Ctefilochus appellis difcipulus petulanti pidura innotuit loue Ijberum parturiente depido mitrato dC 
muliebriter ingemifcente inter obdetrices 3C deage damorc.Tedidemus oecalix expugnatione 8i Lao/ 
damia.Clefides reginae Stratonices iniuriamullo enim honore exceptus ab eaipinxit uoluprate cum pi/ 
fcatoreiquem reginam amare fermo erat.Eam^ tabulam i portu ephefi propoluitiipfe uelis raptus ed* 
Regina tolli uetuitiutriufcp fimilitudine mire exprefla Cratinus comoedus athenis Pompeium pinxir. 
Euchides bigam regis cum uidoria.Eodorus feoena fpedatur.lde 6C ex aere figna fecit.IphisNeptunno 
8i V idoria.Habron amicitiam 8C concordiam pinxit:& deorum fimulachra Leontifeus aratum uido/ 
rem cum tropheo pfalthriam.Leon Sapho.Nicaearchus Venerem inter Gratias 6i cupidinem.Hercu/ 
lem tridem infanix poenitentia.Nealces Venerem folers in arte ingeniofo operi fuperpinxit. Siquidem 
cum proelium naualeaegyptioge&perfagepinxifletiquodin nilo cuius aqua ed mari limilisifadum uo 
lebar intclligirargumeto^ declarauit : quod arte no poterar:afelIum.n»in littore bibente pinxit; 6i ero/ 
codillum infidiante ei.Oenias Syngenicon philifcus officina pidoris:ignem conflante puero.Phalerion 
Scylla.Simonides Agatharcu & Mnemofinem.Simus iuuene requielcentem officinam fullonis quin/ 
quatriis celebrate.Idemgg Nemefin aegregiam , Theodorus uero emungente. Idem ab Oredeimatrem 
& Aegidum interfici.Bellu^ iliacum pluribus tabulisiquod ed romae in Philippi porticibus:6i Caflan 
dram quae ed in concordiae delubro.Leontius Epicurum cogitantem Demetriu regem Theon Oredis 
infaniam Thamy ram cytharedum.Taurifcus Diofcobolum:CIyremnedra:Panifcum : polynicem 
gnum repente:& CaP'inea.Non omittef inter hos infigne cxemplu.Na^ Erigonus tritor coloru NeaP 
cepidoris in tantum ipfeprofecitiutcelebrem etiam difcipulu ipfe reliquerit Pafiam fratrem Egenitac 
fidoris.llIud uero perq raruac memoria dignum etiam fuprema opera artificu impcrfcdaf(gp tabulas: 
ficut Irin ArididisiTindaridas Nicomachi:MedeamThimomachi:6i quam diximus Venerem AppeP 
lis in maiori am miratione efleig perfeda.Quippe in iis liniamenta reliquaiipfaecg cegitatioes artificum 
fpedantur:at 9 in knodnio commendationis dolor ed « Manus cum id agerent extindx defiderantur* 




LIBER 

Suntctianum non ignobiles quidem in thnfcurfu tamen dicendirAriRonidestAnaxandenarifloboIus 
lyrusrarcefilas Tificratis filius: Coribas Nicomachi dircipu!us:Carmanides EuphranorisiDionj^fiodo/ 
rus Colophonius: Diogenes qui cum Demetrio regeuixit,Eutymedes:Heraclides roacedo:Mydon fo 
Ius Philomachi ftatuani difcipuIus:Mnafitheus ficyonius-.Mnafidemus ariftenidis flius 6i difcipulus; 
NeiTus Habronis filius Polemon alexandrinus.Theodorus famius:& Tadius Nicofthenis difcipuluXe' 
non Neoclis difcipulus ficyonius.Pinxere & mulieres.Timarete Myconis filia Diana i rabula:quae f phe 
Ii efl in antiquiffimis pidluraejrcne Cratini pidoris filia 8i difcipula puella qua? eft eleufinae.Calypfo fe/ 
nem 81 prceftigiatorem Theodorum alcifthenefaltatorem.Ariftarete Nearchi filia 8C difcipula aefcula/ 
pium.Lala cizicena perpetua uirgo Martia.M.Varronis inueta roms & penicillo pinxif:&: cefiro in ebo 
re imagines mulierum maxime:6C Neapolitanum in grandi tabuIa.Suam quo^ imaginem ad fpecu/' 
lum.Nec ullius in pidturauelocior manus fuit . Artis uero tantum ut multum immanitate praeni ante 
cederet celeberrimos eadem aetate imaginum pidlores«Sopylon & Dionyfium quorum tabulae pinaco 
thecas implent.Pinxit 8i qusedam Oly mpias:de qua hoc folum memoratu r:dilcipulum cius fuifle An 
tobolum.In encauftice pingendi duo fuifle antiquitus genera conftat:caera & ebore cefiro ideft uiriculo 
donec clafles pingi coepere, Hoc tertiu acceffit:rcfolutis igni caeris penicillo utendnquae pidura in naui> 
bus nec fole nec fale uentif^ corrupitur.Pingut 8C ueftes in aegypto inter pauca mirabili genere. Cadida 
uelapoftqattriucre illinentes nocoloribus:fed colorem forbcnribusmedicamcntis.Hoc cum fecere n5 
apparet in uelis:fed in cortina pingi.In feruentes aquas raerfa poft momemu extrahuntur piiffa.Miiu^ 
cum fit unus in cortina colos:ex lUo alius atgt alius fit in uefte accipientis medicaminis qualitate muta^ 
tus.Nec poftea ablui potefl:ita cortina non dubiaj confufura colores fi pidos acciperet.Degerit eos ex ui 
no:pingit 9 dum coquit,Et aduflae ueftes firmiores fiunt:q fi non urerentur. 

Plaftices primi inuetores:de ffmulachris & uafis fidlilibus 8i peio eop/. CA. Xf. 

E pidora fatis fuper^*C6texuiiTe his 8C plafticc conucniat:eiufde opere terrae fingere ex argil.e 
d la fimilirudinestDibutades ficyonius figulus primus inucnit corinthi filiae opera:q capra amo 

re iuuenis;illo abeunte peregre:umbram ex facie eius ad lucerna in pariete lineis circunfcripfit* 
Quibus pater eius imprefta argilla typum fecit:5i cu caeteris fieftilibus iduratum igni propofuit:eum^ 
leruatum in nymphco:doneccorinthumMummius euerteret:tradunt.Sut qui in farno primos ofum 
plafticen inuenifle Ideochum Rhetu 6i Theodo^ tradat multo ante Battiadas corinrho pu!fos.Dema' 
rathum uero ex eadem urbe profugum qui in etruria Tarquiniu prifeum rege populi Ro.genuit:comi 
tatos fuftores Eucirapum 8C Eugramum :ab iis italiae tradita plafticc. Dibutadis inuentu eft rubrica ad^ 
dere:aut ex rubia creta fingere.Primufqi perfonas regularum extremis imbricibus impofuit:quae intec 
initia protypa uocauit.Poftea ide edypa fecit,Hic 8C faftigia templorum oi ta propter huc plaftae appeP 
lataiHominis autc imagine gypfo e tecie ipfa primus oium exprefliticaetaqi in eam formam gypfi infu^ 
fa emendare inftituit Lyfiftratus ficyonius frater Lyfippi:de quo diximus.Hic 6i fimilitudinem redde 
re inftituit.Ante eu q pulcherrimas facere ftudebatur.ldem & de fignis effigiem exprimere inuenir.Cre 
uit^ res in tantum: ut nulla figna ftaruacue fine argilla fierent, Quo apparet antiquiore hanc fuifle fcien 
tiam q fundendi seris,Plaftas laudatiflimi fuere Dimophilus & Gorgafus, Idemqi pidlores qui Carteris 
atdem romac ad circu maximum utroqt genere artis fuae excoluerunt:uerfibus inferiptis graecaciqbus fi 

f nificarunt a dextra opera Dimophili eflea parte leua Gorgafi. Ante hanc xdem tufcanica ofa in aedi> 
us fuifle auiftor eft. M.Varro.Ex hac cu refriceretuncruftas parietu excifas tabulis marginatis inclufas 
efle.Ite figna ex faftigiis difperfa.Fecit 8C Olcofthenes cruda opera athenis:qui locus ab officina cius cex 
ramicosappellatunM.Varro tradit fibi cognitum romae Poffunium nomic:aquofadasromae tubas» 
Item pifces:quos afpedfu difeernere a ucris uix poflTes.Idem magnificatarcefilau.L.Luculli familiareicu/' 
IUS proplafticem pluris uenirefolitam ab artificibus ipfis q aliorum opera, Ab hoc faffam Venerem gc 
netricem in foro Cajfaris:& priufq obfolueretur:fcftinatione dedicandi pofiram.Deinde ei a Lucullo fc/ 
ftcrtiis,lx*fignum foelicitatis locu:cui mors uttiufqp inuiderit.Odfauio equiti romano cratera facere uo/ 
lenti exemplar c gypfo fadum taleto . Laudat 8C Praxitelem qui plafticem matre ftatuaria? fciilprurat^ 
& caelatura: efle dixit:& cu eflet in oibus his fum musinihil-unq fccit:anteq fmxir.Prafterea elaboratam 
hancitalise artem 8C maxime ctruriac.Turianum® a fregellis accitum:cui locaret Tarquinius Prifeus Jo 
uis effigiem in Capitolio dicandam.Fi(ftilem eam fuifle:K ideo mirari folere.Fwftiles in faftigio tepli eius 
quadrigaetde quibus faepe diximus«Ab hoc eodem faiftum Herculem:qui hodie ^ materice nomen in 
urbe retinet.Hsc enim tum effigies deum erant laudatiflimac.Nec poenitet nos illorum qui tales colue^ 
re. Aurum enim 8l argentu ne diis quide conficiebat.Durant etianum plerif^ in locis talia fimulachra» 
Faftigia quide remploji etia in urbe crebra 8C municipiis mira c;elatura & arte firmitateq? aeui certiore 
auro certe innocentiore.ln factis quidem etia inter has opes non murinis cryftallinifue:fed fidl/libus p' 
libatur lympulis innocentius,lnenarrabili terra benignitate:fi quis fingula aftimenetia ut omittatuc 
in frugum uini pomorum harbaji fruticum medicametopt raetallogi generibus beneficia eius:qua^ 
adhuc diximus:uel qua affiduitate fadanr.Figlina^ opa:imbricibus tabulis tegulifqi ad balneas mam'' 
mativ:uel ad teifta codfilibus laterculis fundamentifg^iautqua tota fiunt etiam fiiftilibus doliis ad uina 
excogitatis:& ad aquas,Propter qua Numma rex feptiraum collegiu figulo^ inftituit. Quin 8i defun 
tftos fefe multi fidilibus foliis codi malucre:ficut,M,Varro py thagorico mo in myrti 8i olea atgi nigre 
populi folii$.Maior quo$ pars holum terrenis utitur uafis , Samia etiamnum in afculentis laudantur* 



TRIGESIMVSQVINTV5 

Retfnet hanc nobilitatem 8i Arretium in italia & calicum tantum furrentum : afta pollentia in hifpax 
nia 8i faguntu:in afia pergamu. Habent 8i trallis opera fua:& utina in itaIia;quonia 8i fic gentes nobsii/' 
tantur.Et haec p maria terraf^ ultro citro^ portanf»lnfignibus tcxx officinis erythris. Hodieqi i tcm/ 
pio monftranf duae amphorae pp tenuitatem cofecratae difcipuli magiftri^ certamine uter tenuiorem 
humum circuduccret.Cois laus maxima:hadrianis firmitas.Nonullis circa hoc feueritatis quo^ exem 
plis.Q.Coponiu fuenimus ambitus danaturqa uini amphora dediflet dono ei:cuius fuffragii latio erat. 
Atg? ut luxu aliq quo^ audoritas cotingat figlinis:tripatinu inqt Feneftella appellabaf iumma coenage 
lauticia. Vna erat murenapetaltera lupopi:tertia myxonis pifcis.lnclinatis ia fcilicet moribus ut tame eos 
pferre gracciae etia philofophis poffimus.Siquide in Ariftotelis hxredu aui5lione.lxx.patinas uenifle tra 
ditur.NI nos cd unam Efopi tragoediaru hiltrionis in natura auiu diceremus feftertiis fexcentu ftetifle: 
no dubito indignatos legetes.At HerculesVitellius in pricipatu fuo.cc.feftertiis codidit patina Cui faci/ 
endae fornax in capis is aedificata erat:quonia eo puenit luxuriarut etia fidilia pluris conftentiq murina* 
Propter hac Mutianus altero cofulatu fuo in coquseftioc exprobrauit patinape paludes Vitellio,Memo/ 
ria no illa foediore:cuius ueneno Afprenati reo Caffius Seuerus accufator obiiciebat interiflc,c.xxx,con/ 
uiuas.Nobilitanf iis oppida quo^iut regiu:8c cumae Samia tefta matris deu facerdotesiq galli uocatur: 
uirilitatemamputat.Necalitercitrapernicieifi.M.Celiocredamusqlinguaficamputanda obiecitgra/ 
uipibrortanq & ipfe ia tuc eide Vitellio malediceret . Quid no excogitauit ars^’fra(!lis et teftis utendo fic 
ut firmius durent tufis calce addita:quae uocant fignina.Quo genere etiam pauimenta excogitauit. 

Terrae uarietates:& de puluere puteolano; 6C aliis terrae generibus quae 

in Iapidem uertuntur. CA. XII* 

Erum 8i ipfius terra funt alia fegmenta.Quis enim fatis miref peflimam eius parte medio^ 
U puluerem appellatum in puteolanis collibus opponi maris fludlibusimerfum^ protinus fieri 

lapide unum inexpugnabile undis:&: fortiore quottidieiuti^ fi cumano mifceaf cemeto. Eax 
dem efl terra natura in cysicena regioeifed ibi no puluisiuepe ipfa terra qlibet magnitudine excifa 8C de 
merfa in mare lapidea extrahif.Hoc ide circa caflandreapdunt fieri. Et in fonte gnidio dulci intra odo 
mefes terram lapidefcere.Ab oropo quidem aulide uf^ quicquid terra attingif mari: mutatur in faxa: 
non multu puluere puteolano diftat e nilo harena tenuiffima fui parte no ad fuffinenda maria fludul^ 
frangendos:fed ad debellada corpora palaftra ftudiis,Indecerte Patrobio Neronis pricipis liberto ad^ 
uehebatur.Quin & Leonato 8i Cratero ac Meleagro Alexadri magni ducibus fabulu hoc portari cum 
reliquis militaribus comertiis repeno*PIura de hac parte non fum didurusino hercules magis q de ter/ 
rae ufu in caeromatistquibus exercendo iuuentus noflra corpora uires aiorum perdidit, 

De parietibus fornaceis 6C lateritiis & eorum ratione, CA. XIII* 

Vidfnon 8C in africa hifpaniagi ex terra parietesrquos appellant fornaceos(quonia fornacu mo 
q do circudati utrin^ duabus tabulis infarciunt’ uerius qua inftruuntur) auis durattincorrupti 

hymbribus:uento:ignibus:omniqp cemeto firmiores,Spcdat etia nunc fpeculas Hanibalis hu 
fpania terrenafe^ turres iugis montiu impolitas,Hinc 6C cefpitu natura caRroj^ uallis accomodata cotra 
fluminu impetus aggeribus.il lini quide crates parietu Iuto;& lateribus crudis extrui quis ignoratfLa/ 
teres no funt e fabuloforne^ harenofo : multo^ minus calculofo ducedi folo fed e crerofo & albicante: 
aut ex rubrica. Vel fi iam ex fabulo e mafculo certc,Fingunt optime uerc,Na folftitio rimofi fiuntiquos 
aedificiis noidoneos^bant.Quin & intritu ipfum eo^ prius q fingatur:raacerari oportet, Genera eope 
tria,Lidoron quo utimurilongu fefquipede:Iatu pede. Alterum tetradoron,TertiiI^pentadoron,Gr£eci 
enim antiq doron palmu uocabant:6C ideo dora muneratqa manu darenf,Ergo a qttuor di quingp paP 
nais prout funtinominaf .Eade ell latitudo.Minore in priuatis operibus:maiore in publicis utuntur.In 
gr£cia pithacne.ln afia 6i in ulterioris hifpaniae ciuitatibus maflilia 8C calento fiunt laterestqflccati non 
mergunt in aqua.Suntenim e terra pumicofaicu fubigi poteft utiliffima,Graeci:prxterq ubi e filice fic/ 
ri poterat ftruauraiparietes latericios ptulere.5unt,n,aeterni:fi ad perpendiculu fiant.Ideo & ad publica 
opera 8i regias domos adduntur.Sic extruxere murum athenisiqui ad montem hymetum fpedtat.Sic 
patris sedes louis di Herculis quauis lapideas columnas di epiftylia drcudarent.Domum regiam Attali 
trallibus,Item fardibus Croefi:qua gerufia fecere.HaIicarnafi maufolearquae etiam nunc durant . Lace/ 
dsemone quide excifum latericiis parietibus opus tedorium propter excellentiam pidurae ligneis for/ 
mis inclulum roma deportauere in aedilitate ad comitium exornadum Murena di Varro, Quod opus 
cum per fe mirum efletttranflatum tamen magis mirabantur,In italia quo^ latericiis murus acreti dC 
meuanise effiRomse non fiunt talia aedificia:quia fefquipedalis paries: non piufq unam cotignationem 
tolerat,Cautum 9 eft:ne communis cralfior fiat:nec intergerinorum ratio patitur. 

De fulphure:alumine:& generibus eo^eidC medicinae, CA, XIIII.' 

Aec fint dida de lateribus , In terrse autem reliquis generibus uel maxime natura mira ell fuP 
h phuris:quo plurima domantur.Narcif in infulis aeoliis iter ficiliam di italiam:quas ardere di/ 

ximus.Sed nobililfimu in melo infula,ln italia quo^ inuenif in neapolitano cam pano^p agro 
collibus:qui uocanf leuc(^abi:quod eft cuniculis effofum perficitur igni.Genera quattuor,Viuum:qd 
graeci apyron uocat:nafciHolidum:hoc gIebofum,Eo folo exoibus generibus medici utuntur.Cactera 
cnira liquore coftant:&: conficiunf oleo incoda.Viuu aut effodif :tranllucet^:8i uiret,AIteru genus ap 
pellant glebam fullonu tantum officiis familiare* Tertio quo^ generi unus tantu ellulus ad fuffiendas 

C iii 



LIBER 

lanastquonfacattdore tantu mollidcmg confert.Egulauocafhocgenus.Quartoautadlychnfamax^ 
me cofidenda.Cactero tanta uis e:ut morbos comitiales dephendat nidorenrapofitu igni,Lufit& Ana/ 
xilaiis eo candens in calice nono pruna^ fubdita circuferensiex ardefcentis rcpercuflu pallore dirum uc 
lut defundope effundente couiuiis.Natura eius excalfacit:cocoquit,Sed 8i difcutit collcflicncs corpoje: 
ob hoc tabulis emplaftris malagmatibuf^ mifcef, Renibus qupqi & lumbis in dolore cu adipe mire^/ 
deft impofitu. Aufert 8C lichenas a facie cii rerrebinthi refina:&: lepras.Harpatico uocaf a celeritate auel'' 
li.n.fubinde debet.ProdeftSi fulpiriofis lindu Puruleta quo^ ex tuffientibus : 8C cotra (corpionu idlus* 
Vitiligines uiuu nitro mixtumrat^ ex aceto tritu & illitu:tollit»ltem lendes in palpebrisraceto fandara/ 
cato am mixto.Habet 6i in religionibus locu ad expiandas fuffitu domos.Sentif uis eius 8i in aquis fer/ 
uentibus.Ne^ alia res facilius accendifrquo apparetrignium uim magna etia ei inefle,Fulmina & fulgu 
ra quo(j fulphuris odore habentiae lux ipfa eo§c fulphurea efl.Et bituminis uicina e naturaialibi limus 
alibi terra.Limus a iudeac lacu ut diximus emergens.Terra in fyria circa fydone oppidum maritimum. 
SpiUant hsec utragp:& in denfitate coeunt.Eft uero liquidu bitume ficut Zacynthium 3i quod a babylo 
ne inuehif.lbi quide 8C candidum gignif.Liquidu eft 3i apolloniaticuiquse oia gracci piffafphalton ap/ 
pellant ex argumento picis 6i bituminis.Gignif 8i pingue liquorifq? oleaci in ficiliaragragantfno fonte 
inficiens riuu.incole id arundinu paniculis colligunt citiflimc ficadherefccns. Vtunturqt eoad lucerna/ 
rum lumina olei uice.ltead fcabiem iumcnto^.Sut qui& naphthen de qua in fecudo diximus uolumi 
neibitu minis generi aferibut, Verum ardens eius uis ignium naturae cognata procul abeftab omni ufu* 
Bituminis probatio ut q maxime fplendeatifit^ ponderofum ac graue.Leue autem modice: quoniam 
adulteraf pice.Vis bituminis qua: fulphurisififtit difcutit:attrahit:glutinat, Serpetes nidore fugat acce/ 
fum.Ad fuffufiones oculo^ 8C albugines babylonium efficax tradifiicem ad lepras lichenas prurituf^ 
corpope.lllinif’ & podagris.Ofa autem eius genera incomodos oculorum pilos replicant. Dentiu dolo/ 
ribus medenf fimul cum nitro illita.TulTim ueterem & anhelitus cum uino potum emcndat*Dyfente 
ricis etia datur eode modo.Siftit^ aluu.Cum aceto uero potum difcutit cocretum fanguinem:&[ detra 
hir.Mitigat lumbo^ doloresiitem articulorum.Cu farina hordeacea impofitu : emplaftru peculare fa/ 
cit fui nominis*Sanguinem fiffit.Vulnera colIigat.Glutinat neruos » Vtuntur etiam ad quartanas bitu/ 
minis drachma 8C hedyofmi pari pondere cum myrrhx obolo fubadli Comitiales morbos ullum de/ 
prachedir. Vuluarurn llrangulationes olfadum difcutit cum uino & caftoreo.Procidentia fedis fuffitu 
reprimir.Purgationes foeminarum in uino potum elicit.In reliquo ufu eramenns illinitur : firmat^ ea 
contra ignes.Diximus tingi folitas ex eo ftatuas & illini.Calcis quo^ ufum praebuinita ferruminatis 
Babylonis muris. Placet in ferraris fabropt officinis tingMoferroiclauorum^ capitibus:& multis aliis 
ufibus.Nec minor aut ab eo difllmilis efl aluminis operatquod inrelligitur falfugo terrae . Plura & cius 
generajn cypro candidu & nigrumrexigua coloris diffcrentiaxum fit ufus magnirquoniam inficiendis 
claro colore lanis candidum liquidu^ utiliffimum eft.C6tra^ fufeis aut obfcuris nigrum. Et auru ni> 
gro purgatur.Fit aii t om ne ex aqua limo^ihoc eft terrx exudantis natura.Corriuatum hyeme aeftiuis 
folibus maturatur.Quod fuerit ex eo praecoxxandidum fit.Gignirur autem in hifpania:aegypto:arme 
nia:macedonia:ponto:africa,lnfulis fardinia mcIo:lipara:ftrongyle,Laudatiffimum xgypto : proximu 
in melo.Huius quo^ duae fpecies:liquidum:fpiflumg?.Liquidi;pbatio:ut fit lympidu laaeuqi tine of? 
fenfis fricandircum quoda igniculo caloris, Hoc phorimo uocanr. An fit adulteratumrdepraehediturgi 
fucco punici mali.Sincerum.n.mixtura ea nigrefeit. Altepe genus eft pallidje & fcabra: naturae 8C quod 
inficitur galla.ldcogp hoc’uocat paraphoron.Vis liquidi aluminis aftringere:indurare:rodere,Melle am 
mixto fanat onVulceraipapulastpruritufqp.Haec curatio fit in balneis duabus mellis partibusitertia alu/ 
minis.Virus alia^ fudorefa fedat,Sumitur pilulis cotra lyenis uitia.Pelledum 9 pruritutac per urinam 
fanguinem.Emendat & fcabiem nitro ac melanthio admixtis.Cocreti aluminis unu genus fchifton ap 
pellant graeci in capillameta quaeda canefeentia dehifcens.Vndequida trichitin potiusappellauere.Hoc 
quo^ fit ex lapideiex quo & in chalcitin uocantiut fit fudor quida eius lapidis in fpuma coagulati. Hoc 
genus aluminis ficcanminuf^ fiftit humorem inutile corporibus.Sed auribus magnopere prodeft in/ 
fufumtuel illitumiuel oris ulceribusidentibuf^ fi faliua cum eo contincaf. Et oculorum mcdicametis 
inferitur aptcmerendifgi utriufj fexus.Coquitur in patinisidonec liquari definat.Interioris eft ahepe 
genus quod ftrigilin uocat.Duse eius fpcciesifungofum at^ omnium ore dilui facilc:quod in totu dam 
natur.Melius pumicofum:8i foraminil fiftulis fpongiae fimileirotundugp naturaicadido propius ; cum 
quadam pinguedine fine harenis friabilemec inficies nigritia,Hoc coquitur per fe carbonibus puristdo/ 
nec cinis riant.Optimun» ex omnibus quod melinum uocant:ab infula melo:ut diximus.Nulli uis ma 
ior neg^ aftringendi.-ne^ denigrandime^ induradi.NulIum fpiflus.Oculo^ fcabricias extenuat, Com/ 
buftum utilius epiphoris inhibendis.Sic & ad pruritus corporis,Sanguinem quo^ fiftit in totii foris il 
litum.Vulfis pilis ex aceto illitum:rcnafcentem mollit lanuginem fummam.Omnium generum uis in 
aftringendo.V nde nomen a graecis.Ob id oculo^ uitiis aptiflima funr.Sanguinis flutftioes inhibent cii 
adipe.Sic 6C infantili ulcera,Putrefcetia ulceru compefeit cum adipe.Et hydropicopt eruptioes ficcar. Ec 
auriti uitia cii fucco panici mali.Et unguium fcabritiasicicatricu^ duritias:& pterygiarac pernioes.Pha/ 
gedenas uIccp^ ex acetoraut cu galla pari pondere cremata.Lepras cii fucco ole^^.Cum falis uero duabus 
partibus uitia qux ferptit.Lendes & alia capillorum animalia permixtu aquae. Sic 8i ambuftis prodeft: 
6£ furfuribus corporum cii pice, Infunditur 3C dyfentericis,Vuam quo^ in ore compriminac tonfilIas« 




TRIGESIMVSSEXTVS 

omnia quk in exteris generibus diximus efficacius itelligifdr ex mcTo a<Jae5uhi»Natii ad reliquos 
ufus uitae in coriis lanifot perficiendis:quanri fit momenti:fignificatum cft,Ab his per feomniaad me^ 
dicinaspertinemiarerrJgeneratradlabimus. [ 

De terra famia&eretria& chia &felinufifa&phiniti &appeniti medicinae* CA, XV* 

Amis duK funt:quae fyropfcon:& q after appeIlanf«Prioris Iaus:ut reces fitrSi lenis : linguargp 
f glutinofa. Altera globofior:cadida.Vtrag! uriftac lauaf.Sunt q pferant priorl.Profunt fangui/ 

nem expuetibus. Emplaftrif^ quse ficcadi caufa coponunf.OcuI^ quogp medicamentis mi/ 
fcenf.Eretria toride differentias het.Na^ 6C alba eft;8i cinerea:quae praeferfin medrcina.Probaf mblli/ 
cie:8i q<3 fi ^re producaf ruiolaceu reddit coIore.Vis 8C ratio eius in mededo di<9:a eft iter pfgmctaXaua 
tur ois terrajn hoc.njoco dicem ustpfufa aqua ficcata^ foIibus:ite 5 ^exaqua trita ac repofita:doncc co/ 
fidat:& digeri poffit in pafiiilos.Coquif in calicibus crebro cocuflfu. Eft in medicaminibus 8i chia terra 
candicans.Effedus cius g famiac.Vfus ad muliep^ maxime cute*Ide 8i rdinufiae.La(ftei coloris efe hsx:Sc 
aqua dilui cclerrima.Eadeg^ lafle diluta:& tceftorio^ albaria interpolanf.Phinitis eretrias fimillima eft: 
gradioribus tantu glebis & glutinofa.cui effedlus ide q cimolfattifirmior tatum.Bitumini fimillima eft 
appellitis. Experimetu eius: fi i c^era accepta olei mo liquefcat.Et fi nigricas colos maneat toftae.Vfus ad 
molliendu difcutiendu^.Ad h^c medicametisaddifipraecipue in calliblepharis inficiendis capillis, 
Cretae genera ad ueftiu ufus cimolia:farda:umbrica:faxu:argefaria. CA* XVI, 

R etae plura gencra,Ex iis cimoliae duo ad medicos ptinentia.Candidu & ad purpuriflum in^ 
C clinans.Vis urri^ ad difcutiedos tumores:6i: fiftedas fludlioes acero aflbmpto*Panos quog; & 

parotidas cohibet.Et lichenas illita:puftulaf 9 ,Si ucro amphonitru 8i cyprium admifeeatur & 
acetum pedum:tumores fanat:ita ut in fole curatio haec fiat:& poft fex horas aqua falfa abluaf, Teftium 
uero tumoribus cypria caera addita^deft.Et refrigeradi quo^ natura cret^ etfudoref^ imodicos fiftit 
illita.Atgj ita pabulas cohibet ex uino fumpta i balneis:laudat maxie thcffalica.Nafcif di lycia creta cfr/ 
ca bubone:e 8i alius cimoliae ufus i ucftibus.Na farda q affert de fardania:cadidis tantu aftumif. Inutilis 
uerficoloribus:e 8C utiliffima olum cimoliae generu:pciofior umbrica:& qua uocat faxu.Proprietaf^ fa 
xi:q> crefeit i maceradoratqi podere emif:illa mefura.Vmbrica no nifi poliedis ueftibus affumifrnc^.n* 
pigebit hac quoqi parte attingeretai lex metella extet fulicibus di(fta:g.C.Flaminius &T,L. Aemilius cen 
fores dedere ad populu fereda. Adeo ola maioribus curae fuere.Ergo ordo hic e,Primu abluif ucftis far/ 
da;deinfulphureifuffif:moxdefquamafcimolia:qecolorisueri.Fucaf,n»dcphedif:nigrefcitg?:& effuti 
dif fu Iphure, Veros at di ^ofos colores emollit cimolia:& quoda nitore exhilarat cotriftaros fulphure 
cadidis ueftibus faxu utilius a fu!phure,Inimicu coloribus.Graecia^ Cimolia tymparico utif gypforalia 
creta argetaria appellaf :nitore argeteu rcddes.cft di utiliflima q cyrcu pducere ad uitfforiae nota pedef^ 
uenaliu tras mare aduedlo^ denotare inftituerutmaiores.Talegp Plociu minima: feoenae codirorcmSC 
aftrologiae cofobrinu eius maliu antiocu:ire gramaticae Sraberiu Erote eade naue aduetftos uidere^aui* 
Qui &quopd liberti prxpofiti, CA* XVII* 

Ed quid hos refero aliquo litterarum honore comendatosi'TaIem in catafta uidere Chrifogo 
f nam SyllaetAmphioncm.Q.Catuli intcrfc(ftorem:Her6nem*L.Luculli:Demetrium Popeii: 
augemg? Demetrii:gg di ipfa Popeii credita eft.Et Hiparchu*M«Antonii Menam di Menecra 
lem Sex.Pompeii: aliof^ deinceps:quos enumerare iam no eft:e fanguine quiritium di ^feriptionum 
licentia ditatos.Hoc eft infigne uenaliciis grcgibusropprobriu^ infolentis fortunae:g di nos adeo potiri 
reru uidimus:ut praetoria quo^ ornamenta decerni a fenatu iubente agrippina Claudii C^faris uiderr/ 
mus Iibertis,Tantum<j non cum laureatis fafeibus remitti illo unde cretatis pedibus adueniffenr* 

Terra galatarterra clupeatterra balearica:terra ebufitana. CA. XVIII. 

p Raeterca funt genera terrae proprietatis fua: de quibus iam diximus . Sed di hoc loco reddeda 

natura.Ex galata infula di circa clupeam africa: fcorpiones necat:balearis di ebu&na ferpetes» 

CAII PLYNII SECVNDl NATVRALIS HYSTORIAE LlBER.XXXVl PROHEMIVM, 

Naturae lapidum ac marmorum luxuna. CA* I* 



APIDVMNATVRA RESTAT:HOC ESTPRAEQPVA Mora 
infania:etiam ut gemmae cum fuccinis at$ criftalli cum murrinis filean/ 
tur.Omnia nan^ quae uf^ ad hocuolumen traftauimus homini aliq ex 
caufa genita uideri hoc poirunt,Motcs natura fibi fecerat ad quafda com/ 
pages telluris uifceribus defandis:fimul ad impetus fiaminu domandos: 
fludtuf^ frangendostac minime quietas partes coercendas duriflima fui 
materia.Caedimus hos:trahimuf^ nulla alia q deliciaru caufatquos tran 
ftendifle quo^ mirum fuir*In portento prope habuere maiores alpes ab 
Hannibale exuperatas:& poftea a cimbris * Nunc ipfae caeduntur in meile 
genera marmorum.Promontoria aperiuntur mari:6i rerum natura agi/ 
tur in planum.Euehimus ea quse feparandis gentibus pro terminis con/ 
ftituia erant:nauef$ marmoium caulafioDtsac proHu^us fcaeuiilimam 

C iiii 






LIBER 

rerum nator* partem :huc iHuc^ portantur iuga motiumtmaiore etianum uerania:g cum ad frigidos 
potus uas petitur in nubila Cselo^ proxime rupes cauanturrut bibantur glacie.Secu quif^ cogitet quse 
praecia horum audiatiquas uehi trahim moles uideat.Sed 8i q fine his multorum fuerit beatior uita:ad 
qua^ multorum neces fit necefTe ifta ficereiim mo uerius pati m ortaIes:quos ad ufus: qf^ ad uolupta'' 
tfs alias nifi ut inter maculas lapidum iaceanttceu uero no tenebris nodtium dim idiae parti uit* cuiuf^ 
gaudia haec aufer entibus.Ingens ifta reputantem fubit etiam antiquitatis rubor.Extant cenforiac leges 
glandia in coenis glirefm 8i alia ditftu minora apponi uetantes.Marmora inuehi:& maria huius rei cau^ 
tatranfiri:quae uet aret lex nulla lata eft. 

Quis primus in publicis operibus oftenderif» CA. II* 

Icatfortaflisaiiquismon enim inuehebantur.Id quidem falfo.ccc»Tx.coIunas«M.Scauri aedili^' 
d tate ad fcoena theatri temporarii di uix uno menfe futuri in ufu uiderunt portari filctio legu* 

Sed publicis nirairu indulgctes uolupratibusjdipfum curj’autq magis uia irrepunt uitia q pa 
blicaf Enimuero no alio mo in priuatos ufus illa ucnere:ebora:auru:gemre:aut quid oimodis relinqui/ 
mus i* Veru efto indulferintpublicis uoluptatibus:etianetacuerunt maximas ea^^at^ adeo duodequa/ 
dragenu pedu lucullei marmoris in atrio Scauri collocarimec clam illud occulte^ facftu eft . Sarifdari fi/ 
bi damni infecfti egit redeptor cloaca^ cum in palatio extraherenf.No ergo in ra malo exeplo moribus 
caueri utilius fuerariq tacere tantas moles in priaata domum trahi praeter fidtilia deorum faftigia. 

Quis primus peregrino marmore colunas habuerit romae» CA. IU. 

Ec poteft uideri Scaurus rudi & huius mali improuide ciuirati obrepifle quodam uirae rudi> 
n mento.Iam enim.L.CrafTum oratorem illumrqui primus peregrini marmoris columnas ha/ 

'buit in eodem atriorhymetias tamen nec plurcs fex aut longiores duodenum peduiquem.M, 
Brutus in iurgiis ob id Venerem palatinam appellauerat.Nimi^ ifta omifere moribus uiftis : fruftra^ 
interdidla quae uetuerant:cernentes:nuUas potius g irritas efle leges maluerunt.Qui nos fequentur me 
liores non efle probabunt. Quis enim tantarum hodie columnarum atrium habetfSed prius q demar 
moribus dicamus hoium in iis praefereda iudicarnus praecia» Ante igif artifices cenlebimus. 

Quiprimulaudatiinmaimorefcalpendoi&gbus teporibus. CA. IlII, 

Armore fcalpendo primi omnium inclaruerunt Dipoenus & Scylus geniti Icreta infula etiam 
m num medis imperantibusrpriufqi q Cyrus in perfis regnare inciperetihoc eft olympiade circi/ 
ter quinquagefima.Ii ficyonem fe contulereiqucc diu fuit officinarum omnium metallorum 
prima, Deorum quorumdam firaulachra publice fimul locauerant ficyoniirquae prius q abfoluercrur: 
artifices iniuriam quaelti abierunt in aetolos • Protinus fi^onios fames inuafit ac fterilitasimoerorqp di/ 
rus remedium petentibus Apollo pythius affuturum relponditifi Dipoenus 8i Scylus deorum fimula 
chra perfeciflTent.Quod magnis mercedibus obfequiif^ impetratum eft • Fuere aut fimulachra Apol/ 
linis:Dianae:Heiculis:Mineruae:quod e c*lo poftea tadum eft. 

Nobilitates operum artificum in marmore.c.xxyi,de 

marmore pario dimaufoleo. CA. V. 

Vm ii eflentiia fuerat in chio infula Malas fculptondein filius cius Micciades : ac deinde nepos 
c AnthermuschiusicuiusfiliiBupalus&AnthermusclariflimiincafcietiafuercHipponadis 
poeteeeetateique certu eft.lx.olympiade fuifleiQuod fi qs horum familiam ad^auum uf^ re 
tro agat.Inueniet artis eius origine cu olympiadum origie coep^ffe.Hipponaifti notabilis foeditas uultu 
cratiquaobrem imagine eius lafciuia ioco^ li^pofuere ridentiu circulis . Quod Hipponax indignatus; 
amaritudie carminu diftrinxit eos in tantuiut credaf aliquos ex iis ad laqueu compulifleiqd falfum eft. 
Complura.n. in finitimis infulis fimulachra poftea facereificujt in delo:qbus fubiecerunt carmenino uf/ 
tibus tantu cenferi chiuifed & operibus Anthermi filiog^.Oftedunt 8C lafii Diana manibus co^ faiftam» 
Et in ipfa chio narrata eft operis eo^ Dianae facies in fublimi pofita: cuius uultu intrates triftemtabeun 
tes cxhylaratum putant Romae figna eoge funt in palatina aede Apollinis in faftigio . Et ofbus fere quae 
Diuus Auguftus fecit.Patris quo^ e^ di deli fuere opera:6C in libedo infula.Dipoeni qdem ambracia: 
argos:cleone:operibus refertae fuere.Oes aure tantu candido marmore ufi funt e paro infulatque lapide 
coepere lychnitem appellarerquoniaad lucernas in cuniculiscacderefiutaudior eft Varroimultis poftea 
icadidioribus reptis.Nuper et in lunenfiu lapidicinis.Sed in parioje m irabilepditur: gleba lapidis unius 
cuneis diuidentiti foluta imagine fileni intus extitifle . t;;Jon omitrendu hanc arte tanto uetuftiore fuifle 
g pitftura aut ftatuariatquarum utragj cum Phidia coepit oflogefiraatertia olympiadeipoft annos circi/ 
Cer.ccc.xxxii.Et ipfum Phidia tradunt fculpfifle marmora. Venere^ eius efle romae in Oiftaui* opibus 
eximiae pulchritudinis.Alcmane athenienfem (qd certu eft)docuit in primis nobile:cuius opa athenien 
fes coplura in aedibus facris pofuere.Pracclaraqp Veneris imagine extra muros q appellaf aphrodite exo/ 
polis.Huic fumma manu ipfe phidias ipofuifle df.lpfius difcipulus fuit Agoracritus parius ei aetate gra 
cus.lta^ e fuis opibus plera^ nof eius donafle ferf.Certauere aut inter fe ambo difcipuli in Venere faq/ 
enda.Vicira Alchmanes n5 operetfed ciuitatis fuffragiis cotra peregrinil fuo fauentis.Quare Agoracri/ 
tus ea lege fignu fuu uedidiffe tradif :ne athenis eet:& appellafle nemefim.Id pofitu c rhanute pago attiV 
cetqd.M. Varro oibus fignis ptulit.Eft di in matris magnae delubro in eadem ciuitate Agoracriti opus. 
Phidiam darifllmum efle per oes gentes quae iouis olympii famam intelligunnemo dubitatiSed ut& 
merito laudari fciant etiam qui opera eius non uiderunr^feremus argumeto paruo df ingenii rantum« 





TRIGESIMVSSEXTVS 

Ne^ ad hoc ioufs olympii pulchritudine urcmurnon Mineruse athenis fadtaf amplitudfncrcum fit ca 
cubiro^»xxvi«Ebore haec& aurocoflattfed in fcuto eius in quo amazonu ptodium caelauit intumefce 
te ambitu parmae eiufdeconcaua parte deoje di gigantum dicationcm:in foleis uero laphirarum in ce/ 
caurorum:adeo momenta omnia compadta artis illifuere.Inbarc: autem quod cxlatum eil Pandoras 
genefiappeilauitJbidaTunt.xx.numeronofcentcs uidtoriam mirabili praecipuo prxcio* Miramur 
6C ferpentem:8d fub ipfa cufpide sercam fpmgem.Heec licet fint obiter didla de artifice nunq fatis lauda 
to firnul ut nofcatur illam magnificentiam aequalem fuifle 61 in paruis*Praxitelis aetatem inter flatua^' 
rios diximusiq marmoris gloria fuperauit etiam femeuOpera eius fut athenis in ceram icoifed ante om 
nia 8i non folum Praxitelis; uerum 8i in toto orbe terrarum Venus:quam ut uiderent multi nauigaue 
runtgnidum duas fecerat:fimul^ uendebat alteram uelata fpecie qua ob id quidem praetulerut optio/ 
netquorum conditioerat coiteum alteram etiam eodem praecio detuliilet;feuerum id ac pudicum ar^ 
bitrantestReiedIam gnidii emerunttimmenfa differentia famac.Voluit eam poftea gnidiis mercari rex 
Nicomedesttotum aes ciuitatis alienumiqtferat ingenstdiflbluturum repromirtes,Omnia perpeti ma 
lueretnec immeritodllo enim figno Praxiteles nobilitauerat gnidum. Aedicula eius tota aperiftut con/ 
(pici pofTit unde^ effigies deaetfauente ipfa ut creditur fadfo.Nec minor ex quacungi pai te ammiratio 
cft.Ferunt amore captum quendamteu m detuliiTet nodfu fim ulath ro coharfifleteiufgi cupiditatis ee in 
dicem macuIam»Sunt i gnido 8C alia figna marmorea illuflnum artificum. Liber pater Bryaxidis:& al 
cer Scopae:& Mincrua.Nec maius aliud Veneris praxitelicae fpecimcnig quod intei hsc fola memorar 
cur.Eiufdem eft Cupido obietSus a Cicerone Verri ille propter quem thcfpiae uifebantui .Nuc in Oda' 
uiajfchoIispofitus,Eiufdem&aIternudusin pario colonia proponhdis par Veneri gnidiae nobilitate 
Si iniuria.Adamauitenim eum Alchidas ihodius:atgi ineoquoqi fimile amoris ueftigiu rcliquit.Ro/>' 
roce Praxitelis opera funt.FloratTriptolemustCaercs i hortis feruilianis.Boni euetus & bonae fortunae 
fimulachra in capitolio.Item Menades;6i quas Thyeladas uocant:& Orfatidas 8i fileni in Afinii Pollio 
nis monumentis; 6i Apollo 8C Neptunus.Praxitelis filius Cephifodo tei &i artis haeres fuit.Cuius lauda 
tumeftpcrgamifymplegarumfignum nobile:digytiscorporiuenusgmarmori ipreflis.Rcmae eius 
opera funt Latona in palatii delubro.Venus in Afinii pollionis monumcntis:& intra Odlauiac porticus 
in lunonis aede Aefculapius ac Diana.Scopae uero laus cum his certantis * Fecit Venerem & Pothon 6C 
PhcEtonteraiqui famothraciae fandtiflimis in cerimoniis colunf . Item Apollinem palatinum. Vellam 
fedentem laudatam in feruilianis hortistduaf^ chameteras circa eam:quorum partes in Afinii monu/ 
mentis funt. Vbi 6i Canephorus eiufdem.Sed in maxima dignatione Cn»Domini delubro in cyrco fla 
mineo Neptunus ipfe 6C Thetis at^ Achilles Nereides fupra delphinos & cete 6L hippocampos feden/' 
ces.Ttem tritonesichoruf^ Phorci:& Piflricestac multa alia^manna.Eiufdcm manus omnia Magnum 
6C praeclarum opus etiam fi totius uitae fuilfet.Nunc uero praeter fupradida quae^ ncfcimus.Mais efl: 
ctiamnum fedes.Coloflus eiufdem in templo Bruti Callaici apud cyrcum eundem ad lauicanam por>' 
tam eunti.Praeterea Venus in eodem loco nuda praxitelica illam giudiam antecedentes : & quaecun^ 
alium locum nobilitantiRomae quidem magnitudo operum efl lam oblitterata a magnis cfficiorura 
ncgociorum^ aceruistquae omnes a contemplatione talium abducunt: quoniam ocioforum:& in ma 
gni loci filentio apta ammiratio talis efl « Qua de caufa ignoratur artifex eius qucqi Veneris quam Vef 
pafianus imperator in operibus pacis fuse dicauit antiquorum dignam fama,Par hafitatio efl in temv 
pio Apollinis fofiani Nioben cum liberis morientem Scopas an praxiteles fecerit.ltem lanus pater i fuo 
templo dicatus ab Auguflo:ex segypto adueiflustutrius manu fittiam quidem 8i auro occultatus.Simi 
liter in curia Odlauia: quserif de Cupidine fulmen tencnte.ld demu affirmatur.Alcibiade efle principe 
forma in ea aetate.Multa i eadem fchola fine autflonbus placet,Satyri quattuoi :ex quibus unus Liberu 
patrem pallauelatumVeneripraeferttalter liberam fimiliter.Tertius ploratum infantis cohibet . Quar 
tus cratere alterius fitim fedat:duae$ nymphaeiuelificantes fua uefle : Nec m inor quctftio eft in feptis. 
Olympum &pana Chironem^ cu Achille <^ifecerint:praefei tim cu capitali fatifdatiotie fama iudicet 
dignos.Scopas habuit aemulos eadem setate Bryaxin:6i Timotheu;&: Lcocarem:de quibus fimul dice 
dumeftiquoniam paritet cselauere maufoleum hoc efl fepulchrum ab uxore aitemilia fadum Maufo 
Io cariae regulotqui obiit olympiadis centefim^ anno fecundo.Opus id ut effer iter ftptem miracula:» 
maxime artifices fecere:patet ab auftro 8i feptetrione fexagenos ternos pedes.Brcuius a frontibus toto 
circuitu pedes quadringentos,xi.attollitur in altitudinem. xxv.cubitis.Cingitur colunis.xxxxvi»ab oric 
te caclauic Scopasia feptentrione B ryax:a meridie Timotheus ab occafu Leocares.Priufgp g pcragent:re 
gina artemifia:quae mariti merrioriae id opus extrui iufleratiobiit.No tame recefletunnnili abfoluto la 
id glorise ipfo^ artifa monumetu iudicatesihodie^ certauit manus acceffit 8i gntus artifex.Na 9 _fu* 
pra pteron pyramis altitudine inferioreaequauit.xxiiii,gradibus i metae cacumen fecotrahens.In fumo 
cftqdnga marmorea:qua fecit pythis.Haec adieda.cxl.pedu altitudine:totu opus kludit:Timothei ma 
nu Diana Romae eft i palatio Apollinis delubroxui figno caput repofuit aulianus tuander.In magna 
ammiratione eft 8C Hercules Mneftrati.Et Hecate ephefi in templo dianae poft aedem in cuius contem 
piationem amramonentaedituiparcereoculis;tantamarmorisradiatioeft.Non poflferuntur & chari 
tes in .ppykis athenienfium:quas Socrates fecitialius ille g pidonide ut aliqui putat.Na Mironis illius; 
q aere laudafianus ebria eft fmyrnac in primis inclyta Pollio Afinius ut fuit acris uehemetiae:fic quo^ 
pedari monumda fua uoIuit*In iis funt cdauii nymphas gerentes Archefuae*.Thelpudes.Cleotninis; 



I 





LIBER 

Oceanus Bi luppfter Enthochf«Hermtf rores Taurifcf non cs latoris illiustred TraHianiJoppitcr hofpiV 
talis.Pappipi praxirelis difcipuh Zetus & Amphion 8i dirce 8C Taurustuinculu^ ex eode lapide. A rho 
do aduefla opera apollini 8C Taunfci parenrum.Ii certamen de fe fecere Menecraten uideri profefli : fed 
eflenaturalemartemidorum.Eodem loco Liber pater Eutychidis manu laudatunad Odauiae uero 
porticum apollo Philifci rhodii in delubro fuo.Item Latona & diana:6C mufe noue:& alter apollo nu/ 
dus. Eum qui cytharam i eodem templo tenet: Timarchides fecir.Inter Oflauiac uero porticus in xdc 
lunois ipfam deam Dionyfius & Polycles. Aliam uenerem eodem loco Philifcus.Cartera figna praxite 
les.Item Polycles 8C Dionyfius Timarchidis filii louem qui efl: in proxima aede fecerut . Pana 6i Olym 
pum luflantes.Eodem loco Heliodorus : quod eft alteru in terris fymplega nobile. Venerem lauante 
fefe.Dedalum artantem Polycharmus, Ex quo apparet in magni honoris audloritate habitum LyCix 
opus.quod i palatio fuper arcum diuus Auguftus honori Odauii patris fui dicauit in aedicula colunis 
adornata.Ideft quadriga curruf^:& apollo ac diana ex uno lapide.In hortis feruilianis reperio laudatos 
Calamidis apollinem illius caelatorisrdairtylis Pythias .Amphirtrati Callirthenem hyftoriarum feripto 
rem. Deinde multorum obreutior fama eft : quorudam claritati in operibus eximiis obrtante numero 
artificumiquoniam nec unus occupat gloriam:nec plures pariter nucupari poflunt:ficuti in Lacoonte: 
qui eft in Titi imperatoris domo:opus omnibus SCpidJurac dCflatuariae artis praeponendum. Ex uno 
lapide eu 8C liberos:draconuqp mirabiles nexus de confilii fententia fecere fummi artifices Agefander 8C 
Polydorus & Athenodorus rhodii.Similiterpalatinas domos Cacfarum repleuere ^batilTimis fignis 
Craterus cum Pythodoro.Polyde(9:es cum HermolaoiPy thodorus alius cum Artemone. Er fingula/ 
risaphrodifius trallianis: Agrippae Panrheum decorauit Diogenes athenienfis & Carfatides.In colum 
nis templi eius probantur inter pauca operum ficut in fartigio pofira figna:fed propter altitudinem loci 
minus celebrata.ln honore eft in templo illo Hercules ad que ^ni omnibus annis humana facrifica^ 
ueruntui(ftimahumi:ftansanteaditumporticus agnatioesfitse.Fuere&lThefpiadesadaedem Fodiam 
tatis:quaru unam amauit eques romanus lunius Pifciculus : ut tradit Varro ammiratur& Praxiteles: 
qui etiam quinq? fcrfpfit uolumina nobilium operum i toto orbe.Natus hic in graecia Italiee ora 6C ciui 
tate romana donatus cum iis oppidis.Iouem fecit eburneum in Metelli xde:qua campus petitur AccP 
dit uero ei:ut cum in naualibus ubi fera: africanae erant per caueam in tuens leonem ca:laret:ut ex alia ca 
uea panthera erumperet non leui periculo diligentiflimi artificis»Fecifle opera coplura diciturifed quae 
fecerit nominarim no refertur. Archefilaum quo^ magnificat Varro cuius fe marmorea habuifle leae/ 
nam tradit aligerofqi ludentes cum ea Cupidines quop: alii religatam tenerent:alii e cornu cogerent bi 
bere:alii calciarcnt:foccos:& omnes ex uno lapide.Idem dc a,Coponio.xiii.nationes qua: funt circa P6^ 
peium f3(ftas audior eft:inucnio di Onacum laudatu inter ftatuarios:fecifle marmorea.Nec minus Sau 
ron ar^ Bathracum oblitterari conuenit:<^i fecere templa Odlauia: porticibus inclufa natione ipfi lax 
cones.Quidam 8C opibus prxpotentes fuifleeos putant: ac fua impenla conftruxifle:infcriptionem fpe 
rantes.Qua negata:hoc tamen alio loco & modo ufurpaffe, Sunt certe etianum in colunarum epyftilis 
infculta nominum eorum argumenta rana atm lacerta:! iouis xde extitifle pidluram cultuf^ reliquos 
omnes foemineis argumentis conftanat enim faiftaiunonisa:decuminferenf ligna:permutafle geruli 
tradunf:& id religioni cuftoditu:uelut ipfis diis fedem ira partitis.Ergo & in iunonis a:de cultus eft :g 
iouis efle debeat.Sunt 3i in paruis marmoreis fama cofecuri Myrmecides:cuius quadrigam cu agitato 
re cooperuit alis mufea. Et Callicrates:cuius formicap: pedes at^ alia membra peruidere non eft. 

Quando primum marmo^ in aedificiis ufus:&: quis primus romaecruftauerit pariete 
tes.dC quibus aetatibus quaeij marmora in ufum uenerit:& gs primus marmora 
fecuerit:& ratio facandi de harena. CA» VI. 

Acc fint di£la de marmop: fcuIptoribus:fumma^claritate artificutquoin tracftatu fubit men 
h tem no fuiffe tii audloritatc maculofo marmori:qua fecere e rapfo cycladum infularum una: 

aeque & e Iefbio:liuidius hoc paulo uerficolores gde maculas habens.Et in totu marmop: ap/ 
paratu.Menander et diligentiflimus luxuriae interpres primus 6C raro attigit.Colunis demum uteban 
tur in templisznec laeticiae caufa:nondu.n.ifta intelligebanfifed qa firmiores aliter ftatui no poterat . Sic 
eft inchoatu athenis teplum Iouis olympii:ex quo Sylla Capitolinis aedibus aduexerat colunas»Fuit ta/ 
me Iter lapide at^ marmor differetia ia apud Homeru:dicir,n. Paride os marmoreo faxo percuITum . 
Sed athenus»Regias quo^ domos laudatiflime tum pter aes:aurum:eIedlrum:argentum:ebore tantu 
adornans.Primura(ut atbitror)uerficoIores iftas maculas chiorum lapidicinae oftenderunt : cum ex/* 
truerunt muros:faceto in id«M.Ciceronis fale omnibus enim oftendebant ut magnificum.Multo inqc 
magis mira res efletifi tiburtyno lapide fecifletis.Et hercules non fuiflet pidtura: honos ullus modo ta/ 
tustaliqua marmop: audloritate.Secandi marmor in cruftas nefeio an cariae fuerit inuentum antiquifli 
ma qd* equidem inueniam:Haliacarnafi Maufoli domus proconnefo marmore exculpra eft : latericiis 
parietibus.Is obiit olympiadis centefimsefextx anno fecundo.Vrbis roma: anno.ccc.fecundo.Primum 
romae parietes crufta marmoris operuifle totius domus fuse in caelio monte Cornelius nepos tradidit 
Mamurram formiis natu equitem romanum prsefecftum fabropi .C,Cscfaris in gallia.Neq} indignaj^ 
tio fit tali audore inuentare.Hic na^ eft Mamurra Catuli ueronenlis carminibus profciffustquem ut 
res eft:domus ipfius darius g Catullus dixit habere:quicquid habuiflet comata galliaiNa^ adiecir idc 
Nepos eu primu totis aedibus nulla nifi e maimote columna habuilTe: oes folidas e caryfto aut lunefi. 



TRIGESIMVSSEXTVS 

Deni(j!.M.Lepidus Catulli in confulam collega primus omnium limina cxnumidico marttiorcin do 
mo pofuit magna repraehenfione.Is fuit confui anno urbis.dc.lxvi.Hoc primum iuedli num idici mac 
moris ueftigium inueniomon in columnis tantum cruftifue ut Mamurra caryftium pofuitrftd imaf/ 
Ia 8C uiliflimo liminum ufu.Poft hunc Lepidum fermequadriennio«L«LucuIlus coful fuiriqui nomen 
(ut apparet ex re)luculleo marmori dedmadmodumdeledatus illo primuf^romam inucxir atrutn 
alioquin cum csetcra maculis aut coloribus comcndentur.Nafcitur aut in nilo infulaifolu^ pene horu 
marmoji abamatorenomenaccepit.Inter hos primu(utarbitror)marmoreos parietes habuit fcena, 
M.Scauriino facile dixerim fedos an folidis glebis politosificuti eft hodie louis tonatis redes i capitolio 
fslondum enim fedti marmoris uedigia inucnerat italia*Sed quifquis primum inuenit fecare luxuria^ 

I diuidereiimportuni ingenii fuit.Harena hoc fitiSC ferro uidetur fieri ferra in praetenui linea prarmentc 
harenas uerfando traftu^ ipfo fecante. Aethiopia ad hoc maxime probatur.Nam id quog? acceflit ; ut 
ad sethiopias uf$ pctereturiquod faceret mai mora.Immo uero etiam in idosiunde margaritas quo^ 
peti feuer is moribus indignum erat.Haec proxime laudatur.MoIlior tamen quae exaethiopiadlla enim 
nulla fcabricie fecat.Indica non ^que leuigarifed ea combufla polientes marmora fricare iubentur,Si ^ 
mile &. naxiae uitium eft dC coptidiiquse uocatur £egyptia,H3ec fuere antiqua genera marmoribus feca 
dis.Poftea reperta eft arsinon minus probandaiex quodam hadriarici maris uado a*ftu nudante obfer 
natione non facilijam quidem quacu^ harena fecare e fluuiis omnibus fraus artificum aufa eftiquod 
I difpendium admodum pauci intelligunt.Craflior enim harena laxioribus Tegmentis teritiSC plus ero^ 
dit marmorisimaiuf^ opus fcabritia politurae relinquit.lta fetftse attenuantur cruftx.RurfuI^ thebai 
ca polituris accomodatur.Et quae fit e toro lapide aut e pumiceiSignis e marmore poliedis : gemmif^ 
etiam Icalpendis at$ limandis. 

De naxio 6C harmonioiSi de generibus marmorum, CA. VII« 

Axium diu placuit ante alia utiiita uocanrur cotes in infula cypro genitae. Vicere peftea ex ar/ 
n menia ue(3ae.Marmorum genera & colores non attinet dicere in tanta noticia . Nec facile eft 

ennumerare in tanta multitudine.Quoto enim quoqp loco non fuum marmor inuenitur.Ec 
tamen celelserrimi generis diifta funt in ambitu terrarum cum gentibus fuis.Non omnia tam in lapidi 
cinis gfgnuntur.Sed multa fub terra fparfa,Praeciofiffimi quidem generis laccdaemoniu uirideicun^ 
iftif^ hylarius.Sic 6C auguftcumiac deinde tiberiumiin agypto Augufti ac Tiberii primum principatu 
reperta.Differentia^ eorum eft ab ophircicum fit illud ferpentium maculis fimileiunde & nemen acce 
pit:^ hae maculas diuerfo modo colligunt, Augufteum undatim crifpum in uertices . Tiberium fpar/’ 
fim conuolura canicic.Negpexophite columnacinifi paruae admodum iueniunf.Duo eiusgeneraimol 
le candiduminigricans durum.Dicuntur ambo capitis dolores fedare adalligati:&: ferpentiu uftus.Qui 
dam phreneticis ac lethargicis adalligari lubent candicantem .Contra ferpentes autem a quibufdam Jau 
datur praecipue ex his quem tephriam appfllant a colore cineris.Vocatur & memphites a loco geman/ 
Cis naturaeiCuius ufus conuenit iis quae urenda aut ficcanda funtiex aceto illitus. Obftupcfcit,n.ita corx 
pus ut non fentiatcruciatum.Rubetporphytites in aegypto exeo cadidis inter uenientibus punflisileu 
coftyiftos uocatur.Quantiflibet molibus ctedendis fufficiunt lapidicinae.Statuas ex eo Claudio Caefari 
procurator eius in urbe ex aegypto aduexit tris.Alinius Pollio no admodu probata nouitate.Nemo po 
ftea certe imitatus c.Inuenit eadem aegyptus in aethiopia quem uocant bafaltem: ferrei coloris atgi Au/ 
riciac.Vnde & ei nomen dedit.Nunq is autem maior repertus eft q in templo Pacis ab imperatore Vef/ 
pafiano Augufto dicatus. Argu mento ipfe liberis circa ludentibusiper quos totidem cubiti fummi in/ 
crementi augentes feannis eius intelliguntur. Non abfimilis illi narratur in thebis delubro Serapis ut 
putant Memnonis ftatua dicatusiquem quottidiano folis ortu contadum radiis crepare dicunt.Ony/ 
t chiten etia tum in arabiae montibus nec ulq alibi nafei putauere noftri ueteres,Sed 6c in ger m ania poto 

riis uafis inde faiftis primu dein pedibus leiftorum fellif^ Cornelius nepos tradit magno fuifle miracu 
loicum.P.Lentulus Spinter^amphoras ex eo & urceos magnitudine cadorum oftendiller.Poft quique/' 
nium deinde trigira duojt pedu longitudineicolunas uidiffe.Variatu in hoc lapide poftea eft.Nag? pro 
rniraculo infigni quattuor modicas in theatro fuo Cornelius Balbus pofuit.Nos ampliores triginta ui 
dimus in fcoenaiqua Califtus Oefaris Claudii libertop^ potentiftimus exhatdificauerat. 

Dealabaftritc&lygdinoalandico» CA. VIII, 

Anc aliqui Iapide alabaftriten uocantique cauant ad uafa unguentariaiquonia optime ea icor/ 
h rupta feruare dicif .Ide^ etia exuftusiex emplaftris couenit.Nafcif circa thebas acgyptias:& da 

mafeu lyrije.Hic caeteris candidior.Probatiflimus uero in carmaniaimox in india.la qde & in 
fyfia alya^.Viliirimus aut 6i fine ullo nitore in cappadocia.Probanf q maxime mellei coloris in uertice 
maculofi at^ no tranflucidi, Vitia uero in iis corneus color aut cadidusiSi quicqd fimile uitro cft,Pau/ 
Ium diftat ab eo ad unguentogd fidetuti exiftimant,Lygdinus in tauro repertus amplitudine qua laces 
crateraf^ no excedat. Antea tantu ex arabia aduehi folitus cadoris eximii,Magnus & cotraria: iter fc na 
turac duobus honos.Coralirico in afia repertoimenfure no ultra bina cubitaicandore ^ximo eben 6£ 
quada fimilitudine e diuerfo niger eft alabandicus terrat fuae nomineiqq & mileci nafccnsiad purpura 
tame magis afpeiftu declinate.ldc^ liquatur igniiac fundif ad ufum uitri.Thebaicus intercindlus aure/ 
is guttis inuenif in afr icac parte cegypto afcriptac coticulis ad terenda collyria qda utilitate naturae alia 
Eouenies, Circa fyene uero thebaidisifimitcsique ante pyrthopoeciio uocabat.Tiabes ex eo fecere reges 



UBER 

quodam certamine obclifcos uocantes folis numini facratos.Radio^ eius arguraentu in effigie eil:6i 
ita fignificarur nomie a^gyprio.Primus oium id inftituit Mitrestqui i folis urbe regnabat fomnio iuf 
fus:&: hoc ipfum inferiptum cft i eo. Er.n.fculpturx illac effigiei^ quas uidemustatgyprix funt littera 
poftea 6C alii regum in fupraduTta urbe Sothis quattuor numero : quadragenoji 8i oftonum cubitogi 
logitudine.Ramifes aure is quo regnante ilium captu effiquadraginta cubitoj^, Idcmgi digreflus ide: 
ubi fuit Mneuidis regia pofuit alium longitudine undecenis pedibustper latera cubitis quattuor» 

De obelifco Si thebaico Bi alexandrino:& de illo qui eft in cyrco magno. CA. IX. 

Pus id fecifle dicuntur uiginti milia hom inum.Ipfe rex cum fubredlurus eflenuerereturgp ne 
o machinae ponderi non fufficerennquo maius periculum curae artificum denuntiaret filium 

fuum adalligauit cacumini:ut falus eius apud mollientes prodeflet lapidi.Hanc ammiratione 
operis effedum efttut cum oppidum id expugnaret Cambyfes rex uentum^ eflet incendio ad crepidi 
nes obelifeirextingui ignem iuberet molis reuerentia qui urbis nulla habuerattSunt 8C alii duo. Vnus a 
Myrne pofitusialter a Phio fine notis quadragintaodto cubito^.Alexandri;e ftatuit unum odfogira cu 
bitorum Ptolaemeus Philadelphusrquem exciderat Nedabis rex purum.Maiufgp opus fuit in deuehc'' 
do ftatuendoue multo q in excidendo. A Satyro Architedo aliqui deuedum tradunt.Rate ut Callixe' 
nus dixit a phcenice fofTa perduda ufqp adiacentem obelifcum e nilo.Nauef^ duas in latitudinem patu 
Ias:pedalibus fpatiis ex eodem lapide ad rationem geminari per duplicem menfuram ponderis onera/ 
tas Ita ut fubiflent obelifcum pendentem extremitatibus fuis in ripis utrin^rpoftea e gcftis laterculis al 
leuara naue excepifle onus ftatutum.Excifos autem fex talis in monte eodem artificu d^onatum talentis 
quinquaginta.Hic autem obclifcus fuit in arfinoc pofitus a rege fupradidoimunus amoris in coniuge: 
eadem^ forore Arfinoe.Inde eum naualibus icommodum.Maximus quidam praefedus ffgyptii tra^' 
ftulit in forum recifo cacumine dum uult faftigium addere auratu:quod poftea amifit.Et aln duo funt 
alexandricC ad porrum in Carfaris tcmploiquos excidit Mefphees rex quadragenum binum cubitorii, 
fuperomniaacceffit difficultas mari romamdeuehendifpedatis admodum nauibus.Diuus Augu/ 
Ilus priorem aduexerat miraculi gratia : puteolifque naualibus perpetuis dicaucrat.Sed incendio con/ 
fumptus eft.Diuus Claudius aliquot per annos afferuatum eum quem Caius Caefar fportauerat: om-' 
nibus quae nunq in mari uifa funt ; mirabiliorem turribus puteolis ex puluerc exhxdificatis perdudlil 
oftiam portus gratia merfinalia ex hoc cura nauium qua: tyberi fubuehebant . Quo experimento pa/ 
lam fuit:non minus aquarum huic amni efle gnilo.Is autem obelifeus quem Diuus Auguflus in cyr/ 
co magno conflituit:excifus a rege Semneferteoiquo regnante Pythagoras in aegypto fumcemum ui/ 
gintiquin^ pedum efl:&: dodrantis:praeter bafin ciufdem lapidis . Is uero qui elt in campo martio no'' 
uem pedum minor efla Sefotide.lnfcriptam ambo rerum natura: interpraEtationem a:gyptiopt ope/ 
tede philofophia: continent. 

De illo qui eft in campo martio pro gnomone. C A. X, 

I qui ell in campo Diuus Auguflus addit mirabilem ufum ad deprathendendas folis umbras 
e dierumgi ac nodium magnitudines:Ilrato lapide ad obelifei magnitudindeuipar fieret um/ 
brarum romae confedlo die fexta hora paulatim^ per regulas qua: funt ex aere inclufe fingu>' 
Iis diebus decrefcercnac rurfus augefeeretidigna cognitu res 8i ingenio foecundo.Manlius mathemati/ 
cus apici auratam pilam addidit:cuius uertice umbra colligeretur in femetipfam alia at^alia increme/ 
ta iaculan te apice:ratione u t feruntta capite hominis intelledla.Haec dieru obferuatio triginta iam fere 
annis non congruinfiue folis ipfius diffono curfu dC cxli aliqua ratione mutatoifiue uniuerfa tellure ali 
quid a centro fuo dimora:ur depriehiendi 8i in aliis locis accipioifiue urbis tremoribus hii tantum gno/ 
mone intorto: fiue inundationibus tyberis fedimento molis fadoigg ad altitudinem impofitae rei 
in terra quo^dicanfiadafundameta. De tertio obelifco romxinuaticano. CA, XI* 

Ertius efl in uaticano Caii dC Neronis principum cyrcoiex omnibus unus omnino fradus in 
t molitione eiusiquem fecerat.Sefotidis filius Nuncoreus . Eiufdem temanet di alius centum 
cubicorum quem pofl caecitatem uifu reddito ex oraculo foli facrauit* 

De pyramidibus regyptiis&fphinge, • CA, XII. 

* Icantur obiter & pyramides in eadem aegypto regu pecuniae ociofa ac Ilulta oIlentatio.Quip/ 

d pe cum faciendi eas caufa a plerif^ tradaturine pecuniam fucceflbribus aut aemulis infidianri/ 

bus praeberentiaut ne plebs effet ociofa.Multa circa hoc uariitas illorum hominum fuitruelli 
gia^ complurium incoadarum extant.Vna ell in arfione urbeiduae in memphi non procul a labyrin/ 
tho:de quo 3C ipfo dicem us.Totidem ubi fuit meridis lacusihoc eftifoflagrandis.Sed segyptus Iter mi/ 
ra ac memoranda narrat harum cacumina extremaiquac eminere dicuntur Reliquae tresiqua: orbem 
terrarum impleuere fama:fane confpicuae undi^ a nauigantibus : fitae funt in parte africae mote faxeo 
Herili^ inter memphin oppidum:& quod appellari diximus delta a nilo minus quattuor milibus paf/ 
fuum memphi feptem.d.paflu.a uico appofito quem uocabant bufirin.ln quo funtaflueti fcandere il/ 
las. Ante has ell fphinx:uel magis miranda:qua liluellria funt accolentium , Amafin regem putant I ea 
conditum:6^ uolunt inuedam uideri.Ell autem faxo naturali elaborata:& rubrica. Capitis moliri am 
bitus per fronte centu duos pedes colligitilongitudo pedu centu quadragintatriu ellialtitudo a uentre 
ad fummam afpide m capite fexagintaduum.S^ed jyramis amplilTima exarabicis lapidicinis collar.Tre 
centa fexaginta holum miiia annis.xx.eam coffruilie ^duntur.Tres uero fadae annis feptuagintaodo 



TRIGESTMVSSEXTVS 

imcnribus qnattaor.Ncpe qui de ifs fcnpferuntrfunr HerodorustEuhemf riiy.Dom famius ArifTa/ 
goras:Dionyfius:Artemidorus:AlcxanderPolyhiftor:Buraridcs:Antinhene&:Dttnctrius Demoreles 
Appion:Inter omnes ucroeos non conftat a quibus factx finnuftiflimo cafu oblirieratis tanta: uamra' 
tis audoribus. Aliqui ex iis prodidcrut in raphanos 6i allium ac cepas milfeoifhngenta talenta erogata» 
AmpliiHma oiJo lugera optinet foli quattuor anguloru paribus interuallis per caingentcs odoginta^ 
tres pedes fingulorum laterum altitudoia cacumine pedes<xxv«alterius irerualla fingula per quattuor 
angulos parestdcc.trigintafeptem comprehedunt.Tertia minor pracdidis. Sed multo fpedatior,aihio 
picis lapidibus confurgir,ccc.fexagitatribus pedibus inter angulos. Veft^iaxdificationum nulla exrat. 
Harena late pura circu lentis fimilitudinetqualis in maiori parte afnVje.Quaeflionum fumma eft qua/ 
na rationein tanta altitudine fubueila fint cementa, Alii.n.nitro ac fale adaggeratis cu crefeente eperea 
perailo fluminis irrigatioe dilutis,Alii lateribus e luto fadis extrudos pontes in priuatas domos diftri 
buros,Nilu,n,non putat rigare potuifle multo humiliore.in pnamide maxima efl itus puteus odogin 
tafexcubitoji:flumcnilloadmiflum arbitrantur«Menfura altitudinis earum omniuq^litniliu deprse/ 
hendere inuenit Thales mileflus umbra metiendo:qua hora par efle corpori foler»Ha;c funt pyranndu 
tniracula.Supremu^ illudrnequis regu opes miredrainima extitilTe laudariflima a Rhodope meretri 
cula fada:^opi fabulap^ phitofophi conferua quonda Si cotubernalis haec faitimaiore miraculo tantas 
opes meretricio eflecoquifitas quaeflu»Magnificatur & alia turris a rege fada i infula pharo portu opti 
nente alexandriaerqua coftituifle.dccc, talentis tradutimagno animo neqd omitramus.Ptolomaei re^ 
gis:q> in ea permiferit Softrati caflidis architedi ftrudurae ipfms nome ifcribi.Vrus eius ncdutno nau 
Caru curfui ignes oflederead pnuntianda uada portufq? introitu. Sicut il tales copluvibus locis flagrat 
ut potneoficae ac rauennae ad uitandii periculu ctia in corriuatione«Flagranr cu eo lira ea rraflienne.Peri 
culum in corriuatione ignium ne fydus exiflimedquonia e longinquo fimilis Flammatu afpedus ell* 
Hic idem architedus primus omniii penfilem ambulatione gnidi fecifle traditur, 

De labyrinthis aegyptio:lemnic:italico, CA. XIII» 

Icamus Si labyrinihosiuel portcntofillimu humani ingenii opus,Sed non ut exifliroari pof/ 
d fitfalfum.Duratetianucinaegyptoinheiaclcopolitenomosiqprimusfaduseft ante annos 
(uttradunt)tria milia fexccntosaPetefucorcgeifiueTirhoe.Quaq Herodotus opus regum 
efle dicatinouiflimeffl Pfammetici.Caufas faciendi uane inrerpra:tanrur,Demoteles regiam Motheru 
disfuifle.Lycias fepuTchrum Mcridis plutes foIi facrum id extrudumiqd maxime creditur.Hinc uti^ 
fumpfifle,DcdaIum exemplar eius labyrinthi quem fecit in cretaino cft dubiomifed cenuf ma tantum 
portionem eius imitatum : quae itineru ambages occurluf^ ac recutfus inexplicabiles totiner,Non ut 
in pauimentis pucrorumuc ludicriscampeftnbus uidemus breui lacinia m ilia pafluum plura ambula 
tionis contmcnrcifed crebris foribus inditis ad fallendos occurfus: redeudugi in errores eofdc.Secudus 
hic fuit abaegyptio labyrinthusitertius in lemnoiquartus in italia.Omnes Iapide poliro fornicibus 
di.Aegyptius quod miror equidem in introitu l^ideis e paro colunis,Reliquae erat lycnita:: molibus 
compofitis quas diflbluereine faecula quidem polfintadiuuatibusHeracIeopoliris : qui id opus inuifu 
mire infeftaucre»F*oIitionem operis eius fingulaf^ partes enarrare non elticum fit in regiones diuifum 
at^ in praefedurasequas uocant nomosrfexdecim nominibus eorum roridem uaftis domibus artibus 
Praeterea templaomnium aegypti deorum cotinetifuper^ Nemefes quindecim aediculis incIufaetSunc 
pyramidescomplures quadragenarum ulnarum fenos radice muros optinentes,FelTi iam eundo per^' 
ueniuntad uiarum illum inexplicabilemerrorern.Quin Si coenacula pnns cxcclfa porticufq? alcendu 
tur nonagenis gradibus omnes intus colunae de potphyrite lapideideope fimulachraircgu ftatuaeimon 
ftrificae efFigies.Quarudam autem domorum talis eftfitilsiutadapcrietibus fores tonitruu intus terri 
bile exiftat.Maiore autem in parte tranfitus eft per tenebrasialiatgi rurfus extra murum labyrinthi aedi 
ficiorum moles pteron appellant.Inde aliae perfoffis cuniculis fubferranca: domus.Rtficit unus omni/ 
no pauca ibi ex monte phadon Thebis rex ante Alexandru magnum annis quingentis. Id quo^ ttadif 
fulfifle trabibus fpinac oleo incodtae dum fornices quadrati Iapidis aflu rgeient,Ue aegypto & cretico la/ 
byrinthis fatis didlum eft.Lemnius fimilis, illis columnis tantum centu quinquaginta memorabilior 
fuitiquarum in officina turbines ita librati pepcnderuntiut puero circuagente tornarentur . Architedi 
^llii fecere Emilius Si Rholus Si Theodorus indigena.Extant^ adhuc reliquiae eiusicu cretici italici^ 
nulla ueftigia extcnt.Nam 9 Si italicum dici conueniriquem fecit fibi porfenna rex hctruriae fepulchii 
caufaifimul ut Si externorum regum uanitas quo^ ab italis fuperarctur,Sed cu excedat omnia fabulo 
fitasiutemur iprius«M«V^ctonis in expofltione eius uerbis.SepuItus eft inquit fub urbe clufio : in quo 
Joco monumentu reliquit lapide quadrato,Singula latera pedum lata tricenuialta quinquagenu • Inqi 
bafi quadrata intus labyrinthu incxtricabile,Quo fi quis Ipropere t fine glomere linitexitu inuenire ne/ 
quear.Supra id quadratu pyramides ftantquin^,Quattuor in angulisid^ in medio una.In imo lata: pe 
dufeptuagenumquinuialtae cetum quinquagenu:irafaftigiara::utinrummo orbis aeneus Si Pegafus 
unus om Ilibus fit impofitusrex quo pendeat excepta cathenis tintinnabiilaiqua: uento agitata longe fo 
nitus referant:ut dodonac olim fadum.Supra que orbem quattuor pyramides infuper lingulx extant 
alta: pedti c«enum.Supra quas uno foloquin^pyramidestquarum altitudinem Varrpncm puduit 
adiicere.FabuIac hetrufeae tradunt eande fuifleiqua totius operistadeo uefana dementia quxfifll’ gloria 
impehdio nulli pcofuturoPraetecea fatigalTe regni uiiesiut tamen laus maior artificis eflet. 



UBER 

DepcnriIihorto&oppido:8itempIoDianjeephcfiar« CA. XIIII. 

Eguntur 8i pcnfiles hortostimmo uero totum oppidum feciflc argypti* thebsErcxcrcitus ar^' 
I matos fubito educcrc folitis regibus nullo ^pidanorum fcnnete.Etiamnum hoc minus mi 

rum:g g> flumine medium oppidum interfluente:quac fi fuiflent:non dubium efl: didlurum 
Homerum fui fTe:cum centum portas ibi praedicaret. Graecae magnificetis uera ammiratio extat tem 
pium ephefis Dians ducentis uiginti annis facSum a tota afia.In folo id paluftri fecereine terrsmotus 
fentiretraut hiatus timcret.Rurfus ne in lubrico at^ inflabili fundamenta tate molis locarentur : ante 
calcatis ea fubflrauere carbonibus dein uelleribus lane.Vniuerfo teplo longitudo efl quadringentorii 
uigintiquiq? pedum latitudo ducentorum uiginti.,Coluns cetum uigintifeptem a fingulis regibus fa 
fls:fexaginta pedum latitudine.Ex iis trigintafex cslats.Vna a Scopa.Operi prsfuit Ctefiphon archi 
(eiflus.Summa miracula epyflilia tante molis attolli potuifle.Id cofecutus efl ille beronibus harena ple 
nis molli puluino fuper capita colunarum exaggeratio paulatim exinaniens ab imo ut fenfim totum in 
colle federet.Difficillime hoc cotigft in limine ipfo:quod foribus imponebat.Etenim ea maxima mo/ 
Ics fuit :nec fedit.In cubili ergo anxio artifici mortis deflinatione fuprema,Traduntgi in ea cogitatione 
feflum noeflurno tempore in quiete uidifle prefentem deam:cui teplum fiebatrhortantem ut uiueret: 
fe copofuifle lapidem:at^ ita poflero die apparuitiponderegi ipfo correptus uidebatur.Cstera eius ope 
ris ornamenta plurium librorum inflar optinentinihil ad fpecim en naturae pertinentia. 

De delubro Cyzici & lapide fugitiuo:8i de echo fepties refonante:& aedificio 
fineclauoi&mirabiliasd^ificicrrum roms. CA. XV» 

Vrat 8C Cyzid delubrumiin quo filium aureum commilluris omnibus politi lapidis fubiecit 
d artifex eburneum louem dicaturus intus coronate eo marmoreo Apolline.Tralucetergo pi> 

(flurac tenuifllmis cappillametisileni^ afflatu fimuJachra refouenteiprster ingenium artificis 
fpfa materia quauis occulta in praecio operis intelligitur.Eodem in oppido efl lapis: fugitiuus appella/ 
tustArgo nauts eo pro ancora ufi ibi reliqucrant.Hunce prytanco(ita uocatur locus)fepe profugum 
fixere plubo.Eadem in urbe iuxta portam qus thracia uocatur tunes.vii.acceptas uoces numerofiore 
repercuflli multiplicant.Nomen^ huic miraculo echo efl a grscis datum.Et hoc quidem natura loco 
rum euenit.Et pleru^ conualIium:ibi cafu accidit.Olympis aute arte mirabili modo in porticu quam 
oppidani heptaphonon appcllanquonia fepties eadem uox redditur.Cyzici Si buleuterion uocataedifi 
Cium amplum fine ferreo clauo ita difpofita contignatione ut eximantur trabes fine fulturisac repona 
tur.Quod ite roms in ponte fublicio religiofum eflrpoflea g Coclite Horatio defendente sgrs reuui'' 
fus efl.Veru Si ad urbis noflrae miracula tranfire conuenit:nongentoru^ annop^ dociles ferutari uiros: 
& fic quo^ ter^ap^ orbem uidum ofledereiqd' accidifle totiens peneiquot referretur miraculatappare 
bit.Vniueriirate uero aceruata Si in quendam unu cumulu conieda noalia magnitudo exurgetig fi mu 
dus alius quidam in uno loco natretur.Nam ut cyrcum maximu a Oefare diaatore extruaij longitu 
dine fladiop^ triuilatitudine unius:fed cu aedificiis iugeni quaternu ad fedem ducenro^.lx.miliu inter 
magna opera dicamus.None inter magnifica bafilica Pauli columnis e phrygibus mirabilem:foru^ di 
ui Augufli:templu Pacis diui Vefpafiani imperatoris augufli:pulcherrima opeije quae ung f Pantheon 
loui ultori abagrippa fadfurcum theatrum ante texent romac Valerius oflienfis architedus ludis Lybo 
nis.Pyraraidas regu miramur opcra:cu folu tantu foro extruado feflertiis mille ducetis Caefar didfator 
emerif.Et fiquide impenfae mouent captos auaritia animos.P.Clodius quem Milio occiditrfeflertiis.c* 
xlvii.mil ibus domo empta habitauerit.Quod equidem non fecus ac regum infaniam miror : Itaqp Si 
ipfum Milonem feflertia feptingenta milia aeris alieni debuifle inter prodigia animi humani duco.Sed 
tunc fenes aggeris uaflum fpatium Si fubflrudliones infanas captiofi mirabantur.Praetcrea cloacas ope 
rum omniu didu maximutfuffolTis motibus: at^ ut pauloante rettulimus:urbe penfili:fubtergi naui> 
gata. Id.M. Agrippa fecit i aedilitate pofl cjanfulatu per meatus corriuatis feptem amnibus curfu praecP 
pititorrentiumodorapereiat^auferreoiacoadlis.Infupermole hymbrium concitati uada ac littora 
quatiunt: Aliquando tyberis retro infufi recipiunt fludfus.Pugnant^ diuerfi aquarum impetus intus: 
Si tamen obnoxia firmitas refiflit.Trahuntur moles internae tatae no fuccubentibus caufis operis, Pul/ 
fant ruinae fponte praecipites:aut impaiflae incendiis.Quatitur folum terraemotibus • Durant tamen a 
Tarquinio prifeo annis odingentis J>pe inexpugnabiles,No omittedo memorabili exemplo uel eo ma 
gis:quoniam celeberrimis rerum coditoribus omiflum efl, Cum id opus tarquinius Prifeus plebis ma 
nibus faceretiefliet^ labor incertii longior an periculofior:paflim confeita nece quiritibus tedium fugi/ 
cntibus.Nouum Si inexcogitatum ante poflea^ remedium inuenit ille rex:ut omnium ita defundo^ 
figeret crucibus corpora fpedada ciuibus:fimul Si feris uolucribufgi lacerada.Quamobrem pudor ro/ 
mani nominis proprius qui faepe res perditas feruauit in proeliisitunc quo^ fubuenit,Sed illo tempore 
impofuit iam erubefeens cum puderet uiuos tanquam puditurum ellet extindos. Amplitudinem 
cauiseam feciffe proditur utuehem foeni largeonuftam trafmitteret.Paruafuntcunda quae diximus: 
& omnia uni coparada miraculo:anreg noua attinga.M,Lepido,Q.Otulo conf,ut coflat inter diligen/ 
tiflimos audores domus pulchrior non fuit romaeig Lepidi ipfius. At herculc intra annos.xxxv»eadem 
centefimum locu nooptinuit.Coputetin hacaeflimationequiuolet:marmorum molem :operapido'' 
nnimpendia regalia.Et cii pulcherrima laudatiflimagp certantes centu domos:poflcagi eas ab innumc 
rabii ibus aliis in hunc diem uidas»Pcofedo incendiapuniunt luxum:nec tamen effici potefl:ut mores 



TRIGESIMVSQVINTVS 

dTiqnfdf ipro in homine morfalius cfle inrelliganr.Sed cas omnes duae domus uicernnt.Bfs ufdimiis ut 
bem r^ram cingf domibus principum:Caii &' Neronis.Et huiiis quidem ne quid deefTcr aurea. NimiV 
rum lic habitarunt illi qui hoc imperium fecereitantas ad uincendas gentes triumphcfg; lefcredos ab 
aratro aut foco exeuntestquorum agri quo^ minorem modum obtinuere q cellaria iftorum.Subitue 
ro cogitatio quota portio harum fuerint areae iHae:quas inuiiSis imperatoribus decernebant publice ad 
cxedificandas domos.Summuf^ illarum honos erattficut in.L.Valerio Publicola : qui primus confui 
fuit cum. L.B ruto port tot meriratfif fratre eius qui bis i eodem magiPratu fabinosdeuiceranadiici dc 
creto ut domus eorum fores extra aperirentui:& ianua in publicum reiiceref.Hoc erat clarifTimum 
figne inter triumphales quogpdomos,N5 patiemur duos CaiosueI duos Nerones ne hac quidem glo 
ria famsefrui.Docebimufq; etiam ifaniam eorum uidam priuatisopenbus.M.Scauritcuiusnefcio an 
aedilitas maxime proPrauerit mores ciuiiesimaiufqi fit Syllae malum tanta priuigni potentiatq profert 
ptio tot milium.Hic fecit in xdilitate fua opus maxim um ofum quaeiunq fuere humana manu fada 
non temporaria moraiuetumetiam aeternitatis deftinatione.Theatru hoc fuit.Scoena ei triplex altitudi 
ne.ccc.ix.columnarum in eaduitatequx fex hyemetias non tulerat fine probro ciuis ampliflimi . latn 
pars fcoenese e marmore fuit.Media e uirro iauditoetiam poftea genere luxuriae.Sum« tabulis inaura'' 
eis columnae ut diximustimae duodequadragenu pedu.Signa ^ rea inter columnas ut indicauimus fue 
runt tria milia numcro.Cauea ipfa coepit hominum.lxxx, milia cu Pompei amphiteatri totiens multi'' 
plicata urbe tanto^ maiore populo fufficiat lai ge.xl.milia.Scd 8i reliquus apparatus tantus attalica ue^ 
lleitabulis pu9:is:caetera^ cura fuit : ut in tufculanam uillam reportatis quae fuperfluebant quottidiani 
ufus deliciis incenfa uillaab iratis feruis concremarentur ad feftertia,M.aufert animum & a dcRinato itl 
nere digredi cogit contemplatio tam ^digae mentisialia^ connedb maiorem ifania • E ligno,C.Curio 
q bdio ciuili in Caefarianis partibus obiitifunebri patris munere cu opibus apparatum non poffet fupe^' 
rare Scaurum«Vndeenim illi uidricus Sylla Metella mater proferiptio^ ft(51rixivnde.M.Scaurus 
pater totiens princeps duitatist& marianis fodahtiis rapinaru prouincialiu finust" cum ia ne ipfe quide 
comparari fibi poflet , Quando hoc certe incendii illius pmium habuit conuetflis cx orbe terrarum te.^ 
bus;ut nemo poPea par ePet infaniae illulngenio ergo fuo erat utendum .Curionig; aliud excogitanda 
fuit, Opere prseciu ep fcire qd inuenerit:& gaudere moribus noPristac noPro modo nos uocare maio'' 
res Theatra duo iuxta fecit amplifllma e ligno cardinu finguloj^ uerfatili fufpcnfa libramero:in quibus: 
utnf^ ante meridiano ludo^ fpetPaculo edito inter fefe auerfis ne inuicem obPreperent fctrr.a:;& repe 
te circuadiis ut coPiterant.PoPremo iam die difcedentibus tabulis 8i cornibus inter fe coeuntibus facie 
batamphitheatrumt&gladiatogifpeiPaculaedebaRipfum raagisauiPoritatum Populum Roma.cir/' 
cuferens.Quid enim miretur quif^ in hocprimum;'inuentoremfaninuentumfartificcmfan audo/ 
rcj'aufum aliquem hocexcogitarefan fufcipcre:paiere;''an iuberec'Super omnia erit populi furor fede/* 

1 re aufi tam infida inPabilig! fede. En hic eP ille terrarum uidor 6i totius dominator orbis : qui gentes 
I & regna diriperettiura exteris miti eret;&: quofdam i numero deop^ fmortaliu generis humani portio 
I in machina pendens;6i ad periculum fuu paludens.Qua: utilitas animapa iPa{'aut quee quaercladecan/' 

I nis:aut quantum mali potuit accidere^Hauriri urbes terrx hiatibus publicus mortalium dolor eP.EC''' 

I ce Po.Romanus uniuerfus uelut duobus nauigiis impofitus binis cardinibus fuPinetur:&: feipfum de/ 
i pugnantem fpedatrperiturus momento aliquo luxatis machinis:& per hoc queritur iri tribunitiis con 
! cionibus gratiasut penfiles tribus facerct.Qualia hic in roPris.Qui no aufurus apud cos quibus hoc p/ 

! fuaferit.Vera naqj coficientibus Po.Ro.funebn munere ad tumulum patris eius depugnauit uniuerhs* 

I Variauit hanc magnificentia fua feflis turbatif 9 cardinibiis:& amphitheatri forma cuPodita nouifli/ 

I mo die diuerfis duabus per medium fcoenis athla^tas editiraptifg? econtrario repente pulpitis eode die 
I uidoresc gladiatoribus fuis ^duxit.Nec fuit rex Curio aut gentiu imperator no opibus ifignisiuti qui 
I nihil in cenlu habuerinprseter difeordia principu.Sed dicantur uera aPimatione inuida miracula:qu 2 c 
1 «Q.Martius rex fecit.ls iuflus a fenaru aquaj^ appia: & anienis tegula dudus reficere:nouam a nomine 
i fuo appellata cuniculis per montes adis intra praeturse fuse tepus adduxit. Agrippa ucro i aedilitate fua 
i adieda uirginea aqua.Qeterif^ corriuatis atqp emendatis lacus,dcc. fecit . Prxterea fontcs.cv.caPella 
1 cxxxxtcumplura etiam cultu magnifica 6C openbus.Is figna,ccc,aerea aut marmorea impofuit:& colu^ 

1 nas cx marmore quadringentas:ea^ omnia annuo fpatioiadiecit^ ipfe in aedilitatis fuae comemorario 
1 ne 8i ludos unde fexaginta diebus fados:& gratuita praebuit balnea cctu m .Ixx.quae nunc tomae ad in'' 

' finitum auxere numeru.Vicitantecedentes aquaru dudus nouiflimu ipendium operis inchoati aCaio 
Caeiare^i: peradi aOaudio.Quippealapide.xl,adeam excelfitarem:ur in omnes urbis montes leuaren 
turiinfluxere curtius atgp caeruleus fontes.Erogata in id opus fePertia quingenta.lv.milia.Quod fiquis 
diligentius aePimauerit aquarum abundantiam in publico balneis pifeinis domibus euripis hortis fub 
. urbanis uillis fpatio^ aduenietis extrudof^ arcus motes pfoPbs:conualles aequatas:fatebitur nibil ro_a 
i gis mirandu fuifle in toto orbe tcrrape.Eiufde Claudii iter maxima eqde ac memorada duxerim: qua/ 
uis dePitutu fuccefforis odio monte perfoflum ad lacum fucinu emittendum:incnarrabili profedo im 
I pendio:8i operariorum multitudine per totannostcu aut corriuatio aquarum:qua terrenus mos erat 
egereretur in uertice machinis:aut filex cederef .Omnia^ intus in tenebris fierent:quae negt cocipi ani/ 

1 mi nifi ab iis qui uidere:ne^ humano fermone enarrari poflunt.Na portus oPienfis opus ptereo.ltem 
I uias inter montes exciit, Mare ihircenu a lucrino molibus feclufum.Tot potes tatis ipendiis fados * Ec 



tlBER 

fnrcr plurima alia irate miracula:ipfa marmora in lapidicinis crcrccrcauftorefl Papyrius Fabianusna 
turac rerum pentiffimus,Exemptpres quo^ affirmant compleri fponte illa montium ulcera . Qux fi 
uera funt:fpes eftmunq defururam luxuriam. 

De magnetis generibus medicinis. CA« XVI. 

Maioribus digredienti ad reliquorum lapidum infignes naturas:quis dubitet in primis ma.^ 
a gnetem occurrcrec'Quid enim mirabilius^aut qua in parte natura: maior improbitas dede-' 

rat uocem faxisrut diximus:refpondentem hominitimmo uero & obloquentem ^Quid lapis 
rigore pigriusi'Ecce fenfus manuf^ tributi illi,Quid ferri duritia pugnarius^Sed cedit & patitur mo'' 
res:ttahic na^ a magnete lapide. Domitrixque illa rerum omnium materia ad inane nefeio quid cur/ 
ritiat^ ut propius uenitaflfiftituenetur^; 8C complexu hxrer.Sideritin ab hoc alio nomieappellant:g/ 
dam heracleon.Magnes appellatus eft ab inuetore:ut audior eft Nicander in india repertus.Na^ & paf/ 
fim inuenitunut in hifpania quo^ inueniife autem fertur clauis crepidarum 8i baculi cufpide hxren^ 
tibus:cu armenta pafceret«Quingp genera magnetis Sotacus demonftratraethiopicum 8i magnefiacu a 
macedonia 8C contermina a bebonoea locatum petentibus dextra.Tertium in echio boetix.Quartum 
circa alexandriam troadem.Quintum 6C magnefia afiar.Differetia prima mas (itan foemina. Proxima 
in colore.Nam qui in macedonia magnetia reperiuntur:ruffi nigri^ funt.Boetius uero ruffi coloris 
plus habet g nigriils qui in troade inueniturmiger eft dC foeminci fexusndeogi fine uiribus.Deterrimus 
autem in magnefia afia: candidus:ne(j attrahes ferrum fimilifqi pumici.Copertum tanto meliores ec 
quanto funt magis caerulei:a:thiopicis laus fuma datunponduf^ argeto rependif.Inuenif hic in aethio 
pia zmirnita uocatur regio harenofa.lbi di hematites fanguinei coloristfanguinegp reddens fi terratur. 
Sed 8i crocu . In attrahedo ferrii no eadem quae magneti hematite natura.Aethiopici argumentum eft 
^ magnete quo^ aliii ad fe trahit.Omnes aute ii oculo^ medicamentis profunt ad fuam quif^ portio 
ne.Maxime^ epiphoras fiftunr.Sanat 8i adufta cremati triti(j. Alius rurfus in eadem aethiopia no pro/ 
cul mons gignit lapide theamedeniqui ferru oe abigitirefpuitq^.De utra^ natura feius fiepius diximus* 
De Iapidibus qui cito abfumunt corpora in eis condita: di de his qui diu feruanc: 
& de thafioIapide:&: medicinis cius. CA» XVII. 

Apidem e fciro infula integrum fluduare traduntieundem cominutum mergi.In afto troa/ 
1 dis farcophagus lapis fiilili uena fcinditur.Corpora defuniftorum condita in eo abfumi con^ 

ftat intra, xl.diemiexceptis dentibus:Mutiahus fpecula quogi di ftrigiles di ueftes di calciamc 
ta illata mortuis lapidea fieri audor eft.Eius generis di in lycia faxa funt di in oriete quae uiuetibus quo 
^ adalligataierodunt corpora,Mitior eft autem feruandis corporibus nec abfumendis chemites ebori 
fimillimus:in quo Darium conditum ferunt, Pario^ fimilis candore di duricia: minus tamen ponde/ 
rofus qui porus uocaf.Theophraftus audior eft di tranftucidos lapides in atgypto inueniriiquos ophio 
nitae fimiles aitrquod fortaifis tunc fueritiquoniam di ii definunt:& noui reperiunf.Thafius guftu fal/ 
fus podagras lenit pedibus in uafe ex eo cauato inditis.Pra:terea omnia cruru uitia in iis lapidicinis fana 
tur:cum in metallis omnibus crura uitientur.Eiufdem lapidis ftos appellatur:in farinam redigendam 
mollis ad qucedam perinde tfficax.Eft autem fimilis pumici ruffo.Ammixtus a:ri cyprio mammarii 
uitia emendat.Pici autem refinaeue (trumas di panos difcutit.Prodeft di phthificis linau Cu meile lie/ 
tera ulcera ad cicatricem perdudt.Excrefcentia erodit.Et ad beftia^ morfus utilis«Repugnantia cura/' 
tioni ac fuppurata ficcat.Fit caraplafma ex eo podagris mixto faba; lomento* 

De ebore foftili di lapidibus oiTcis di palma^ 

tis dialiorum generibus, CA, XVIIF* 

Dem Theophraftus di Mutianus efle aliquos lapidesiqui parianticredunt.Theophraftus au^ 
i dlor eft & ebur foflile candido di nigro colore inueniri:6i ofla e terra nafci : inuenirigp lapides 

ofleos. Palmati circa mundam in hifpaniaiubiCaefardidlatorPompeium uicit:reperiuntur: 
id^ quotiens fregeri$,Sut 6i nigriiquorum audloritas uenit in marroora:ficut taenarius. Varro nigros 
ex africa firmiores efle tradittq in italiaiE diuerfo albos coranos duriores:q parios*Idem lunenfem fili/ 
cem ferra fecari. At thu fculanum diffilire igni,Sabinum fufeum addito oleo etiam Iucere.Idem molas 
uerfatiles uolfine inuentas. Aliquas di fponte motas inuenimus in prodigiis*Nu(q autem hic utilior q i 
Italia gignitur:Iapif^ non faxum eft.In quibufdam uero prouinciis omnino non inuenitur.Sunt qui/ 
dam in eo genere molliores:qui di quota: leuigantur.ut procul intuentibus ophita: uideri poflint.Ne^ 
^ eft alius firmior:quando di lapidis natura ut lignum fimiliter hymbres folef^ aut hyemes non pati 
tur.In aliis at^ aliis generibus,Sunt qui di lunam non toIlerent:& qui uetuftate tubiginem trahaot:co 
loremue candidum oleo mutent. 

De corallio uel pyrite:6^ medicinis eimtdi oftracite:de amanto lapide di medianis eius 
di militino lapide di uiribus eius: de gagate lapide g; medicinis eius:de fpon^ 
giis:de phrygio lapide di natura eius< C A, XIX* 

Orallium lapidem quidam pyriten uocat:quoniam fitplurimus ignis iIIi,Sed eft alius etiam 
c num pyrites fimilitudine atris.In cypro eum repetiri uolunt:& in metallis qua: funt circa aca 

maniam:unum argento colore:aIterum aureo.Coquuntur uarie. Ab aliis iterum tertio^ in 
mclIe:donec confumatur liquor. Ab aliis pruna prius:dein melle:& poftea lauantur ut acs.Vfuf^ eo^ 
in medicina excalfacece:ficcare difcutece:humorem extenuare.*6C duritias nimias mollire* Vcuntui. QC 



TRIGESIMVSSEPTIMVS 

crudis tufif^ ad {trumas at^ furunculos.Pyrirarum eciamnum aliqui genus unum faciunt plurimum 
habens ignisrquos uiuos appellam us:6C ponderofiflimi funr.Hi exploratoribus caftroru maximcnecef 
fariirqui dauo uel altero lapide percufri:& fdntillas edunquac exceptte fulphure aut fongis aridis uel fof 
liisrdido celerius ignem trahunt.Oftracitsfimilitudinem teftathabent.Vfus eorum pro pumice ad le 
uigandam cutem.Poti fanguinem fiftunt:6C illit cum meile ulceraidoloref^ mammarum fanatiaman 
tus alumini fimilis nihil igni deperdit.Hic ueneficiis*refiftitomnibus:priuaiim magorum.Geoden ex 
argumento appellant: quoniam amplexus eft terram : oculorum medicamentis utiliffimustltem ma^ 
marum 6C teftium uitiis.Melitites lapfis fuccum remittit dulcemimellitugi tufus.Et cxrx mixtus eru/ 
ptionibus pituitae maculifcR corporis medetur:&: faucium exulcerationuEpinydlidas tollit:& uuluaru 
dolores impofitus uelleri.Gargates Iapis nomen loci am nis habet gagatis lyciae. Aiunt 6C in leucocoi 
Ia expelli mariiat^ infra duodecim lladia colligi.Niger en:planus:pumicofus:non multum a ligno dif 
ferens leuis:fragilis:odore fi teratur grauis.Fidlilia ex eo inferipta non delentur. Cum uritur odore fuP 
■phureu rcddit.Mirum^ accenditur aqua:oIeo reftinguitur:Fugat ferpentes ita recreat^ uuluac ftragu 
lationes.Depraehendit fonticum morbum & uirginitatem fuffirus.ltem ex uino decedus tdetibus me 
detur.StrumiT^caeracpermixtus.Hocdicunfutimagiin eaquauocantnecyomantiam,Id peruri ne/ 
gant:fi euenturum fitiqd' aliquis optet.Spongiae lapides inueniunt" in fpongiis:6C funt natiui.Quidam 
cos cyfteo lithos uocantiquoniaueficac medentur, Calculos rumpunt in uino poti.Phrygius lapis gen/ 
tis nomen habet.Efl: autem gleba pumicofa.Vriturante ui'o’peifufus:flatur^ follibus:donec ruffcTcat; 
ac rurllis dulci uino reftinguitur:& hoc trinis uicibus:tingendis ueflibus tantum utilis. 

De hematite&quin^ generibus eiusi&fchiflo. CA, XX* 

Chiftos 8i hematites cognationem habent.Hemarites inuenif io metallis. Vflus minii colo/ 
f rem imitatur, Vritur 6L phrygius:fed no reftinguif uino.AduIreraf fchifto.Hematiten difeer 

nunt uena: rubentes:6C friabilis eft natura.Ocuhs cruore luffufis mire conuenit,Siftit proflu/ 
uium mulierum potus.Bibunt eum qui fanguinem rcicceiunt cum fucco punici mali , Et in uelicas 
uitiis efficax, Bibitur 8i in uino contra ferpentium i(ftus,lnfirmiorad omnia eadem cftiquem fchifton 
appellant.Sed in iis comodior croco fimilistpeculiaribus fplendet.Proficit oculorum lathrymis i ladle 
muliebruProcidetei^ oculos praeclare cohibet , Haec eft fententia eorii qui nuperrime fcripfere,5ed So 
tacus e uetuftiflimis audloribus quinqi genera hematirage tradit pr^ter magnetem . Principatu dat ex 
lis sethiopicoioculorum medicamentis uriIifTimo,Ex iis quae panchrefta appcllanr.ltem ambuftis,Altc 
rum atrodamanta dicit uocaerncolore nigro pondere acduricia infigncmtdC inde nomen traxifie:prae/ 
cipue^in africarcpertam.Trahere autem in feargentumres.ferrum.Expeiimentum eius effein cote 
cx lapide baianite.Reddere enim fuccum fanguineum:6c eife ad locineris uitia prxeipui remedii, Terti 
um genus arabici facit:fimili duricia:uix reddentis fuccumtad cotem aquaria aliquando croco fimilem» 
Quarti generis elatiten uocari quadiu crudus fmcodum uero militem utilem ambuftis. Ad omnia uti 
liorem rubrica.Quinti generis fchiftos hemorrhoidas reprimit. In totum autem hematitas omnes tri 
tos in oleo tritum drachmarum podere a ieiunis fumedos : ad uitia fanguinis.ldem audior eft fchifton 
efte alterius generis q hematiten traditiquc uocat atiadliten,Nafci i africa nigrum attritu reddere aqua/ 
riiscotibusabeapte quae fuerit ab radice nigrum colorem :ab altera parte croci.lpfum utilem efleoeu/ 
Iorum medicamentis. De quattuor generibus retitisidi calamo:& famio:& arabo; 

&. punicibus. CA, XXI* 

Etites lapis etia argumeto nominis magna famam haber.Reperif in nidis aquila^tficuti i de/ 
a cimouolumincdiximus.AiutbinosiuenirKmare&faemina.Necfineigparere qs diximus 

aqlas:K ideo binos tantu.Genera eogi qttuor.ln africa nafcentepufillu & molle itra fe ac uelut 
in aluo habente argilla fuauc:candida.Ipfum friabile que foeminei fexus putat. Mare aut q in arabia na./ 
fcif duru gallaeifimileiaut fubrutilu in aluo habente duru lapide.Tertius in cypro inuenificollore illis 
in africa nafcentibus fimilis:amplior tame at^ dilatatus.Oeteris,n,globofa facies.Habet in aluo hare/ 
nam iucuda 8L lapillos.lpfe ta mollis ut et digytis fricef.Quarti generis Taphiufius appellaf :nafccs iu./ 
xta leucadem in taphiufa:qui locus eft dextra nauigantibus cx hac ad leucadem.Inuenitur in flumini/ 
bus candidus:8i rotundus.Huic eft in aluo lapis:qui uocatur callimusinec quicq tenerius. Aetitac om/ 
nes grauidis adalligati mulieribus uel quadrupedibus in pelliculis fcarificati uteri animalium conti/ 
nent partus:non nifi patturiant:remouendi:alioquin uuluac excidium fit.Sed nifi partii rientibus aufe/ 
rantunomnino non pariunt,Eft & lapis famius ineade infulaiubi terram laudauimus:poliendo auro 
utilis.Vtilis 8C in medicina oculorum ulceribus cum ladle quo fupradidlu eft mo contra ueteres lachry 
matioes.Prodeft & cotra uitia ftomachi potus, Vertigines fedat: Mentef^ comotas reftituit. Quidam 
6C morbis comitialibus utiliter dati putat.Et ad ruinae difficultatcs:acopis etia mifcetur,Probatur gra/ 
uitate 8i candore.Vuluas 8C partus contineri adalligato eo tradunt. Arabus lapis ebori fimilis: dentifri/ 
Ciis accomodad crematus.Priuatim hemorrhoidas fanat cu lanugine linteo^ linteolis infuper impbfi/ 
tis.No praetermitreda eft dC pumicu natura:fiquidem ita appellantur quidam lapides erofi amneiin aedi 
fidis m ufea uocant dependentia ad imaginem fpecus arte reddendam .Sed 6i iis pumices qui fut in ufu 
corporum leuigandorum foeminis lam quidem Si uiristat^ ut ait Catullus libtis:laudatiflimi funt in 
melo iy ro: Si acoliis infulis. Probatio in candore Si i minimo pondereiSi ut q maxime Ipongiofi aridi^ 
lint:ac teri faciles:nec hatenofi infricando. Vis eorum m medicina : extenuare tficcare, In uftrina ter fic/ 



UBER 

Cantuf j ut f6r'i*cantur earbotie puruiac tonens uino reftinguan^ alfeotEauanf dfefde’ ut cadmia; 81 fic 

cari condunt g miniu uligmofo loco.Vfus farinsc eius oculopi maxime mcdicamctis • VIcera purgant 
eo^ leuiter: explent(j cicatrices:& emedar.Quida tertia uftione refrigeratos potiuig reftindtos terrere 
maiut ex uino, Addunf etia ad malagmata capitu uerendorugi ulceribus.Vtiliffima fiunt ex iis dentifri 
cia.Theophraftus aut auflor eft potores in certamine bibedi pratfumere farina eius:fed nifi uniuerfo po 
tui ipleaniur pericI1tari.Tanra.3t refrigeradi natura efle:ut mufta feruere definant pumice addito. 

De Iapidibus mortarioli medicinaliu : 8i mollibus lapidibus: 61 fpeculari lapide: 
6C filicibus:& phengite:& cotibus:6i reliquis ad flruturam lapidibus igni 8C 
tcmpeftatibus rcfiftentibus. CA. XXII. 

Vifloribus curat fuere lapides mortariorum quo^ nec raedicinaliumtantuaut ad pigmenta 
a pertinentium.Ethefiumtp lapidem in iis prsctulerecjeterisimox&thebaicumtqucm pyrrho 
pecilion appellauimus. Aliqui pfaronium uocat.Tertium ex calaziochiyfiten, Medici autem 
6ibafaniten. Hic enim lapis nihil ex fefe remittit.Ii autem lapides qui fuccumrecidunc oculorum mcx 
dicamentis utiles exiftimantur.ldeogpacthiopici maxime ad eaprobantur.Tenarium uero lapidem 6C 
poenicum 8C hematirem iis medicamentis prodefle tradunt.quae ex croco componantur . Ex alio fena 
rio qui niger efl:& ex pario lapide non atque medicis utilem.Potiorc ex lapide alabaftrite atgyptio : ucl 
cx ophite albo.Efl: enim hoc genus ophitis: ex quo uafa 8C etiam cados faciunt • In fyphno lapis eft qui 
cauatur: tornatur^ 1 uafa coquendis cibis utiliatuel ad efculentorum ufus.Quod in comenfi italte la' 
pide accidere fcimusifed \ fyphno fingulare ^ excalfadlus oleo nigrefcitidurelcitqs.Natura mollifliraus 
tanta qualitatum differentia eft,Nam mollicie 6L tranfalpis praecipua fune exempla . In belgica prouin-' 
cia candidum Iapidem ferra qua Iignum:faciliuf^ etiam fecant ad regularum 6L imbricum uicem * Vel 
fi libeat : ad quae uocant pauonacea regendi genera:& igne quidem durati iidem fedfiles funt4SpecuIaris 
uero quoniam Si hic lapis nomen optinetrfaciliore multo natura finditur in quanlibet tenues cruffas, 
Hifpania hunc olim citerior tantum dabat:nec totaifed intra centum milia pafTuum circa fegobricaro, 
urbem.Iam Si cypros Si Cappadocia Si ficilia:8i nuper inuentum africa.Poflferendos omnes tamen hif 
paniac:8i Cappadocia: mollifiimis Si ampliflimae magnitudini$:fed obfcuris.Sunt Si in bononienfi ira/* 
liae parte breues maculofi complexu filicis alligatiiquorum tamen appareat natura bmilis eis qui in hif 
pania puteis effodiutur profunda altitudine.Necnon Si faxo inclufus fub terra inuenitur: extrahitur^; 
aut exciditur.Sed maiori parte foflili natura abfolutus fegmeti modo nung adhuc quin^ pedum Ion/ 
gitudineamplior.Humorehuncterraequidam autumantquadamanimam cryflalli modo glaciari. 
Et in lapide concrefeere manifefto apparer:^ cum fere decidere in puteos tales 8i medulla: ex onibus ea 
rum in eadem lapidis natura poff hyemc figurantur.lnuenif Si niger aliquando.Sed cadido natura mi 
ra cum fit molicia nota perpetiendi folis rigorif^mec fenefeit fi modo iniuria abfmcum hoc’ etiam in 
cementis multorum generu accidat.InuenereSialium ufum in ramentis quo^cyrcum maximum lu 
dis cyrcenfibus fternendi:ut fit in comendatione candor.Nerone principe in cappadocia repertus eft Ia' 
pis duritia marmoris candidus atq^traflucens:etiam'qua parte fulux inciderantuente:ex argumento 
phengites appellatus, Hoc conflruxeratatdem fortuna::quam feiam appellantia Seruio rege facratam 
aurea domo complexus,Quareetiam foribus apertis interdiu claritas ibi diurna erat haud q fpecu lariii 
modoitang inclufa lucemon tranfmiflaiin arabia quo^ cfle lapidem uitri modo traflucidum:quo utia 
tur pro fpecularibus:Iuba auftor eff.Nunc ad operarios lapides tranfifle conueniatiprimum^ cotes fer 
roacuendo.Multaearugenera.Creticaediumaximalaudcmhabuere.Secundam laconica: ex taygeto 
monteiutra:^ oleojpdigetes.Inter aquarias naxix laus maxima fuit.mox armeniaca::de quibus dixu 
mus.Ex oleo & aqua cilicix polletiex aqua arfinoeticae:Rcpertse funt i italia aqua trahentes aciem acer 
rimo effedu.Necnon 6L tranfalpestquas pafcernices uocant.Quarta ratio eff faliua hominis proficien/ 
tium.Qua: in toff rinarum officinis inutilis e:fragili mollicia . Flaminitanx cx hifpania citeriore i eo ge 
nerepra:cipue.ReIiqua multitudo lapidum in totum aedificiis inutilis eft morofitate.Quxdam tamc 
loca morem illum habentificuti carthago i africa exercetur halitu marisifricatur uento : 8C uerberatur 
hymbri.Sed cura tuentur picado parietesiquoniam 8C teftorfa calx roditur.Scitc^ d idfum eftrad tedij 
cos pice ad uinum caicciuti quoniam fic mufta condiunt. Alia mollida circa Romam fidcnati & alba/ 
no:In liguria quo^ umbria & Venetia albus lapis dentata ferra feccamr.Hi traflabiles in opera labore 
quogp tolerant fub tecfto du taxat. Afpcrgine 8C gelu pruinif^ rumpunf in tcftas * Nec contra humores 
& aura maris robufti. Tyburtini ad reliqua fortesiuapore difliliunt.Nigri filices optimi quibufda I Io 
CIS 8C rubetes.Nonufg uero bC albnficut in tarquinienfi 8i ancianis lapidicinis circa lacum uolfinienfem* 
Et in ftratonenfi funttquibus ne ignis quidem nocetdidem 8i in monumenta fculpti contra uetuftate 
quo^ incorrupti permanent.Exqt iis forma: fiuntiin quibus xra funduntur.Eft & uiridis Iapis uche,/ 
meter igni refiftensifed nuf^ copiofius.Et ubi inuenitur Iapis non faxum cft.E reliquis pallidus in ce/ 
mento raro utilis.Globofus contra iniurias fortis:fed ad ftruifturam infidelisinifi multa fuffrenatione 
dcuiniftus.Nec certior fluuitialis femper ucluti madens, Remedium eft in lapide dubio xftate eum exi 
meieinec ante biennium eum inferere te<fto:domitum tempeftatibus. Qua: ex eo Ia:fa fuerintiin fub/ 
terranea ftrudlura aptantur utilius. Qua: reftiterinntutum eft ca:lo committere : Graeci e lapide duro 
ac filice aequo coftruunt ueluti lateritios parietes.Cum ita fecerintiifo domos uocant genus ftruifturx* 
At cu faequali craflitudine ftrudia funt pfeudifbdomon.Tertiu eft euplefto tatumodo frotibus politis* 






TRIGESIMVSSEPTIMVS 

Reliqaa Fortufto collocant. Alternas coagmentationes fieri:ur com miffuras antecedentium medii lapi' 
des optineanneceffariu eft:in medio quoqp pariete fi res patiat.Si minus uti^ a late ribus:Medios parie 
ces farcire fradtis cemctis.Didyorheton uocat reticulata ftt uduram:qua fiequentifrimae romse ftruut; 
rimis oportuna.StrucfJuram ad normam libellam fieri & ad perpendiculum refpondere oportet. 

De Ofternis & calce 8C harenat generibus;& mixtura calcis 8i haren£e:& uitiis ITru 

(3:ura:& tectoris columnis# CA« XXllI» 

T Cifternas harena pura & afpera qoin^ partibu$:calcis quam uehementifllme duabus cony" 
e ftrui conuenit : fragmentis filicis non excedentibus Iibras,Ita ferratis uedlibus calcari folii pa^ 
rietcf^ fimiliter.Vtilius geminos efleiut in prione uitia confidant aqux:at^ per collum iop^” 
ximas trafeat maxime pura aqua.Calcem e uario lapide Cato Cenforius improbat.Ex albo melior q ex 
duro 8i ftrudlurac utilior.Quac ex fiftulofoiteiftoriis. Ad utrum^ damnatur ex filice. Vtilior eadem ex 
efoflb lapide q ex ripis fluminum collefto.Vtiliore molariiquia cft quaedam pinguior natura eius.Mi'' 
rum aliqui poftq arferit accendi aquis.Harenae tria genera.FolIicia cui quarta pars calcis addi debet.Fla 
uiatili aut morinae tertia.Si 8C teftae tufae tertia pars addatur melior materia erit. Ab apenino ad padum 
non inuenitur fofliciainec marina,Ruinarum urbis ea maxime caufaiq^ furto calcis fine ferrumine fuo 
cementa componuntur.Intrita quoque quo uetuftior eo melior. Vnde 8C in antiquarum aedium legi/ 
bus inuenitur ne recentiore trima uteretur redemptor quifqMdeoq? nulla tedoria eorum rimae fedaue 
re#Tedforium^:q> nifi ter harenato & bis marmorato induiflum eftinon fatis fpledoris habenVligino/ 
fa 6C ubi falfugo teftatio uitia fublimi utilius.ln grjecia tedoriis etiam harenarum quod induifluri funt: 
prius in mortario ligneis uedlibus fubigunt.Experimentum marmorati eft in fubigendoidonec rutro 
non cohaereat.Contra in albario opereiut macerata calx ceu glutinum haereat . Sed macerari non nifi a 
gleba oportet . In elide aedes eft Minerueiin qua frater Phidiae Paneus teiftorium induxit ladle 8C croco 
fubacftumiut feruntndeo fi quaeratur in ea hodiae^ faliua polliceiodorem croci faporemgp reddere tra/ 
ditur.CoIumnae ederedenfius pofitaercrafliiores uidentur.Quattuor earum genera. Quae fextam par/ 
tem altitudinis in crallitudine ima habentrdoricae uocaturiqus nonam ionicaetquae feptimam thufca' 
niae. Corinthiis eadem ratio quae ionicis . Et differentia: quoniam capitularis Corinthiarum eadem efl 
altitudo quae colligitur craflitudine ima:ideoquegraciliores uidetur ionicis:capitelli enim altitudo ter/ 
tia praeftat craffitudinis. Antiqua ratio erat columnarum altitudinis tertia pars latitudinum delubri:in 
ephefi Dianae aedeide qua prius fuit fermo:primum columnis fpirae fubdirsc:8^ capitella addita » Placu/ 
itque altitudinis oiftaua pars in craflitudine : 6i ut fpirae haberent craffitudinis dimidium feptimaeque 
partis detrahentibus fummaruni cralfitudini.Prseter has funt, quae uocanf atticae columnz quaternis 
angulis pari alterum interuallo. 

De medicinis calcis:& maltha &gypfo. ^ CA. XXlIir. 

Alcis & in medicina magnus ufus.Eligitur enim reces:nec afperfa aquis urittdifcutit: extrahit 
C incipientef^ ferpere ulcerum impetus coercet. Aceto 8C rofaceo temperata perducit ad deatri/ 

cem.Luxatis quo^ cum adipe fuillo autliquida refina ex meile medetur.Eadcm compofirio/ 
ne & ftrumis.Maltha e calce fit recentiigleba uino reftinguitur.Mox tunditur cu adipe fuillo & ficu du/ 
plici linamento.Quac res ciium tenaciffima:& duritia lapidis antccedens.Quod malthatur oleo perfici 
tur ante.Cognita calci res gypfum eft, Plura eius genera.Nam e lapide coquitur ut in fyria cathuris . Et 
e terra foditur ut in cyprio ac perrhebie fumma tellure:8i hymeticum eft,Qui coquitur lapis non difli' 
inilis alabaftrite efle debet:aut marmorofo,In iy ria duriffimos ad id eligunt:coquu t^ fimo bubulo uc 
celerius urantur.Omnium autem optimum fierKompertum eft e lapide fpeculari fquamam uitalem 
habente.Cypfo madido ftatim utendu eftiquonia celerrime coit:ac ficcaf.Tamen rurfus tundi 8i in fari 
nam refolui patif.Vfus gypfi in albariis figillis cedificio^r 6i coronis gratiflimus.Exepldmgi illuftre.C. 
Proculeium Augufti Cacfaris familiare in maximo ftomachi dolore gypfo poto cofeiuifle iibi morte* 

De pauimentis:& quando primum romac:6C fuodialibus pauimentis:& gratcani> 
cis:& quando primum camers, CA. XXV. 

Auimenta originem apud graccos habent elaborata arte pidfurae ratione : donec linthoftrota 
p expulere eam.Celeberrimus fuit in hoc generofus:quipergamiftrauit quem uocant Eufaro/ 

ton Oeconrquoniam purgamenta coenae in pauimento quom euerri folentiueluti reliifta. Fece 
rat paruis eteftulis tiniftifigp in uarios colores Jvlirabilis ibi columba bibensiSi: aquam umbra capitis in 
fufeans abripiente alia efcam .Dentes uirides in canthari labro. Apricantur aliae fcabenres fefe pauimen/ 
ta credo primum fadfaiquac nunc uocamus barbarica : ar^p fubregulanea. In italia e feftucis cannca:hoc 
aperte ex nomine ipfo intelligi poteft.Romce fcalpturatum in louis Capitolini aede primum fadlum eft 
poft tertium punicum bellum initum. Frequentata uero pauimctaantecimbrfcum magna gratia ani 
morum indicio eft lucillianus ille uerfus.Ante pauimenta atgi emblemata uerm icuIata.Subdialia grae 
ci inucnere talibus domos contegentes facili traiftu & repentc:fed fallax ubicun^ hymbres gelant . Ne/ 
ceffarium binas per diuerfum taxationes fubfterni.Capita earum praefigi ne torqueaiur.Et ruderi no/ 
uo tertiam partem teftae tufae addi.Deinde rudus in quo duae quintae calcis mifceantur pedali craffitu/ 
dine feftucari.Tunc nucleo craflb fed digytos induci 6C e tefta grandi non minus alia duos digytos ftrui 
Faftigium uero feruari in pedes denos 8C fefcuncem.Ac diligenter cote defpumare uernif^ axibus con 
tribulare.Quae torquedtuc inutilia putantjmmo &fUice aut palea fubfterni melius efle quo m inoc uis 



LIBER 

calcis perucniat.MccefTarium globolum Iapidem fubifci.Similiter fiunt fpicata tcHacea.Non neglige 
dum etiamnum unum genus grascanicum. Solo feftucatio iniicitur rudus aut teflaceum pauimetum» 
Dein fpifle calcans carbonibus inducitur fabulo calce ac ftuilla mixtis:matcria craflitudine femipedali 
ad regulam &C libellam exigirun&: eft forma terrena.Si uero cote depolitum eftmigri pauimenti ufum 
obtiner.Lithoftrota coeptauere iam fub Sylla paruulis certe cruftis, Exrar^ hodie quod in Fortunse de 
lubroprencftefccit.Pulfadeinde ex humo pauimenta in cameras tranfiereiut pronum uitium.Et hoc 
certe inuctum ab'Agrippa in thermis quas romx fecir.Figlinum opus encaufto pinxitjn reliquis alba/ 
ria adornauir.Non dubie uirreas fadurus cameras:fi prius id inuenrum fuiflet:auta parietibus fcoenae 
ut diximus.Scauri perueniflent in cameras.Quamobrem ariginem uitri dicemus. 

De origine uitri 8C ratione faciendi:& de obfiano uitro:6c generibus multifor/ 
mibus uitri. CA. XXVI. 

Ars eft fyriaeiquae Phoenice uocatur finitima iudeae intra montis carmeli radices paludem ha 
p bens:quae uocatur candebea. Ex ea creditur nafci belus amnis quin^ milium.p.fpario I mare 

profluens iuxta ptolemaidem coloniam.Lenrus hic curritiinfalubris potuifed cerimoniis fa/ 
ferrlimouis uado profundus.Non nifi refufo mari harenas fatentur.Fludibus enim uolutatae nitefcut 
detritis fordibus.Nunc 8C a marino credunt aftringi morfumon prius utiles.Quingetorum eft palTuu 
non amplius lictoris fparium.ldqp tantum multa per faecula gignedo fuit uitro.Fama eft appulfa naue 
niercatorti nitri cum fparfi per littus epulas pararentmec eflet cortinis attollendis lapidum occafiorgle 
bas nitri e naue fubdidifle.Quibus accenfis permixta harena littoris tranflucentes nobilis liquoris flu^' 
xifle riuos:& hanc fuifle originem uitri.Mox ut eft aftuta & ingeniofa folertia non fuit contenta nirni 
mifcuiffeicoeptus addi & magnes lapisiquoniam in fejiquorcm uitriquogput ferrum trahere credif. 
Simili modo calculi fplendentes multifariam coepti uriideinde conchiae di foftiles haren£e.Audores 
funt in india e cryftallo fracta fieri:& ob id nullum comparari indico.Lcuibus aurem aridif^ lignis co/ 
quitur addito cyprio ac nitro maxime ophirio.Continuis fornacibus urces liquatunmaflc^ fiunt co/ 
lore pingui nigrantes. Acies tanta eft quacunqirut circa ullum fenfum ad ofla confecet quicquid affla// 
ucrit corporis • Et maffis rurfus funditur in officinis tingitur^ . Et aliud flatuifiguratur» Aliud torno 
teritur. Aliud argenti modo ccelatur.Sidone quondam iis officinis nobiliifiquidem etiam fpecula exeo 
girauerar.Hxc fuit antiqua ratio uitri.Iam uero 6C in uulrurno mari itahx harena alba nafcens fex mi' 
lium pafluum a lictore inter cumas atgp lucrinumiquac molliffima eipila moiagj teritur. Dein mifcef 
tribus partibus nitri pondere uel menfuraiac liquata in alias fornaces traffunditur.Ibi fit maiS quse uo 
caturhammonitrum.Ar^ hoc recoquiruri&fituitrum purum ac mafla uitri candidi.Iam uero SC per 
gallias hifpaniafg? fimili modo harenae temperantur.Ferunt Tyberio principe excogitatum uitri tem/ 
peramentum ut flexibile effetidc totam officinam artificis eius abolitammeaeris:argenti:auri : metallis 
praecia derraherentur.Eagj fama diu crebrior q certior fuir.Sed quid refert. Neronis principatu reper.^ 
ta uitri arte quae modicos calices duosiquos appellabant petroros.hf.fexmilibus uenderet.ln genere ui/ 
tri & obfidiana numerantur ad fimilirudinem lapidis quem I cethiopia inuenit. Obfidius nigerrimi co 
lorisraliquando 6C tranflucidiicrafliore uifu ar^ in fpeculis parietum pro imagine umbras reddete.Ge 
mas multi ex eo faciunt.V idemufgp & folidas imagines diui Augufti capti materia huius craflitudinis. 
Dicauitg!.ipfe pro miraculo in templo Concordias obfidianos quattuor elephantos.Remifit 8i Tyberi 
us Cacfar heliopolitarum cerimoniis repertam ibi in haereditate eius qui praefuerat aegyptoiobfidiana 
imaginem MeneIai.Ex quo apparet antiquior materiae origo nunc nitri fimilitudine interpolata.Xeno 
crates obfidianum lapidem in india di i fennio italiae 3i ad occeanum i hifpania nafd tradit. Fit& in tin 
dturae genere obfidianum ad efcaria uafa totum rubens ultrum at^ non tranflucensthematinon appei 
Iatum.Fit& album 8i murrhinum aut hyacinthos faphirof^ imitatu:8C omnibus aliis coloribus.Nec 
eft alia nu materia fequationaut etiam pidurae accomodatior.Maximus tamen honos in candido traf 
lucente q proxima cryftalli fimilitudine.Vfus uero ad potandum argenti metalla 8C auri pepulir.Eft aut 
coloris impatiens : ni praecedat frigidis liquoncum addita aqua uitre£e pilae fole aduerfo in tantum ex/ 
candefcantiut ueftes exurantifragmenra teporata agglutinantur tantum rurfus adfundi non queunt p 
terq abrupto fibimet : tingui ueluti cum calculi fiuntiquos quidem abaculus appellannaliquos etia plu 
ribus modis uerficolores,Vitrum fulphuri cocoiftum ferruminatur in lapidem. Ad peradWs omnibus 
quae conftant ingenio artem natura facienteifuccurrit mirari nihil pene non igni perfici» 

. ' Ignium miracula dCmedicinx prodigia CA. XXVII. 

Gnisaccipitharenas:exquibusalibiuitrum:alibiargentum:alibiminium:alibi plumbi ge/ 
i nera:allbipigmenta:alibimedicamenrafundit.lgnelapidesinaes foluuntur.Igne ferrum gi/ 

gnimnac domarur.Igne cremato lapide cementa in tedtis alligantur. Alia faepius uri prodeft, 
Eadem^ materia aliud gignitur primis ignibusialiud fecundisialiud tertiis.Quando ipfe carbo uires 
habere incipit reftindtus : at^ intereffe creditusimaioris fit uirtutis.Immenfa 6C improbra rerum natu 
xae portio.Et in qua dubium fir plura abfumatian pariat . Eft 6C ipfis ignibus medica uis * Peftilenriae 
quse folis obfcuratione cotrahitur ignis fuffiru multiformiter auxiliari certum eft.Empedocles dc Hip 
pocrates id moftrauere diuerfis locis. Ad conuulfa uifcera aut cotufa ur.M, Varro audior eft.Ipfis.n.uer 
bis eius utar.Lix cinis eft inquit foci.Inde.n.cinis luxatis potus medef. V t licet uidere gladiatores cum 



TRIGESIMVSSEPTIMVS 

lndicauinias:qacmcus carbo tritus cum meile fanat. Adeo in rebus damnatis quo^ ac iam nullis fiint 
aliqua remediarut in carbone ecce 8C cinere.No praeteribo & unum foci exemplum romanis lirteris cla^' 
rum.Tarquinio Prifco regnanre tradunt repente in foco comparuifIe’genitale e cinere mafculini fexus, 
Eam^rquacinfederatibuTanaquilis reginae ancillam Ocreftem captiuam confurrexiflegrauidam. Ita 
Seruium Tullium natum qui regno fucceflit.Indc 6i in reginae cubanti puero caput arfifle uifum credi 
cum$ Laris familiaris filium.Ob id compitalia 8C ludos Laribus primum indituiHe* 

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALIS HYSTORIAE LIBER^XXVII. ET VLTIMVS. 
PROHEMIVM. 

Origo gemmarum. 

T NIHIL INSTITVTO OPERI DESITiGEMMAE SVPERSunt: 
[8C in arrum coadta rerum naturae maiedas a multis nulla fui parte mirabi 
.lior.Tantum tribuunt uarietati coloribus materiae decori . Violare etiam 
fignis gemmas nefas ducentes. Aliquas uero extra peia ulla taxationem^ 
humanarum opum arbitrantes ut plerifq? ad fummam abfoluramqt rex 
rum naturae cotemplarionem fatis fitunaaliquagcmma.Quae fuerit ori 
go gemmarum dC quibus initiis in tantum haec ammiratioexarferit dixi 
mus quodam tenus in menrione auri annuloru^ . Fabulae primordiunt 
a rupecaufacea tradunt.Promethei uinculorum interpretatioe fatali.Pri^ 
mum^ faxi fragmentum inclufum ferro aedigyto circundatum hoc fu/ 
ifleannulum&hoc gemmam. 

De gemma Polyclatis tyranni Sf Pyrrhi regis:8f qui fculpto 
res optimi:& nobilitares artificum:& qui primus da/ 
dlylothecam romae habuir» C A. 1« 

Is initiis coepit au<3:oritas in tantum amorem elata ut Polycrati Seuero famio infularum ac Iit/ 
h torum tyranno foeliciratis fuaeiqua nimiam fatebatur eiie ipferfatis piameti in unius gemmae 

uoluntario damno uideretur:fl cum fortunae uolubilirate paria faceret.Plane^ ab inuidia eius 
abunde fe redimi putaretefi hoc unum doluiiIet.AiIiduo gaudio luxus eo profedtus a nauigio in altum 
annulum merfit. At illum pifeis eximia magnitudine regi natus efcae uice raptum ut faceret oftentum: 
in culinam domini rurfus fortunae infidiantis manui reddidit.Sardonicem eam gemmam fuifle con/ 
ftatroftendunt^ romae(fi credimus)in cocordiae delubro cornu aureo Auguftae dono inclulam :di no/ 
uiffimum prope locum tot praelatis optinentem.Poft hunc annulum regia fama eft gem mac Pyrrhi il/ 
lius qui aduerlusromanos bellum geflit.N% habuifle traditur acathemin qua nouem mufae& Apol/ 
Io citharam tenens fpe£Iaretur:non arte fed fponte naturae ita difcurrentibus maculistut mufis quoque 
fingulis fua redderentur infignia . Nec deinde alia quae tradatur magnopere gemmarum claritas extat 
apud au(3ores:praeterq Ifmeniam Choraulem multis fulgentibus uti folitum comitante fabula uanita 
rem eius dicatae i cypro:fex aureos denarios pro fmaragdo in qua fuerat fculpta Amymone iuflllle enu 
merari.Et cum duo relati eflentiimminuto praecioimale me hercules curatum dixifle.MuItu enim de 
rradlu erat gemmae dignitati.Hic uidetur inftituifle ut omnes muficaeartis hac quoqi oftentatione cen 
fcrenturmeluti Dionyfiodorus aequalis eius 6C aemulusiut fibi quo^ par uideretur.Tertius qui eodem 
cempore fuit inter mulicos Nicomachus multas gemmas habuilTe traditunfed nulla peritia elei^asifed 
forte quadam. His exemplis initio uoluminis oblatis aduerfus idos qui fibi hanc oflentationem arroi’ 
ganteut palam fit eos tibicinum gloria tumere.Hoc in Polycratis gemma quae demonftratur illibata in 
rafta^ ab Ifmeniae aetate poft multos annos apparet fcalpi etiam fmaragdos foIitos.Confirmat hac ean 
dem opinionem didlum Alexandri magnirquo uetuit in gemma fe ab alio fcalpi q a Pyrgotele non du/ 
bie clahflimo artis eius.Poft eum Apollonides dC cronius i gloria fuere.Qui^ diui Augufti imaginem 
fimilem exprelTitiqua poflea principes fignabant Diofcorides.Sylla dicator traditione lugurte fempec 
fignauit.Eft SC inter audiores Otienfem illum cuius patrem Scipio Aemilianus ex prouocatione inter/ 
fecerat:pugnae eius effigie fignafle uulgato Stiliois Praecotini fale. Quidna fuiile audlurum eum fi Sci/ 
pio patrem eius iterem ptus efletf Diuus Auguftus inter initia fphinge fignauit'. Duas autem in matris 
annulis iam idiferetae fimilitudinis inuenerat. Altera per bella ciuilia abfente eo amici fignauere aepifto/ 
las dC cdita.Q.uac ratio temporum nomine eius reddi poftulabatmon infaceto lepore accipientium eni/ 
gmata afferre eam fphingem* Quinetiam Moecenatis rana per collatione pecuniarum in magno terro 
le erat. Auguftus poflea ad deuitanda couitia fphingis Alexadri magni imagine fignauit.Gemmas plu/ 
resrquod peregrino appellatmomine daftylothecam : primus omnium habuit romae prmignus Syllse 
Scauras, Diu^ nulla alia fuit:donec Pompeius magnus eam quae Mythridatis regis fuerat ; inter dona 
in Capitolio dicaret:ut.M.Varro:aIii(^ eiufdem aetatis audlores confirmantimultum praelatum Scaurij 
Hoc exemplo Caefar didlator fex daflylothecas in aede Veneris genitricis cofecrauit • Marcellus odlauia 
genitus in palatina Apollinisaede unam.Vidloria tameilla Pompeii primum ad margaritas gemmaf^ 
mortes incIinauir.Sicut.L*Scipionis &Cn. Manlii ad caelatum argentum ££ uefles attalicasdftriclmia 
aerata.Sicut,UMummu ad cotinthia 8C tabulas pidlas. 




LIBER 

De gemmis ti*anflatis m triumpho Popcii:& natura cryllalli 8i medicinis: & luxa 
ria circa ea;6C quado primu inuera myrrhina:6C luxuria circa ea di natu ra myr 
rhinoj^tquac mentiti funtaudlores de fuccino. CA. II* 

D uti planius nofcaturiuerba ex ipfis Pompeii triumpho^i adlis fubiiciam.Ergo tertiotrium' 
f pho quem de piratis:afia:ponto:gentibuf^ 6i regibus in feprimo operis huius uolumine indi 

catis.iVIiPifone.M^Meflala conf.pridie Kalendas odtobris:die natalis fui egit : traftulit alueum 
cum thefleris luforium e gemmis duabus latum pedes tres:longum pedes quartuor.Et ne quis de ea re 
dubitet nulla gemmarum magnitudine hodie prope ad hanc amplitudinem accedente* In quo fuit lux 
na aurea pondo.xxx.milium.Ledos triclinares trcs.Vafa ex auro & gem mis abacoru nouem. Signa au/ 
rea tria*Mineruae matris:6C Apollinis coronas ex margaritis.xxx.tres«Montem aureum quadratiT cum 
ceruis 8i leonibus 8C pomis omnis generis cirpudata uiteaurea.Mufaeum ex margaritis in cuius fafligio 
horologium erat.Imago Cn.Pompeii e margaritisiilla regio honore grata:illius probiores uencrandi^ 
per cundJas gentes illa inq ex margaritisrfeueritate uidla &. ueriore luxuriag triumpho. Quod profedo 
inter illos uiros duraflet cognome Magnirfi prima uidloria fic triumphafles de margaritis Magneitam 
prodigia re 8C foeminis reperta:quam habere gereregi fas non fir.Hinc fic fieri tuos uultus:'fic te pra:cio 
fum uideri:'None illa fimilior tui eft imago:quam pyrenei iugis impofuifti:'Graue profedlo foedumq^ 
probrum eratini uerius fit eum deorum oftetum credi oportere.Clareg! intelligi poflet iam tum illud 
caput orientis opibus fine reliquo corpore ofleratum.Caetera triumphi eiufdem q ueriflime fubiiciam. 
Reip.datu mille talentu.Legatis dC quaeftoribusiqui oras maris defendiflent feftertia bina milia.Comx 
militibus fingulis quinquaginta.Tolerabiliorem tame fecit caufam Caii principis qui fuper omnia mu 
liebria oculos induebat e margaritis«Et Neronis principis qui fcepta pfonis hiftrionum & cubicula uia/ 
toria unionibus confternebat.Quinimmo etiam ius uidemur perdidifle corripiendi gemmara potoria , 
& uariac fupelledlilis genera annulos rrafeuntes • Quae enim non luxuria innocentior exiflimari pofliti' 
Eadem uidoria primum in urbem murrina inuexit.Primufqi Pompeius fex pocula ex eo triumpho ca 
pitolino loui dicauir*Quae protinus ad hominum ufum trafiererabacis etiam efcariif^ uafis inde expe/ 
titis.Excrefcit^ i dies eius rei luxus muri lo.Ixxx.feftertiis empto capaci plane ad feftarios tres « Calice^ 
potauit ex eo ante hos annos confularis ob amorem abrafo eius margine ut tame iniuria illa pracciu m 
augeret.Neij eft hodie murrini alterius praeftantior indicatura.Idem in reliquis generis eius quantum 
uoluerit licet aeftimare ex multitudineiquae tanta fuitiut auferente liberius eius Nerone Domitio thea' 
trutn peculiare trans tyberim hortis expofita occuparent:hoc a populo impleri cauenres.Et dum pom' 
peianus praeludittetiam Neroni fatis erat:qui uidit tunc annumerari unius fcyphi fradla membra: qujc 
in dolorem credo feculi inuidili^ fortunae tanq Alexandri magni corpus in conditorio feruari ut often/ 
tareturrplacebat.T.Petronius confularis moriturus inuidia Neronis principis ut menfam eius exhaere* 
daret:trullam murrinam, ccc.fellertiis em ptam fregit « Sed nero ut par erat principem uicit omnes.ccc* 
feftertiis capedinem unam parando.Memoranda res tanti imperatorem patrem^ patriae bibiffe, Orix 
ens murrina mitrit:Inueniuntur enim ibi in pluribus locis nec infignibus: pai thici regni. Praecipue tax 
men in carmania.Humorem putant fub terra calore denfari. Amplitudine nunq paruos excedunt aba/ 
eos.Craflitudine rara quanta didlum efl uafi potorio»Splendor iis fine uiribusrnitorgi uerius q fpledor* 
Sed in praecio uarietas colorum: fubindecircunagentibus fe maculis in purpuram candoremqj:&: rerti 
«m exutroqi igncfcenteuelutiper tranfitum coloris purpura rubefccntc:autIadlecandefcente,Sutqui 
maxime in lis laudent extremirates:&: quofdam colorum repercufl"us:quales in c^lefti arquu fpedanf* 
His maculae pingues placenuTranHucere quicq aut pallere uitium eft.Ite fales uerrucae^ non eminenx 
tes:fed ut in corpore etia plerugp fefliles, Aliqua di m odore commendatio eft.Contraria huic caufa cry/ 
ftallum facirigelu uehementiore cocreto.Nec aliubi certe reperif:q ubi maxime hybernae niues rigent: 
glaciem^ ee certum e:unde 6C nomen gracci dedere:Oriens 6C hac mittit.Scd indicae nulla praefer^Na/ 
fcirur 8i in afia:uiliflima circa alabandam & hortofiam finitimif^ montibus:itcm in cypro.Sed laudax 
ta in europa alpiuni iugis.Iuba audior eft:8d in quadam infula rubri maris ante arabia fira nafei quae ne/ 
ron uocetur.Et in ea quae iuxta gemmam topacion ferat.Cubitalem^ efoHam a Pythagora Ptolemaei 
regis praefedlo. Cornelius Bocchus 8i in lufitania perq mirandi ponderis immenfis iugis depreflis ad li 
beramentum aquae puteis»Mirum & quod Xenocrates tradit ephefius aratro afia 8i cypro excitari, No 
enim inueniri in terreno:nec nifi inter cautes creditum fuerar,Similius ueri eft qd idem Xenocrates tra 
dit torrentibus faepe deportari.Sudines uero negat nifi ad meridiem fpedlantibus locis nafei. Quod cer 
tum eft:non.n,reperitur in aquofis:qq in regione praegelida:uel fi ad uada uf^ glarientur amnes.Caele/ 
fti humore parua^ niue id fieri necefle eft:ideo caloris impatiens in frigido potu abdicatur . Quare nax 
fcatur angulofis lateribus:non facile ratio inueniri poteft:eo magis ne^ mucronibus eade fpecies eft: 
ira abfolutus eft laterum leuor : ut nulla id arte poflit aequari,Magnicudo ampliftima adhuc uifa nobis 
cranquam in capitolio Liuia Augufta dicaucrat:libraril circiter.l.idcm Xenocrates audior eft : uas amx 
phorale uifum.Et aliqui ex india cryftallum fextariorum quattuor,Nos liquidoaffimarc pofTumus in 
cautibus alpium nafei adeo inuiis ut plerum^ fune pendentes eam extrahant.Periris figna indicia no 
ca funUnfeftanf plurimis uitiis:fcabro:ferrugine maculofa nube occulta aliqdo uomica:pduro fragili^ 
cetro a fole appellato,Eft 8i ruffa aliqbus rubigo, Aliis capillamentti rimae fimile.Hoc artifices litura oc/ 
cultant.Qux uero fine uitio funt:puras efte malu afcyntheta appellates:nec Ipumei coloris lympide^v 



TRIGESIMVSSEPTIMVS 

Poftrcma aero audloritas in pondere efUnuenio medicos quae funt arenda corpomm no alifer utilius 
id fieri putare q cryftallina pila aduerfus appofita folis radiis, Alius hic furor.hr,centum,l,millibus trul/ 
la una non ante multos annos mercata a matrefamilias nec diuire.Item Neroamiflarum rerum nucio 
accepto duos calices criftallinos in fuprema ira fregit illifos,Nec fuit ratio uitio fieculum fuum punienx 
ristne quis alius ex iis biberet;Fragmenta farciri nullo modo queut . Mire^ ad fimilitudinem acceflere 
uitri:fed prodigii modo utfuis praecium auxerinticryftalli non diminuerunt.Proximum locum in de/ 
liciis foeminarum tamen adhuc tantum fuccina optinent: eadera^ omnia haec quam gemmae audtori 
tatem.Sane maiorem aliquibus decaufis cryftallina murina.Rigidipotus utrag;,In fuccinis caufam 
ne deliciae quidem adhuc excogitauerunt.Occafio eft uanitas graecorum diligenter.Legentes moaeque 
perpetiantur me de ortu eorum:cum hoc quo^ interfit uitae fcire pofteros quicquid illi prodidere mi 
randum.Phoetontis fulmine ifJi forores fletu mutatas in arbores populos lachrymis ekarun^ommV 
bus annis fundere iufta eridanum amnem quem padum uocamus,Et eleftrum appellatu : quoiam fol 
uocitatusfiteleiftros:plurimipoetaedixere:primi^utarbitror:Efchylus:Philoxenus:Nicander:Euripi 
des:Satyrus,Quod eite fadtum italiae teftimonio paret.Uiligentiores eoru eledtridas infulas in mari ha' 
driatico efle dixerunt:ad quas dilaberetur padus • Qua appellatione nullas unqua ibi fuifle certum eft. 
Nec uero ullas ibi appofitas efle in quas quicq curfu padi deuehi poflit.Nam Efchylus in hybetia hoc 
eft in hifpaniaeridanum efle dixitteudem^ appellari rhodanum, Euripides rurfus 6i Apollonius in ha 
driatico littore confluere rhodanum 6C padumifaciliorem ucnia facit ignorati fuccini:in tata orbis igno 
rantia,Modeftiores fed seque falfum prodidere i extremis hadriatici finus rupibus inuiis arbores ftare: 
qusc canis ortu hoc effunderent gummi.Theophraftus in liguria effodi dixit.Phoetontem in xthiopia 
Hammonis obiffe.Ob id delubrum ibi efle at^ oraculum.Eledtrum^ gigni.Philemo foflile efle: & in 
fcythia erui duobus locis,Candidum at^ eserei coloris quod uocaretur cledlrum • In alio loco fuluu qd 
appellaretur fualternicum.Demoftratus lyncurion id uocatidi fieri ex urina lyncum beftiarum»E mari 
bus fuluum 8i igneumie foeminis languidius at^ candidum, Alii dixere langurium:efle in italia beftias 
Iangurias,Zenothenis languas uocat eafdem:& circa padum iis uitam affirmat fudines arbore quae gP 
gnat in Iiguria,In eadem fententia 8C Metrodorus fuit.Sotacus credidit in britannia arboribus effluere: 
quas eledtridas uocauit.Pytheas gutonibus germanise genti accolis seftuarium mentonomon nomine 
ab oceano fpatio ftadio^ fexmilium,Ab hoc diei nauigatioe infula abefle abalum,llIo uere fludlibus ad 
uehi:6i efle cocreti maris purgamentu,Incolas ^ ligno ad igne uti eoiproximif^ teutonis uedere. Huic 
dC Timaeus credidit:fed infula bafiliam uocauit Philemon negauit flamam ab elcdtro reddi, Nicias folis 
radioru fuccum intelligi uoluit.Hos circa occafum credit uehementiores in terra adtos pinguem fudo/ 
rem in ea parte oceani relinquere:deinde acftatibus in germanop^ littora eiici , Et in segypto nafei fimili 
modo:8i uocari facal.Ite in india:gratiuf^ thure efle indis,ln fyria quo^ foeminas uerticillos inde facey 
re:& uocare harpaga:quia folia 8i paleasiueftium^ fimbrias rapit, Theophraftus oceano id exaeftuante 
ad pyrrenei ^montorium eiici.Quod Xenocrates credidit:g de iis nuperrime fcripfir.Viuit adhuc Afa/ 
rubas:qui tradidit iuxta athlanticu mare efle locum cephifidarque maun^uocant eledtrum. Huc fole ex 
calfadtu e limo dare eledtrum fluitas,Mnefias africx lacu lycione appellatu:& cratma amne in oceanurn 
effluente lacu:in quo aues quas meleagridas 6C penolopas uocat uiuere,Ibi nafei rone eade qua fupra dP 
dtum eft de eledtride Iacu,Theomenes dicit:iuxta fyrtin magna hortum hefperidu efle:ex quo in ftagnu 
cadat.Colligi uero a uirginibus hefperidum,Ctefias indis flumen efle hypobarum:quo uocabulo figni 
ficetur oia uafa ferre bona : fluerea feptentrioein exortum oceanum iuxta montem filueftrern arbori/ 
bus eledrum ferentibus, Arbores eas aphytagoras uocari.-qua appellatione fignificef praedulcis fuauira 
tis.Mithridates in germaniae littoribus efle infulam:uocari^ eam caedron:cxdri genere filuofam : inde 
defluere in petras,Xenocratis no fuednum tantu in italia:uerum etiam thieu uocari:a fcythis uero facri 
um:quoniam 8C ibi nafeatur, Alios putare in numidia gigni.Super omnes eft Sophocles tragicus poeta: 
quod equide miror tanta grauitate cothurni:& praeterea uitae fama alias principali loco genitus athenis 
rebus.geftis exercitu adiedto,Hic ultra indiam fieri dixit e lachrymis meleagridum auium Meleagrum 
defluentium.Quod & credidiffe eum:uel fperaflfe aliis perfuaderi pofle quis non uereturfquam ue peri 
Ciam aut impericiam pofle reperiri quae auium ploratus annuos creditdachrymafue tam grades:auef^ 
e graecia ubi Meleager periit ploratum ifle in indos c' Quid ergof Non multa aeque fabulofa ^dunt pM 
taef Sed hoc ea in re quae quottidie inuehatunat^ abundet;&: hoc mendacium coarguat ferio quenqdi 
xiffeillimma hominum contemptio eft:& intoleranda mendaciorum impunitas. 

De ortu medicinis 8C generibus & luxuria fuccinorum: 

&lyncurio&medicinae. CA, IIII, 

Ertum eft gigni in infulis feptentrionalis oceani:& a germanis appellari gk^ratita® fid a no/ 
c ftris unam infularum ob id gleflariam appellatam : Germanico Caefare ibi clafllbus rem ge» 
rente auftrauiam a barbaris didtam . Nafcitur autem defluente medulla pinei generis arbori/ 
bus:ut gummi in cerafisirefina pineis erumpit humoris abundantia:denfatur rigore uel tepore aut ma 
ri.Cum uero intumefeens atftus rapuit ex infulisrcerte in littora expellitur:ita uolubile ut pedere uidea/ 
tur. Quod arboris fuccum etiam prifei noftri credidere:ob id fuccinum appellantes.Pineae autem arbo 
ris efle indicio eft pineus in attritu odor:& accenfum taedae modo ac nidore fragret. Affertur a germa 
nis in pannoniam:mox per prouinciam.Indc ueneti primum quos graeci enetos uocat:reifema fecere. 



LIBER 

Proximae pannoniae id accipientes circa mare hadriaricum.Padoucro adnexa fabulae aiderarcadfa ho/ 
diegt tranfpadanorum agreftibus foem inis.Momlium uice fuccina geQannbus maxime decoris gratia» 
Sed 6i medicinxtquando tonfillis creditur rcfiftere:& faucium uitiis uario genere aquarum iuxta illos 
infeftanre guttura ac uicinas carnes « Cetum fere milibus pafTuum abefl a carnunro fittus pannoni^eiex 
quo id germanisc inuehitur:praecognitum nuper.Vidit enim eques romanus miflus ad id comparant 
dum a luliano curare gladiatorium munus Neronisprincipis.QuihaeccommertiadClirtora perargu'' 
it tanta copia inueftaiur reria coercendis feris podium protegentia fuccinis nodaretur» Arma uero 8i Ii/ 
bitina rotufqi unius dici apparatus eflet e fuccino.Maxim um podus iis glebae attulmxiii.librarum.Na' 
fci & in india certum efl:. Archelaus qui regnauit in cappadocia illinc cortice inhaerente tradit adiichi ru 
deipoliri^ ladeincodtum. Liquidum primo deftillare argumento funt quaedam intus tranfluceriaruc 
formicae aut culicesilacertae^ quas adhxfiffe mufteoinon eft dubium:& inclufas indurefcenti. Genera 
eius plura.Candida odoris praeftantiflimnred nec his nec tetris praecium.Fuluis maior audIontas.Ex iis 
etiamnum amplior tranflucentibustpraeterq fi nimio ardoreflagrentiimaginemgi igneam inelTe; non 
Ignem placet.Summa laus Falernis a uini colore diflis molli fulgore perfpicuis. Sunt& in quibus deco' 
&i mellis lenitas placeat.Verum hoc quo^ notum fieri oporret quocun^ modo tingui libeauhsdogc 
feuo dC anchufae radice*Quippe etiam conchylio inficiuntur.Cseterum artritu digytorum accepta ui ca 
loris attrahunt in fe paleas & folia aridaiut magnes lapis ferrum. Ramenta quoqt fuccini oleo addite fla 
grant dilucidius diutiufgi q lini medulla»Taxacio in delitiis tanta ut hominis quauis parua effigies uiuo 
rum hominum uigentium^ praecia fuperetiprorfus ut caftigatio una non fit facistln corinthiis ars pia/ 
cetauro argeto^ mixtumiin caelatis ars 8C ingenia . Murrinorum 3C cryftallinorum diximus gratiam, 
Vniones g> capite circuferuntungemmac digytis,In omnibus deni^ aliis uiriis oftentatio aur ufus pla^ 
cet.In fuccinis deliciarum tantu confcientia.Oomitius Nero in exteris uitx fux portetis capillos quo^ 
coniugis fux Popex in hoc nomen adoptauerat quodam etiam carmine fuccinos appellando. Et quo/ 
niam nullis uitiis defunt prxeiofa nomina,ex eo tertius hic quidem colos coepit expeti a matronis,Vfus 
tamen fuccinorum inuenituraliquis in medicina:fed non ob hoc foeminis placent , Infantibus alligari. 
Amuleti ratione prodelUCalliftratus 8C cuicun^ xtati contra lymphariones pdefle tradit,Et uiinx dif 
ficulratibus potum:aIligatumqi.Hic 6i differentiam nouam attulit appellando chryfolecirrum quafi co 
loris aureiidi matutino grauimmi .ifpedlus.Rapaciflimum ignium : & fi iuxta fuerint celerrime arde/ 
fcens Hoc collo alligatumimederi febribus 6i morbis. Tritum cum melleae rofaceo aurium urnis . Et 
fi cum meile attico conteratunoculorum quo^ obfcuritatibus . Stomachi etiam uiriis uei per fe farina 
eius fumpta : ucl cum maftice ex aqua pota.Succina etiam gemmis qux funt tranflucidx: adulrerandi 
magnum habent locumimaxime amethyflisicum omni ut diximus colore tingantur. De lyncurio ^/ 
xime dici cogiraudlorum pertinacia.Quippe etiam fi non eledlrum id eflet lyncurium tamen gemam 
efleconrendunr.Fieri autem ex urina quidem lyncis. Sed cgeftam terra protinus beftia operienteeam; 
quoniam inuideat hominum ufui.Efle autem qualem in igneis fuccinis coloremifalpi^.Necfolia ran/ 
tum aut ftramenta ad fe rapereifed xris etiam ac ferri laminasiquod Diocles quidem 6i Theophraflus 
credidir.Ego falfum id totum arbitror.Nec uifam in xuo noftro gemmam ullam ca appellarione . Ec 
quod de medicina fimul proditur calculos ueficx eo poto elidiiSi morbo regio occurriifi ex uino biba/ 
tunaut fi poi teriir.Et tamen nunc gemmarum cofefla dicemus a laudarifllrais orfi.Nec uero id folum 
agemusifed ad maiorem utilitatem uitx obiter coarguetur magnorum infanda uanitas: quado illi uel 
plurima prodidere de gemmis medicinx ex iis fpccies blando prodigio tranfgreflj. 

De adamanris generibus dC medicinis margaritis» CA. V« 

Aximum in rebus humanis non folum inrer gemmas prxeium habet adamasidiu non niTi re 
m gibus:8i iis admodum paucis cognitis,Vnus modo in metallis repertusrperq raro comes auri: 
nec nifi in auro nafei uidebaf, Veteres eu in xthiopu tantu metallis inueniri exiftimauereiinter 
delubrum Mercurii at^ infulam meroen dixeruntqi non ampliorem cucumeris femine aut colore dif 
fimilem inueniri.Nunc genera eius fex nofcuntur.Indici non in auro nafccntisifed quadam cryftalli co/ 
gnarione.Siquidem 8C colore tranflucido no differt.Et lateri fexangulo leuore turbinatus in mucrone: 
aur duabus contrariis partibus quo magis miremunut fi duo turbines latifTimis fuis partibus lungan/ 
tur magnitudine uero etiam auellani nuclei.Similis eft huic quidem arabicusiminor tanturr; .Similiter 
& naftens exteris pallor gentis 8i in auro non nifi excelletiflimo natalis. Incudibus hi deprxheduntur: 
ita refpuentes itftumiurferrum utringp diflultetiincudef^ etiam ipfx difliliant. Quippe duritia incnar/ 
rabilis _eft:fimul^igniurn uuftrix natura:& nunq incalelcens,Vnde 6C nome indomita uis grxea inter/ 
pretatione accepir.Vnum ex iis uocant ccnchronrqiiod eft milii magnitudine. Alterum macedonicu in 
philippico auro repertu:& hic eft cucumi femine par.Poft hos cyprius uoraf in cypro repertus uergens 
in xreum colore.Sed in medicina nt dicemus efficacilTimus.Poft hunc eft fiderites ferrei rpledorisipon/* 
dereantecxterosrfed natura diifimilis.Na&uftibus fr 3 ngitnr;& alio adamante perforari potcfi.Quod 
& cyprio ucnit.Breuiter^ ut degeneres nofs^tantum aucftorirate habent.ldqi qd rotis uolumimbus his 
docere & madare conati iumus de difeordia re^ cocordia^iqua antipathiam ac fympharia appellauerc 
grxei no aliter clarius intelligi p6t,Siquide illa inuida uis dua^e uiolentifllmx naturx rc^ ferri ignif^ 
conteptrix hircino rumpif fanguferac ne aliter q rcceti calido^ macerata:& fic quogi multis idibusituc 
e t prxterq eximias icudes malieof^ ferreos franges. Cuius hoc ingenio inuentu f Quoue cafu repertu ( 



TRIGESIMVSSEPTIMV5 

/i!it quaj ft^ftccnfe^tufa experiendi rem immenO fecreti;& in foediffimoanimaTium omniamfProfe/ 
dio muneris ralis inuentio hominis eft.Nec quaerenda in nulla parte naturae rarioded uoIuntas.Vt cura 
fo:iiciter rumpere contingitnn tam paruas frangantur cruftas:ut cerni uix poflint» Expetutur a ftalpto/ 
r ibus 2 rerro(^ includunturrnullam non duricia ex fadli cauantes«Adamas diiTidet cu magnete lapide in 
fanm;ur iuxra pofitus ferru non patiatur abftrahi;aut fi admotus magnes apphenderit:rapiat:atq! aufe 
rar. Adamas 8C ucnena irrita facit;&: lymphatioes abigitrmetuf^ natos expellit a mente : ob id qdam eu 
anchiten uccauere, Metrodorus Sceptius in eade germania in balifta infula nafci in qua di fuccimum qd 
cquide legenmifolus diciuSC prsefert arabicis.Quod faifum cfle quis dubitet {'Proximum apud nos in' 
dicis arabidf^ margaritispcium eft:de quibus in nono diximus uolumine inter res marinas. 

De fmaragdi generibusifii gemmis uindibus 

& tranflucidis. CA« VI, 

Ertia audloritas fmaragdis perhibetur pluribus de caufismullius coloris afpedlu iucudior eft, 
C Nam hxrbas quoigp uirentes frondefg? haud defpeclamus . Smaragdos uero tanto libentius: 

quonia nihil omnino uiridius comparatum illis uiret.Praeterea foli gemmarum cotuitu ocu/ 
los implentrnec fatiant. Quin 8i ab intentione alia obfcurata afpedu fmaragdi recreatur acies.Scalpen/* 
tibuf^ gemmas non alia gratior oculorum refedlio cft:ita uiridi lenitate laflirudinem mulcent.Praete/' 
rea longinquo amplificantur uifuiinficientes circa fe reperculTum aera non fole mutatirnon umbratno 
lucernisifemper^ fenfim radiantes:8i uifum admittenrcsrad craflitudine fui facilitate tranflucida. Qd 
etiam in aquis non fit.ldem plerum^ 6i concaui ut uifum colligat. Quapropter decreto hominum iis 
partitur fcalpi uetitis«Quanq fcythicorum jegyptioru^ tanta durities eftrut nequeant uuInerari.Quo-' 
rurn uero corpus extenfum eftieadem qua fpecula ratione fupini imagines rerum reddunt. Nero prin-' 
ceps gladiato^ pugnas fpcdlabat fmaragdo.Genera eorum duodecim nobiliflimi fcythici ab ea gete in 
qua reperiunturiappellati . Nullis maior aufteritasmec minus uitii.Et quatum fmaragdi a gemmis dP 
ftantifauru fcythici a cjeteris fmaragdis.Proximam laude habent ficut di fedem badirianiiquos in cora 
milTuris faxorum collegere dicuntur etcfiisflantibus.Tunc,n.tellureinternitcnt:qa iis uentis maxime 
harenae mouenffSed hos minores multo fcythicis ede tradunt, Tertiu locu aegyptii habent quieruun-' 
tur circa copton oppidu thebaidis in collibus 8i cautibus.Rcliqua genera in metallis aerariis inueniun/’ 
tur.Quaproprer principatum ex iis aegyptii optinenttdol^ eopt & ut in colore liquido nec dilurorueru 
ex humido pinguiij quaq? refpiciaf imitante tranflucidu mareipariterq! tranflucet 8i nitetihoc efl coy 
IoremexpeJlit:& aciem rccipit»Ferunt&inea infula tumulo reguli Hermiatiuxtacerarias marmoreo 
leoni fuide inditos oculos ex fmaragdis ita radiantibus etiam in gurgitem ut tenti inftrumenta refuge' 
rent thinniidiu mirantibus nouitate pifcatoribusidonec mutauere oculis gemmas»Sed 6i uira demon' 
ftrari oportet reperta, Sut quidem oium eadem.Quaedam tame nationum pecularia : ficut in homine. 
Ergo cyprii uarie glauciimagifgp ac minus in code fmaragdo aliis partibus tenorem illum fcythicac au' 
fleritatis non femper cuftodiunt,Ad hoc quibufda intercurrit umbra furduf^ fir colos qui improbaf: 
ctia dilutior.Hinccj genera didinguntur.Et funt aliqui obfcuriiquos uocat caecos, Alii denfi nec e liqui' 
do traflucidi,Quidam uaria nubecula improbati.Aliud efl hoc qua umbra de qua diximus.Nubecula 
enim albicatis ed uitiu cum uiridis no pertrafit afpedlusifed aut intus occurrittaut excipit in fine uidira 
candor,HiCC coloris uitiarifla corporis capillamentu fahplumbago . Ab iis aethiopici laudantur a copto 
dierum trium itineretut audior ed lubaraccriter uiridesifed non facile puri aut concolores,Democritus 
in hoc genere pofuit hermieos 6i pricos,Illos extumefeeres pinguiteriperficos uero no traducidosifed iu 
aindi tenoris.Vifum implere que no admittar.Felium pantherarum^ oculis firaiIc,Na 9 8i illos radia 
re nec pfid.Eofdem in fole hebetarirumbris refulgere;& longius q caeteros nitere.Oium hopt etianum 
liitium felis colorem aut aeris habet.In fole dilucidi quide ac liquidiifed non uirides,Ha£C uitia 8i atti 
cis maxime fenriuntur in argerariis metallis reperti$:in loco qui thyricos uocafifemper minus pingues 
6i e longinquo fpeciofiores.Freques 8i iis piubagoihoc e ut in fole plumbei uideanf«llludqi peculiare:^ 
quida ex iis femel funtipaulatim uiriditate euanida:& fole lacdunf.Pod hos medici plurimu uiridiratis 
habent interdii 8i c faphyro,li funt fludluofi:& rerum imagines complexi utuerbi gratia papaueru aut 
auium pinnarum^ uel catulorum aut fimilium«Qui tame uirides nafcunturtquoniam oleo meliores 
fiunt.Ne^ ed aliorum magnitudo amplior» Circhedoni nefeio an in totum exoleuerintipodq metalla 
ceris ibi defecerunt:& femper tamen uililfimi fuere minimiqi.lidem fragiles fed colore incerti 8i uiren' 
tium in caudis pauonum columbarum^ collo plumis fimilesiad inclinatione magis aut minus lucidi. 
Venofi quidemrfquamofi^.Peculiare erat in his uitium farcion appellatum. Hoc ed quaedam gemmae 
caro,Mox iuxta carchedonem in qua legebaturtfmaragdites uocatus ed,luba ed audior fmaragdu que 
cholan uocantiut in arabia aedificiorum ornamentis includi.Et lapide que alabadritcn segyptit uocant. 
Complures uero e proximo laconicos in taygeto monte erui medicis fimiles:& alios in ficilia, Inferitur 
fmaragdis 8i quae uocatur tanosre perfis ueniens gemma ingrate uiridisiat^ intus fordida.ltem thalco 
fmaragdos e cypro turbida aereis uenis,Theophradlus traditiaegyptiopt commentariis reperitiiregi eo' 
rum a regebabylonio mifliim fmaragdum munere.iiii.cubito 5 elongitudinc:& triti latitudine. Et fu/ 
ille apud eos in louis delubro obelifeum c quattuor fmaragdis quadraginta cubitorii longitudine.La/ 
citudine uero in una parte quattuor:& in altera parte duorum.Se autem feribrnte ede in lyro Herculis 
templo dentena planam e fmaragdo:nifi potius pfcudo fmaragdus fit.Nam 3i hoc genus repemUdi io 

D V 



, LIBER 

wpro fnai?htum m dimidia parte Tmaragdumrex dimidia iarpidemmondom hamofc fn tofum tnnV 
figurato.Appion cognominatus Pliftonicesipauloante feriptum reliquiticfle etiamnum in labyrintho 
argypti colofleum Scrapin e fmaragdo nouem cubitorum«Eandem multis naturam aut certe rimilem 
habere berylli uidenturnn india originem habentesiraro alibi repertos.Poliuntur oes fexangula figura 
artificum ingeniis:quonia hebefcuntmi color Turdus rcpercuflu anguloji excitetur. Aliter.n,politi non 
habent fulgore eundc.Probatinimi funtex iis qui uiriditatepuri maris imitantur.Proximi qui uocan' 
tur chryfoberyIli:& funt paulo pallidioresifed i aureum colorem exeute fulgore. Vicinum genus hiceft 
pallidiu$:6i a quibufdam proprii generis exiftimaturruocaturqi chryfopylon.Quarto loco numeratur 
hyacinthisontes,Quinto quos heroides uocant,Po(l eos autem cerini. Ac deinde oleaginithoc eft colo' 
re olei.Poftremi chry ftallis fere fimiies.Hi capillamenta habent:lordefgi:aIioqn euanidirqux funt om' 
Dium uitia,Indi mire gaudent longitudine eorumifolofgi gemmarum efle prjedicant : qui carere auro 
malint:& ob id perforatos elephantorum fetis religant.Et alios conuenir non oportere perforariiquope 
fit abfoluta bonitas umbilicis (fatim ex auro capita cdprehendentibus.Ideo^ cylindros ex iis facere ma 
lunt q gemm«:quoniam eft fumma commendatio in longitudine.Quidam dC angulofos putant fta/ 
tim nafcitSd perforatos gratiores fieri medulla candoris exempraiaddito^ auro reperculTa aut omnino 
caftigata caufa perfpicuitatis ad craflitudinem, Vitia prxter iam du5ta cade fere quse in fmaragdis 8i pte 
rygia.In no(f ro orbe aliquando drea pontum inucniri putantur.lndi 8C alias quidem gemmas ctyUaU 
lo inuento adultetare reperieruntded prrecipue beryllos. 

De opali generibus &uitiis&expcrimentis:8iuariis gemmis; CA. VII. 

Inimumndem^ plurimum qui ab iis differunt opali fmaragdis rantum credentes . India fo/" 
m Ium 8i horum eft mater. Atque ideo eis preciofilTimara gloriam compofitores gemmarum 
& maxime inenarrabilem difticultatem dederunr.Eft enim in iis carbunculi tenuior ignis.Eft 
ametyfti fulgens purpura,Eft fmaragdi uirens mareiSC eunda pariter incredibili mixtura lucentia, Alii 
fummo fulgoris augumeto colores pigmentorum aequaucre, Alii fulphuris ardentem flammam : aut 
etiam ignis oleoaccenfi,Magnitudo nucem auellanam ccquaninligni apud nos hyftoria,Siquidem cx/' 
tat hodie^ huius generis gemmaiproptcr qua ab Antonio proferiptus Nonius fenator eft filius Stru/ 
mae Nonii eiusiquem Catullus poeta in fella curuli uifum indigne tulit. Auuf^ Seruilii Noniani quem 
confulem uidimus.llleque proferiptus fugiens hunc e fortunis (uis om nibus annulum abftulit fecum* 
Quem certum eft feftcrtiis,xx,milibus atftimatum,Sed mira Antonii feritas ar^ luxuria propter gem' 
tnam profcnbcntis,Nec minor Nonii contumacia proferiptionem Tuam amatis cum etiam ferse abro^ 
fas partes corporis relinquant beftia: propter quas (e periclitari fciant. Vitia opaliifi color in flore banhx 
qu* uocatur heliotropium exeat aut cryftallumtaut gradincm,Si fal interucniat aut fcabritiataut cun/» 
da oculis occurfantiamullof^ magis india fimiiitudine indifereta uitro adulterat.Experimcntu in fole 
tantutn.Falfis enim contra radios libratis digy to a polliceiunus atq? idem tranftucet colos in fe cofum/ 
ptus.Veri fulgor fubinde uanat:& plus huc illucgp fpargin&C fulgor lucis in digytos funditur, Hacgem 
naam propter eximiam gratiam pleri^ appellauere pederota.Sunt &: qui priuatum eius genus faciunt: 
fangenon^ ab indis uocari dicunr,Traduntur nafei &L in afgypto & in arabia:& uilifTimi in ponto.ltem 
in gailatia ac thafo & cypro quippe opali gratiam haber.Sed mollius nitetiraro no fcabet.Summa colo^ 
xis ex aere & purpura conftar, Viriditas fmaragdi deeftiConftat^ melior ille color:cuius fulgor uini co/ 
lore fufcatur:q qui diluitur aqua,Hadcnus de principatu couenit mulieru maxjmefenatufcon. Minus 
certa funt deqbus fiCuiri iudicant.Singulorumm.Iibido fingulis praecia facit:6c ^ipue regum.Claudius 
Caefarfmaragdos induebat &:fardonycas.Primus aut romanogifardonyceulus eft prior Africanus:uc 
rradit Demonftrarus.Et inde romanis hanc gemmam fuilte celeberrimam, C^uaobrem proximum ei 
dabimus locum.Sardonyccs olim ut ex nomine ipfo apparet intelligebantur cadore in farda:hoc eft ue 
lut carnibus ungue hominis impofito & utro^ tranflucido.Talef^ cfTe indicas tradunt Ifmenias . De/ 
monftratus:Xenothemis:Sotacus:Hi quidem duo reliquas omnes qux tranfluceantCcecas appellares: 
quae nunc nomen abftulere.Nullo Tardarum ueftigio arabicae funt coeperut^ pluribus hae gemmae co^ 
loribus intelligi:radice nigra:aut caeruleum imitate:d^ unguem :creditum enim candido pingi.Nec (ine 
quadam fpecie purpurae cadore in minimutranleunte. Has indis non habitas in honore Zenothemis 
feribit tantae alias magnitudinis:ut inde capulos fadlitarent.Etenim conftat ibi torretibus detegi, Et pia 
cuilTe in noftro orbe initio quoniam folae prope gemmajdfcalptae caera non auferrent.Perfuafimus de/' 
inde SL indis ut ipfi quo^ iis gauderent. Vtiturqi perforatis uti^ uulgus tantum in collo.Et hoc eft nuc 
indicatum argumentu. Arabicae excellunt candore circuli plucido at^ non gracili:ne^ in receffu gem/ 
tnae aut in deiedu renitete:fed in ipfis umbonibus nitete.Praeterea fubftrato nigerrimi coloris , Ex hoc 
in indicis caereum:aut corneum Iuenitur:etiam circuli albi:quaedam in iis caeleftis arquus anhelatio eft. 
Superficies uero locuftarum maris cruftis rubentior.Iam melleae aut feculentae(hoc enim nome eft ui 
Cio)improbantur:5^ fi zona alba fundat fe non coiligar.Simili modo fi ex alio colore in fe admittat ali/ 
quid enormiter,Nihil enim in fua fede alieno interpellari placet.Sut QC. armeniaex ut caeterae improban 
dae:fed pallida zona.Exponenda eft QL onyzis ipfius natura propter nominis focietatem hoc in gemma 
trafilit:6^ a lapide ex carmania.Sudines dicit in gemma ede candore unguis humani fimiiitudine , item 
chryfolithi colorem & fardac 6C iafpidis Zenothemis indicam onycem plures habere uarietates : igne/ 
am:nigram:cingentibus candidis uenis oculi modo iniccuenietibus:quarudam oculis obliqs uenis So' 



TRIGESIMVSSEPTIMVS 

eacasfifarabicSony^etradTtk Sed ea a exteris diflare^) indica igniculos habeat albis cfngetitlbus zonis 
fingulis pluribufuetaliter q in fardonyce indicadllic enim momentu elle:hic circulum .Arabicas onycas 
nigras inueniri cadidis zonis.Satyrus carnofas ee idicas pte carbuculi pte chryfolithi 6C amcthyfti.Totu 
9 id genus abdicat. Vera aut onyce plurimas uariafgp cu iadteis zonis habere uenas omnium in tranfitu 
colore inenarrabili:6f in unum redeunte concentum fuauitate grata.Nec farde natura dilfereda eit diui/ 
dux ex eodem nomine«Quaproprer omnium obitecgemmaru m ardentium natura indicanda* 

Degeneribus carbunculorum:8C uiciis:& experimen^ 

ris:& gemmis ardentibus. CA, VII. 

Rincipatu habent carbunculira fimilitudine ignium appellati:cum ipfi non fentiant ignesiob 
p id a quibufdam apyruftx uocatiVHorum generaiindici dC garamantici:quos 8C Carchedonios 
uocauere;propter opulentiam Carthaginis magnx, Adiiciunt xthiopicos alabadicos in or-' 

cofiaca caute nafcentes.Scd qui perficiantur abandicos.Prxterea in omnigenere mafculi appellantur: 
acrioresiat fczminx languidius refulgentes.In mafculis quo^ obferuant liqdioris alios flamxinigrioris 
alios;& quofda lucidiusrac magis exteris in fole fiagtates.Optimos uero amethyftizontas hoceft quo/ 
rum extremus igniculus in amethyfti uiolam exeat. Proximos iliis quos uocant lyrtiras pinnato fulgo 
re radiantes.lnueniri autem ubicun^tmaxime folis repercuflu.Satyrus indicos non cfle claros dicit: ac 
plerum^ fordidos:ac lemper fulgoris retorridi. Aethiopicos pinguestlucem^ non emittentcs:fed con 
uoluto igne flagrare.Calliftratus fulgorem carbunculi debere candidum efle pofuit extremo uifu nubi 
lantem:8i fi ita attolIatur:exardefcentem:ob id a pleri%nuc carbunculum candidum uocari,Qui lan/ 
guidius 6C liuidius ex indicis lucent lithyzontas appellari.Carchedonios multo mmoies efle.lndicos et 
minus fextarii unius mefura cauari. Archelaus Carchedonios nigrioris afpcdlus efleifed igne uel fole di 
inclinationeacris q exterft» excitari.Eofdem umbrante tedlo purpureos uideri . Sub cxlo flameos con 
tra radios folis 8C fcintillare.Cxra fignantibus iis liquefcere quauis in opaco.Multi indicos carchedonis 
candidiores e(Ie:6i e diuerfo inclinatione hebetari fcripfere.Etiamnum in Carchedoniis maribus ftellas 
intus ardcre.Foeminas uniuerfum fulgorem fundere extra fe,Abadicos exteris nigriores elle fcabro%» 
Nafcuntur & in thracia coloris ciufdem ignem minime fentientes,Theophraftus audior eft 8C in orcho 
meno arcadix inueniri & in chio.lllos nigriores:e quibus 6C fpecula fieri.Efle 8C trozenios uarios inter/ 
uenientibus maculis albis.Item corithios ex pallidiore candidos.Mafiilia quogp importari Bocchus 8i 
Vlyxipone fcripfft magno labore ob argillam fole adufiis faltibus,Nec efi aliud difficilius: q difeernere 
hxc genera tanta eft in iis occafio artis fubitis per qux tranflucere cogantur. Aiunt ab xthiopibus hebe 
Ciores in aceto maceratos quattuordecim diebus nitefcere-.totidem menfibus durante fulgore. Adulte 
ranmr uitro fimillimx.Sed cotx deprxhenduntur:ficut alix gemmx fadlitix . Mollior enim materia 
& fragilis 8C centrofa feobx deprxheduntur & pondereiquod minus eft uitieisialiquado Qi puftulis ar/ 
genti modo relucentibus.Eft 6C anthracitis appellata:in tefprotia fofiilisicarbonibus fimilis.Falfum ar/ 
bitror quod 6i in lyguria nafei tradiderunt:nifi forte tunc nafcebantur.Efle in iis prxcindli cadica ue 
tia traduntur:horu^ igneum color ut fuperiorum eft.Peculiare quidem iadiati in ignem uelut inter 
mortui extinguntur.Contra aquis perfufi exardefcunt.Cognata eft huic fandaftrosrquam aliqui gara/ 
mantiren uocant nafeitur in india loco eiufdem nominis.Gignitur & in arabia ad meridiem uerfa.Co/ 
mendatio fumma ^ uelut in tranflucido ftellantes intus fulgent aurex guttx:femper in corpore:nuq 
in cute. Accedit religio narrata a lyderum cognatione ab infpedloribusiquoniam fere ftellarum hyadu 
& numero 8i difpofitione ftellantur.Ob hoc a chaldeis in cerimoniis habitx 6C hic mares aufteritas di/ 
ftinguit quondam uigore appofita tinguefcens.lndicx quidem etiam hebetare uifus dicuntur. Blandi 
or foeminis flamma:alliciens magis q accendens.Sunt qui prxferant arabicas indicis.Tumidxqi chry/ 
folito illas fimlies dicunt.lfmenias uero negat polliri fandaftros propter teneritatem:&ob id in magno 
errore funtiqui gandarefon uocant. Inter omnes conftatrquantum numero ftellarum accedatitantum 
SC prxeio accedere. Affert errorem aliquando fimilitudo nominis.Sandafer Nicanor fandeferion uoca 
uic talii fandarefon .Quidam uero hac fandaftroniillam fandarefon:in india nafeentem illam quo^ 6C 
loci nomen cuftodientem. Mali colore aut olei uiridisiomnibus improbatam.Ex eodem genere arde/ 
tium lichnites appellata a lucernarum accefarum prxeipua gratia.Nafcitur circa orthofiam tota^ caria 
ac uicinis locis,Sed probatiflima in indisjQuam quidam remifliorem carbunculum cfle dixerunt.Se/ 
eunda bonitate fimilis eft Ionis appellata a prxlatis floribus.Et alias inuenio differentias.Vna qux pue/ 
pura radier. Alteram qnx coccota fole excalfadiasiaut digytorum attritu :paleas 8i charta^ fila ad fe ra/ 
perc,Hocidem &carchedoniusfaceredicitur:qqmulrouiliorprxdi£lis,Nafciiurapud nafamonas in 
montibus:ut incolx putantihymbre diuino*Inuenif ad repercuflum Iunx maximx plene. Carthagi/ 
nem quonda deportabaf. Arcnelaus di in xgypto circa thebas nafeitradidit fragiles:uencnofas:moric/ 
ti carboni fimiles.Potoria uafa 8i ex hoc lapide 8i ex lychnite fadiitata inuenio.Omnia autem hxc gene 
ra fcalpturx contumaciter refiftuntipartemg^ exrx in figno tenent . E diuerfo ad hxc farda utiliffima 
qux nomen cum fardonyce comunicauit.Ipfa gemma uulgaris:6c primu fardibus reperto.Sed lauda/ 
tiffima circa tjabyloniam cum Iapidicinxquxdamaperirentur:hxrens in faxi corde, Hocque modo 
metallum apud perfas defecifle traditur.Sed inueniuntur compluribus aliis locis-ficut in ephirocter af 
fo in india triu generum rubru:6i quoddemium uocant a pinguedineitertiu quod argenteis brafteis 
fublinif.lndicx plucet crafliores fut arabicx*lnueniunfdi circa leucada epici:& circa xgyptu qux bra/* 



LIBER 

£lea aur?a fublinuntor.Et in his autem mares excitatius fuIgent.Foeminae pinguiores funt : 8C craflius 
nitenr. Nec fuit alia gemma apud antiquos ufu frequcntior.Hac certe apud Menandrum 8C Philome^ 
nem fabuix fuperbiunt«Nec ullae tranHucenti tardius fuffufo humore hebetantunoko^ magis q alio 
fiquore«Damnantur ex iis melleae;& ualidius teflaceae. 

De generibus topatii 6C callaite:& degemis uiridi^ 

bus no tranflucentibus. CA» VIII. 

Egregia etiamnum topatio gloria eft:fuo uirenti genere:8f cum reperta eft pralata: omnibus 
3 Idaccidit in arabiae infula:quae chytis uocatur.In qua troglodytac prxdonestcum diutius 

mae 8C tempeftate prxffi haerbas radicef^ cfFoderent:eruerunt topation.Haec Archelai fenten 
tia eflrluba topation infulam in rubro mari a cotinete ftadiis,ccc.abefle tradit:nebulofam:& ideo quae 
fitam faepe a nauigantibusrex ea caufa nomen acccpifle.Topaxin enim troglodytarum lingua fignifica'' 
tionem habere quaerendi.Ex hac primum importatam Berenicx reginaerquae fuit mater fequetis Pto 
Isemei a Philemone pfedfo regis ac mire placuifle;& inde fadam ftatua Arfinoe Ptolaemei Philadelphi 
uxori quattuor cubitorum facratam in delubro quod aureum cognominabatur«Rcccntiflimi audlox 
res 8C circa thebaidis alabaflrae oppidum nafei dicunt.Et duo eius genera faciut prafoidem at^ chryfot 
pteron fimilem chryfoprafio: cius enim tota fimilitudo ad fuccum porri dirigitur.Efl: aut ampliflima 
gcmarum.Eadem fola nobilium limam fentit . Ceterae faxo 6C cote poliutur.Haec 8i ufu atteritur. Co 
mitatur eam fimilitudine propioriq audforitate callais uiride pallens.Nafcitur poft auerfa indix apud 
incolas caucafi montis phicaros acafdathas amplitudineconfpicuaifed fiffulofaac fordium plena. Sin/' 
eserior multo praeftantiorqp in germania,Vtrobi^ autc in rupibus inuiis 8C gelidisioculi figura extubc 
ransileuiter^ adhacrensmec ut annatata petrisifed ut appofita.Quapropter ftandere ad cam pigritia pe 
dum equeflres populos taedetifimul & periculum terret.Ergo euntes e longinquo incefTunt:& cu toto 
mufeo cxcutiunt.Hoc ueftigal hoc^ geftamen diutius in ceruice gratiffimu norunt.ls cenfusihxc glo 
tia a pueritia dciedo^ numeru pdicantium,In quo uaria fortuna.Quidam idfu primo coepere praecia-' 
ras.MuIti in fecundo nuIlas.Et quide callaides tali feiSura formatunalias fragiles, Optimus color fma.' 
ragdi ut tamen apparet ex alieno eft q» placeat.Inclufe decoranf auro. Auru^ nullae magis decet. Quae 
funt earu puIchriores:oIeo:unguento:& et mero colore deperdunt.yiijores conftantius repraefentant: 
ne^ efl mutabilior alia aut mendacior uitri.Sunt q in arabia inuenirieas dicut in nidis auiu quas mela 
choryphos uocant.Viridatiu dialia plura funt genera. Viliori eft turbs prafius,Cuius alteru genus fan/ 
guineis puntis abhorret.Tertiu uirgulis tribus diftincftu eft candidu.Pracferf his Cryfoprafius porri fuc 
cu & ipfa referenteifed 8C pauIil declinans a topatio in aurum.Huic 8C amplitudo ea eftiut tymbia et ex 
ca fiant.Cylindri quide celerrimc.lndia has generat 8C nilion fulgoris fi ante habeas breuis:6d cu intuca 
re fallacis.Sudines uero dicit 5C in fyuero atticae flumine nafci.Eft aute color fumidae topatiitaut aliqua-' 
do melleae.Iuba i aethyopia gigni tradindi in litoribus amnis quem nilu uocauimustdi inde nome tra 
here.Non tranflucet molechites fpiflius uirensia colore malus nomine accepto: reddendis laudata fu» 
gnisidi infantiu cuftodia quada innato contra pericula ipfogi medicamine.Viret:di fspe traflucet iafpis 
et fi uuftus a multis antiquitatis tamen gloria retinens,Plurims ferunt ea gentcs,Smaragdo fimile in' 
dics.Cyprii dicunt glaucii pinguemqi.Pcrfs aeri fimilem ob id uocaf srizufa talis.Et iafpis eft csru/ 
Ica circa thermodoonte amne.In phrygia purpurea.In cappadocia ex purpurea csruleararq? non refuP 
gens.Thraciaindicsfimilemittit.Chalcidiaturbidam.Sed minusrefertnationcs q bonitates diffin/* 
guere.Optima ergo qus purpurs quicq habet fecunda qus rofs:tertia qus fmaragdi.SinguIis autenj 
grsci nofa exargumlro dedere,Quarta apud eos uocaf boria cslo autumnali matutfo fimilisidi hsc 
erit illa:qus uocaf srfeula.Similis eft 6C fardsrimitata di uiolas, No minus mults fpecies reliqustled 
oes in uitio:cerulcs: aut cry ftallo fimilestaut myxis.Item terebynthizufa in ^prio uti arbitror cogno' 
tnineiuelute multis eiufdem generis compofitagemis.Quaobrem prsftantiores funda clauduntur: 
ideft patentes nec prsterg margines auro amplc<5ete,Vitiu eft di e breuis in iis nitor di loge fpledensrdi 
fal:di ofa qus in cstcris,Et uitro adulteratur:qd' manifeftii fincii extra fulgore fpargutiar^ no in fe c5 
cinennec in diuerfa qus fphragidas uocat«Publico gemaru dominio f iis tatu dato:quonia optie figner* 
De lafpidum generibus, CA, IX, 

Otus uero oriens pro amuletis tradif geftarrearquse ex iis fmaragdo fimilis e:e petrap trafuep 
t fum linea alba prscigitundi grammaticas uocat.Qus pluribus poligramos,Libet obiter ua 
nitate magica hic quo^ coarguere:quonia hac concionatibus utile efle ^diderunt.Eft di ony 
chi pudfatqus iafponyx uocaf:di nube coplexa:di niues imitata:qus ftellata rutilis puniftis e:di fali me 
garico fimilis:di ueluti fumo infedi;a;qus capnias uocatur . Magnitudine ia(pidis,xi.uncia^ uidimus: 
formatam^ inde effigie Neronis thoracatam. Reddetur di per fe cyaneo gratia accomodato pauloante 
iafpidis nominetcolore csruleo, Optima fcythicatdein cypriatpoftremo sgyptia,Adulteratur maxime 
tinduratid^ in gloria regis sgyptii adferibitunqui primus eam tinxit , Diuiditur autem hsc in max 
res foeminaf^ . Ineft aliquando k. aureus puluis non qualis in faphirinis«Saphirus enim di aureis puna; 
(ftis collucet *Corulese di faphiriraro^ cum purpura. Optimae apud medos:nufq tamen perlucidcC, 
Praeterea inutiles fcalpturaeinteruenicntibus cryftalliniscentris.Quseuerofuntex iis cyanei coloris: 
mares exiftimantur. Altus ex hoc ordo purpureis dabitundi ab fis diTcedentibus, Principatum ame' 
thyftiindicaetenent,Sedinatabiaexea,quo^ parte quae finitima fyriae petrea uocatur: di in armenu 



TRTGES IMVSSEPTIMVS 

iwfnore:8^ m*gv’pfo:5i in gaTatia reperiuntur.SordidifllmeauteatgE^uilifTimcin tharroS^cypro.Cau/ 
fam notninis afferuntig» uf^ ad uini colorem accedens:pnus g eum diguftet:i uiolam definir.Fulgor^ 
quida m illa purpure non ex toto fgneustfed in uini colore deficienv,Pcrlucentaute oes uiolaceo colore: 
fcalpturis faciles.Innicae abfolutu purpure colore habenr. Ad hancg? tinguentium officinae dirigunt uo 
ta.Fundit aut eu afpedlu leniter blandurne^ in oculos ut carpunculi uibrat. Alterum eani genus defee' 
ditad hyacinthos.HunccoIorem indi facon uocantitale^ gemam facodion.Diluriorueroexeodefapi 
nos uocaF*Eade & paranites in contermino getis arabix.Quarrum genus colorem uini haber.Quintu 
ad uiciniamcryflallidefcendit albicante purpure deiedlu.Hoc& minime probatur:quadopcel'ens dex 
betefle in fufpeiSu uelut ex carbunculo refulgensgda in purpura leuiter rofeus nitor.Tales aliqui malut 
pederotasuoc3ri,Aliianteroras,Multi Veneris geinamiqd' maxime uidetur decere 8C fpetie 8C colore 
extremo gemmse.Magorum uanitas refiftere ebrietati eas pmitnt : & inde appcllata$*Et praeterea fi lu 
nae nomen ac folis feribatur in iisiat^ ita fufpendantur collo e c ipillis cynocephali uel plumis hirundix 
nisirefiftereueneficiis.Ia uero quoquomodo adefle reges adituris.Grandinem auertere quogp ac fimi/ 
lia pfpere&locuftasipraedicatione addiraiquademonftrant.Naefmaragdisquo^fimilia promifere: 
fi aquilae fcalperenf:aut fcarabei.Quje quide fcripfille eos non fine contemptu 6C irrifu generis huma/ 
ni arbitror.Multum ab ea diftat hyacinthos:tamen e uicino defcendens.Differentia haec:^ ille emicans 
in amethyfto fulgor ufolaceus dilutus eft in hyacintho.Primo quoq^ afpetflu gratus reuanefeit anteg fa' 
tietiadeo^ no implet oculosiut pene non attingatimarcefccns celerius nominis fui flore • Hyacinthos 
aethiopia mittit & chryfolitostaureo colore tranflucentes.Praeferuntur iis indicae.Et Ii uariae no fint:ba 
tflrianae*Deterrimac autc arabicaeiquoniam turbidae funt 8i uarixtdC fulgoris iterpellati nubillo macu/ 
iarum :eriam quae lympidis contigereiueluti fcobae fua refem.Optimse uero fannq in collatioe aurum 
albicare quadam argenti facie cogunt . Funda includuntur perfpicuae. Caeteris fubiicitur aurichalcum 
Taetfi iam expertes gemmarum ufu appellantur aliqui & chryfeledlri i colore cleftri declinantes: matu 
tinus afpetflus iucundior.Ponticas depraehedit leutias*Qua:dam in iis durx funt riJffce^iquaedam mol 
les di fordidae.Boccus aui3:or c 5C in hifpania repertas: quo in loco cryftallum dicit ad libramentu aquas 
puteis defoflis inde erutam.Et chryroliton,xii.pondo a fe uifam .Fiunt & leucochryfiiinterueniente ca' 
dida uena.Sunt in hoc genere capniae.Sut 8i uitreis fimiles:ueluti croco refulgentes» Vitreae uero in uV 
fu difeerni non poffint.Tadlus autem depraehendit tepidior in uitrcis.In eodem genere funt melichry/ 
fitueluti per aurum fincaero meile tranflucente:quas india mitrit:gq ad iniuriam fragiles.Eadem & xy 
ftion parit plebeiam ibi gcmmam.Candidarum dux eft pederosiqq poteft queenian in colore numera/ 
ri debeat toties iadari per alienas pulchritudines nominisiadeo decoris praerogatiua in uocabulo faefla 
eft.Eft6ifuum genus expeiflatione tanta dignum.Coeunt enim i' tranflucidam cryftallumuiridisfuo 
modo aer fimul^ purpura:&: quidam uini aureus nitonfem per extremus in uifu:fed purpura corona/ 
tus madere fingulis uidetur his 8i pariter omnibus.Nec gemaru ulla eft liquidiorcapiri iucundaifuauis 
& oculis»Laudatiflimaeftin indiisiapud quosargenon uocatur .Proxima apud cegyptiosiubi fenites. 
Tertia in arabia:ueru fcabra»MolIius radiat pontica di afiatica.Ipfae uero molliores runt:gallatica:&: tra/ 
gica di cypria.Vitia earum langonaut alienis turbari colonbus:&quac ceterarum.Proxima candicanti/ 
um eft afteria prindpatu habens proprietate naturae:^ inclufam lucem pupillae modo quada continet; 
ac tranlFunditcu inclinatione uelut intus ambulantem ex alio at^ alio loco reddes : eade^ cotraria foli 
regeres candicantis radiosmnde di nomen accepit diff icilis ad caelandu,lndice praeferf i carmania nata. 
Similiter‘cadida eft quae uocatur aftrios cryftallo propinquans in india nafces: di in pallenes littoribus 
intus a centro:cui ftella lucet fulgore lunae plenae.Quidam caufa nominis reddunr:^ ftrais oppofita fui 
gorem rapiatiac regerat.Optima in carmania gigni nullam^ minus obnoxiam uitio . Ceraunia enim 
uocari quae fit dleterior.Peflimam lucernarum lumini fimilem. Celebrant di aftroitcn: mirafgt laudes 
cius in magicis Zoroaftrem cecinifle.Quidam diligetius de ea produnt.Aftrobolon Sudines dicit ocu 
lis pifeium fimilem efle:& radiare candido ut folem.Eft inter candidas di quae ceraunia uocatunfulgo 
rem fyderum rapiens.lpfa cryftallina fpledoris caerulei in carmania nafeens « Albam efte Zenothemis 
fatetur:fed habere intus Iveilam concurfantem,Fieri&: hebetes ceraunias:quas nitro & aceto p aliquot 
dies maceratas concipere ftcliam eamiquspoft totidem menfes relanguefcat.Sotacus di alia duo gene 
ra fecit cerauniae:nigras:rubcnte%.Ac fimiles eas efle fecuribus.Per illas quae nigrae funt di rotudae uc 
bes expugnari ad clafles: eafque betulos uocari,Quae uero loge funt cerauneas.Faciunt di aliam raram 
admodum:&: parthorum magis quefitamiquoniam non alibi inueniatunq in loco fulmine idlo.Prcx 
ximum cerauniae nome apud eos habctiquae appellatur iris.Effoditur in quadam infula rubri maris: 
quae diftat a beronicc urbe.lx.milia palTuum:caetcra fui parte cryftallus.Ita^ quidam radicem cryftalli 
efle dixerunt.Vocatur ex argumento in iis» Nam fub teao percufla foleif^cies di colores arquus caele.^ 
ftis in proximos parietes eiaculatur : fuinde mutdhs magnaq; uarietateammirationem fui augens»Se/ 
xangulam efle ut cryftallum conftat.Sed efle aliquas fcabris lateribus di angulis insequalibus dicunt.In 
fole aperio proie<ftas:radios in fe recandentes difeutere. Aliquas uero antefe proieifto nitore:adiacentia 
illuftrare.Colores uero non nifi ex opaco redduntrnec ut ipfae habeant :fed ut repercuflu parietem illi/ 
dant : optima^ : quae maximos arquus facit : fimillimofij caeleftibus » Eft 5i alia iris caetera fimilis:5C 
praedura . Quam Horus crematam tufam^ ad ichneumonum morfus remedio efle.Nafci autem in 
perfide iradit.Similis eft afpedluifed non eiufdem effeiftus quae uocatur zeros alba nigra^ macula in 






UBER 

tranfuerfum diftinguente cryftallum.Expofitis per genera colof um pHndpalium getnmfs reliquas Iit 
terarunaordine explicabimus. 

De quibufda gemis per alphabeti ordinem. CA. X. 

Chaies in magna fuit audio ritatemunc in nulla.Reperta primum in ficilia iuxta flumen duf^ 
a dem nominisipoftea plurimis locis:cxcedes amplitudine numerofaiuarietatibus diuerfis mu 
tantibus cognomina eius. Vocatur enim phafpacathes : cerachates:fardachates : haemachates: 
Ieucachates:dendrachates:uelut arbufcula infignis. Antachates cum uritur myrtham redoles, Coraloa 
chates guttis aureis faphiri modo diftindiarqualis copiofiffima in creta facra appellata.Putant eam con/ 
tra araneorum 8C fcorpionum idius prodefle.Quod in ficulis uti^ crediderimiquoniam primum eius 
prouinciae afflatu fcorpionum pedis extinguitur.Et in india inuentae contra eadem pollent:& aliis ma^ 
gnis miraculis reddunt enim fpecies fluminum nemorum 8i iumenterumietiam ederje 8i ftaticula:&: 
equorum ornamenta.Medici coticulas inde faciunt.Spedlafle etiam prodeft oculis.Sitimgp fedant in os 
additae.Phrigiae uiridia no habent.Thebis aegyptiis reperte caret rubetibus uenis:& albis, Et hae quo^ 
contra ferpentes ualidar.Eadem^ audloritas cypriis eft,Sunt etiam qui maxime probent uitream p' 
fpicuitatem in his.Reperiuntur 6C in thracia circa oetham.Et in parnafo:6i Icfborac mcjflenaetfimiles h> 
mitum floribus 8i rhodo.Alia apud magnos differentiae.Leoninae pelli fimiles potentiam habere con 
tra fcorpiones dicuntur.In perfis uero fuffitu earum tempeftates auerti:& praeterea flumina fifti.Argu 
mentum eiTe fi in feruentes cortinas additae refrigerent,Sed ut profint leoninis iubis alligandas.Na hia: 
nae pelli fimilem abhominatundifcordialem domibus.Eam uero qu^ unius coloris fit iuidam athl^/' 
tis eiTe. Argu mentum eius g, in olla plena olei codta cum pigmentis: & intra duas horas fubferuefadla: 
unum colorem ex omnibus faciat minii.Acopis nitro fimilis eft:pumi cofa aureis guttis dellara . Cum 
hac oleum fubferuefadlum perundlis laflitudinem (fi credimus)foluit Alabaftrites nafeitur i Alabaftro 
aegyptii:& in fyriae damafeo candore inrercindto uariis coloribus, Quae cremata cum foflili faleiac trita 
grauitates oris 6i dentium extenuare dicitur, Aledlotias uocantin uentriculis gallinaceorum inuenras 
criftal lina fpecie:magnitudine fabae. Quibus Milonem crotonienfem ufum in certaminibus iuidlum 
fuifleruideri uolunr.Androdamas argenti nitorem habet utadamastquadrata : 8i femper teffelis ma/ 
gnistputantq? nomen impofitum ab eo:g,impetus hominum:& iracundias domet. Eadem fit an alia 
argyrodamasraudtores non explicant. Antiphates nigra non tralucet. Experimentum eius fi coquatur 
in lade facit enim hoc myrrhx fimile im mifla.Eam^ contra effafeinationes auxiliari magi uolur.Ara^ 
bica ebori fimillima eft & hoc uidcreturinifi abnueret duricia.C^uam^ putant contra dolores neruo^ 
prodeiTe habentibus. Aromaticis & ipa in arabia traditur gigni.Sed 8C in aegypto circa ipfas ubigp lapi> 
doia:6i myrrhae coloris SC odoris ob hoc reginis frequentata, Afbeftos in arcadiae montibus nafcif :co/' 
loris ferrei, Afpilatem Democritus in arabia gigni tradit ignei coloris,Eam oportere cameli fimo iple' 
nicis alligari.Inueniriqj in nido arabicarum alitum.Et aliam eodem nomine ibi in leucoperra nafei ar/ 
gentei coloris contra lym phatum habendam, Atizoe in india & perfidis acidice monte nafei tradit ary* 
genteo nitore fulgefem:magnitudine trium digytorum ad lenticula figuram odoris iucundiineccila'' 
riam magis rege conftituentibus.Augites multis no alia uidetur effe g qua calais. Amphitane alio no^ 
mine appellaf chryfocolla in india parte:ubi formica eruut aurum:in qua inuenitur auro fimilisrqua 
drata figuraiaffirmaturm natura eius qua magnetistnifi pagere quo^ aurum traditur. Aphrodifiace 
ex candida ruffa efl:,Apiftos feptenis diebus calorem tenet excalfada igni nigra aeponderofa diftingue^ 
tibus eam uenis rubentibus.Putant prodelle contra frigora. Agyptilla Iacchus intelligit per album far/ 
datnigragp uena tranfeunte, Vulgus autem in nigra radice caruleam facit.Balanitagenera duo habent 
fubuirides:8i Corinthii aris fimiTitudine illa a copto.Hac ex troglodytica regione ueniunt medias feca/ 
te flammea uena.Bratracchitas mittit 8i coptos,Vnam rana fimilem colore.Alteram ebori . Tertiam 
rubentis e nigro.Baptes mollisralioquin odore excellit.Beli oculus albicans pupillam pingit nigram e 
medio aureo fulgore lucentem.Hac propter fuam fpetiem:facr3tiflimo aflyriorum deo dicaf, Alia aut 
qua Belu uocant in arbelis nafei Democritus tradit nucis iuglandis magnitudine uitrea ipecic,Baropte 
nus:fiue botrypes nigratfanguines 6i albis nodi» alligata dicit : ueluti portentofa.Botrytes alia nigra eft 
alia pampinea incipienti uua fimilistBoftrychitem Zoroaftres uocat crinibus mulierum fimiliorem» 
Bucardia bubulo cordi fimilis:babylone tantu nafcif .Brontia capitibus tefludinum fimilis:&: cum to/ 
nitruis cadit(ut putat)& fulmine tadla reftinguinfi credimus,Bole nimbo inueniuntur gleba: fimilitil 
d ine.Cheramydes eadem eflet quam oftracitem uocanttnifi ^ hanc cxrulca: interdum bulla cingunt, 
Calais faphirum imir3tur:candidior:& littorofo mari fimilis.Capnites quibufdam uidetur fuum ge/ 
nus habere plurimis fpiris fumidatut fuo loco diximus, Cappadocia 3i in phrygia nafeitur ebori fimilis 
Olamites a calamo:ferunt^ plures fimul coniundos inueniri,Catochites corfica lapis eft cateris ma 
ior mirabilisifi uera traduntunimpofitam manum Ueluti gummi retinens,Catopyrites e Cappadocia 
^uenir,Cepites:fiue cepocapites candida eft uenarum nodis coeuntibus candore imaginem regerens. 
Ceramites tefta colore habet. Cynediana iueniunf in cerebro pifeis eiufde nominis candida ob lo' 
gaieuentuqp mirandaifi modo eft fidesipfagare eas habitu maris nubilo colore aut traquilitate. Cari/ 
tes cara fimilis eft.Circos pitis.Corfoides canicei hoisiCoralloachates coralio aureis guttis diftinda. 
Corallis minio gignitur^ i india 8C fyene.Craterites inter chryfolithu & eledrii colorem habet predu/ 
ra natura.Crocallis cecafum repeefentat. Ciftites circa copton nafeitur candida;5C uidetur intus habe/* 



TRIGESfMVSSEPTiMVS 

K partumrqaf fentiatur ctfam fi creditur, Cafcophonos nigra eftifed iITifa «eris tinnitum reddit tragoc'' 
dis ut fuadent geftanda,Chelidoniae duorum funr generum :hirudinum coIore:6^ alia parte purpureae 
nigris interpellantibus maculis, Chelonia oculus e indic* teftudinis : uel portctofiflima magorum me 
daciistmelle enim colluto ore impofitam linguae futurorum diuinationem pracflare promittunt quin 
tadccima luna 6C filcnte tota die:decrefcente uero ante folis ortum.Caeteris diebus a prima in ftxta ho'' 
ram.Sant&chelonitidesteftudinumfimilesrexqmbusad tempeftates fedandas multa uaticinantur. 
Eam uero quae fit aureis guttis cum fcarabeo deiec^am i aquam feruentem tepcflatcs tueri , Chlorites 
haerbacei coloris eftrquam dicunt magi eam inueniri in fyllae auis uenrre cogcniram ei : ferro^ includi 
iubenr ad quaedam prodigiofa moris fui Coafpites a flumine dicfla eft uiridisifulgoris aurei, Chryfola/ 
pis in aethiopia nafcif pallidi caloris die:&: noiflu ignei.Chryfophis aurum uidef efle Cepionidaefln eo/' 
iide nunc ad arenum pagii quondam oppidum nafcutur multis coloribus rraflucentesralias uitreaeiali 
as ciy ftallinaetalias iafpidae,Sed & fordidis tantus c nitonur imagines reddant ceu rpccula.Daphnia Zo 
roaftres & Orchaftres morbis comitialibus demonftranr.Diadothos beryllo fimilis eft » Diphris da^ 
pleJt candida ac nigrarmas ac foeminatgentile utriu% fexus diftinguenre linea.Dionyfias nigra ac dura 
mixtus rubentibus maculis.Quac ex aqua tritarfaporem uini facit:& ebrietati refiftere putatur.Draco-' 
nites flue draconitias e cerebro fit draconum:fed nifi uiuentibus abfcifornunq gem mafcir:inuidia ani> 
malis mori fe fentientis.lgitur mos eft:ut dormientibus aialibuscaput amputent.Sotacus q uifam ea 
gemam fibi apud rege fcripfitrbigis uehi querentes tradir,& uifodracone fpargere fomnifica medica/- 
menta:ata ita pr*ciderc. Efle aut candore tranflucido nec poftea poliri:aut arte admittere.Encardia co 
gnomina?ecardifte»Vnain q nigra effigiescordis eminet. Altera eode noie uiridi colore:cordis fpecie re 
prefentat.Teftia nigru cor oftedit reliq fui parte candida,Enorchis cadida e: diuifagp fragmetis teftiu ef/ 
tigie repre(entar,Exhebenu Zoroaftres fpeciofam &: candida tradiRqua aurifices auru poliunt.Eriftalis 
cu fit candida:ad inclinationes rubefcere uidetur.Erotyloseack m quat mepicoros & hieronne modo a 
Democrito laudatur in argumentis diuinationum.Eumetris in badlris nafcitur : filici fimilis;&: capita 
fuppofita uifa nodlurna oraculi modo reddit.Eumetren Belli gemam fandlifllmi decgi fibi aflyrii ap/ 
pellant porracei cdoris fuperftitkmibus gratam,Eupetalos quattuor colores habenticaeruleum igneu: 
minii:ma!i,Eureos nucleo oliuae fimilis eftiftriflae concharum modo non adeo candida. Eurotias fitu 
nidetur operire nigritiam . Eufebes ex eo lapide eft:ex quo traditur,Ty ri in herculis templo fada fedes: 
ex qua dii facile furgebant.Epi melas fit:cum in cadida gem ma fuperne nigricat colos.Gala xiam aliqui 
galadliten uocantifimile proxime di(ftis:fed intercurrentibus fanguineis aut candidis uenis . Galaiftites 
ex uno colore laiftis eft.Eandem dicunt leucogageam & leucographiam appellant : & fync phiten ladtis 
fucco ac fapore notabilem.In educatione nutricibus ladlis foecunditatem in^ntium quo^ alligata collo 
Jaliuam facere dicitur.ln ore autem liquefcere. Eandem memoriam adimere dicut.Mittit eam & ache/ 
lous amnis.Sunt qui fmaragdum albis uenis circuniigatum galotftiren uocenr,GaIaicos argyrodaman 
ti fimilis eftipaulo fordidior.Inueniuntur autem binae uel ternar.Gafidanem medi mittunt coloris olo 
rini ueluti floribus fperfam, Nafcitur & in arbellis.Hsec quoqj gemma conciperedicitur;& inrra fe par 
rum fateri concufla,Concipere autem trimeftri fpatio, Glofo petra linguae fimilis humaae in terra non 
nafcirunfed deficiente luna caelo decidcre:& lenocinanti neceflaria creditur,Quod ne credamus ^miffi; 
quogpuanitas facit,Ventos enim comprimi narrant.Gorgonia nihil aliud eft q corallium mominis cauf 
fa:q> in duritiam lapidis muratunemollit marina fulminibus:& typhoni refiftere affirmant.Genianen 
eadem uanitate inimicorum poenas efficere prom ittunt.Heliotropium nafcitur in aethiopiarAfrica cy/ 
pro porracei colorisifanguineis uenis diftin(fta,C3ufa nominisiquoniam deietfta in uas aqua: fulgorem 
folis accedentem percuflu fanguineo mutatimaxime aethiopicaieadem extra aquam fpeculi modo fo/ 
lem accipittdeprcdaendit^ detecftus fubeuntem lunam oftendens,Magorum impudentiae uel manifc/ 
fliflimum hoc quo^ exemplum eftrquoniam ammixta haerba heliotropioiquibufdam quoq? additis 
praecationibus gerentem confpici negent.Hepheftithes quoqi fpeculi naturam habet io reddendis ima 
ginibusiqq rutila,Experimentum eft fi feruentem aquam addita ftatim refrigeret : aut fi in Iole addita 
aridam materiam accendit.Nafcitur in coryco,Horminodes ex argumento uiriditatis in candida gem 
ma uel nigra:6i aliquando pallidaiambiente circulo aurei coloris appellatur.Hexeconthalithos in par/ 
ua magnitudine multicolonhoc fibi nomen adoptauit,Reperitur in troloditica regione,Hieracires al<' 
ternat tota miluinis nigricans ueluti plumis.Hammithis ouis pifcium fimilis eft:& alia uelur nitro co/ 
pofita praedura alioquin.Hammonis cornu inter facratifllmas aethiopiae gemmas aureo colore arietini 
cornus effigiem reddensipromittitur praediuina fomnia repraefentare,Hormefion inter gratiflimas af 
picitiir ex igneo colore radians auro portare fecu in extremitatibus candidam lucem , Hyeniae ex oculis 
Hyenae tabido in uafe inueniri dicunt fi credimusilingu* hominis fubdite futura pdicere. Heman> 

tes in aethiopia qde,principalis:fed 6i i arabia & afffca inuenif fanguineo coloremo omitreda pmiffis ad 
coarguedas barbaro^ infidias.Zacharias Babylonius in his libris quos fcripfit ad rege Mithridate hu/ 
mana gemis attribuit fataihas nocontetus ocuIo^& iocine^ medicina decoraflc.A rege etiam aliquid 
petituris dedit:&: litibus iudicii% interpofuit in proeliis etiam eas falutares pronuntiauit,Eft & alia 
eiufdem generis : quae uocatur henui ab indis xanthos appellata graecis e fuluo candicans,Idaei daiftyli 
in creta ferreo collore pollicem humanu exprimuntildferias mali cute lurido fimilisiideo exiftimaf fa' 
kbris cotta regios morbos, Eft 3i alia eode nomine liqdior, Tertia folio uiridi fimilisdatior prioribus; 





LIBER 

pctie fine ponderc:ucnis lurfdfs.Qaartum genus in eodem colore nigris uenis dercendentibus.Iouis gc 
ma candida efl:non ponderofa:tenera*lndica gentium fuarum habet nomen:fubruffo coIore:in attritu 
fudorem purpureum emanat. Aha eodem nomine candidarpuluereo afpejau.lonapud indos uiolacea 
eft:fed raro faturo colore lucet.Lepidoies fquammas pifeium uariis coloribus imitatur.Lefbias lefbi pa 
triae nomen habens inuenitur & in india.Leucopralmos runla alias oculi fpeciem candidam nigramqp 
continet.Leucoperalos candorem niuis ex auro diftinguit . Libanochros thuris fimilitudinem often/' 
dit:fed ad fuccum mellis.Limoniates eade uidef quae fmaragdus.De lipare hoc tantu traditur:fuffita ea 
omnes beftias euocari.Lyfimachus rhodio marmori fimilis eft aureis uenisrpolitur ex marmore:am/ 
plitudine in anguftias coeunte:ut inutilia exterantur.Leucoch ryfos fit chryfolito intcralbicante.Meno 
nia qualis fit non traditur.Media nigra eft a Medea illa fabulofa inuenta habenuenas aurei coloris fudo 
rem reddit:croci faporem aut uini.Mcconites papauera exprimit.Mitrax apfis accepta eft:6i rubri ma-' 
ris montibus:multicolor:cotra folem uarie refulgens.Moro(3:hos porracea lafte fudat * Mqrion indica 
quae nigerrimo colore tranflucet uocaf pramnionrin qua mifcef 8C carbunculi colos.Alexadrium^ ubi 
lardae cyprium.Nafcif dC in tyro 6C in galatia.Xenocrates & fub afperibus nafei tradit. Heae funt gemae 
quae ecftypas fcalpturas aptanf .Myrites myrrh* colore habet:faciem^ minimae gemaemnguenti odo/ 
rem attrita et nardi.Myrmctyas nigra habet eminentias fimiles uerrucis.Myrfimtes melleti colore ha// 
bettmyrrhac odore.Mefoleucos eft media gema candida diftinguete linea.Mefomelas nigra uena que/ 
libet colore fecantep medium.Nafomonites eft fanguinea nigris uenis.Nebrides Libero patri facra no/ 
men traxit a nebridum eius fimilitudine.Sunt Si aliae nigrae generis eiufde.Nympharena urbis Si gen/ 
tis perficae nomen habet:fimilis hyppopotami.Orca barbari nominis e nigro fuluogp ac uiridi Si candi 
do placet.Ombria qua aliqui notia uocant iicut caeraunia Si Brontia cadere cu hymbribus Si fulmimV 
bus dicif leundeqi effedlu habere que B rontia narraf .Praeterea in aras addita ea tradif libameta no am / 
buri.Orires globofa fpecies a quibufda Si fyderites uocaf ignem no fentiens,Oftracias fiue oftracites eft 
teftacea durior altera achatae fimilismifi ^ achates politura pinguelcit durioriitanta in eft uis:ut aliae ge 
mac fcalpanf fragmentis cius.Oftracidi oftrea nome Si fimilitudine dedere,Opphicardelon barbari uo 
eant nigrum colore binis lineis albis includentibus.De obfidiano lapide diximus fuperiore libro.lnuc// 
niunf & gemae eodem nomine ac colore no folii in aethiopia india^ifed et in farno utaliqu^putant:&: i 
lictoribus hyfpaniefis occeani.Panch ros fere ex omnibus coloribus conftar.Pangonis non logior digy / 
totne cryftallus uideaf:numero pluriii auguloge cauer.Paneros qualis fit a Metrodoro no dicif:fed car/ 
me Tirnaridi reginae in eade dicatii Veneri no inelegans ponit:ex quo intelligif addita ei fecunditate. 
Quida hac panfebafton uocant.Ponticarii plura funt genera.Eft ftellata nunc fanguineis niic atris gu w 
tis quae inter facras habef.Alia pro ftellis eiufde coloris lineas habet. Alia montiii coualliii^ effigies.Phi 
loginos que Si chryfiten uocant oftracix atticae aflimilata inuenif in aegypto.Phenicites px balani fimi 
litudine appellaf .Phrycites aloe,Perileucos filio ore gemae ad radice uf^ candido defendente, Pseanti/ 
des quas quidam gemonidas uocat pregnates fieruS: parere dicunf imederi^ parturictibus.Nam tajes 
in Macedonia iuxra monumentum Tirefiae inueniunmr:fpecief$ e eis aquae glaciatae. Solis gema cadi 
da eft:8i ad fpeciem fyderis in orbe fulgentes fpargit radios.Sagdam chaldei adhaerefente nauibus ha/ 
bent:inuenitur prafini coloris.Samothracia infula eiufdem nominis gemam dat nigratae fine pondere 
ligno fim ilem.Sauriten in uentre uiridis lacerti harundine defedli tradunt inueniri . Sarcites bubulas 
carnes praefentat.Selenites ex candido traflucet melleo fulgoretimaginem lunae continenstreddir^ ea 
in dies fingulos crefentis minuentife numerotnafciqp putaf in arabia.Syderites ferro fimilis:& litigio 
illata difeordias facir.quae^ nafeitur i aethiopia.Syderopcecilos ex ea fit uariatibus guttis.Spogires lp5 
giac nomen repraefentat.Synodontites e cerebro pifciu eft: qui fynodontes uocatur,Syrtitae i littore fyr 
tium ia quide lucania inueniuntur melleo colore croco refulgentes,lntus aut ftellas continet languidas. 
Syringites ftipulae internodio fimilistperpetua fiftula cauaf .Trichrus ex africa niger efttfed tres fuccos 
reddirta radice nigrumtmedio fanguineumtfummo candidum.Telirrhizos cinerei coloris aut ruffi ca 
didis radicibus fpedlatur.Telicardios colore cordis perfas apud quos gignitur magnopere deleiftat.Ma 
cula^ appellat thracia trium generu efttuiridis aut pallidior tertia languineis guttis.Tephrites nouae Iu 
nae fpeciem habet curuatx in cornua quamuis cinerei coloris Theolithos oleae nucleo fimilis uidetur: 
ne^ eft gemmae honostfed lingentium calculos frangittpellitqp. Veneris crines nigerrimi nitoris cony 
tinent in fe fpeciem ruffi crinis Veientana italica gema efttueiis reperta nigra materia diftinguete Iimi> 
te albo,Zathenen in media nafei Democritusitradit eleflri colore: Si fi quisterat in uino palmeo Si cro 
co exrae mo lentefcere odoretmagnae fuauitatis Zmilaces in euphrate nafcif ^connefo marmori fimi/ 
listmedio color glauco.Zoronyfios i ido flumie nafciftmago^ gema ee narraftne^ alidamplius de ea 

De gemmis quaea.membrishominum cognominanturtd^ quae.ab anima 
Iibus:dCdeiisqu&:acaeterisrebus. CA. XI. 

St ctianum alia diftinftio: quam equidem fecerim fubinde uariata expofitione . Si quidem a 
e membris corporu habet nomina. Hepatites a iocinere.Stetiates iingulorum animalium adi 
pe numerofa,Aduenepras.Adunephros ionice nafeitur tres hominis fimul oculos exprimes: 
ab animalibus cognominantur.Carcinias marini cacri colore.Echites uiperae,Scorpites fcorpionis auc 
colore aut eftigie.Scarites fcari pifcis,Triglites muli . Aegophthalmos caprino oculo . Item alia fuillo. 
Et a gruis collo geranites.Hieracites accipitns.Aetites a colore aquilx candicante cauda * Myrmecites 



TRIGESIM VSSEPTIMVS 

fonat-im repentis formicae effigiem haber.Scarabeorum cantharias. Lycophthalmos qaattao^eft co/ 
Jorum ex runlo & fanguineo in medio nigrum candido cigituriut luporum oculuillis per omnia fimi^ 
lis.Taos pauoni eft fim ilis:ircm aipidiiquam uocari Chelidomam inuenio. Arenarum ftmilitudo eft i 
bammocryfo uelut auro harrnis mixto.Cenchritcs milii granis uelut fperfis. Dyrires e rruncis arbope 
hsfc 8C ligni modo ardertOflices in candido collucer ederse foliis quae totam tenenr.Narcifites uenis et 
cdera' diflingijitur.Cyamca nigra cflrfcd fradta ex fe fabae fimilitudinem parit,Pyrene ab oliua nucieo 
di<fta efhhuicaliquado inefle pifcium fpinacuidentur.Chalazias grandinum & colorem & figuram ha 
bctadamaminscduririar.Narranteriaminignem addita: manere fuum frigus.Pyritesnigraquideifed 
attritu digyros adurit.PoIizonos nigra multis zonis cadicat# Aftrapi* in cadido aut cyaneo difcurrut e 
tnedio fulminis radii.ln phlegontide intus ardere quaedam uideturflammaiquaenoexeat.ln anthraci 
tide finrillae difcurrei e aliquando uidentur.Enhydros femper rotunditatis abfolutae in candore eft le^ 
iiisifed ad morum flp^luat intus in ea ueluti in ouis liquor.Polytryx in uindi capillaturrfed deflba co^ 
maru m facere dicitur.Sunt &: a leonis pelle 6i pantheriE nominatae Icontios pardalios.Colos appellauit 
chryfolir um aureus.Chryfoprafum hserbaceus.Melleus melichrotaiquauis plura eius genera fint. Me 
hchloron eft geminus parte flauustpartemelleus.Crociam croci, Polia canitiem quanda fparti indicat 
eandem duiiorem.Nigra fparopolia.Rhodites a rofa eft.Melites mali coloris,Chalcites aerei, Sicites fi'' 
ci,Ratio nominum non eft in borlycite in nigroiramofa candidis aut fanguineis frondibus , Nec gemi 
tc uelut in petra candidis manibus fter fe complexis, Ananchitide in necromantia dicunt euocari ima/ 
ginesdeorum.Synochide umbras inferorum euocatas teneri.Dentritidealba defoflafub arbore quae 
caedatur fecuris aciem non hebetari.Et funt multo pluresimagif^ monftrificaeiquibus barbari dedere 
numina confeffi lapides efle.Nobis fatis erit in his coarguifte dira mendacia* 

Degemmisnafcentibus&fadhtiisi&figurisgcmmarum, CA, XII, 

Emmx nafcuntur repente nouxac fine nominibusiut lampafci i metallis aurariis una inuen 
g taiqu^e propter pulchritudinem. Alexandro regi mifla fuitiut autftor eft Theophraftus. Coeli 

des quog; nunc uulgatifTimse famae fiunt uerius q nafcunf in arabia repertis in gentibus gle/ 
bis.Mellc excoqui rradut feptenis diebus notftibuf^ fine irermiflione.Ita omni terreno uirioroqi pulue 
re decuftb purgatam glebam artificum ingenio uarie diftr;bui in uenas:duifturq> macularum q maxi> 
me uendibili ratione ledtanrium.Quondamq! tantcC magnitudinis fecereiut equis regum in oriete fro 
talia at^ pro phaleris penfilla facercnr,Et alias omnes gemmae mellis deeexftu nirefcuntipraecipuecor'' 
iici.ln omni alio uruacrimonia abhorrentis.Quaeuariae funt:& ad nouitatem accedere caliditare inge-' 
morum contingit ut nomen ufitatum non haDeanr,Phyfes appellant uelutipfius naturae admirarione 
in iis uendicantes cum finis nominum non fitiquae perfequi non equidem cogito : innumera ex graeca 
uanitateconfi(fta.Indicatisnobilibusgemmisetiam plebeis rarorum generum diiftu dignas diftrinxiP 
fe fatis erat.IIIud modo meminifte conuenit increfcentibus uariae maculis ar^ uerrucis linearum: qus 
interueniunr multiplici du(ftu;&: colore mutata faepius nomina in eadem plerumqi matcria.Nunc co' 
muniter ad oium gema^ obferuationc pertinentia dicemus opiniones fecuti auiftorum. Cauae aut ex-' 
tuberantes uiliores utdetur aequalibus.Figura oblonga maxie j)batui:deindequae uocaflenticulaipo' 
ftea clipeidos 8C rotudaiangulofis minima gratia. Veras a falfis dicernedi magna difficultas.Quippe cu 
inuetu fit ex ueris gemis in alterius generis falfas traducere.Sardonices e cerauniis glutinanf gemis ita 
ut drpr^ehedi ars no poftitialiunde nigro:aliunde:candido:aliunde nimio fumptis oibus in fiio genere 
probatiflimis.Quinimoetextantcomentaniauiftogeiquos noequidedemoftrarimiquibus modis ex 
cryftallo tinganf fmaragdi:alae^ traflucentcs,Sardonix e farda.ltem exterae ex aliis,Ne 9 eft ulla fraus 
uitxlucrofior. De ratione probandarum gemarum, CA. Xlll» 

Os contra ronem deprxhendi falfas demoftrabimusiquado et luxuria aduerfus fraude muni 
n ri decet.Prxter illa qux i principalibus gbufgt generibus priuati diximus,Tranucetes matuti 
no ^bari cefenttaut fi necefle eft i quarta horarpoftea uerat.Experimeta pluribus modis con/ 
ftant.Primu podere:fi grauiores lenriunfipoft hxc corpore.FidHtiis puftulx in pfundo apparer, Scabri 
tia i cure.ln capiilameto fulgoris icoftatiarprius q ad oculos pueniat defines nitor. Dccu fli fragmeti pau 
Ili qd in lamina ferrea terac efficaciftimu experimeto excufant magones gemaru.Recufant fimiliter 
limx pbatione.Obfidianse fragmeta ueras gemas no fcarificat.Fiaitix fcarificationis cadicantia fugiur, 
Tata^ differctia e : ut alix ferro fcalpi no poftinttalix no nifi retufoiucru oes adamante.Plurimu aut in 
his terebratu ^ficit feruor.Gemiferi amnes funt aoaxis:mater:ganges,Terraru aut oiom maxime fdia. 
Et ia peradlis oibus naturx operibusidifcrime quodda reni ipfaru facere coueniat.Ergo i toto orbe & i 
quacunqi cxlf c6uexiras'uergit:pulcherrima eft oium rebus merito^ principatu naturx optines iralia 
reclrix paref^ mudi:altera:uiris:fceminis:ducibus:militibus:feruitiis:artiu pftatia ingenio^ claritanV 
bus,Ia litu ac falubritate cxli at^ tepcrieiacceflii cu^aru gentiu faciliilittoribus portuofis:benigno uen 
to^ afflatu,Er.n,c6tingit recurreris pofitio in parte uhi](uma:& inter ortus occafufq^ rrcdia aquatu co 
piainemoji falubritateimotiu articulisiferoje aialium fnoccria:foli fertilitarcipabuli ubertate • Quicqd 
eft quo carere uita no debeatinufq eft pftatius:fruges:uinu:olea:uellera:lina;utftts,iuucci.Nc equos qui 
de in trigariis pferri ullis uernaculis aiaduerto,Merallis auri:argeti:xris:ferri:quadiu libuit exercere :rul 
lis ceflit.Et iis nuc in fe grauida^ omni dote uarios fuccos:&: frugd pomoru^ fapores fundit»Ab ea ex/ 
ceptismdixfabulofis proxime qdem dixerim hi(^niam quacun 9 ambitur mati* FINIS. 




' CaffPIy^hff Secundi dc nafuralihyftoriaopusfoeliciterabrolutumcftrqua dtligenrtfllfm* caftigatum: 
Impflum Venetus accuratillitne p Bartolameu de Zanis de portefio ano nfi faluatoiis.M.cccclxxxxvi, 
die.xii«menfisDecebris. 





RBGISmVM 




a 


i 


X 


Prima alba 


6C potilTimuna 


Vtfliora 


C.PIynius 


fatio 


potui 


Traiani 


tu eadem jr 


nitro 


Lucubrare 


hxc 


mores 


b 


m 


y 


Exaudioribus 


pugna 


Rus 


Detrironum 


uero 


ras 


Deuocibus 


g>fine 


cua 


De fagina 


odore 


eam 


c 


n 


z ■ 


CAII PLYNO 


nec 


diximus: 


do agere 


pium 


tifmos* 


quuncur 


ergo 


aconas 


fladium 


uinum 


uimus 


d 


o 


5: 


'*'Circa 


exteris 


Statumue 



tot feculis 
apennmum 
CAII PLYNII 
e 

tnis 

xtolorunt 
tnacedonia 
. zephire 



nuto 

Sifcinius 

ribus 

P 

memoratur 
CAII PLYMII 
locis 
docet 



fumpferc 

hippopotamo 

apri 

P 

Frigida 
in lacerto 
occurritur 
etiam cuius 



t 


>i' 


, q 




nicum 




fico in 


per triduum 


fed 




matre 


genere 


magna 




SC poflea 


& colores 


les 




. frumenti 


inter 


g 




r 


A 


oreos 




Antelucanis 


utile ell 


fignificat 




dio:niTi 


ut in lucerna 


baras 




uindemiatoc 


iflet dextra 


brus 




afperam 


primus ex 


h 




s 


0 


in quibu^qi 




gigni. 


Elio tribuno 


repentur 




CAII PLYNU 


at^cofciiTuris 


mondralle 




cacior 


hoced ex 


Ipediare 




. n«g« 


etiam autem 


i 




c 


C 


ueri 




fradia 


Coloribus 


magna 




rofa 


dypeo 


ces 




ram 


Retinethanc 


nullis 




contermina 


Ad omnia 


k 




u 


D 


fimilis 




Radicibus 


^ crudis 


dirinis 




8C urbana 


1 Reliqua 


lationem 




non 


__ indicanimus 


cem 

* 




colledhones# 


Poftreraa 
Aut qux